پیمانکاران مسکن ویژه موظف به ذخیره مصالح ساختمانی شدند

پیمانکاران مسکن ویژه موظف به ذخیره مصالح ساختمانی شدند

با تصمیم تازه‌ای که مسوولان مسکن ویژه برای تثبیت قیمت ساخت و تحویل واحدها اتخاذ کرده‌اند، پیمانکاران این پروژه موظف شدند همه مصالح مورد نیاز تا مرحله تکمیل واحدها را به صورت یکجا خریداری کنند تا پروژه از هر نوع تورم احتمالی در امان بماند.

در شرایطی که دولت قیمت مسکن ویژه تهرانسر را پیش از این حداکثر 250 میلیون تومان، به غیر از هزینه صدور پروانه و انشعابات آب، برق، گاز و...، اعلام کرده بود، مدیرکل اداره راه و شهرسازی تهران تاکید کرد: قیمت ساخت هرمترمربع مسکن ویژه حدودا مترمربعی 540 هزار تومان است و این رقم به هیچ‌وجه در سال 92، به بهانه‌هایی همچون افزایش هزینه‌های ساخت در طول دوره ساخت این واحدها تغییر نمی‌کند.
فریبرز واحدی در این زمینه توضیح داد: به همه پیمانکارانی که در ساخت واحدهای مسکن ویژه فعالند تکلیف کرده‌ایم که اگر نگران افزایش قیمت مصالح یا سایر تجهیزات ساخت هستند، هر مقدار مصالح و تجهیزات که احساس می‌کنند برای پروژه نیاز است را تهیه کنند و در سوله‌هایی که با هزینه دولت احداث می‌شود انبار کنند تا در آینده درگیر مسائلی مانند افزایش ناگهانی قیمت یا کمیاب شدن مصالح نشوند. وی ادامه داد: هزینه تهیه مصالح و تجهیزات ساخت به هر مقدار که پیمانکار احساس نیاز کند در همان زمان به صورت نقد به وی پرداخت می‌شود و لازم نیست که پیمانکار از سرمایه خود برای این منظور استفاده کند.

پیشینه همدان

پیشینه همدان

همدان شهری است واقع در غرب ایران. این شهر مرکز استان همدان ایران است.

تاریخ همدان از باستان تا کنون

نام‌های همدان در گذر تاریخ (ترتیب خاصی ندارد): اکباتان، احمتا، هنگ متان، آکسایا، اهدانه، هکمتان، هگمتانه،آنادانا، سارو، ایپیفانیا، زینستان، امدانه، همدانا، نازمه و ...

هگمتانه: پایتخت هفت دودمان

مادها: قصری مشهور به هفت‌حصار در آن ساختند همچون قصر عجایب هفتگانه‌ی بابل. پادشاهان آن دیاکو، فرورتیش، هووخشتره و اژی‌دهاک و این اوج شکوه هکمتانه بود که به پرجمعیت‌ترین و پررونق‌ترین شهر دنیای زمان خود تبدیل شده بود

هخامنشیان: پایتخت تابستانی، ضرابخانهٔ هخامنشیان، صدور نخستین فرمان حقوق بشر به دست کوروش کبیر و ملجا استر و مُردِخای تا در نهایت آمدن نام همدان به نام احمتا در تورات عهد عتیق...

سلوکیان: اقامتگاه حکومتی جانشینان اسکندرمقدونی که حدود یک سده بر قسمتی از ایران تجزیه شده حکومت داشتند.

اشکانیان: پایتخت تابستانی

ساسانیان: پایتخت تابستانی

سلجوقیان: در سده ششم هجری سلجوقیان مرکز خود را از بغداد به این شهر منتقل کردند و مدت پنجاه سال این شهر پایتخت سلجوقیان بود

زندیان: علی مرادخان -خواهرزاده کریم خان- والی همدان شد که پس از مرگ کریمخان ادعای استقلال طلبی داشت و همدان را مرکز و پایتخت خود قرار داد. به نام خود سکه ضرب نمود. و شش سالی در برابر شاه قاجار مقاومت کرد.

اکباتان و هفت ویرانی بزرگ

• بُختُ‌النَصر: پادشاه بابل و سازنده باغ‌های معلق بابل، که تنگ چشمی وی را سبب حمله و ویرانی هفت حصار هکمتانه نامیده‌اند. گویند او بر اثر شدت خونریزی وسفاکی سالهای آخر عمر را به جنون گذراند.بعدها داریوش هخامنشی شهر را مرمت کرد.

اسکندر مقدونی: با حملهٔ کشورگشای مقدونی، آخرین بازمانده دولت پارس (داریوش سوم) از مقابل اسکندر گریخت و اسکندر به متعاقب آن به شوش و تخت جمشید دست یافت. در مراجعت در همدان پیروزی خود را جشن گرفت. کشتاری وحشیانه و بی رحمانه به‌وسیله یونانیان در همدان بوجود آمد .

مردآویج زیاری: لشکر کشی مردآویج به همدان به بهانه انتقام کشته شدن خواهر زاده‌اش بدست مردم همدان و قتل عام دو روزه‌ای که در آن شهر به راه انداخت، در تاریخ، سخت معروف است و زبانزد. وی از جمله نظامیان حکومت علویان طبرستان بود و از خاندان آل بویه. او قصد بردن شیرسنگی را نیز کرد و چون نتوانست دست‌های آن خرد کرد.

زمین‌لرزه مهیب: در زمین‌لرزه سال ۳۴۵ ه ق شهر به تلی از خاک و ویرانه بدل شد و تمثیل کنند که آجری نبود تا بر دیگری برقرار مانده باشد .

مغول‌ها: یورشهای بی رحمانه مغولان به‌دنبال ترکان از سال ۶۱۸ تا ۶۲۷ ه ق به همدان سبب بسیاری ویرانی و آشفتگی گردید. مغولان که از مقاومت ۱۰ ساله همدان به تنگ آمده بودند. پس از دستیابی به شهر آنچنان قتل و ویرانی در شهر به راه اندا ختند که تا سالها شهری به نام همدان وجود نداشت. ساکنین با تجربه این‌بار نیز راه کوهستان در سر گرفتند و از کنار الوند به تویسرکان رفتند. مغول‌ها به تویسرکان نیز حمله‌ور شدند و چنان کردند در آن شهر مصفا که چندصد سال از دایره حیات پاک بود. تا اینکه افراد متواری و سرگردان در کوهها و روستاها ازنو به شهر آشوب زده برگشتند و شهری دیگر ساخته و همدان بازسازی شد. از آن دودمان، تیمور لنگ نیز کشتارها کرد تا آذوقه‌ای در شهر قحطی زده نماند.

افغان‌ها: در پی حملهٔ افغان‌ها و سقوط دولت صفوی، همدان سالها در محاصرهٔ لشکر پابرهنگان بی فرهنگ مغول قرار داشت و سرمای زمستانی و ناآشنایی با اقلیم مانع از نفوذ آنها می‌شد تا اینکه فتنه موثر افتاد و شهر سقوط کرد. افاغنه، کینه‌مندانه از سالها انتظار، به مراتب وحشیانه‌تر از آنچه بر اصفهان کردند، شهر و شهریان را نابود کردند ومتواری.

آغامحمد خان قاجار: از میان آن همه مصیبت که بر این شهر قدیمی‌تر از تاریخ رفته و شرحش رفت، همهٔ مسببین به نوعی انیرانی بودند .یونانی و مغول و ترک‌عثمانی و افغان و... - به استثنای مردآویج-و از دشمن، جز دشمنی توقعی نبوده است. اما خواجهٔ استرآبادی را که اتفاقا از همان خطهٔ مردآویج است را حکایت ستم وبیداد، تلخ‌تر آمد. اگر در کرمان بیست هزار نفر کور کرد در همدان، شهری که با سردمداری خان زند، شش سال او را پشت دروازه‌هایش نگه داشته بود، با شکست دادن مبارزان، به انتقام این ماجرا یک بار دیگر طعم تلخ قتل و غارت و آتش سوزی و دربدری در کوهستانهای زاگرس را به مردم این خطه چشانید. چندان که تا قد بلند کردن شیخ اسدآبادی چندان نامی از همدان در جریان اتفاقات وحوادث نبود. خان قجر، نوهٔ ناخلف شیخ صفی‌الدین اردبیلی، با آن جیغ‌های زنانه‌اش، فرمان سفاکی‌ها داد که بماند به یادگار.

پیشینه تاریخی بعد از اسلام

در پی ظهور اسلام پس از جنگ نهاوند (۲۳ق /۶۴۴ م)حکمران ایرانی شهر همدان با تازیان صلح کرد،ولی این صلح دوامی نیافت،جنگی درگرفت و شهر به قهر گشوده شد و بعضی ازتازیان در آنجا ساکن شدند و از جمله آنان (بنوسلمه) ریاست شهر را یافت.

از اواسط قرن سوم ریاست شهر بعهده سادات حسنی کوچیده به آنجا قرار گرفت که به‌عنوان علویان و سپس علاء الدوله‌های همدان حدود چهار قرن این مقام را بطور موروثی داشتند.

همدان را در سدة چهارم شهری بازسازی شده وصف کرده‌اند که چهار دروازه با حصارها و سه بازار و خیابان‌های وسیع داشته و مسجد جامع بر شالودة یک بنای قدیمی (آتشکده)ساخته شده بود.

در سال (۳۱۹ ق/ ۹۳۱ م) مرد آویچ زیاری شهر را تصرف کرد و بسیاری از ساکنان آنجا را هلاک نمود، پس از آن فاجعه در سال (۳۴۵ ق/ ۹۵۶ م) شهر بر اثر زلزله خسارت دید و بعد از آن تا سال (۳۵۱ ق /۹۶۲م) کشمکش‌های مذهبی جان بسیاری از مردم را گرفت.

در اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم همدان پایتخت حکومت بوییان جبال بود که خاندان کاکویه آن را تصرف کردند و ترکمان غز آنجا را در سال چهار صد و بیست قمری تاراج نمودند و از نیمه سدة پنجم ترکمانان سلجوقی بر آنها چیره گشتند و در سدة ششم با تجزیه امپراتوری آنها همدان پایتخت سلاجقة عراق عجم شد و از شکوه و رونق خاصی برخوردار گردیدو آثار چندی مانند گنبد علویان از آنها باقی مانده است.

تازش مغولان به همدان طی سالهای ۶۱۸ و ۶۲۱ آنجا را همچون دیگر شهرهای آباد و بزرگ ایرانزمین یکسره دستخوش ویرانی ساخت. بیشتر مردم در دفاع قهرمانانه جان خود را باختند و بعداً شهرکی در حومة شمالی شهر بنام همدان نو، پا گرفت.

در عهد ایلخانان این شهر تا حدی اهمیت سابق را باز یافت. هلاکوخان آنجا را آمادگاه کرد و اباقاخان در همانجا مرد،در زمان وزارت خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی(۶۴۵و الی ۷۱۸ ق) این شهر از توجهات آن وزیر بهسازگر و دانشمند برخوردار شد، اما در دوره‌های تیموری و ترکان باز از تهاجمات برکنار نماند.

در عهد قراقویونلوها همدان جزو قلمرو علی شکر ترکمان شد و با استقرار حکومت صفویان این شهر یک چند، رونق گذشته به آن باز گشت ولی همواره در معرض تجاوز و تهاجم سربازان عثمانی بود و در سده‌های ۱۱ و ۱۲ ویرانی دید و ساکنان آن به هلاکت رسیدند از جمله در سال

(۱۱۳۶ق) که احمد پاشا عثمانی حکمران بغداد این شهر را به طرز وحشیانه ای تسخیر کرد که باز مردم همدان چنان دلیرانه و قهرمانانه پایداری کردند که در برابر مغولان کرده بودند و تقریباً همگی شهید شدند، جز شمار اندک از آنها زنده نماند

تا هشت سال بعد که نادر شاه افشار همدان را از تصرف عثمانی‌ها درآورد و لشکریان آنها را تا بغداد عقب راند.

در دورة زندیه همدان در دست امیران آن خاندان می‌گردید و ظهور طایفه قراگوزلوها در عرصه سپاهیگیری و سیانت در همدان از آثار همین دوره است.

آقامحمدخان قاجار در سال (۱۲۰۵ ق)همدان را تسخیر نمود و قلعه قدیمی شهر واقع بر تپه مصلی را ویران کرد،بعدها در دوران قاجاریه رونق تجارتی شهر طی عصر قاجاریه بر حسب موقعیت سیاسی و جغرافیایی آن تا حدی بازگشت،اما اهالی همواره مورد ستم و آزار خوانین قراگزلو بودند چندان که نهضت‌های مردمی علیه آنان در آنجا پدید می‌آمد.

همدان در تاریخ معاصر

مشروطه خواهی در همدان خصوصاً پیش از دیگر شهرهای ایران رخ نمود که از نتایج آن تأسیس ادارات- انجمن شهر- شهرداری- دادستانی بود. دو سال قبل از آنکه در کرمان و پس از آن در تهران، اجتماعیون به مشروطه برسند، در همدان، به کوشش ظهیرالدله، نخستین مجلس شورای محلی تشکیل شد در دو جنگ جهانی اول و دوم پیاپی به اشتغال قوای روس- عثمانی- انگلیس و آمریکا در آمد و ستاد سپاهیان آنها گردید و قحطی را از سر گذراند .در این دوران روشنفکرانی از این شهر برخاسته‌اند که نقش آنان در مبارزه با استبداد کاملاً برجسته است. با آغاز سلطنت رضاشاه، از آنجا که وی سالها مسئول لشکر قزاق همدان بود، توجه خاصی به عمران این شهر نمود و یک طراح آلمانی بر اساس مدل شعاعی، طرح جامع شهری همدان را کشید. هم‌اکنون همدان جزو معدود شهرهای دارای نقشهٔ طراحی شدهٔ شهری ایران است که این موضوع همواره نقشی فراوان در سیال بودن ترافیک و کمی آلودگی این شهر داشته ... در جریان نهضت ملی کردن نفت، کفن پوشان همدان در کنار کفن پوشان کرمانشاه و قزوین در کاروانسرا سنگی به رگبار بسته شدند و برخوردهای زیادی در میان حامیان مصدق و چماق‌داران رخ داد.

ترازیابی (مستقیم )

ترازیابی (مستقیم )

5-1 تعاریف

ترازیابی : ترازیابی به عملیاتی گفته میشود که برای تعیین یک نقطه یا اختلاف ارتفاع بین دو نقطه یا نقاط مختلف انجام میشود .

ارتفاع : عبارت است از فاصله قائم یک نقطه نسبت به سطح مقایسه

سطح مقایسه : همان سطح دریاهای آزاد یا ژئویید است . در عملیات نقشه برداری محدود ، گاهی سطح مقایسه را سطحی غیر از سطح اقیانوس ها در نظر میگیرند و ارتفاع همه نقاط مورد نظر را نسبت به آن سطح مقایسه قراردادی میسنجند . سطح ژئویید دارای انحناست ، ولی در مواردی که ارتفاع نقاط در یک سطح کوچک اندازه گیری میشود ، سطح مقایسه را میتوان سطح افقی عمود بر خط قائم در آن محل در نظر گرفت . برای آن که در اندازه گیری ارتفاعات به ارتفاع منفی برخورد نشود ، غالباً سطح مبنای انتخابی را پایین تر از کم ارتفاع ترین نقطه منطقه مورد نظر اندازه گیری انتخاب میکنند .

سطح تراز : سطحی است که همه نقاطش بر امتداد شاغولی آن نقاط عمود است . در یک منطقه کوچک میتوان گفت در هر منطقه سطح تراز سطحی است موازی آبهای ساکن محل مثل دریاچه و مرداب . بنابراین ، در هر نقطه بیش از یک سطح تراز وجود ندارد .

خط تراز : هر خط واقع در سطح تراز را خط تراز میگویند . بنابراین ، در یک نقطه بی نهایت خط تراز وجود دارد .

سطح تراز مبنا : سطح متوسط آب دریاهای آزاد است با این فرض که زیر خشکیها نیز ادامه یافته است .

امتداد قائم : همان امتداد خط شاغولی است که از مرکز زمین نیز میگذرد .

صفحه افق : صفحه ای است عمود بر امتداد قائم یا شاغولی آن نقطه .

5-2 دستگاه ترازیاب و اجزاء آن

دستگاه ترازیاب از سه قسمت فوقانی ، میانی و تحتانی تشکیل شده است . قسمت فوقانی شامل تلسکوپ و وسایل قراول روی و قسمت میانی شامل تراز و صفحه مدرج و قسمت تحتانی شامل پیچ های تراز کننده و اتصال و صفحه اتصال دستگاه روی سه پایه است که هر قسمت ضمائمی دارد .

ویژگیهای قسمتهای مختلف ترازیاب به شرح زیر است :

الف/ پایه که به وسیله سه یا چهار پیچ تراز کننده روی صفحه زیر پایه تکیه میکند و روی آن یک تراز قرار دارد و روی هر پایه دایره مدرج افقی برای اندازه گیری زاویه افقی طراحی شده است .

ب/ دوربین که در کنار تراز (برای ترازهای اتوماتیک یا دارای کمپانساتور) برای افقی کردن خط نشانه روی قرار دارد . این قسمت ، حول محور قائم دوران میکند ، و با یک پیچ نگهدارنده سمتی بسته میشود و با پیچ حرکت جزئی سمتی به مقدار جزئی در سمت میچرخد تا خط رتیکول روی هدف قرار گیرد .

ج/ لوله دوربین قسمتی از دوربین است که با آن میتوان زاویه دید را بزرگتر کرد تا اشیاء دور با چشم دیده شوند . لوله دوربین در دستگاه ترازیابی از عدسی شیئی (مجموعه ای از چند عدسی به هم چسبیده) ، صفحه رتیکول و عدسی چشمی ، که شامل یک یا چند عدسی است ، یشکیل شده است . یکی از مشخصات ویژه ترازیاب ها درشت نمایی آنهاست که با نسبت فاصله کانونی عدسی شیئی به فاصله کانونی عدسی چشمی تعریف میشود . بنابراین ، هرچه دهانه عدسی شیئی بزرگتر باشد درشت نمایی دستگاه زیادتر است .

د/ تارهای رتیکول برای این که بتوان نقطه معینی را از نظر مکانی نشانه روی کرد از تارهای رتیکول استفاده میشود . داخل لوله دوربین صفحه ای به نام صفحه رتیکول (صفحه مشبک شده) قرار دارد که بر روی آن تارهای افقی و قائم برای نشانه روی حک شده است . در ترازیاب های دقیق نصف تار افقی به صورت دوشاخه ای است که حالت انطباق را با خطوط میر (شاخص) آسان تر میکند .

ه/ خط دید یا محور نوری دوربین ، خطی است فرضی که محل تقاطع تارهای رتیکول را به مراکز عدسی شیئی و چشمی وصل میکند . این خط را خط کلیماسیون نیز میگویند .

و/ محور قائم دوربین محوری است که دستگاه ترازیاب جول آن در یک سطح افقی دوران میکند .

5-3 تراز دستگاه

تراز در دوربین های نقشه برداری برای افقی و قائم کردن محورهای دستگاه استفاده میشود . معمولاً ترازها از یک محفظه شیشه ای ، که داخل آن از اتر یا الکل پر شده است و فقط یک حباب خالی در آن باقی مانده ، درست شده است . ترازها معمولاً 2 نوع اند : تراز کروی و تراز لوله ای یا استوانه ای .

تراز کروی : از یک استوانه شیشه ای تشکیل شده است که قسمت بالای آن از داخل به صورت کروی است و به جز یک حباب دایره ای شکل یا مایع حساس ، که همان اتر یا الکل است ، پر شده و در یک محفظه فلزی جای گرفته است . در این نوع ترازها محور تراز عبارت است از خط عمود بر صفحه مماس در نقطه وسط تراز ، تراز کروی برای افقی کردن تقریبی یک سطح یا عمود قرار دادن یک محور به کار میرود .

تراز لوله ای یا استوانه ای : تراز لوله ای از یک لوله شیشه ای ، که طرف بالای آن به شکل استوانه خمیده مانندی با شعاع معین است ، تشکیل شده است . هر دو انتهای لوله نیز مسدود است و با الکل و اتر ، تا جایی که یک حباب داخل آن به وجود آید ، پر شده است .

برای مشاهده وضعیت حباب در خارج لوله تراز تقسیماتی به فواصل معین (2میلیمتر) تعبیه شده است . نقطه وسط تقسیمات را علامت میانه و خط مماس در این نقطه درجهت طول تراز را محور تراز یا خط هادی میگویند . بنابراین به کمک این ترازها میتوان خط دید یا محور کلیماسیون را افقی کرد یا محور دستگاه را به حالت قائم قرار داد .

5-4 شاخص (میر)

شاخص خط کش چوبی است که با تقسیم به سانتیمتر مدرج شده است و برای سهولت خواندن آن سانتیمترها غالباً یک در میان به رنگ قرمز یا سیاه در زمینه سفید رنگ نشان داده شده اند و هر ده سانتیمتر با خط بزرگتر مشخص شده است .

از این وسیله برای تعیین اختلاف بین دو نقطه استفاده میشود و روی نقطه مورد نظر به حالت قائم قرار داده میشود . برای قائم قرار دادن میر معمولاً تراز کروی در کنار آن نصب میشود . بعضی از انواع آنها مجهز به یک تراز کوچک اند .

این وسیله معمولاً از چوب مقاومی ساخته میشود و طول آن 2 یا 3 یا 4 متر ، عرض آن بین 12-7 سانتیمتر است . ضخامت آن به جنس چوبی که از آن ساخته میشود بستگی دارد که در حدود چند سانتیمتر است . برای سهولت حمل و نقل میرهای تاشدنی با گیره بست دار وجود دارند .اعداد بعضی از میرها به صورت معکوس نوشته شده است که همراه با دوربین های معکوس به کار برده میشود . در بعضی دیگر به صورت مستقیم است که با دوربین های مستقیم به کار میروند . معمولاً اعداد میر به صورت 4 رقمی است و در موقع ترازیابی عددی که تار وسط رتیکول روی آن است قرائت میشود .

5-5 تراز کردن ترازیاب

الف / برای دستگاه هایی که تراز کروی دارند پس از قرار دادن تراز کروی بین دو تا پیچ تراز کننده دو پیچ را در جهت مخالف یکدیگر میچرخانیم تا حباب تراز در امتداد پیچ سوم تراز کننده قرار گیرد . سپس با چرخاندن پیچ سوم حباب را وسط دایره تنظیم تراز می آوریم .

ب/ در دستگاه هایی که تراز استوانه ای دارند برای تراز کردن ابتدا محور تراز دستگاه را موازی امتداد دو پیچ تراز کننده قرار میدهیم و با چرخاندن این دو پیچ در جهت مخالف یکدیگر حباب تراز را وسط می آوریم سپس دوربین را میچرخانیم تا تراز آن در امتداد پیچ سوم قرار گیرد و این بار فقط با چرخاندن همین پیچ در جهت مناسب حباب را دوباره به وسط (بین دو نشانه ) می آوریم در این حالت باید دستگاه تراز باشد .

5-6 مستقر کردن ترازیاب (ایستگاه گذاری)

برای استقرار ترازیاب روی یک نقطه مشخص ابتدا سه پایه را ، که زیر آن شاغول اضافه شده است ، طوری قرار میدهیم که نقطه بین پایه های سه پایه قرار گیرد . سپس با تغییر مکان دوپایه یا سه پایه نوک شاغول را روی نقطه می آوریم . در حین کار سعی میکنیم صفحه بالای سه پایه را تقریباً افقی کنیم . بلندی سه پایه پس از استقرار بایستی متناسب با قد شخص عامل باشد تا شخص همواره برای کار با ترازیاب تسلط کافی داشته باشد .

5-7 حذف پارالاکس

پس از استقرار ترازیاب تصویری که به وسیله عدسی شیئی ایجاد میشود باید در صفحه رتیکول قرار گیرد . تصویر و خطوط رتیکول ، که به وسیله عدسی چشمی مشاهده میشود ، چنانچه در یک سطح قرار نداشته باشند ، میگویند . تصاویر از هم جدا افتاده اند . بنابراین ، دستگاه دارای پارالاکس است . برای حذف پارالاکس عامل ابتدا با گرفتن یک برگ کاغذ سفید جلو لوله دوربین حلقه دور چشمی را به چپ و راست میچرخاند تا خطوط رتیکول را واضح ببیند . سپس پیچ تنظیم شیئی را آن قدر میچرخانیم تا هدف (میر) واضح دیده شود .

5-8 اصول کار ترازیابی

ترازیابی ساده : وقتی که برای تعیین اختلاف ارتفاع بین دو نقطه بیش از یک ایستگاه گذاری نیاز نباشد ترازیابی را ساده گویند ، طوری که بتوان از محل استقرار ترازیاب به دو نقطه مورد نظرقراول روی کرد . بنابراین ، چنانچه هدف اندازه گیری اختلاف ارتفاع بین دو نقطه A و B باشد ، بر حسب آنکه محل ایستگاه کجا باشد به روش زیر عمل میکنیم .

الف/ ایستگاه روی هیچ کدام از نقاط نیست . برای پیدا کردن اختلاف ارتفاع دو نقطه A,B در نقطه ای دلخواه ، که از آن نشانه روی به شاخص در دو نقطه امکان پذیر باشد ، ترازیاب را مستقر میکنیم . ترازیاب باید جایی قرار گیرد که فاصله A,B تا ترازیاب تقریباً مساوی باشد ( این کار علاوه بر آنکه خطای حاصل از تنظیم نبودن دستگاه را از بین میبرد ، خطای انکسار نور و کرویت زمین را هم حذف میکند) . بعداً به نقطه A قراول میرویم و تار رتیکول وسط دوربین که روی شاخص در نقطه A قرار گرفته است را قرائت میکنیم . آن را با BS نشان میدهیم (قرائت عقب) ، پس از آن به شاخصی که در نقطه B قرار گرفته قراول روی میکنیم و عدد تار وسط روی شاخص را قرائت میکنیم و آن را به عنوان FS (قرائت جلو) در دفترچه ترازیابی یادداشت میکنیم . این نامگذاری به این دلیل است که جهت پیشروی از نقطه A به طرف نقطه B است . با توجه به داشتن ΔH ارتفاع و BS , FS قرائت میر روی آن ، میتوان ارتفاع دوربین را به دست آورد .

ΔH=BS-FS و یا قرائت جلو – قرائت عقب = اختلاف ارتفاع

تبصره 1 : در این جا از روی علامت ΔH میتوان تشخییص داد کدام یک از نقاط بالاتر است.

ΔH > 0 نقطه B بالاتر از نقطه A است

ΔH < 0 نقطه B پایین تر از نقطه A است

ΔH = C نقطه دوم هم سطح نقطه اول است

ب/ ایستگاه روی یکی از نقاط است . فرض کنید میخواهیم اختلاف ارتفاع بین دو نقطه A , B را پیدا کنیم . دستگاه را روی یکی از نقاط مثلاً B مستقر میکنیم وارتفاع دستگاه (J ) یعنی فاصله مرکز دوربین تا نقطه روی زمین را اندازه گیری میکنیم و شاخص را روی نقطه دوم (A ) به طور قائم نگه میداریم و عدد R را روی آن میخوانیم . در این صورت اختلاف ارتفاع برابر است با : ΔH = J – R

تبصره 2 : از روی علامت ΔH میتوان تشخیص داد کدام یک از دو نقطه بالاتر است

ΔH > 0 نقطه دوم بالاتر است

ΔH < 0 نقطه دوم پایین تر است

ΔH = C نقطه دوم هم سطح نقطه اول است

در اینجا نقطه اول نقطه ای است که دستگاه را روی آن مستقر کردیم و نقطه دوم نقطه ای است که شاخص را به طور قائم روی آن قرار دادیم .

ترازیابی تدریجی : اگر دو نقطه ای را که میخواهیم اختلاف آنها ار پیدا کنیم از هم دور باشند یا شیب زمین زیاد باشد یا آنکه بخواهیم ارتفاعات نقاط زیادی را ، که پشت سرهم قرار گرفته اند مانند امتداد محور جاده یا کانالی ، به منظور ترسیم نیم رخ طولی ترازیابی کنیم ، از روش تدریجی یا روش پیمایش استفاده میکنیم . در این نقطه با یک بار ایستگاه گذاری پیدا کردن اختلاف ارتفاع مقدور نیست و در نتیجه برای تعیین ارتفاع نقطه به یک سری نقاط کمکی و چندین بار ایستگاه گذاری احتیاج داریم . این نقاط کمکی را با TP یا CP نشان میدهیم تا بتوان به اتکای ارتفاع این نقاط ، ارتفاع نقطه B را مشخص کرد . در هر حال ، برای تعیین ارتفاع نقاط کمکی از همان روش ساده استفاده میکنیم . اگر نقاط A , B فرض شوند ابتدا در نزدیکی نقطه A ایستگاه گذاری میکنیم و شاخص را روی نقطه A قرار میدهیم پس از نشانه روی به آن عدد مربوط را به عنوان قرائت عقب یادداشت میکنیم بعداً مسیر را روی نقطه کمکی مانند TP1 که فاصله اش تا ترازیاب تقریباً برابر فاصله یاب تا نقطه A است قرار داده و عدد مربوط به این نقطه را بر روی شاخص میخوانیم (قرائت جلو) سپس ترازیاب را به نقطه دیگری که بعد از نقطه TP­1 قرار دارد منتقل میکنیم پس از قرائت شاخص در این نقطه به ترتیب فوق عمل ترازیابی را برای نقاط ادامه میدهیم تا به نقطه B برسیم .

برای مرتب نوشتن اعدادی که میخوانیم جدول ساده ای تنظیم میکنیم . در هر ایستگاه یک قرائت عقب و یک قرائت جلو داریم که در ستون های مربوط نوشته میشود. سپس حاصل جمع قرائت های جلو از حاصل جمع قرائت های عقب کم میشود تا اختلاف ارتفاع دو نقطه B و A به دست آید .

ΔH = ( BS + BS1 +….) – ( FS1 + … + FS ) یا

مجموع ارتفاع جلو – مجموع ارتفاع عقب = اختلاف ارتفاع

اگر حاصل منفی باشد نقطه B پایین و چنانچه حاصل مثبت باشد نقطه B بالاتر است .

قرائت جلو – قرائت عقب + ارتفاع نقطه A = ارتفاع نقطه TP1

.

.

.

ترازیابی خطی : چنانچه ارتفاع نقاط روی یک امتداد را بخواهیم پیدا کنیم و فاصله نقاط به هم نزدیک باشد ، طوری که بتوان از یک ایستگاه عدد مربوط به چند نقطه را روی شاخص خواند از ترازیابی خطی استفاده میکنیم . اولین قرائت را از هر ایستگاه قرائت عقب و آخرین قرائت را قرائت جلو و بقیه را به عنوان قرائت های وسط در جدول مینویسند .

ترازیابی شعاعی : در بسیاری از کارهای نقشه برداری و مهندسی عمران ، مثل تهیه پروفیل های طولی و عرضی ، با هر ایستگاه گذاری ترازیاب میتوان ارتفاع تعداد نقاطی که به صورت پراکنده اطراف ایستگاه اند را به دست آورد .

ترازیابی شبکه بندی : اگر قطعه زمینی داشته باشیم ، ابتدا خط های عمود بر هم ، که فاصله معینی از هم دارند ، به وسیله میخ کوبی روی زمین مشخص میکنیم . به این ترتیب ، زمین شبکه بندی خواهد شد . سپس با ایستگاه گذاری های مختلف نقاط شبکه بندی ترازیابی میشوند.

ترازیابی کثیرالاضلاعی : معمولاً نقاطی که روی آنها ایستگاه گذاری میشود چند ضلعی تشکیل میدهند . این چند ضلعی ممکن است باز یا بسته باشد که به آنها ترازیابی باز یا بسته میگوییم .

ترازیابی مختلط : حالتی است که ترازیابی انجام شده ترکیبی از ترازیابی های گذشته باشد

ترازیابی دوطرفه یا متقابل : چون در موقع عبور از رودخانه یا یک دره نمیتوان ترازیاب را در وسط گذاشت و ترازیابی کرد ، به همین دلیل ترازیابی متقابل صورت میگیرد . چنانچه هدف اختلاف ارتفاع دو نقطه A و B باشد ضمن قرار دادن میر روی دو نقطه A , B یک بار در نزدیکی A و یک بار دیگر در نزدیکی نقطه B ترازیاب را مستقر میکنیم و اختلاف نقاط A , B را نسبت به یکدیگر دو بار اندازه گیری میکنیم ، سپس میانگین را محاسبه میکنیم .

5-9 روش کنترل در ترازیابی

برای جلوگیری از اشتباه ، تعیین خطا و کنترل عملیات نرازیابی باید به یکی از روشهای زیر عمل کرد

کنترل به روش رفت و برگشت : ترازیابی را از یک نقطه معلوم شروع میکنیم و بعد از انجام عمل ترازیابی دوباره به نقطه شروع برمیگردیم . این حالت ترازیابی را رفت و برگشت میگویند . در این صورت اختلاف ارتفاع دو نقطه معلوم را ، که از عمل ترازیابی به دست آمده است ، خطای ترازیابی میگویند و اگر این خطا در حد خطای مجاز باشد عملیات ترازیابی صحیح است .

استفاده از دو نقطه دارای ارتفاع معلوم : ترازیابی را بین دو نقطه دارای ارتفاع معلوم انجام میدهیم و اختلاف ارتفاع اندازه گیری شده روی دو نقطه را ، که با عملیات ترازیابی به دست می آید ، محاسبه و با اختلاف ارتفاع نقاط اولیه مقایسه میکنیم .

خطای مجاز در ترازیابی : از این رابطه بدست می آید E2 = e2L

در این رابطه E خطای مجاز در ترازیابی ، L طول ترازیابی در مسیر برحسب کیلومتر و e مقدار خطای مجاز در هر کیلومتر ترازیابی برحسب میلیمتر است که مقدار آن به درجه دقت عمل ترازیابی بستگی خواهد داشت.

کنترل صحت عملیات : مقدار خطای حاصل را به تعداد ارتفاع های به دست آمده تقسیم و به تناسب سرشکن میکنیم

پیش تنیدگی

پیش تنیدگی عبارت است از ایجاد یک تنش ثابت و دائمی ( Prestress ) در یک عضو بتنی به نحو دلخواه و به اندازه لازم ، به طوریکه در اثر این تنش ، مقداری از تنش های ناشی از بارهای مرده و زنده در این عضو خنثی شده و در نتیجه مقاومت باربری آن افزایش پیدا می کند .

هدف اصلی از پیش تنیده کردن یک عضو بتنی ، محدود کردن تنش های کششی و ترک های ناشی از لنگر خمشی ، تحت تاثیر بارهای وارده در آن عضو می باشد .

بتن جسمی است مقاوم در مقابل فشار ، ولیکن مقاومت آن در مقابل کشش بسیار کم می باشد ، بنابراین می توان با وارد کردن فشار به بتن ، کشش ایجاد شده در اثر بار مرده و زنده را در عضو بتنی تقلیل و در نتیجه مقاومت آن را افزایش داد .

کاربرد بتن پیش تنیده معمولاً در عضوهایی است که تحت تاثیر خمش می باشد مانند : تیرها ، دال ها ، دیوارهای حائل و ستون ها . ولی می توان از بتن پیش تنیده در عضوهایی که تحت تاثیر کشش هستند مانند : لوله ها ، مخازن آب و غیره نیز به نحو مطلوب استفاده نمود .

مزایای بتن پیش تنیده :

۱ ) نداشتن ترکهای دائمی

یکی از مهمترین خواص سازه های بتن پیش تنیده نداشتن ترک های دائمی می باشد . این موضوع باعث دوام بیشتر این نوع سازه ها نسبت به سازه های بتنی و بتن آرمه می شود . این امر به خصوص در محیط هایی با گازها و زمین های خورنده و همچنین سازه های دریایی بسیار حائز اهمیت می باشد . برتری بتن پیش تنیده نسبت به بتن آرمه در ساختمان تانکرهای آب و مخازن به جهت نداشتن ترک واضح است .

۲ ) وزن کمتر سازه

وزن سازه های بتن پیش تنیده به مراتب از وزن سازه های بتن آرمه معادل کمتر است . اولاً چون از مقاومت تمام سطح مقطع بتن استفاده می شود ، میزان بتن لازم کمتر است . ثانیاً چون فولاد مصرفی دارای مقاومت زیادتری است ، معمولاً وزن فولاد لازم بین یک سوم تا یک پنجم وزن فولاد معمولی معادل می گردد .

۳ ) نداشتن خیز به سمت پایین

خیز به طرف پایین ( deflection ) تیرهای بتنی پیش تنیده تحت اثر بارهای سرویس معمولاً بسیار کم می باشد . زیرا قبل از وارد آمدن بارهای سرویس ، تحت تاثیر نیروهای پیش تنیدگی مقداری خیز به طرف بالا در تیر به وجود آمده است ، که از شدت خیز به طرف پایین می کاهد .

۴ ) تست سازه قبل از بارگذاری

در سازه های بتن پیش تنیده قبل از وارد آمدن بارهای سرویس ، سازه به وسیله نیروی پیش تنیدگی به شدت بارگذاری شده و بتن و فولاد تحت اثر تنش های زیادی قرار می گیرد ، و این خود یک نوع امتحان از نظر مطمئن بودن بتن و فولاد می باشد .

۵ ) قابلیت انعطاف پذیری

با تغییر مقداری نیروی پیش تنیدگی می توان سازه را صلب و یا انعطاف پذیر کرد ، بدون اینکه مقاومت نهایی آن تغییری بکند .

۶ ) اقتصادی بودن سازه

سازه های بتن پیش تنیده معمولاً برای دهانه های بزرگ و بارهای سنگین اقتصادی تر از سازه های بتن آرمه می باشد .

۷ ) انعطاف پذیری در معماری

سازه های بتن پیش تنیده به دلیل حذف بعضی از ستون ها و پایه ها ، امکان اجرای سازه با دهانه های بزرگتر را امکان پذیر ساخته و قابلیت سازه از نظر معماری را افزایش می دهد .

به عنوان مثال سطح هیپربولوئید ( که از دوران هذلولی به وجود می آید ) پیش تنیده برای پوشش سقف ساختمان های صنعتی با دهانه های ۱۰ تا ۱۸ متر ، سازه های فضایی و … از نظر اقتصادی بسیار مقرون به صرفه و از نظر آرشیتکتی بسیار زیبا می باشد .

روشهای پیش تنیدگی:

۱- بتن پیش تنیده پیش کشیده (Pre-tensioned concrete ) :

بتن پیش کشیده بتنی است که کابل های پیش تنیدگی آن قبل از ریختن بتن کشیده شده باشند . در بتن پیش کشیده کابل های داخل بتن به بتن چسبیده اند و در واقع کابل بدون غلاف داخل بتن جای می گیرد و بعد از اینکه بتن به مقاومت مشخصه رسید ، کابل ها را از تکیه گاههای دو طرف آزاد کرده و قسمت اضافی بیرون مانده از بتن را قطع می نمایند . تمام نیروی پیش تنیدگی به طور کامل در طولی از کابل به بتن منتقل می شود که این طول انتقال ، بستگی به نوع سطح فولاد ، شکل مقطع و قطر آن دارد . همچنین مقاومت بتن نیز در آن موثر می باشد همانند تولید شمع ها و تیرهای پیش ساخته .

برای جلوگیری از وارد شدن ضربه به بتن در موقع انتقال نیروی پیش تنیدگی ، باید این نیرو به طور آرام و تدریجی به بتن منتقل شود . همچنین قطعه بتنی باید بتواند به راحتی در روی بستر خود بلغزد تا جلوی به وجود آمدن نیروهای داخلی در اثر اصطکاک گرفته شود .

یکی از خاصیت های مهم بتن پیش کشیده این است که می توان چندین عضو یک شکل را در آن واحد بین دو تکیه گاه ریخته و پس از گرفتن بتن با قطع کردن کابل های مشترک ، آنها را از هم جدا کرد . این کار از نظر اقتصادی بسیار مقرون به صرفه می باشد ، زیرا عمل کشیدن کابل ها برای تمام عضوها فقط یکبار انجام می شود همانند تولید قطعات پیش ساخته Hallow-core که مراحل تولید به شکل زیر می باشد .

۲- بتن پیش تنیده پس کشیده (Post-tensioned concrete ) :

اگر فولاد پیش تنیدگی را بعد از گرفتن و سفت شدن بتن بکشند ، بتن را اصطلاحاً بتن پس کشیده می نامند . نیروی پیش تنیدگی توسط گیره های ( anchorages ) دو انتهای سازه از کابل به بتن منتقل می گردد . فولاد پیش تنیدگی نباید قبل از کشیدن به بتن چسبیده باشد ، در غیر این صورت امکان کشیدن آن وجود نخواهد داشت . فولادهای پیش تنیدگی را باید در داخل غلاف ها یا مجراهایی که در داخل بتن یا خارج از آن تعبیه شده است ، قرار داد .

کابل های پیش تنیدگی را می توان قبل و یا بعد از بتن ریزی در داخل غلاف ها کار گذاشت . کابل ها به صورت یکی یکی به وسیله دستگاه کابل ردکن ( strand pusher ) و یا به طور دسته ای بوسیله نیروی انسانی در داخل غلاف کار گذاشته می شود .

انواع بتن پیش تنیده پس کشیده

۱) با روش چسبنده ( Bonded )

بعد از پایان عملیات کشش کابل ها ، برای جلوگیری از زنگ زدن کابل ها ، دوغاب سیمان به داخل غلاف ها تزریق می شود تا فاصله بین کابل و غلاف را پر کند . در این حالت چون کابل توسط دوغاب به غلاف و در نتیجه به بتن می چسبد ، اصطلاحاً این روش را چسبنده ( Bonded )  می نامند .

.

پل صندوقه ای به وسیله دستگاه شاریو

.

.

پل صندوقه ای درجا ریز

.

تیر پس کشیده

.

سقف ساختمان پس کشیده

.

.

گروت تزریق شده داخل گیره

۲) با روش غیر چسبنده ( Unbonded )

گاهی اوقات به دلائل خاصی از جمله ایجاد انعطاف پذیری بیشتر سازه جهت مقاومت بهتر در مقابل زلزله ، ممکن است دوغاب به داخل غلاف تزریق نکنند . در چنین حالاتی چون هیچ نوع چسبندگی بین کابل و غلاف وجود ندارد ، این روش را غیر چسبنده ( unbonded ) می نامند . در چنین مواقعی برای جلوگیری از زنگ زدن کابل ، داخل غلاف و دور کابل را پر از گیریس می کنند . بعضی از کارخانه های کابل سازی ، کابل هایی تولید می کنند که در داخل لوله های پلاستیک پر از گریس قرار دارد . این نوع کابل های فاقد چسبندگی را می توان مستقیماً در داخل بتن کار گذاشت و بعد از کسب مقاومت از بتن ، کابل ها را کشید که گریس مانع از چسبیدن کابل به غلاف پلاستیکی و در نتیجه به بتن می شود .

در روش غیر چسبنده اگر به دلائلی کابل از داخل گیره ها در برود و یا از هر نقطه پاره شود ، نیروی پیش تنیدگی در آن مقطع از بین می رود .

اصولاً مقاومت نهایی بتن پس کشیده چسبنده خیلی بیشتر از مقاومت نهایی بتن پس کشیده غیر چسبنده مشابه می باشد .

سقف ساختمان های پس کشیده به روش Unbonded

سقف ساختمان های پس کشیده به روشUnbonded

---

شرح بتن پیش تنیده

بتن پیش تنیده برای غلبه بر مشکل ترک خوردن در بتن آرمه ، برای اولین بار توسط مهندسی درسان فرانسیسکو در سال ۱۸۸۶ ثبت شد.
زمانی که یک جزء ساختمانی پیش از حمل بار خدمات، متراکم می شود پیش تنیدگی به وجود می آید.
بتن پیش تنیده به عنوان نسل سوم بتن معرفی شده است. پیش تنیدگی توسط فولاد مسلح کشیده شده در یک جزء ساختمانی به وجود می آید.
با توجه به مراحل بتن ریزی ، پیش تنیدگی بتن پیش تنیده می تواند به عنوان پیش تنیدگی و پس تنیدگی دسته بندی شود. پیش تنیدگی ، فولاد مسلح را پیش از بتن ریزی تحت کشش قرار می دهد و پیش تنیدگی به پیوند ساخته شده بین فولاد مسلح کشیده شده و بتن سفت شده اعمال می شود. در تکنیک پس تنیدگی فولاد مسلح یا تاندون پس از بتن ریزی و بدست آوردن مقاومت مناسب کشیده می شود . در پس تنیدگی تاندون های فولادی در بتن با مقاومت مناسب در حفره های محفوظ قرار داده می شوند.
مراحل تکنیک پیش تنیدگی بتن پیش تنیده در شکل های ۱ تا ۳ نشان داده شده.

در اروپا به دلیل فقدان فولاد ، بتن پیش تنیده به عنوان یک ماده سازنده مجاز بعد از جنگ جهانی دوم شناخته شده است.
اولین ساختار بتن پیش تنیده آمریکای شمالی،پل خاطره انگیز Walnut Lane در Philadelphia ، Pennsylvania ، در سال ۱۹۵۱به اتمام رسید.
این روزها با توسعه بتن پیش تنیده پل ها با دهانه های طویل ، ساختمان های بلند ، . . . ساخته شده اند.
پل Barrios de Lura (ساخته شده بوسیله بتن پیش تنیده ) در اسپانیا در حال حاضر با دهانه اصلی ۴۴۰ متر می باشد. در کانادا برج CN تورنتو که با بتن پیش تنیده ساخته شده به ارتفاع ۵۵۳ متر می باشد .

بتن پیش فشرده

1. در یک تیرچه بتن آرمه متداول کمتر از نیمی از بتن تحت فشار قرار می گیرد و ترک هایی در کف تیرچه تحت بارگذاری کامل ، رخ می دهند.
2. زمانی که یک تیرچه بتن پیش تنیده می شود، تمامی بتن متراکم می شود. مکان های خارج از مرکز فولاد مسلح در تیرچه ، خمیدگی به وجود می آورند.
3. تیرچه بتن پیش تنیده تحت بارگذاری هموارتر می شود ، اما باز هم تمامی بتن متراکم می باشد و هیچ گونه ترکی ایجاد نمی شود.

علاوه بر فقدان ترک ها ، عمل ساختاری در تیرچه های بتن پیش تنیده بسیار موثرتر از تیرچه های مسلح معمولی هستند و همچنین از مواد کمتری استفاده می کنند.

بتن پیش تنیده

1. اولین مرحله در پیش تنیدگی به این صورت می باشد که رشته های پیش تنیده فولاد در عرض کف قالب بسط داده می شود.
2. سپس بتن در اطراف رشته های کشیده شده ریخته می شود و بتن به رشته ها می چسبد.
3. زمانی که رشته ها قطع می شوند، بتن متراکم شده و تیرچه خمیده می شود.

بتن پس تنیده

1. در پس تنیدگی طی عمل آوری بتن، بتن مجاز نمی باشد که به رشته های فولاد بچسبد.
2. پس از عمل آوری بتن ، رشته ها به وسیله یک جک هیدرولیک ، تنیده شده و به انتهای تیرچه متصل می شوند

پیش بینی میزان بهسازی خاک در عملیات تراکم دینامیکی با تطبیق مقادیر نفوذ کوبه

پیش بینی میزان بهسازی خاک در عملیات تراکم دینامیکی با تطبیق مقادیر نفوذ کوبه

هوشمندان رضا,یثربی سیدشهاب الدین*,پاک علی

* بخش مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه تربیت مدرس


امروز تراکم دینامیکی به عنوان روشی مناسب در بهسازی عمیق خاکهای سست مطرح است. در این روش، ضربات متوالی کوبه ای به وزن 5 تا 40 تن که از ارتفاع 10 تا 30 متری رها شده باعث تراکم عمیق توده خاک می شود. از ابتدای پیدایش این روش تاکنون طراحی عملیات تراکم دینامیکی با انجام تراکم آزمایشی صورت می گیرد که باعث افزایش هزینه و زمان اجرای طرح می شود. تهیه مدلی عددی که بتوان از آن در طراحی یا تحلیل نتایج عملیات تراکم دینامیکی سود جست در کاهش این هزینه ها بسیار موثر است. در این مقاله با توجه به مقادیر ثبت شده نفوذ کوبه در هنگام عملیات کوبش و با استفاده از مدل رفتاری آزمایشگاهی گینسبرگ برای ستون خاک زیر کوبه و رفتار الاستیک برای توده خاک مجاور، با استفاده از نرم افزار اجزای محدود ANSYS مدلی برای پیش بینی میزان بهسازی خاک ارایه می شود. به منظور بررسی و ارزیابی نتایج مدلی، مطالعه ای موردی درباره پروژه تراکم دینامیکی در عسلویه انجام شده است.


کلید واژه: تراکم دینامیکی، خاکهای دانه ای، روش اجزای محدود

برج پیزا

مقدمه

برج کج پیزا در اصل، برج ناقوس کلیسای جامع دومو است و ساخت آن در ۹ اوت ۱۱۷۳ آغاز شد. پس از تکمیل طبقه سوم این بنا درسال ،۱۱۷۸ برج پیزا چند درجه از حالت قائمه منحرف شد و به همین خاطر کار ساخت آن بهمدت یک قرن به حالت تعلیق در آمد. درسال ۱۲۷۲ چهار طبقه دیگر به برج پیزا اضافه شد،اما این چهار طبقه به گونه ای ساخته شد که با شیب در جهت خلاف انحراف برج، به تعادلآن کمک کند. کار ساخت این برج در سال ۱۳۰۱ بار دیگر متوقف شد تا این که بالاخره درسال ۱۳۷۲ طبقه آخر آن نیز ساخته شد و ناقوس برج در محل خود نصب شد. به این ترتیبارتفاع برج پیزا از سطح زمین به حدود ۵۶ متر رسید.

درباره هویت معمار برج کجپیزا میان کارشناسان اختلاف نظر وجود دارد، اما تصور می شود مراحل اولیه برج توسطبونانو پیسانو، معمار و نقاش مشهور ساکن پیزا در قرن دوازدهم، ساخته شده باشد.  گفته می شود گالیله، دانشمند مشهور ایتالیایی، آزمایش مشهور خود باگوی های کوچکو بزرگ فلزی و نمایش استقلال سرعت سقوط گوی ها از جرمشان را از فراز همین برج انجامداده است. هرچند این داستان از سوی شماری از شاگردان گالیله هم نقل شده، اما مورخانبر صحت تاریخی وقوع این آزمایش در برج پیزا شک دارند.

بنیتو موسولینی، نخستوزیر فاشیست ایتالیا نیز پیش از آغاز جنگ جهانی دوم دستور داد این برج به حالتعمودی بازگردانده شود و به همین خاطر مقدار زیادی بتن در پی برج ریخته شد. اما نرمبودن خاک باعث شد به طرز غیرمنتظره ای انحراف برج از حالت عمودی بیشتر شود و بر کجیبرج پیزا افزوده شود. در جریان جنگ جهانی دوم ارتش امریکا که کنترل شهر پیزا رادر دست داشت برای جلوگیری از پناه گرفتن تک تیراندازها در برج ها، دستور تخریب تمامبرج های شهر، از جمله برج کج پیزا را صادر کرد اما در آخرین لحظات و با صدور فرمانعقب نشینی، برج پیزا از تخریب حتمی جان سالم به در برد.

در چند دهه اخیرتلاش های زیادی برای اصلاح انحراف و پایدارسازی برج پیزا صورت گرفته است و این برجاز سال ۱۹۹۰ تا دسامبر ۲۰۰۱ برای عملیات بازسازی و پایدارسازی به روی بازدیدکنندگانبسته بود . در حال حاضر انحراف برج پیزا از حالت قائمه در حدود ۵/۵ درجه است و بهگفته کارشناسان این برج لااقل تا سیصد سال دیگر تعادل خود را حفظ خواهدکرد.

چرا برج پیزا کج شده است ؟

برج پیزا، برای ناقوس خانه کلیسای جامع شهر ، همچنین جهت نصب ساعت برروی آن ،‌بین سالهای 1350 تا 1374 میلادی ساخته شده است . ساختمان برج پس از اینکه به طبقه سوم رسید حرکت انحرافی آن «کج شدن » شروع گردید . برای جلوگیری از کج شدن بیشتر ، تغییراتی در نقشه برج داده شد و ساختن آن ادامه یافت .

برج پیزا در هشت طبقه به ارتفاع 55 متر ساخته شده که در آن 300 پله نصب گردیده است . ضخامت پی های برج در حدود 5 متر است که برروی ماسه ، کارگذاشته شده اند. عده ای معتقد هستند همین امر سبب کج شدن برج گردیده است . کل انحراف برج 2/4 متر است که 30 سانتیمتر این کجی مربوط به 100 سال اخیر است.

برج پیزا؛ یک اثر معماری ویژه

در سال سده یک هزار و صد میلادی، زمانی که اهالی پیزا در اوج قدرت و پیروزی بودند، ساختمان‌های زیادی بنا کردند و هدف آنها از این فعالیت‌ها نمایش قدرت شکوه و برتری سرزمین خود بود.

به نحوی که در سال 1172 میلادی، 60 سکه طلا برای خرید سنگ زیر بنای برج پیزا هزینه کردند و ساخت این برج به روایتی، از 4 اگوست سال 1173 میلادی آغاز شد، اما تکمیل بنای آن حدود دویست سال طول کشید،

کج شدن بنا به سمت شمال، پس از احداث سومین طبقه آغاز شد. این واقعه در سال 1178 میلادی اتفاق افتاد، تا سال 1275میلادی برج در حال کج شدن به سمت جنوب بود. در حالی که 3 طبقه بیشتر بر روی طبقه همکف ساخته نشده بود، مجدداً تکمیل بنا تا 1319 میلادی متوقف گردید. در سال 1319 میلادی فعالیت تکمیل بار دیگر از سرگرفته شد و دو طبقه نهایی بر روی برج ساخته شد و سرانجام در سال 1350 میلادی با نصب ناقوس بر بالای این برج، احداث و تکمیل آن خاتمه پذیرفت.

زمانی که ساخت برج به اتمام رسید، حدود 368/55 متر ارتفاع داشت و 2 متر نیز نسبت به محور عمودی انحراف پیدا کرده بود.

امروزه ارزش آن برای کشور ایتالیا چنان است که از سال 1990 تا کنون حدود 15 میلیون دلار صرف نگهداری آن شده است. 

نخستین اشتباه

نخستین اشتباه در احداث برج پیزا که موجب کج شدن آن طی سال‌های بعد گردید مکانیابی نادرست استقرار این برج بود. خاک زیر برج پیزا را لایه‌هایی از جنس شن و خاک رس تشکیل داده است.

به دلیل استفاده از فونداسیون نامناسب و غلط، این ساختمان به سمت جنوب متمایل شده است و کج شدن آن، همچنان ادامه دارد. 

چرا برج پیزا هنوز پابرجاست؟

چند دلیل برشمرده شده است.

* توقف طولانی در احداث بنای برج سبب گردید که برج در مراحل مختلفی، زمان کافی را برای نشیت داشته باشد.

*سنگ‌های برج با ملات آهکی که دارای کیفیت بالایی هستند به هم متصل شده‌اند و توان مقاومت در برابر فشارهای ناشی از تراکم، کشش و جنبش‌های مداوم را دارند.

*اصلاحات متعددی بر نقشه‌های معماری برج طی سال‌هایی که ساخته می‌شد اعمال گردید. و باعث شد که تقریباً تعادل برج برقرار شود. 

تلاش برای نگهداری و احیاء برج کج پیزا

اگر چه این برج همچنان پابرجاست، اما سالانه در حدود 2/1 میلیمتر از راستای عمودی همچنان انحراف پیدا می‌کند. بنابراین اگر اقدامات لازم برای نگهداری و اصلاح آن انجام نپذیرد، پس از چندی برج پیزا سقوط خواهد کرد و این امر اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.

در سال 1990 ورود به برج پیزا برای بازدیدکنندگان ممنوع شد و کمیته‌ایی نیز جهت جلوگیری از انحراف بیشتر تشکیل شد. این کمیته در سال 1992 و 1995 تلاشهایی را جهت نگهداری این برج انجام داده است اما تاکنون هیچ تلاش قطعی و عملی برای احیاء برج انجام نپذیرفته است. 

مباحث و دیدگاه‌هایی درباره نگهداری برج پیزا

دیدگاه‌های مختلف در مورد راه حل جلوگیری از انحراف بیشتر برج پیزا و حفاظت از آن وجود دارد و نتیجه مشترک همه این مباحث این بوده است که در بسیاری از موارد کج شدن بیشتر پیزا به دلیل اقدامات نادرست بوده است.

در این زمینه کمیته حفظ و نگهداری از برج پیزا پیشنهادی داشت که بد نیست با مضمون آن نیز آشنا شویم.

این پیشنهاد 3 گام اصلی در مرحله اجرا را در برمی‌گیرد:

1.       کابل‌های حمایت کننده فولادی باید به برج متصل گردند. این کابل‌ها 90 متر طول و 9 سانتی‌متر ضخامت دارند و به زمین متصل می‌شوند.

2.       مرحله دوم، استفاده از سیم‌های نازک است که با یک غشاء الماسه پوشش داده شده‌اند.

3.       مرحله سوم این پیشنهاد ایجاب می‌نماید که یک پایه سیمانی در زیر برج برای جلوگیری از نشست‌های احتمالی آن ایجاد گردد

کلیسای جامع دومو در میدان معجزات پیزا

میدان معجزات در مرکز شهر پیزا واقع در ایالت توسکانی ایتالیا،محوطه ای وسیع است که با دیوار از بقیه شهر جدا شده و چهار نگین درخشان معماری ومذهبی ایتالیا را در خود جای داده است. این چهار بنا عبارت هستند از کلیسای جامعدومو، برج کج پیزا، و گورستان کومپوسانتو . مجموعه این بناها و محوطه های تاریخی،از سال ۱۹۸۷ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.

کلیسای جامع دومو

کلیسای جامع دومو که ساخت آن در سال ۱۰۶۴ میلادی آغاز شد، در مرکز این محوطهتاریخی قرار دارد. این کلیسا با معماری منحصر به فرد خود، نماد و سمبل سبک معماریرومیایی (رومانسک) در شهر پیزا است.

نمای این کلیسا از مرمر خاکستری و سنگ سفیدکه با دایره هایی از مرمر رنگی تزیین شده، ساخته شده است. این کلیسا دو در عظیمبرنزی دارد که توسط جیووانی دوبولونا، مجسمه ساز مشهور قرن شانزدهم ایتالیا ساختهشده است. البته عبور و مرور بازدیدکنندگان این کلیسا امروزه از طریق درهای دیگری درمقابل برج کج صورت می گیرد که توسط بونانو پیسانو در سال ۱۱۸۰ ساخته شده است و پساز نصب درهای دوبولونا، به مکان فعلی شان منتقل شده اند.

داخل این کلیسا باسنگ های مرمر سیاه و سفید تزیین شده و سقف و گنبد آن پوشیده از طلاکاری و سقفنگاره های رنگارنگ است. آن کلیسا پس از آن که در سال ۱۵۹۵ دچار آتش سوزی شد، موردبازسازی کلی قرار گرفت و بخش اعظم تزیینات و نقاشی های کلیسا آثاری هستند که پس ازآتش سوزی خلق شده اند. 
این کلیسای جامع همچنین پیکر سنت رانیری، قدیس حامیشهرپیزا و آرامگاه هاینریش هفتم، امپراتور روم مقدس در قرون دوازده و سیزده میلادیرا در خود جای داده است.

افسانه گالیلئو گالیله انحراف و خمیدگی برج پیزا ایالت توسکنی ایالت توسکنی کشور ایتالیا بازسازی برج پیزا برج برج ترمیم شد برج سینت مارک برج ناقوس برج های زیبا برج پیزا برج پیزا - شهر پیزا برج پیزا در حال بازسازی برج ک برج کج برج کج پیزا برج کج پیزای ایتالیا بلند‌ترین برج جهان تاریخچه برج پیزا تعمیر برج پیزا توریستی جالبترین و قدیمی‌ترین برج جهان داخل برج پیزا در ایالت توسکنی کشور ایتالیا در حال بازسازی درب ورودی برج پیزا دوره رنسانس راه‌پله‌های برج پیزا ریاضیدانانساختمان برج سایت پاتوق98 سقوط طبقه اشراف علت کج شدن برج پیزا عمران عکس برج های کاناداعکس های برج پیزا عکس های داخل برج پیزا عکس های داخلی برج پیزا عکسهای برج پیزا قدیمی‌ترین برج جهان قرون وسطی مشهورترین مشهورترین هنرمندان و معماران معمار برج پیزا مهندسان مکانهای توریستی دنیا مکانهای دیدنی دنیا ناقوس ناقوس‌های برج پیزا هدف از ساخت برج پیزا همه چیز درباره برج پیزا وزیر راه ونیز پله‌های منتهی به راس برج پیزا پیتزا پیزا پیزای ایتالیا کجی برج پیزا یکی ازیکی از تراس‌های برج پیزا یکی از ناقوس‌های برج پیزا

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

برج کج پیزای ایتالیا با وجودی که تنها برج کج جهان نیست، ولی مشهورترین آن در کل جهان می‌باشد. این برج هر سال ۲٫۵ سانتیمتر به سمت زمین کج می‌شود و احتمال می‌رود…

پیزا؛ جالبترین و قدیمی‌ترین برج جهان با ۸۵ متر طول و ۱۴۵۰۰ تن وزن در دوره رنسانس در شهر پیزا درایالت توسکنی کشور ایتالیا در طول ۱۷۶ سال ساخته شد

هدف ازساخت این برج، استقرار یک ساعت بزرگ بر بالای آن بود اما این بنا مدتی بعد از احداث انحراف یافت و اکنون به همان صورت باقیست. برج پیزا ۵۵ متر ارتفاع دارد و هر سال برمیزان انحراف آن افزوده می‌شود.
برج کج پیزای ایتالیا با وجودی که تنها برج کج جهان نیست، ولی مشهورترین آن در کل جهان می‌باشد. این برج هر سال ۲٫۵ سانتیمتر به سمت زمین کج می‌شود و احتمال می‌رود تا ۸۰ سال دیگر سقوط کند.
سایت پاتوق۹۸ :طبقه اشراف برای رقابت با یکدیگر مشهورترین هنرمندان و معماران را مأمور ساختن شاهکاری معماری می‌کردند. در قرن دوازدهم، اهالی شهر پیزا تصمیم گرفتند کلیسای آنها برجی داشته باشد که برج سینت مارک را تحت تأثیر قرار دهد.
پس از آن که پایه‌های بنا حفر شد، معماری کارآزموده به نام بونامو که مسئول ساختمان این برج بود، نخستین سنگ آن را در سال ۱۱۷۴ میلادی بنا نهاد. اما پیش از آنکه ارتفاع برج به ۱۲ متر برشد، مشخص شد که برج به میزان زیادی منحرف شده است.
در سال ۱۲۳۴ از معمار دیگری به نام بناناتو خواسته شد تا ساختمان برج را تمام کند. او چهارمین سقف بنا را به پایان رساند و آن را نیمه تمام گذارد.
سپس معمار دیگری رشته کار را بدست گرفت و طبقات پنجم و ششم را تمام کرد، اما پایه اصلی همچنان منحرف می‌شد. تقریبا یک قرن بعد، معماری به نامپیزانو ساختمان آخرین بالکن را به پایان رساند و ناقوس برج را در نزدیک مرکز ثقل نصب کرد.
در گذشته تصور می‌شد که کجی برج پیزا بخشی از طرح اولیه آن بوده است ولی امروزه دانشمندان ثابت کردند که این مساله صحت ندارد. ساخت این برج به صورت عمودی طراحی شده بود ولی در طول ساخت آن به تدریج کج شد.
این برج به دلیل کجی و زیبایی خاصی که دارد از سال ۱۱۷۴ تاکنون همیشه کانون توجه همگان بوده است. در طول ساخت این برج تلاش‌های زیادی انجام گرفت تا با بکارگیری مصالح ساختمانی خاص جلوی کج شدن آن گرفته شود.
بعدها ستون‌ها و دیگر بخش‌های تخریب شده برج بیشتر از یک بار جایگزین شدند و امروزه زیرساخت‌های جدیدی برای کم کردن میزان کج شدن برج و افزایش طول عمر آن به کار گرفته می‌شود.
برج کج پیزا با ۸۶۳/۵۵ متر ارتفاع در ۸ طبقه ساخته شده است. قطر بیرونی این بنا ۴۸۴/۱۵ متر و قطر داخلی ۳۶۸/۷ متر است. ضخامت دیوارهای پایه آن ۰۸/۴ متر است و وزن آن حدود ۵۰۰/۱۴ تن برآورد می‌شود.
جهت شیب این برج در فاصله سال‌های ۱۱۷۴ تا ۱۲۵۰ به سمت شمال و از سال ۱۲۷۲ تا سال ۱۹۹۷ به سمت جنوب متمایل بوده است تا سال ۱۹۹۷، این برج ۲/۵ متر نسبت به سطح افق کج شده است.
ناقوس این برج ۵/۳ تن وزن دارد. این برج در پشت کلیسای بزرگ شهر پیزا واقع شده است و ساخت این برج در سه مرحله انجام گرفته است.
ساخت اولین طبقه این برج ناقوس که سنگ‌های مرمر سفیدرنگ در آن به کار رفته است از نهم آگوست ۱۱۷۴ دوران پیروزی‌های نظامی و خوشبختی شروع شد. اولین طبقه این برج از ستون‌هایی که به صورت دایره‌وار در کنار هم قرار گرفته بودند، تشکیل شده بود که در جهت مقابل تاق‌های بی‌روزنه خم شده بودند.
بعد از اینکه طبقه سوم این برج در سال ۱۱۷۸ ساخته شد به دلیل اینکه ۳ متر در کارهای زیرساختی آن اشتباه شده بود، برج کج شد. البته طرح این برج از آغاز نقص داشت.
با درگیر شدن بیزانس در جنگ با جنوا، لوکا و فلورانس ادامه ساخت این برج به مدت ۱۰۰ سال با تعلیق رو به رو شد. در سال ۱۱۹۸ چند ساعت به طور موقت روی این بنای ناتمام نصب شد.
در سال ۱۲۷۲ ساخت این بنا توسط معماری به نام «جیوانی‌دی‌سیمونه» از سر گرفته شد. ۴ طبقه بدین ترتیب ساخته شد. مجددا در سال ۱۲۸۴ با شکست بیزانس در جنگ ساخت بنا متوقف شد.
در سال ۱۳۷۲ آخرین طبقه آن که محل قرار گرفتن ناقوس بود توسط توماسودی آندرا پیزانو ساخته شد و ناقوس در محل خود قرار گرفت.
وی در تلفیق عناصر گوتیک به کار گرفته شده در جایگاه ناقوس با سبک رومانسک (معماری اروپایی قرن‌های یازدهم و دوازدهم که به تقلید از معماری رومی دارای تاق‌های ضربی و دیوارهای ضخیم بود) برج موفق عمل کرد.
در بالاترین نقطه این برج ۷ ناقوس وجود دارد که هر کدام یکی از نوت‌های موسیقی را دارد و بزرگ‌ترین آنها در سال ۱۶۵۵ نصب شده است.
در سال ۱۸۳۸ معماری به نام الساندرو دلا گرادسکا گذرگاهی در اطراف این برج حفر کرد که این امر موجب افزایش کج شدن این برج شد.
بنبتو موسولینی دستور داد تا این برج را به حالت عمودی برگردانند به همین خاطر درپای آن بتون ریخته شد که این امر منجر به فرو رفتن برج در سطح زمین شد. در طول جنگ جهانی دوم ارتش آمریکا دستور تخریب تمامی برج‌های ایتالیا را داد که برج پیزا در دقیقه آخر از این خطر در امان ماند.
در ۲۷ فوریه ۱۹۶۴ دولت ایتالیا برای جلوگیری از سقوط این برج درخواست کمک کرد. یک گروه از مهندسان، ریاضیدانان و تاریخدانان در جزایر آزور گرد هم آمدند تا راه‌های پا بر جا نگه داشتن و استحکام برج را بررسی کنند.
بعد از دو دهه کار و فعالیت روی این پروژه، برج در ژانویه ۱۹۹۰ به روی عموم بسته شد. در طول این مدت ناقوس‌های برج برای کم شدن از وزن‌شان از محل خودجا‌به‌جا شدند.
روش‌های بسیاری برای پا بر جا نگه‌داشتن برج پیشنهاد شده که از آن جمله می‌توان به استفاده از وزنه‌های ۸۰۰ تنی سربی درپای آن اشاره کرد. راه‌حل نهایی برای پیشگیری از کج شدن بیشتر برج انتقال ۳۸ متر مکعب از سطح بر آمده زیر آن بود. طبق آخرین اطلاعات این برج تا ۳۰۰ سال دیگر پا بر جا خواهد بود.
بر طبق یک افسانه گالیلئو گالیله که خودش نیز یک پیزایی بود، آزمایشاتش در مورد سقوط آزاد را نیز در بالای این برج انجام داد. این برج به این ترتیب، به نشان اصلی شهر پیزا تبدیل شد و سال ۱۹۸۷ نیز توسط یونسکو به میراث فرهنگی پیوست.
از ۷ ژانویه سال ۱۹۹۰ بازدید از این برج توسط توریستان ممنوع شد. چون خطر ریزش آن افزایش پیدا کرده بود. پس از ۱۲ سال و کمی راست‌سازی برج از ۱۵ دسامبر ۲۰۰۱، دیدار از این برج ۱۴،۵۰۰ تُنی مجدداً توسط بازدید‌کنندگان آزاد شد.
مهندسان و دانشمندان اعلام کردند دیگر خطر سقوط، برج کج پیزا را تهدید نمی‌کند، چرا که کمیته حفظ این بنا نام گزارش ۱۰۰۰ صفحه‌ای‌اش را که تمامی تلاش‌های حفظ این بنا در آن ذکر شده «برج ترمیم شد» گذاشته است.

سایت فانی ها :این افراد معتقد هستند خمیدگی این بنای دوران قرون وسطی به حالت ایستا درآمده است. هرچند این برج هرگز به حالت صاف درنخواهد آمد و دلیلش هم از بین رفتن جاذبه توریستی آن است اما دو دهه کار و تلاش کمیته حافظت از برج کج بالاخره معمای ۸۰۰ ساله تمایل این میراث فرهنگی جهانی به سمت شمال را حل کرد.
طبق گزارشی که در تلگراف به چاپ رسید «جان برلند»، پرفرسور۷۲ ساله بریتانیایی مهندسی خاک ثابت کرده که دلیل ناپایداری این برج سفره آب زیرزمینی متحرکی زیر سطح نرم پایه ۲۰۰ متر مربعی این برج است.
با توجه به این مسئله این پرفسور به همراه گروه حفظ و مرمت آثار باستانی‌اش بودجه‌ای بالغ بر ۳۹ میلیون دلار را صرف پیدا کردن راهی ابداعی برای جلوگیری از سقوط این برج کردند.
این گروه از سال ۱۹۹۰ مشغول به کار شدند اما چندبار احتمالات اشتباه آنها را به بیراهه منتهی کرد. در سال ۱۹۹۲ این گروه با استفاده از تاندون‌های فولادی سعی کردند برج پیزا را ثابت نگه دارند، در سال ۱۹۹۳ شمش‌هایی از جنس سرب و بست‌های تنومند نیز به این تاندون‌ها اضافه کردند که این مسئله موجب نارضایتی مردم شد.
بالاخره در سال ۱۹۹۵ برلند کمی به راه حل مسئله نزدیک شد. او متوجه شد جیمز تروبشاو، مهندس دوران ویکتوریا در سال ۱۸۳۲ برای برطرف کردن خمیدگی برج کلیسای سینت چاد از نقره استفاده کرده است.
او ترکیبی شامل نقره را در سمت شمالی برج جاسازی کرد، درست در جهت مقابل زاویه خمیدگی، این مسئله موجب شد تا جاذبه در سمت مخالف خمیدگی سنگینی و از خم شدن بیشتر برج جلوگیری کند. این شیوه همچنین در برابر حرکت سفره آب زیرزمینی نیز ساختمان را پایدار و ثابت نگه می‌دارد.
هنگامی که تنها ساخت ۳ طبقه پایینی برج به پایان رسیده بود و پیش از آنکه ارتفاع برج به ۱۲ متر برسد، این برج خمیدگی خودش را نشان داد. از آن زمان تا کنون انحراف و خمیدگی برج ادامه دارد.
انفجار بیش از یک هزار بمب در جنگ جهانی دوم در این شهر و وقوع حدود ۱۰۰ زلزله خفیف و شدید در این منطقه، نتوانسته است برج کج را به زمین بیندازد.

درب ورودی برج پیزا

پله‌های منتهی به راس برج پیزا

راه‌پله‌های برج پیزا

یکی از تراس‌های برج پیزا

یکی از ناقوس‌های برج پیزا

برج پیزا – شهر پیزا

برج پیزا در حال بازسازی

برج پیزا در حال بازسازی

شهرنشینی و پیدایش شهرها

شهرنشینی و پیدایش شهرها

شهر بعنوان سکونتگاهی که ساکنان آن تنها به کشاورزی اشتغال نمی ورزیدند بلکه گروهی در زمینه های گوناگون خدماتی و صنعتی کار می کردند نمی توانست در حوزه هایی که امکان پدیدآمدن(مازاد تولید)وجود نداشت پا به عرصه وجود گذارد.

زیرا آذوقه کلیه کسانی که در اموری غیر از کشاورزی فعالیت می کردند توسط کشاورزان باید تامین می گردید و این موضوع هنگامی میسر می شد که علاوه بر مساعد بودن ویژگیهای جغرافیایی فن کشاورزی و آبیاری پیشرفت ابزارهای تولید و دانش و تجربیات کسب شده در حدی می بود که عده ای بتوانند بیش از نیاز خود تولید کنند.

به همین جهت است که شهر نشینی را پدیده ای معلول و ناشی از انقلاب کشاورزی دانسته اند.همزمان با تکوین و گسترش شهر نشینی و رواج دادوستد و مبادلات اقتصادی و لزوم ثبت کالاها دستمزدها و ارائه خدمات نوعی خط شکل گرفت.

اختراع خط و کاربرد آن در جوامع شهری از چنان اهمیت و ضرورتی برخوردار بود که برخی از محققان آن را دومین شرط ضروری شکل گیری شهر در تاریخ دانسته اند.

یکی از مهمترین نهادهایی که در کنار و همراه دستگاه حکومتی یا به تنهایی در شهرها به شکل سازمانی مقتدر و تشکیلاتی منظم شکل گرفت دستگاه سازمان یافته معابد و پرستشگاهها بود.

آموزشگاهها و مراکز تعلیم و تربیت که در آغاز مهمترین کارکرد آنها تربیت دبیران و حسابگرانی که عهده دار کلیه امور دیوانی و حسابهای مربوط به معابد بودند در کنار معابد و کاخها احداث شدند.اقتدار و دامنه نفوذ سران و گردانندگان معابد گاه در برخی از دوره ها و نقاط چنان بود که اداره جامعه و تعیین سیاستهای داخلی و خارجی حوزه زیر نفوذ خود را برای مدتی به دست می گرفتند.

پس از سپری شدن دوره آغاز انقلاب کشاورزی و پیدایش شهر و شهرنشینی عوامل متعدد دیگری وجود داشته که منجر به تکوین و شکل گیری شهرها شده اند.یکی از مهمترین عوامل پیدایش شهرها در ایران عامل اداری – سیاسی(شهرهای شاهی)بوده است. سپس عوامل دیگری مانند عوامل نظامی تجاری مذهبی و غیره در روند مزبور نقش داشته اند. 

مقوله دولت و پیدایش آن در ایران تنها یک مقوله طبقاتی نیست به این معنی که تنها عامل مهم پیدایش دولت در ایران تکوین طبقات اجتماعی حفاظت از منافع توانگران نبوده است. بلکه یکی از علتهای اساسی پیدایش و کارکرد مهم آن رسیدگی به بخشی از کارهای عام المنفعه و عمومی بوده است که تنها از عهده افراد و گروههای کوچک بر نمی آمده است.

یکی از مهمترین امور مذکور مسئله ایجاد و نگهداری شبکه های آبیاری بوده که این نقش دولت تا عصر حاضر نیز تداوم یافته است.همچنین جلوگیری از تهاجمات اقوام و گروههای مهاجم بویژه چادرنشینان که حضور و تداوم آنها و تضادشان با جامعه شهری و روستائی یکی از موضوعات و خصوصیتهای تاریخ ایران است از عهده قدرتهای محلی و پراکنده بر نمی آمده است.

احداث عموم شهرها یعنی محل استقرار ارکان دولتی و نهادهای اداری-سیاسی توسط پادشاهان و برخی از امرا و حکام محلی صورت می پذیرفته است و مهمترین نقش و کارکرد این گونه شهرها همین جنبه اداری – سیاسی آنها بوده است. به همین دلیل احداث شهر موضوعی سیاسی تلقی می شد و هر حاکمی اجازه این اقدام را نداشت و اگر یک حاکم محلی بدون کسب اجازه چنین کاری انجام می داد یعنی شهری و حتی کاخ بزرگی می ساخت مورد پرسش قرار می گرفت چنان که در هنگامی که اردشیر اول منصب حکومت و امارت منطقه ای را در زمان اشکانیان داشت شهر فیروز آباد را بنا کرد پادشاه اشکانی(اردوان)وی را در طی نامه ای مورد خطاب قرار داد و پیغام فرستاد که چگونه جرات کردی برای خود چنین شهر و کاخی بنا نمایی. 

روایات موجود در باب علت پیدایش نخستین شهر مادی(یعنی هگمتانه)حاکی از آن است که این شهر در پی تشکیل اولین نهادهای اداری – سیاسی در کشور و به سبب ضرورت وجود سکونتگاهی جهت استقرار نهادهای مذکور و کارگزاران آن توسط (دیااکو)بنیانگذار شاهنشاهی ماد ساخته شد.همچنین شهرهایی مانند: پاسارگاد و پارسه(تخت جمشید)توسط شاهان هخامنشی و شهرهایی مانند:هتره تیسفون و دارابگرد توسط شاهان پارتی احداث شدند. 

در مورد شهرهای ساسانی اطلاعات بیشتری موجود است.کتاب کوچکی موسوم به شهرستانهای ایران که گویا اصل آن متعلق به قرن ششم میلادی است و در اواخر قرن هشتم میلادی هم در آن اضافاتی بعمل آمده موجود است.این رساله پهلوی به فارسی ترجمه شده است. در رساله مزبور نام تعدادی از شهرهای ایران پیش از اسلام و بنیانگذاران آنها آمده است. 

در منابع اوائل دوره اسلامی هم به تعدادی از شهرها و بانیان آنها اشاره شده است.از جمله بنای ده شهر به نامهای:به اردشیر بهمن اردشیر اشااردشیر رام اردشیر رام هرمزاردشیر هرمزاردشیر بوراردشیر هشت اردشیر که به اردشیر اول نسبت داده شده است.بنای تعدادی شهر نیز به شاپور نسبت داده شده است که عبارت از:بداناندیوشاپور شاپورخواست بلاش شاپور و پوشنگ هستند. احداث شهرهایی مانند:برقباد ماهات و شهر قبادش را به قباد نسبت داده اند. 

روند احداث شهر توسط پادشاهان ساسانی همواره از آهنگ ثابت و یکنواختی پیروی نمی کرده و فرازونشیبهای بسیار داشته است. در دوره هایی که پادشاهان قدرتمند بر کشور حاکم می شدند تعداد زیادی شهر احداث می شد اما در اوقاتی که پادشاهان ضعیف بر تخت سلطنت جلوس می کردند و روسای خانهای بزرگ و زمینداران از اقتدار و نفوذ کافی برای رهبری و هدایت امور کشور در جهت منافع خود برخوردار می شدند .

جریان احداث شهر که بیشتر پایگاه اجتماعی و طبقاتی پادشاهان به شمار می رفت آهسته می شد برای مثال پس ازشاپور دوم(متوفی379 )که تعدادی از پادشاهان ضعیف به سلطنت رسیدند تا زمان قباد (متوفی531 )روند مزبور قوس نزولی پیموده سپس در دوره قباد و انوشیروان قدرت اشراف و زمینداران بزرگ دوباره کاهش یافت. 

راستی پیدایش شهر چگونه بوده ؟ و یا اصولا پس از پیدایش نام خود را از کجا و چگونه بدست آورده است .     

پس از عقب نشینی دریاها ، جلگه و دشت بوجود آمد و با ورود انسانها و هجوم حیوانات به جلگه و دشت شهر موجودیت یافت با ایجاد تحولات اقتصادی زندگی ابتدایی شروع شد و با تولید محصولات کشاورزی و دامداری وارد مرحله نوینی شده . “هزاره نهم تا هفتم ق.م“ در این مرحله انسان یک جانشینی را اختیار نمود و دوره استقرار یاسکونت در دهکده ها را پیش گرفت در همین زمان انسان ایجاد سرپناه را آغاز نمود و گذشت زمان و به کار بردن مصالح ساختمانی ، و ازدیاد محصولات و تولیدات مازاد بر مصرف مبادله محصولات بین مردم آغاز شد و با توسعه بازارها و تجارت و ایجاد حکومت ها روستاه گسترش یافته و تبدیل به شهر شدند .                                                               

اهمیت نام در نامگذاری ، ریشه ، در اعتقادات فرهنگی و مذهبی هر قوم و طایفه دارد . امروز انسانها علاقمند به کشف علل نامگذاریهای رایج می باشند و مایلند بدانند که نام انسانها یا روستاها و شهرها بر چه اساس و رابطه ای نهاده شده است . از دیر باز محققین و مورخین سهمی در کشف ارتباط میان نام و مکان بوده اند ، لذا در اکثر کتب تاریخی در مباحث مختلف نحوه نامگذاری اماکن مشاهده میگردد . کشف واقعیات این نامگذاری با توجه به گذشت سالهای مدید و سیر تحولات تاریخی بسیار مشکل و در بعضی اوقات غیر ممکن میگردد و جه تسمیه غالبا ذکر علت نامگذاری و یا تعریف نام برخی از شهرها و روستاهای کشور عزیزمان می باشد . لذا لازم است قبل از هرگونه توضیح و تعریف اسامی نکاتی چند را یادآور گردیم .                                                                                                   

در کتب بوجود آمدن شهرهای مختلف را دلایلی چند ذکر کرده اند که از جمله می توان به دلایل زیر اشاره نمود .     

الف ) شهرها اکثرا بر اثر گسترش روستاها پدید آمده اند که از جمله این شهر ها میتوان به شهر مهران اشاره نمود .    

ب ) امنیت نیز یکی از عوامل ایجاد شهرها می باشد ،‌لذا شهرهائی که در پناه کوهها ، دره ها و یا در مناطق جزیره ای احداث می گردد حکایت از توجه سازندگان و یا گسترش دهندگان آن شهر به امنیت شهر می باشد از این نمونه شهر ها نیز می توان به شهر سنندج اشاره نمود .                                                                

                                                                                                              پ ) وجود راههایارتباطی درگذشته و حال باعث توجه تجار و سوداگران به روستاهای حاشیه راهها می شده ، اکثریت شهرها در کنار جاده های اصلی ایجاد شده و گسترش می یافتند از شهرهائی که بدین صورت رشد یافته می توان به شهر دلیجان و یا آباده اشاره نمود .

ت ) عامل مذهب و وجود بقاع متبرکه یکی دیگر از علل توجه مردم به اماکن بوده است شهرهائی بمانند مشهد مقدس و قم نیز از اینگونه بوده اند .                                                                                  

ث ) وجود آب و یا رودخانه در هر نقطه از دیگر عوامل تجمع انسانها و گسترش شهر و شهرنشینی بوده ، شهرهایی بمانند شوشتر و یا میاندوآب از این نمونه می باشند .                                                      

ج ) عوامل اقتصادی چه تولید و گسترش روستا و تبدیل شدن به شهرها می باشد . از مهمترین شهرهائی که بنا به دلیل اقتصادی رشد یافته است می توان به شهر گرگان اشاره داشت .                                

چ ) مسائل نظامی و ایجاد پادگانهای ارتش از دیر باز باعث جلب توجه مردم بخصوص سوداگران به مناطق می شده است . برای مثال استقرار ارتش اسلام در منطقه بصره امروز باعث مهاجرت گروهی از مردم ابله به بصره و تشکیل شهر بصره گردیده است .                                                                                            

خ ) عوامل سیاسی و اداری نیز از دیگر علل ایجاد شهرها و گسترش آنها بوده است . شهرهایی بمانند تهران از اینگونه شهرها می باشد .                                                                                                

تغییر اسامی در کتب مختلف و به صورت مختلف مشاهده میگردد . با ورود اعراب به ایران و تحریف و معرب گشتن اسامی تغییراتی در نام مکانها و شهرها دیده می شود . همچنین گذشت زمان باعث مجهول ماندن علت بعضی از نامها شده است . وجود اعتقادات مذهبی و همچنین داستانها ، اسطوره ها و یا افسانه ها و همچنین مسائل سیاسی و تغییر حکومتها نیز باعث تغییر نامها و اسامی شهرها و اماکن گردیده است .                                                

جهت آشنایی با اطلاعات جغرافیایی ذکر شده در متن توضیحاتی شرح زیر جهت اطلاع خوانندگان ارائه میگردد :       

طول جغرافیایی         

طول جغرافیایی هر نقطه از سطح زمین عبارت از قطعه قوسی است از دایره نیمگان یا استوا که بین نیمروز مبدا که همان نصف النهار گرینویچ و نیمروز مار بر نقط مزبور قرار گرفته باشد طول جغرافیایی هر نقطه بر حسب واقع شدن آن در خاور یا باختر نصف النهار گرینویچ به طول شرقی ویا غربی تقسیم می گردد که اندازه هر کدام صفر تا 180 درجه می باشد . ایران در طول شرقی قرار دارد .       

عرض جغرافیایی        

فاصله نقاط مختلف سطح زمین نسبت به دایره نیمکان یا استوا زمین ، عرض جغرافیایی نام دارد عرض جغرافیایی بر حسب قرارگرفتن نقطه درشمال یاجنوب خط استوا به عرض شمالی ویا عرض جنوبی تقسیم میگردد . ایران در عرض شمالی قرار دارد .       

ارتفاع از سطح دریا

منظور ارتفاع هر نقطه از زمین از سطح دریای آزاد که همان اقیانوس آرام و هند می باشد .     

فاصله تا نزدیکترین نقطه

در این مبحث سعی گردیده در محدوده هر شهرستان فاصله محل مورد نظر تا مرکز شهرستان و در هر استان فاصله شهرستان مورد نظر تا مرکز استان و آنگاه فاصله مراکز استان با تهران محاسبه گردد .

اولین شهر ها

هنگامی که کشاورزان یاد گرفتند که آب زمینهای کشاورزی را از رودخانه تامین کنند موفق شدند محصولات بیشتری به دست بیاورند و برای دیگران نیز غذا تهیه کنند. بعضی از مردم توانستند اشیایی از قبیل ظروف گلی بسازند و بعد آنها را به فروش برسانند. صنعتگران و تجار در اجتماعات بزرگ که اولین شهر ها را تشکیل دادند ، در کنار یکدیگرجمع شدند اولین مردمی که در شهر ها زندگی می کردند ، سومریهای بین النهرین ، بودند در حدود سال 3500 قبل از میلاد، آنها با استفاده از خشت خام ، کار ساخت شهرهایی مانند اور و بابل را آغاز نمودند. 

معبد شهر اوروک در بین النهرین اهالی بیشتر شهرهای بین النهرین در معابدی مانند این، به عبادت می پرداختند .

پادشاه همورابی (1750-1792 قبل از میلاد) که یک مدیر کارآمد و در عین حال یک سرباز جاه طلب است ، اولین حاکمی بود که سراسر بین النهرین را متحد نمود. او بابل را در قرن هیجدهم قبل از میلاد به صورت نیرومند ترین شهر خود در آورد مهم ترین و مشهورترین دستاورد او تدوین 282 قانون به نام قوانین همورابی بود این قوانین روی یک ستون سنگی کنده کاری شده ، نوشته شده است.این سنگ نوشته ، همچنین با تصویر پادشاهی که در مقابل شاماش ، خدای عدالت بین النهرین ، ایستاده است ، تزیین شده است. 

قوانین بابل

هر چند که مجموعه قوانین در یک محل عمومی مثل عبادتگاهی که مردم در آن این قوانین را می خواندند؛ قرار داشت، اما اهمیت این قوانین بطور دقیق مشخص نیست . بعضی از قوانین بوسیله همورابی تدوین شدند، ولی برخی دیگر قوانین شناخته شده ای بودند که پیش از آن تاریخ وضع شده بودند و به پاره ای اصلاحات نیاز داشتند این قوانین به مشکلات مربوط به زندگی روز مره ، داد و ستد ، خانواده و مالکیت زمین، می پرداختند. 
آنها همچنین توصیه هایی را در باب بسیاری از مسائل، از کلاه برداری و قتل و طلاق گرفته تا فرزند خواندگی و مهریه ازدواج، ارائه می دهند این قوانین حتی در مورد برخورد با برده های فراری و یا قطع غیر قانونی درختان خرما، نیز بحث می کنند. 

جنایت و مجازات

هر یک از قوانین همورابی، کاملاْ روشن می باشد هر تخلف مجازات مشخص خود را دارد. این قوانین از همان اصلی ( اصل مقابله به مثل) تبعیت می کنند که قوانین معروف انجیل: چشم در مقابل چشم و دندان در مقابل دندان، بر پایه آن بنا شده است بعنوان مثال، مطابق یکی از این قوانین : اگر پسری پدر خود را مورد ضرب و شتم قرار دهد دست او باید قطع شود. 

حدود 3100 ق.م- 3500 ق.م 

اولین مناطق شهری در طول دوران اوروک تکامل پیدا می کنند. 

حدود 3000 ق.م 

مردم بین النهرین نوشتن روی لوحه های گلی را ابداع می کنند. 

حدود 2700 ق.م 

سیل ، بین النهرین را ویران می سازد. 

2279-2334ق.م 

سارگون، فرمانروای اکد، بر امپراتوری اکد که به دست خود وی تاسیس شده بود حکومت می کند. 

2095-2112ق.م 

پادشاهی به نام اورنامو، امپراتوری اور را بنیانگذاری می کند . 

حدود 2000 ق.م 

امپراتوری اور به دست آموریها «عموریان)، اقوام سامی ساکن سرزمین بین النهرین ، سقوط می کند. 

حدود 1750-1792ق.م 

همورابی، فرمانروای بابل ، بر سراسر بین النهرین حکومت می کند. 

1595 ق.م 

شهر بابل به دست هی تی ها ، از اقوام نواحی مرکزی ترکیه کنونی،سقوط می کند. 

صندوقچه منقوش اور

ای صندوقچه که سطوح جانبی آن با تصاویر مجازی تزییین شده است در یک گور در شهر باستانی اور ، پیدا شد قدمت این اثر باستانی به 2300 تا 2700 سال پیش از میلاد، هنگامی که اور مهمترین دولت شهر در تمدن سومر محسوب می گردید، باز می گردد. 

نقوش روی صندوقچه بدنه چوبی این صندوقچه با  استفاده از صدف و نوعی سنگ قیمتی آبی رنگ تزیین شده است.

حقایق ثبت شده

اهالی بابلی، که در قرن هیجدهم قبل از میلاد در بین النهرین زندگی می کردند، اولین ستاره شناسان بودند. و دلیل آن این بود که خدای ماه برای آنها از اهمیت زیادی بر خورد دار بود این افراد یک تقویم درست کردند و خسوفهای ماه را پیش بینی کردند. این افراد، ریاضیدان نیز بودند و یک سیستم شمارش بر اساس عدد 60 ابداع کردند. به همین دلیل یک ساعت به 60 تقسیم می شود.

                                                                                                  پیدایش شهرها و رشد جمعیت شهرنشین                                                                                 

      سابقهٔ شهرنشینی در جهان

رشد جمعیت و شهرنشینی در عصر جدید

گرایش به‌سوی شهرها و اثرات اجتماعی آن

                                                                                                 سابقهٔ شهرنشینى در جهان                                                                                             

       شهرنشینى در جهان، خاصه در مشرق زمین، سابقه‌اى کهن دارد و اولین شهرها در مناطقى مانند بین‌النهرین، درهٔ سند، درهٔ رودخانهٔ نیل، سواحل رود زرد، درهٔ مکزیک و در سواحل و نقاط مرتفع پرو (واقع در آمریکاى جنوبی) شکل گرفته‌اند و اولین تمدن‌هاى جهان را تمدن‌هاى بین‌النهرین، مصر و هند مى‌دانند که امروزه به تمدن‌هاى مرده مشهور است و تمدن مغرب زمین، از این سه تمدن نخستین مایه گرفته است (جیمز موریس، تاریخ شکل شهرها تا انقلاب صنعتی، ترجمه راضیه رضائی، صفحهٔ ۱۱).                                              

       رشد تمدن با توسعه زندگى شهرى قرین بوده است، (تمدن از کلمهٔ مدینه به‌معنى شهر گرفته شده است). و آثار عظیم شهرهاى باستانى و بناهاى ارزشمند قدیمى سابقه‌اى چندین هزار ساله دارد و آثار شهرنشینى دست کم از ۵ هزار تا ۷ هزار سال قبل ملاحظه شده است. اما آمارهاى مربوط به شهرنشینى و تعداد جمعیت شهرها در گذشتهٔ دور، صرفاً بر حدس و گمان متکى است و اطلاع دقیقى از این آمارها در دسترس نیست.             

       به‌طور کلى پیدایش جوامع شهرنشین را در تاریخ به عصر نئولیتیک (Neolithic) یعنى عصرى که انسان از مرحلهٔ شکار و گردآورى خوراک به عصر بهره‌بردارى از زمین قدم نهاد. منابع معیشتى خود را بر اقتصاد یکجانشینى و گسترش دهات در بین‌النهرین، مصر و هند بنا نهاد منسوب مى‌کنند. تقریباً پنج هزار سال پیش از آن زمان، جوامع شهرنشین با تجهیزات مختلف، صنعت، بازرگانى و اقشار مختلف اجتماعى وجود داشته است (حسین شکوئی، جغرافیاى شهری، صفحات ۷۰ و ۷۱).                                                                      

                                                                                                 رشد جمعیت و شهرنشینى در عصر جدید                                                                        

       اگر چه شهرنشینى در جهان، خاصه در مشرق زمین، سابقه‌اى کهن دارد و آثار عظیم شهرنشینى و بناهاى ارزشمند از گذشته دور برجاى مانده، اما رشد بى‌سابقهٔ شهرها در عصر حاضر، به‌دنبال توسعهٔ صنعت، در قرن نوزدهم اتفاق افتاده و همراه با رشد سریع جمعیت، ما شاهد ظهور و گسترش شهرهاى بزرگ و غول‌آسا و متراکم هستیم که تا پیش از قرن نوزدهم و انقلاب صنعتى سابقه نداشته است. توسعهٔ تجارت و صنعت در اروپا و افزایش تولیدات صنعتى و نیاز به توزیع و مصرف کالاها موجب تراکم و تمرکز جمعیت در نقاط معینى گردید که توسعهٔ علوم و فنون و بهبود وضع بهداشت و تغذیه و بهتر شدن وسایل رفت و آمد و ارتباطات این تمرکز را تسهیل و تشدید کرد. هجوم روستائیان به‌سوى مراکز صنعتى و بنادر تجارتى، اضافه جمعیت را از نقاط پراکندهٔ روستائى به مناطق شهرى هدایت کرد. در واقع رشد سریع جمعیت به‌طور مستقیم به افزایش جمعیت شهرها منجر شد، در حالى‌که به‌دلایل مختلفى جمعیت روستاها یا همچون گذشته کم و بیش ثابت باقى ماند یا رو به کاهش گذاشت.                             

       به‌طور کلى جمعیت‌شناسان سازمان ملل متحد، رشد جمعیت جهان را به لحاظ وسعت و اهمیت به چهار دوره مختلف تقسیم مى‌کنند:                                                                         

         ۱. قبل از سال ۱۷۵۰ یا پیش از انقلاب صنعتى                                         

         ۲. از سال ۱۷۵۰ تا ۱۸۳۰ یا دوران تحول و آگاهى                                     

         ۳. از سال ۱۸۳۰ تا ۱۹۳۰ یا دوران انتقالى و آغاز کاهش موالید                        

         ۴. از سال ۱۹۳۰ تا ۱۹۷۰ یا دوران تعادل مجدد بین زاد و ولد و مرگ و میر          

       در هر یک از دوره‌هاى مذکور، افزایش سالیانه جمعیت جهان از رشد قابل ملاحظه‌اى برخوردار بوده است. چنان‌که در فاصلهٔ زمانى نه چندان طولانى میانگین افزایش سالانه تعداد جمعیت جهان (در دو قرن اخیر) از ۴ میلیون نفر به ۸۰ میلیون نفر رسیده است:                                                                     

               فاصلهٔ سال‌ها          متوسط افزایش سالانه

۱۷۵۰-۱۸۰۰          ۴ میلیون نفر

۱۸۰۰-۱۸۵۰          ۶ میلیون نفر

۱۸۵۰-۱۹۰۰          ۸ میلیون نفر

۱۹۰۰-۱۹۵۰          ۱۷ میلیون نفر

۱۹۵۰-۲۰۰۰          ۸۰ میلیون نفر

       به این ترتیب افزایش سالانهٔ تعداد جمعیت در این مدت حدود بیست برابر شده است، در نتیجه تعداد جمعیت جهان که در سال ۱۶۵۰ میلادى تنها ۴۵۰ میلیون نفر بوده در سال ۱۸۵۰ به ۱/۱ میلیارد نفر مى‌رسد و در سال ۱۹۰۰ به ۵/۱ میلیارد و در حدود سال ۱۹۴۰ به‌طور جهشى به ۱۲۵/۲ میلیارد و در ۱۹۶۴ به ۳ میلیارد مى‌رسد و در سال ۱۹۸۰ این جمعیت ۵/۱ برابر شده و به ۵/۴ میلیارد نفر صعود مى‌کند و بالأخره در سال ۱۹۹۰ به حدود ۵ میلیارد نفر مى‌رسد و با حدس قریب به یقین جمعیت جهان در سال ۲۰۰۰ میلادى به رقمى در حدود ۵/۶ میلیارد نفر خواهد رسید. برحسب این سرعت فزاینده رشد، جمعیت جهان در طى کمتر از یک قرن بیش از ۴۰۰ درصد افزایش یافته است که چون بحث از میلیارد و افزایش تصاعدى است ارقام سرسام‌آور و گیچ‌کننده به نظر مى‌رسد.  

       به هر حال در جهان معاصر سخن از ”انفجار جمعیت“ است، بسیارى از مؤسسات تحقیقاتى سیاستگزاران، از جمله کمیسیون جمعیت سازمان ملل متحد بارها از افزایش بى‌حد و حصر جمعیت سخن گفته و به‌ویژه در مورد کشورهاى در حال توسعه اظهار نگرانى جدى کرده، هشدار داده‌اند که در آیندهٔ نزدیک فقر و تهیدستى و عدم اشتغال و کمبود وسائل و امکانات زندگى از قبیل مسکن، سوءتغذیه، ناسالم شدن محیط، از بین رفتن امکانات طبیعى و آلودگى هوا که به‌دنبال رشد سریع جمعیت و توسعهٔ صنعیت و بهره‌بردارى بى‌رویه از منابع طبیعى صورت مى‌گیرد مى‌تواند شدیداً به حیات انسان در روى زمین آسیب برساند.                                                        

       در حال حاضر، جمعیت جهان بیش از ۵ میلیارد نفر است و طى ۱۳۰ سال آینده به بیش از ۵/۱۰ میلیارد نفر که تقریباً بیش از دو برابر جمعیت فعال است، افزایش خواهد یافت. این دورنما در کشورهاى در حال توسعه (جنوب)، بسیار سهمناک‌تر از کشورهاى توسعه یافتهٔ صنعتى (شمال) است. زیرا در جوامع صنعتى، رشد جمعیت تقریباً متوقف شده و امکانات طبیعى و صنعتى و رشد تولید مى‌تواند پاسخگوى مسائل و مشکلات آنها باشد. اما، جهان امروز نمى‌تواند نیازهاى اساسى بیش از نیمى از جمعیت خود را که در کشورهاى رو به توسعه‌ محیط‌هاى ناسالم اجتماعى ایجاد مى‌شود نهایتاً به توسعهٔ آسیب‌هاى اجتماعى نظیر اعتیاد، فحشا، تجاوز و قتل منجر مى‌گردد. بهر حال تنش‌هاى اجتماعى ناشى از فشار جمعیت در تمامى سطوح و غیرقابل تحمل مى‌سازد. مردم کشورهاى رو به توسعه تأثیر رشد جمعیت را بر مناطع و شرایط زندگى شدیدتر احساس مى‌کنند.                                                       

                                                                                                 گرایش به‌سوى شهرها و اثرات اجتماعى آن                                                                                

       گرایش به‌سوى شهرهاى بزرگ و توسعهٔ شهرنشینى و مهاجرت روستائیان و سکونت نامناسب در حواشى اطراف شهر و محلات خاص، محیط‌هاى ناسالمى را توسعه مى‌دهد که احیاناً آسیب‌هاى اجتماعى را در همهٔ نقاط شهرى اعم از مرکز و پیرامون آن مى‌پراکند. این پدیده در شهرهاى بزرگ کشورهاى مختلف آسیا، آفریقا، آمریکا به وضوح مشهود است و زندگى روستائیان فقرزده همه جا در محیط‌هاى ناسالم پیرامون شهرهاى بزرگ، گسترش پیدا مى‌کند و همراه با آن ناهماهنگى‌هاى فرهنگى و تفاوت در شیوهٔ زندگى روستائیان شهرنشین و گمگشتگى و تغییر هویت در محیط‌هاى نامأنوس شهرى و نهایتاً توسعه خلافکارى‌ها و بزهکارى‌ها، در شهر رشد فزاینده‌اى پیدا مى‌کند. در چنین محیط‌هائى با توجه به محدود بودن ظرفیت امکانات و نهادها و سازمان‌هاى موجود، میزان کنترل اجتماعى کاهش مى‌یابد و در نتیجه بى‌نظمى و اختلالات مختلف و قانون‌شکنى و بى‌توجهى به ضوابط و در نهایت ناهنجارى‌هاى اجتماعى روز به روز توسعهٔ بیشترى پیدا مى‌کند (مراجعه شود به نشریه: O.N.U. population program news. vol 13.No 3. 1984).       

       در همهٔ شهرهاى بزرگ، حاشیه‌نشینى یکى از صور سکونت مى‌باشد که به‌دنبال خود، جرم‌زائى را در جامعه افزایش مى‌دهد. مطالعات و تحقیقات جامعه‌شناسى شهرى نشان داده است که زندگى حاشیه‌نشینى با افزایش جرم‌زائى رابطهٔ مستقیم و نزدیکى دارد. همچنین از بعد اقتصادی، افزایش مهاجرین غیرماهر و غیرمتخصص، موجب پیدایش بیکارى پنهان و توسعهٔ غالباً غیرضرورى بخش خدمات مى‌شود.                                

منابع: 
1. تاریخ شهر و شهر نشینی در ایران-سلطان زاده-نشر آبی-1365 
2. جغرافیای تاریخی شهرها-عبدالحسین نهچیری-وزارت آموزش و پرورش-1370 
3. جغرافیای تاریخی ایران-سردادور-تهران توس-1358

پیدایش ترک در ساختمان

پیدایش ترک در ساختمان

افت پی بر اثر عواملی همچون رطوبت و فشارهای وارده از طبقات ، بی مقاومتی خاک و عملکردهای آن پیش می آید . همچنین نوع مصالح مصرفی و اجرای غیرفنی ، سبب نشستهای پی می شود . در مجموع ، بر اثر حرکات زمین ، اسکلت بنا حرکت می کند و شکستهای مختلف که شامل ترکهای عمیق و یا معمولی و در مواردی به شکل مویی است ، نمایان می شود.

موقعیت ترک :

ترکهای عمیق : این ترکها گاهی به طور دائمی به وجود می آید و دلیل آن نشست مرتب پی است که در این صورت ، بودن ساکنان در ساختمان خطرناک است.

ترکهای ثابت : معمولا پس از نشست پی ، تحرک ساختمان کم می شود. این پدیده بر اثر قطع رطوبت و فشرده شدن سطح زیر پیش می اید. در نتیجه ، شکست و افت دیوارها و اسکلت بنا نیز متوقف ، و حالت ترک ثابت می شود.

موی ترکهای معمولی : این ترکها در اثر افتهای کوچک در اسکلت بنا و به واسطه نیروها و در مواردی به علت نوع مصالح اندود به وجود می ایند. رطوبت ، انقباض و انبساط حاصله در مقابل خشک شدن سطوح مرطوب ، باعث ایجاد ترکهای مویی می شود.

حالتهای ترک :

ترک را به شکلهای مختلف می توان آزمایش کرد. نوع خطرناک و بدون خطر آنها را به شکلهای زیر می توان شناسایی کرد:

الف) بند دوقسمت دیوار را که بر اثر ترکهای عمیق از یکدیگر جدا شده اند ، با گچ دستی طوری کف کش می کنیم که ملات فقط دو قسمت جدا شده را پوشش دهد ؛ یعنی در ترکها نفوذ نکند

پس از خودگیری و خشک شدن ملات گچ ، چنانچه از دیوار جدا شود ، اسکلت در حال نشست و افت کامل است که باید در مورد آن با احتیاط رفتار کرد.

ب) در موارد ذکر شده در بالا ، می توان روی ترک دو قسمت جدا شده دیوار را نوار کاغذی از جنس کاهی نازک به ابعاد 30*3 سانتیمتر به شکل ضربدر (*) با پونز نصب کرد. چنانچه کاغذ پاره شود ، شکست و نشست در ساختمان بسیار خطرناک می باشد. در این صورت ، ساختمان باید از سکنه خالی شود.

ج) در نشستهای خطرناک ، کلاف پنجره بر اثر نیروی فشار ، اهرم و دفرمه می شود . به علت بالا بودن ضریب شکنندگی ، شیشه پنجره ها ترک می خورند و می شکنند.

د) در افتهای مداوم پی و مواقع سکوت ، صداهای "تک تک " که حاصل ترک مصالح و بویژه اجرکاری است ، شنیده می شود.

روش تعمیر ترکها :

همانطور که گفتیم ، بر اثر نشست ، ترکهایی به وجود می آید که برخی از آنها مویین و ریز هسنتد . با خالی کردن اطراف آنها و با " کشته کشی " و کشیدن پنبه آب روی سطوح ترکهای مویین آنها گرفته و آماده نقاشی می شوند.

ترکهای نیمه عمیق :

بر اثر حرکت پذیری سقف توفال که از انقباض و انبساط رطوبت و حرارت حاصل می شوند . ترکهایی به وجود می آید . این ترکها را با نوک کاردک و ماله خالی می کنیم و پس از " آماده کشی " و پرداخت کشته و پنبه زنی ، ترکها را می گیریم و آماده نقاشی میکنیم.

ترکهای عمیق :

اطراف ترک را با تیشه می تراشیم و سپس درز آن را کاملا خالی می کنیم. کاربردن گچ دستی و کف کش کردن ، درون ترک را پر و سطح آن را با گچ آماده صاف می کنیم . سپس با گچ کشته و پنبه اب ، سوح آن را کاملا پرداخت و آماده نقاشی می کنیم.

توجه شود : چون سطح کشته کشی در بعد بیشتری انجام می شود تا خطر کپ کردن به وجود نیاید ، بابد اصولی را به کاربرد تا سطح ترک از اطراف به شکل پخ از گچکاری و اندود برداشته شود تا عمق ترک در سطحی عریض پیوند شود. به این عمل اصطلاحا " پرداخت کردن ، کشته و همسطح کردن با زمینه در گچکاری قدیمی " می گویند.

ترک در تقاطع دیوار :

دیوارها بر اثر نداشتن پیوند با هشت گیر ترک می خورند . در مواقعی نشست و شکست دیوارها ، ترکها کاملا باز و رویت می شوند . در بعضی موارد ، این ترکها بسیار عمیق
هستند ؛ به طوری که می توان دست را در درون آنها حرکت داد . در این حالت ، چنین عمل می کنیم :

1- سطح ترک را از دو طرف کاملا با تیشه می تراشیم ، و پس از جارو ، سطوح آن را کاملا مرطوب می کنیم .

2- چنانچه لازم باشد ، کنارهای ترک را با قلم و چکش چند سانتیمتر بازتر می کنیم تا نشست گچ با عمق بیشتری انجام شود.

3- ملات گچ تیزون را شلاقی در درون ترک می کوبیم تا سطح ترک کاملا پر شود.

4- پس از پر کردن ترک به شکل سرتاسری و کف کش کردن گچ تیزون ، اندود گچ و خاک را اجرا می کنیم.

5- در صورت نیاز ، ترک را شمشه گیری می کنیم تا در سطح گچکاری یکنواختی به وجود آید.

6- با گچ آماده و سپس گچ کشته ، سطح اندود را " سفیدکاری" می کنیم و با پنبه آب زدن برای پرداخت ، گچکاری را خاتمه می دهیم.

توجه شود: چنانچه در محل تقاطع دیوار دیوار ابزار گرد زده شود ، یعنی ماهیچه به وجود آید ، ترک مجددی پیش نخواهد آمد .

ترک در نعل درگاه :

به علتهای زیر ، نعل درگاه و سوح زیر آن می شکنند :

الف) در اثر نشست ستون زیر نعل درگاه ، به علت اهرم شدن آن ، برش افقی به وجود آید.

ب) برشهای عمودی به خاطر وجود پیوند و اثر نیروهای فشاری در امتداد تیر نعل درگاه و برشهای طولی بعد از مقدار گیر نعل درگاه به وجود می آید که در هر دو حالت ، جداره ترکها را می تراشیم ، باز می کنیم و سپس گرد آن را می گیریم . بهد ، محل مرطوب شده را با اصطلاحا گچ تیزون ( زودگیر) پر می کنیم و زمینه را با کشته کشی آماده می سازیم و سپس ترکها را به ترتیب ترمیم و تعمیر می کنیم.

پیوند در ترکهای عمیق :

چنانچه ترک عمیق باشد ، رجهای بریده شده را از دو طرف به اندازه یک نیمه ، خالی می کنیم و با به کاربردن ملات مرغوب و اجرهای راسته مقاوم ، سطح ترک را در عزض دیوار با رعایت پیوند ، کامل می گیریم و سپس مبادرت به اندودکاری می کنیم. در این صورت ، اثر ترک کلی محو می شود. در بعضی موارد ترک به حدی است که از بیرون نور و اشیا قابل رویت می شود .

به طور مسلم ، این ترک و شکست و نشست از پی شروع می شود و تا بالاترین قسمت ساختمان ادامه می یابد که برای تعمیر ان ، به اینصورت عمل می کنیم : مسیر ترک را در کفسازی دنبال می کنیم و با برداشتن کفسازی به پی می رسیم . تعمیر از پی شروع می شود . پاز کرسی چینی ، جداره ترک را جهت به وجود آوردن پیوند خالی می کنیم . پس از بنایی ترک مذکور ، در عمق دیوار اندود و سفیدکاری انجام می دهیم.

رفع ترک اطراف ستونهای فلزی :

در اجرای اسکلت فلزی کنار ستون فلزی ، هر 60 سانتیمتر ، میلگرد با برگشت به صورت L خوابیده به نام علمی کیلیبس به معنای گیره ، چفت و بست ، پهلو گرفتن و سفت کردن است . آهنگر اسکلت ساز آن را اصطلاحا کلمس می گوید . حدودا به قطر نمره 16 میلیمتر و به طول 50 سانتیمتر و برگشت ( گونیا زاویه 90 درجه ) حدود 12 سانتیمتر پاجوش به قطر کافی اتصال می شود. این اجرا دیوار آجری را با ستون فلزی به طور اصولی پیوند و اتصال می دهد. اجرای اصولی این روش یه این شرح است که کیلیپس زا به دو ستون مقابل و در راستای یکدیگر جوش می دهیم . سپس ، با میلگرد راستای هم قطر و با رعایت اورلپ به دو کیلیپس جوش می دهیم . توجه گردد که چنانچه فاصله دو ستون فلزی مقابل از 3 متر بیشتر باشد ، باید از وجود وادار ، فلزی مانند سپری جهت نصب بین دو ستون استفاده کنیم.

سپس ، کیلیپس گذاری بین ستونها و وادار را در راستای یکدیگر انجام دهیم . بهد هم سفتکاری دیوار را اجرا کنیم. باز هم توجه گردد که چنانچه فاصله تیر زیرین و تیر فوقانی در قاب ، مرتفع و بیشتر از ارتفاع 3 متر باشد ، باید از وجود تیر فرعی غیر باربری مانند نبشی استفاده کنیم . به طور مسلم ، اتصال تیر فرعی با وادار و اجرای کلیپس گذاری در مجموعه ذکر شده ، سفتکاری را با اسکلت فلزی کاملا درگیر می سازد. با این روش اولا وجود ترکها در موقع نشست از بین خواهد رفت ؛ ثانیا در مقابل زلزله و تحرکات زمین ، دیوارهای ساختمان و به خصوص دیوارهای خارجی نگهداری می شوند که از برای تعمیر چنین عمل می کنیم :

1- سطح اندود رویه ، آستر روی ستون و دو دیوار متصل به ستون فلزی را به عرض 100 سانتیمتر و در شرایط محدود حتی به عرضی کمتر ، جمع اوری می کنیم .

2- به فاصله و ارتفاع هر 60 سانتیمتر از ذدو دیوار ، کناره ستون را در یک رج افقی به اندازه 50 سانتیمتر خالی می کنیم.

3- عمل کلیپس گذاری را در دو رج خالی شده با ستون فلزی از میلگرد حداقل نمره 16 با جوش مطمئن و کافی انجام می دهیم.

4- محل خالی را با ملات مرغوب و آجر نیم لایی آبخور به طور اصولی انجام می دهیم تا شکاف گرفته شود.

5- پس از جارو زدن سطح تراشیده شده و آب پاشیدن به ان ، میخ سر کج را به فاصله هر 25 سانتیمتر طوری می کوبیم که 5/1 سانتیمتر با سطح ستون و سفتکاری فاصله داشته باشد.

6- توری گالوانیزه به عرض 80 سانتیمتر را توسط سیم آرماتور بندی با قلاب مطمئن و محکم به میخهای سرکج می بندیم .

7- اندود آستر را طوری انجام می دهیم که توری در وسط ملات قرار گیرد و اندود را مسلح سازد.

8- پس از آستر ، عمل سفیدکاری و لکه گیری و سپس رنگ و روغن را انجام می دهیم.

با این روشهایی که در بالا توضیح دادم چنانچه نشست به وجود آید ، دیگر ترک در کناره ستون فلزی به وجود نخواهد آمد.

پیدا کردن نیروی اعضای سازه

پیدا کردن نیروی اعضای سازه

etabs>file>print table>analysis output>click mikonim>tike frame forces ra faghat mizanim>select loads(entekhabe tarkib bare bohrani>ok

or

etabs>display>show tables>analysis results>frame output>select cases/combo>entekhabe tarkib bare bohrani>ok

پیدا کردن شماره تلفن خود با ماشین حساب!

پیدا کردن شماره تلفن خود با ماشین حساب!

ابتدا یک ماشین حساب آماده کنید تا با هم پیش رویم.ماشین حساب موبایل هم می شود.

۱.هفت رقم شماره ی تلفن خود را در نظر بگیرید.

۲.حالا سه رقم اول آن را وارد ماشین حساب کنید.یعنی اگر تلفن شما ۱۲۳۴۵۶۷ باشد ۱۲۳ را در ماشین حساب وارد کنید.

۳.حالا این سه رقم را در ۸۰ ضرب کنید و حاصل را با ۱ جمع کنید.

۴.عدد به دست آمده را در ۲۵۰ ضرب کنید.

۵.حالا چهار رقم پایانی تلفن خود رابا عدد به دست آمده جمع کنید. یک بار دیگر چهار رقم پایانی شماره ی خود را با آن جمع کنید.

۶.عدد ۲۵۰ را از حاصل به دست آمده کم کنید.

۷.حالا حاصل را تقسیم بر ۲ کنید.

پیچیدگی یا اعوجاج (Distortion) در جوشکاری

پیچیدگی یا اعوجاج (Distortion) در جوشکاری

پیچیدگی و تغییر ابعاد یکی از مشکلاتی است که در اثر اشتباه طراحی و تکنیک عملیات جوشکاری ناشی می‌شود. با فرض اجتناب از ورود به مباحث تئوریک تنها به این مورد اشاره می‌کنیم که حین عملیات جوشکاری به دلیل عدم فرصت کافی برای توزیع یکنواخت بار حرارتی داده شده به موضع جوش و سرد شدن سریع محل جوش انقباضی که می‌بایست در تمام قطعه پخش می‌شد به ناچار در همان محدوده خلاصه می‌شود و این انقباض اگر در محلی باشد که از نظر هندسی قطعه زاویه‌دار باشد منجر به اعوجاج زاویه‌ای (Angular distortion) می‌شود.

در نظر بگیرید تغییر زاویه‌ای هرچند کوچک در قطعات بزرگ و طویل چه ایراد اساسی در قطعه نهایی ایجاد می‌کند. حال اگر خط جوش در راستای طولی و یا عرضی قطعه باشد اعوجاج طولی و عرضی (Longitudinal shrinkage or Transverse shrinkage) نمایان می‌شود. اعوجاج طولی و عرضی همان کاهش طول قطعه نهایی قطعه می‌باشد. این موارد هم بسیار حساس و مهم هستند. نوع دیگری از اعوجاج تاول زدن یا طبله کردن و یا قپه (Bowing) می‌باشد.

روشهای مقابله با اعوجاج :
اندازه ابعاد را کمی بزرگتر انتخاب کرده است، بگذاریم هر چقدر که می‌خواهد در ضمن عملیات تغییر ابعاد و پیچیدگی در آن ایجاد شود. پس از خاتمه جوشکاری عملیات خاص نظیر ماشین کاری ، حرارت دادن موضعی و یا پرسکاری برای برطرف کردن تاب برداشتن و تصحیح ابعاد انجام می‌گیرد.


حین طراحی و ساخت قطعه با تدابیر خاصی اعوجاج را خنثی کنیم.
از تعداد جوش کمتر با اندازه کوچکتر برای بدست آوردن استحکام مورد نیاز استفاده شود.
تشدید حرارت و تمرکز آن بر حوزه جوش در اینصورت نفوذ بهتری داریم و نیازی به جوش اضافه نیست.
ازدیاد سرعت جوشکاری که باعث کمتر حرارت دیدن قطعه می‌شود.


در صورت امکان بالا بردن ضخامت چراکه در قطعات با ضخامت کم ، اعوجاج بیشتر نمود دارد.
تا حد امکان انجام جوش در دو طرف کار حول محور خنثی
طرح مناسب لبه مورد اتصال که اگر صحیح طراحی شده باشد می‌تواند بصورت فرضی مصالح جوش را در اطراف محور خنثی پخش کند و تا حد زیادی از میزان اعوجاج بکاهد.
بکار بردن گیره و بست و نگهدارنده باری مهار کردن انبساط و انقباض ناخواسته در قطعه


عوامل مهم بوجود آمدن اعوجاج :
حرارت داده شده موضعی ، طبیعت و شدت منبع حرارتی و روشی که این حرارت بکار رفته و همچنین نحوه سرد شدن


درجه آزادی یا ممانعت بکار رفته برای جلوگیری از تغییرات انبساطی و انقباظی. این ممانعت ممکن است در طرح قطعه وجود داشته باشد و یا از طریق مکانیکی (گیره یا بست یا نگهدارنده و خالجوش) اعمال شود.


تنشهای پسماند قبلی در قطعات و اجزا مورد جوش گاهی اوقات موجب تشدید تنشهای ناشی از جوشکاری شده و در مواردی مقداری از این تنشها را خنثی می‌کند.


خواص فلز قطعه کار واضح است که در شرایط مساوی طرح اتصال (هندسه جوش) و جوشکاری مواردی مانند میزان حرارت جذب شده در منطقه جوش و چگونگی نرخ انتقال حرارت و ضریب انبساط حرارتی و قابلیت تغییر فرم پذیری و استحکام و بعضی خواص دیگر فلز مورد جوش تاثیر قابل توجهی در میزان تاب برداشتن دارد. مثلا در قطعات فولاد آستنیتی زنگ نزن مشکل پیچیدگی به مراتب بیشتر از فولاد کم کربن معمولی می‌باشد.

پیاده رو

مقدمه

یکی از مشکلات اساسی فضاهای شهرهای امروزی ما تسلط و تحکم بی قید  و شرط اتومبیل  در تمامی بخشهای آن است. اتومبیل به عنوان دستاورد صنعت و تکنولوژی که برای رفاه انسان اختراع شد, اکنون به عنوان عامل مخل سلامت و آرامش انسان، خصوصا در عرصه شهر و شهرنشینی بدل گشته است.

در شهرهای امروزی ما، مسیرها به جای آنکه موجبات ارتباط و اتصال بین بخشهای مختلف و شهروندان را فراهم آورند, بیش از هر چیز دیگری به لبه هایی جدا کننده تبدیل شده اند. سرعت و ازدحام خودروها در این شبکه ها، محیطی آلوده و پر سر و صدا  را به وجود آورده است .

پیاده رفتن یک نیاز اساسی برای انسان است که اتومبیل هرگز آن را برآورده نمی سازد. مقیاس حرکت پیاده به نحوی است که امکان مکاشفه در محیط را برای انسان مهیا می سازد و هیچ نوع حرکتی به لحاظ هماهنگی با احساس و ادراک انسان به پای حرکت پیاده نمی رسد.

در دهه های اخیر برای حل مسائلی از این دست و باز گرداندن سرزندگی و نشاط به حیاط جمعی،در بسیاری از کشورها، پیاده راه سازی در دستور کار بسیاری از مدیران شهری قرار گرفته است . امروزه بسیاری از شهرهای کوچک و بزرگ اروپا و آمریکا تعداد زیادی پیاده راه و حتی شبکه های گسترده ای از مسیرهای آرام سازی شده دارند.

در سالهای پس از جنگ جهانی دوم، برخی از کارشناسان حمل و نقل هشدار داده بودند که استفاده از خودروهای سواری برای جابجایی افراد در شهرها، نسلهای آینده را با آلودگیهای زیست محیطی مواجه خواهد کرد . این هشدارها حقایقی بودند که هم اکنون به واقعیت پیوسته اند. این گونه است که استفاده از وسایل نقلیه عمومی برای حمل و نقل دسته جمعی و استفاده از دوچرخه سواری و پیاده روی برای حمل و نقل انفرادی مورد تاکید قرار می گیرد.

امروزه توصیه می گردد که برای انجام سفرهای بلند از سیستمهای حمل و نقل همگانی مانند اتوبوس، قطار سبک و مترو و برای سفرهای کوتاه با مسافت کمتر از 8 کیلومتر از دوچرخه سواری و پیاده روی استفاده گردد.

دوچرخه سواری و پیاده روی از طرحهایی محسوب میگردند که با توجه به سیاستهای توسعه پایدار حمل و نقل به اجرا گذاشته می شوند. سیاستهای اصلی توسعه پایدار شامل روشهای کاهش نیاز به سفر و ترویج گزینه های بهینه حمل و نقل است که نهایتا به راهبرد فرهنگ انجام سفرها بدون استفاده از خودروسواری ختم می شود. در این صورت توسعه پایدار که شامل تامین نیازهای نسل کنونی بدون لطمه وارد کردن به توانایی نسلهای آینده برای تامین نیازهایشان است، تحقق پذیر خواهد شد.

1-  طرحهای پیاده روی

 پیاده از گروههای آسیب پذیر راه محسوب می گردند. طراحی نیازهای آنها محتاج به ملاحظات دقیق ایمنی، سهولت استفاده و ظرفیت مناسب پیاده راههاست.

1-1- پیاده رو

 به طور کلی ظرفیت پیاده راه برابر با 56 عابر پیاده در هر دقیقه و در هر مترعرض پیاده رو است . برای افزایش راحتی عابر پیاده، این مقدار در سطح سرویس  c (سرویس دهی متوسط ) برابر با 28 عابر پیاده در دقیقه در هر متر در نظر گرفته می شود. در مواردی که جریان عابر پیاده در دو جهت حرکت نا متعادل باشد, کاهش 15 درصدی نیز در این مقدار اعمال می گردد. علاوه بر اعمال تصحیحات مذکور، عرض موثر پیاده راه به واسطه وجود موانع و فاصله گیری تا لبه ساختمانها نیز کاهش می یابد. فاصله گیری تا لبه ساختمانها معمولا 0.3 متر و وجود موانع مانند نرده و نیمکت و مانند اینها به اندازه 0.3 متر عرض موثر پیاده راه را کاهش می دهند.

بدیهی است افزایش عرض پیاده راه موجب سطح سرویس بهتری برای عابر پیاده می شود و ضمنا مسافت مورد نیاز برای عبور از عرض خیابان را کاهش می دهد. شایان ذکر است که کاهش عرض سواره رو غالبا بدون آنکه ظرفیت جاده را قربانی کند، قابل دسترسی است ضمن اینکه فوایدی نظیر کاهش سرعت ترافیک را نیز در بر دارد.

2-1- خیابانهای عابر پیاده

   اگر خیابانها صرفا برای رفت وآمد عابر پیاده طراحی اصلاح شوند، در آن صورت امکان برخورد با وسایط نقلیه کلا از بین می رود . در جاهایی که طرحهای ویژه عابر پیاده مقدور یا مطلوب نباشد، میتوان به انجام کنترلهای فیزیکی برای کاهش سرعت مبادرت ورزید .

چنانچه دریک خیابان سرعتها پایین نگه داشته شود و حجم ترافیک نیز معتدل گردد، در آن صورت اتوبوسها و عابران پیاده به طور موفقیت آمیزی خیابان را بین خود تقسیم می کنند و به تبع این امر ازایجاد حال وهوایی که مانع حرکت آزادانه عابر پیاده شود، جلوگیری به عمل  می آید . سایر وسایط نقلیه ما نند وسایل حمل کالا نیز در شبانه روز می توانند سهمی از رفت و آمد در خیابان را به خود اختصاص دهند . در ساخت پیاده راهها مسایل مربوط به روسازی راه بسیار مهم و قابل توجه است . روسازی پیاده راه باید با مصالح سخت ، پایدار و غیر لغزنده انجام گیرد و در مقابل مواد ضد یخ و محلولهای پاک کننده و مواد شیمیایی مقاوم باشد .

روسازی پیاده راه باید متناسب با نیازهای عملکردی آن انتخاب و طراحی شود . ملاحظاتی از قبیل فراهم بودن مصالح در محل ، مهارت محلی در اجرای آن ، وضعیت اقلیمی ، زیبایی و شکل ظاهری و بصرفه بودن نیز باید مورد توجه قرار گیرد . نوع و تعداد لایه های روسازی بستگی به موقعیت و کاربرد پیاده راه دارد . در پیاده راه های با عرض بیشتر از 2.5 متر روسازی شامل یک لایه اساس و پوشش کف است . در حالی که در پیاده راه های با عرض 2.5 متر و کمتر نیازی به اجرای لایه اساس وجود ندارد و می توان پوشش کف را مستقیما روی زیرسازی بستر اجرا کرد . لایه اساس پیاده رو می تواند از جنس شفته آهکی ، مخلوط رودخانه ای ، قلوه سنگ ، آسفالت یا بتن باشد . رویه پیاده راه ممکن است از جنس خاک تثبیت شده ، آسفالت ، بتن ، سنگ ، آجر و موزاییک باشد . پوشش پیاده راه با خاک تثبیت شده معمولا در گردشگاهها ، میدانها و زمینهای بازی کاربرد دارد . آسفالت در واقع رویه ای مناسب و رایج برای معابر پیاده است . حد اقل ضخامت رویه آسفالتی پیاده راه 2 سانتی متر است .رویه بتنی را می توان به صورت دال بتنی یا فرش بتنی اجرا کرد . فرش موزاییکی یا سیمانی از دو قشر رویه و آستر تشکیل شده است که سطح رویه آن در معرض سایش قرار می گیرد و باید دارای مقاومت کافی باشد . پوشش آجری در معابر کم تردد مورد استفاده قرار می گیرد و به دو روش آجر چینی روی ملات و آجرچینی روی ماسه امکان پذیر است .

آجر چینی روی ملات مستلزم زیر سازی مقاوم و محکم از بتن وهمچنین تعبیه درز انبساط است. در آجرچینی روی ماسه باید خاک بستر مقاومت خوبی داشته باشد ، چرا که در غیر اینصورت ایجاد اساس بتنی ضروری خواهد بود . پوشش سنگی عمدتا برای استفاده از فضاهای عمومی سر پوشیده است . سنگ مصرفی در پیاده سازی باید زبر ، محکم ، بدون رگه و مقاوم در برابر عوامل جوی و یخبندان باشد.

درزهای اجرایی و انبساطی باید حداکثر به عرض 13 میلی متر و مواد پر کننده آن نیز حتی الامکان همسطح پیاده رو باشد .

تعداد درزها باید در حداقل ممکن نگاه داشته شود و حتی المقدور از کاربرد قطعه های پیش ساخته روسازی به صورت مستقل و بدون اتصال با قطعات مجاور پرهیز شود .

به هر حال نوع و جنس رویه باید به گونه ای انتخاب شود که دارای سهولت اجرا و همچنین مرمت و نگهداری آتی باشد . پوشش سطح پیاده رو از نظر جذب اشعه خورشید نیز باید متناسب با شرایط اقلیمی منطقه باشد . در مناطق گرمسیری پوشش کف به رنگ روشن است و بخش عمده اشعه را منعکس می کند و در مناطق سرد سیری پوششهای تیره رنگ و جاذب اشعه مفید تر خواهد بود .

3-1- گذرگاههای عرضی پیاده

   گذرگاههای عرضی پیاده  باید در نقاطی مکان یابی شوند که مورد نیاز عابر پیاده برای طی عرض خیابان به صورت ایمن باشد .گرچه این نکته مبرهن است،ولی همیشه دست  یافتنی نیست .

علت این امر آن است که یک حداقل فاصله ایمنی بین گذرگاه های عرضی پیاده تا تقاطع های جانب و خروجی میدان ها باید در نظر گرفته شود, تا رانندگان بتوانند از توقف ایمن مطمئن شوند. گاهی از اوقات می توان این محدودیت را با ممنوعیت انجام حرکت های گردشی از یک راه جانبی یا با یک طرفه کردن آن از سمت تقاطع مربوطه برطرف ساخت. به بیان واضح تر, گذر گاه عرضی پیاده بایستی از یک فاصلة مشخصی, قابل رویت رانندگان باشد.

شرایط رویت پذیری برای انواع گذرگاه های عرضی پیاده با توجه به سرعت مجاز خیابان ها تعیین میگردد و برابر استاندارد های اروپایی به شرح زیر است:

سرعت رویکرد 85% (کیلومتر در ساعت)           40    48    56    64      72   

حداقل مطلوب رؤیت پذیری (متر)                     50    65    80    100     125     

حداقل مطلق رؤیت پذیری (متر)                         40   50    65     80       95     

به هر حال اطلاعاتی که برای مکان یابی و طراحی یک گذرگاه عرضی پیاده مورد نیاز است, بر اساس ارزیابی های مکانی تنظیم می شود و به طور نمونه می تواند به شرح زیر باشد:

-         جریان ترافیک عابر پیاده,

-         مدت زمان طی عرض خیابان, به علاوة مدت زمان تأخیر پیش از آن,

-         جریان ترافیک وسایل نقلیه,

-         سرعت های وسایل نقلیه,

-         سوابق تصادفات,

-         کاربری زمینهای اطراف,

-         نقشة فیزیکی راه به انضمام تقاطع های اطراف,

-         هرگونه محدودیت قابل رویت برای وسایل نقلیه و عابران پیاده نظیر پارکینگ حاشیه ای،

-         سایر ویژگیهای راه نظیر روشنایی، روسازی، ایستگاههای اتوبوس و پارکینگ.

نتیجه ارزیابی مکانی بر مبنای اطلاعات پیش گفته، منجر به طراحی گذرگاههایی خواهد شد که موجب ارتقای ایمنی و در نتیجه ترغیب پیاده روی می شود. پس از آن یک چارچوب ارزیابی می تواند برای تعیین نوع گذرگاه عرضی پیاده مقتضی به کار گرفته شود. در ذیل انواع گوناگون گذرگاههای عرضی عابر پیاده شرح داده می شوند :

1-3-1- گذرگاه به شیوه جزیره جان پناه

   جزیره های جان پناه غالبا ارزان ترین راه هستند. جزایر جان پناه وسط خیابان در برخی از موارد به لحاظ محدود کردن عرض جاده موجب ایجاد محدودیت هایی برای ترافیک می گردند. حد اقل مطلق عرض جان پناه 1.2 متر تعیین شده است ولی هر کسی که تا به حال کالسکه بچه ای را به جلو برده باشد، می فهمد که واقعا این مقدار کافی نیست.

2-3-1- گذرگاه به شیوه طرحهای آرم سازی ترافیک

   پیش آمدگی پیاده رو به سمت سواره رو و برجسته کردن محل عبور عرضی پیاده، از شیوه های رایج طرحهای آرم سازی ترافیک است.طرحهای آرم سازی ترافیک به این لحاظ مفیدند که هم سرعتهای وسایط نقلیه را به نفع عابر پیاده پایین نگه می دارند و هم جاده ای را که عابر پیاده عرض آن را طی می کند, باریک میسازند و فاصله پیاده روی را کم می کنند.

3-3-1- گذرگاه گورخری

   هنگامی که رانندگان عابران پیاده را بر روی گذرگاههای گورخری ( گذرگاه راه راه ) می بینند, موظف اند به منظور عبور پیادگان توقف کنند . لذا عابران در زمانی که سرعت وسایط نقلیه پایین است، از حق تقدم عبور استفاده می کنند. بههمین خاطر توصیه شده است که گذرگاههای گورخری در خیابانهایی که سرعت مجاز در آنها 55 کیلومتر در ساعت یا بیشتر است, به کار گرفته نشوند. چون در این صورت عابران پیاده اطمینان کافی برای استفاده از حق تقدم نخواهند داشت.

نکته دیگر این است که گذرگاه گورخری در صورتی که حجم ترافیک وسایل نقلیه و حجم عابر پیاده هر دو سنگین باشند, موجب تاخیر بیش از اندازه برای وسایل نقلیه می شود و در آن صورت گزینه مناسبی برای عبور عرضی عابر پیاده نخواهد بود.

4-3-1- گذرگاه پلیکان

 چنانچه حجم ترافیک وسایط نقلیه و حجم عابران پیاده هر دو سنگین باشد, از گذرگاه پلیکان (گذرگاه چراغ دار ) استفاده می شود . معمولا چون در این حالت تردد وسایط نقلیه در حداشباع است, لذا اولویت حق عبور به وسایط نقلیه و عابران پیاده به نوبت و با استفاده از چراغ راهنمایی داده می شود.

اولویت عبور در این سیستم را مدت زمان تقدم وسیله نقلیه که بین 20 الی 60 ثانیه است، تعیین می کند. مدت زمان تقدم وسیله نقلیه عبارت است از حداکثر مدت زمانی که پس از به کار افتادن دکمه فشاری به وسیله عابر پیاده نگه داشته می شود تا وسایط نقلیه کماکان به اولویت عبور خود ادامه دهند.

مدت زمان عبور عابر پیاده نیز ثابت در نظر گرفته می شود و مقدار آن با توجه به عرض جاده تنظیم می شود تا عابران پیاده زمان لازم را برای طی آن داشته باشند.

5-3-1- گذرگاه پافن

                   گذرگاه پافن نوع ارتقا یافته ای از گذرگاه پلیکان است که به صورت هوشمند عمل می کند . در این نوع گذرگاه شناسگرهایی در سطح سواره رو و سطح پیاده روی مقابل آن نصب می شود. شناسگر نصب شده در پیاده رو در صورت نبود عابر پیاده، از به کار افتادن فاز غیر ضروری عابر پیاده در سیستم جلوگیری می کند.شناسگر نصب شده در سطح سواره رو نیزدر صورت وجود عابر پیاده – اعم از افراد مسن یا معلول – در سطح گذرگاه، به تداوم مدت زمان تمام قرمز ادامه می دهد.

6-3-1- گذرگاه توکان

       گذرگاه توکان همان گذرگاه پافن است با این تفاوت که هم عابر پیاده و هم دوچرخه سوار به صورت توام از آن استفاده می کنند . سطح گذرگاه توکان عملا به 2 قسمت تقسیم می شود که نیمی از آن برای عابر پیاده و نیم دیگر برای عبور دوچرخه سوار مورداستفاده قرار می گیرد .

7-3-1- گذرگاه منقسم

         مزیت گذرگاه منقسم، کاهش فاصله پیاده روی عابر برای طی عرض خیابان است. این نوع گذرگاه برای راههای دوطرفه با عرض بیشتر از 15 مترتوصیه شده است . ولی در بعضی از موارد با عرض پایین تر – و حتی برابر با 11 متر – نیز خالی از فایده نیست .

         گذرگاه منقسم می تواند به صورت غیر یکسره باشد و با حالت راستگرد طراحی شود تا عابر پیاده ای که در جزیره مرکزی منتظر عبور از نیمه دوم خیابان است، همیشه رو به جهت ترافیک مخالف داشته باشد. جزیره مرکزی معمولا به نرده ایمنی مجهز می گردد و حد اقل عرض آن نیز 3 متر در نظر گرفته شده که معمولا دست یافتنی نیست.

 8-3-1- گذرگاه به شیوه سایر کنترل کننده های چراغ دار

               علاوه بر گذرگاههای چراغداری که پیش تر شرح داده شدند, معمولا سایر کنترل کننده هایی که با چراغ راهنمایی عمل می کنند نیز تسهیلات لازم را برای تامین مدت زمان کافی طی کردن عرض خیابان برای عابر پیاده ارائه می کنند.

            از میان روشهای معمول در این زمینه می توان به یک سیستم کنترل ترافیک شهری اشاره کرد که گذرگاههای پلیکان را نیز شامل گردد . همچنین یک تقاطع کنترل شده می تواند گذرگاههای پلیکان همجوار را به خود متصل کند . در اینگونه موارد، این سیستمها فاز عابر پیاده مورد نیاز را از قبل تنظیم می کنند.

         در بسیاری از کشورها، از گذرگاههای پلیکان و مشابه آن که عمدتا در کشورهای اروپایی کاربرد دارند, کمتر استفاده می شود و معمولا در شرایط تقاطعهای کنترل شده با چراغ راهنمایی به ارائه تسهیلات برای عبور عرضی عابر پیاده می پردازند. در برخی از کشورها مانند آمریکا، قانونی مانند قانون گردش براست اجرا می شود که بر اساس آن راننده ای که گردش براست می کند, باید حق تقدم را به عابران پیاده ای که در حال عبور از عرض خیابان مجاور هستند واگذار کند . لذا بعضا از طراحی فاز جداگانه برای عابران پیاده, پرهیز می گردد و حتی ممکن است بر جزایر جان پناه هم نیازی نباشد .

- تقسیم تسهیلات مسیرهای دوچرخه با عابران پیاده

 مسیرهای دوچرخه رو غالبا می توانند مورد استفاده عابران پیاده نیز قرار گیرند در این صورت عرض مورد نیاز مسیر حد اقل 3 متر است . اینگونه راهها به تابلو گذاری خاص خود نیاز دارد ولی معمولا در آنها نیازی به جداسازی عابر پیاده و دوچرخه سوار نیست مگر اینکه مسیر دارای شیب تند باشد و سرعتهای دوچرخه سواری نیز در حدی باشد که موجبات ناراحتی عابرین را فراهم نسازد . در صورت نیاز به جداسازی، از جدول گذاری استفاده نمی شود، بلکه فقط یک خط سفید رنگ ترسیم می گردد تا محدودیتی در حرکتهای سبقتی بوجود نیاید.

         2-نیازهای اصلی پیاده ها

            برنامه ریزی، طراحی  و نگهداری مسیرهای پیاده باید با توجه به پنج عامل زیر انجام گیرد:

o      پیوستگی

o      کوتاهی

o      زیبایی و امنیت

o      ایمنی

o      راحتی

1-2- پیوستگی

   پیاده ها به شبکه پیوسته ای نیاز دارند که همه مبدا ها را به همه مقصدها، بدون وقفه و بریدگی، ارتباط دهد. پیوستگی شبکه پیاده روی را به کمک معیارهای زیر می سنجند:

- آیا شبکه پیاده کلیه مبدا ها را به کلیه مقصدها ارتباط می دهد؟

- آیا در نقاطی از شبکه، مسیر پیاده ها قطع نمی شود و یا کیفیت آن بطور موضعی افت نمی کند؟

- آیا پیاده ها به بیش ازیک مسیر قابل قبول دسترسی دارند؟

 در موارد زیر شبکه پیاده روی پیوستگی خود را از دست می دهد :

- قطع مسیر پیاده ها توسط راههای شریانی بدون در نظر گرفتن پیاده گذر مناسب

- اشغال سطح پیاده رو هنگام اجرای کارهای ساختمانی

- اشغال سطح پیاده رو توسط وسایل نقلیه موتوری و دوچرخه ها

- کندن پیاده رو ها برای کارهای تاسیسات شهری

- اشغال پیاده رو توسط دستفروشان

- اشغال تمام یا قسمتی از سطح پیاده رو با قرار دادن نا صحیح مبلمان و تجهیزات شهری، نظیر باجه تلفن, ایستگاه اتوبوس و درخت

- قطع مسیر پیاده توسط موانع طبیعی مانند رودخانه، مسیل و تپه

- خرابی کف پیاده روها به نحوی که پیاده ها ناچار شوند به داخل سواره رو بروند

- در نظر نگرفتن پیاده رو در پلها و تونلها

- پله ای ساختن مسیر پیاده و یا ایجاد بریدگی در آن به نحوی که معلولین جسمی با وسیله خود یا بدون آن قادر به عبور نباشند.

2-2- کوتاهی     

پیاده ها نسبت به فاصله ها فوق العاده حساس اند، و عموما کوتاهترین مسیر را انتخاب می کنند.

مسیرهای بهتر ولی طولانی تر معمولا مورد استفاده قرار نمی گیرد. پس باید سعی کنند که مسیرهای پیاده مورد نظر تا حد امکان به کوتاهترین مسیر نزدیک باشد. کوتاهی مسیر های پیاده را با معیار زیر می سنجند:

          نسبت طول واقعی مسیر به طول خط مستقیم که بِن مبدا و مقصد کشیده شود .

به علل زیر، مسیرهای پیاده از کوتاهترین مسیر فاصله می گیرد:

- طرح شبکه راهها بر اساس نیازهای ترافیک موتوری و بی توجهی به مسیرهای پیاده در طرح آنها

- تراکم کم جمعیت

- عرض زیاد خیابانها

- میدانها و تقاطعهای وسیع

- در نظر نگرفتن پیاده گذر و یا نابجا قرار دادن آن

- قطع مسیرهای پیاده به نحوی که پیاده ها ناچار به استفاده از مسیرهای دورتر می شوند.

- احساس عدم امنیت در مسیرهای کوتاه به نحوی که پیاده ها در اوقات خلوت ناچار به استفاده از مسیرهای دورتر می شوند.

3-2- زیبایی و امنیت

    پیاده ها در اوقات خلوت، خود را کاملا بی دفاع حس می کنند و به مسیرهایی نیاز دارند که در آنها احساس امنیت کنند . به علاوه اگر مسیر پیاده ها جذاب باشد، تعداد بیشتری از آن استفاده می کنند و سفرهای طولانی تری پیاده صورت می گیرد.

    زیبایی و امنیت مسیر های پیاده را با معیارهای زیر می سنجند:

- آیا در اوقات خلوت، پیاده ها مسیر امنی که کوتاهی آن قابل قبول باشد در اختیار دارند؟

- آیا پیاده ها در معرض دید سواره ها و یا استفاده کنندگان از بناهای اطراف قرار دارند؟

- آیا در مسیرهای پیاده امکان پنهان شدن افراد ناباب وجود دارد؟

- آیا روشنایی مسیرهای پیاده کافی است؟

و...

    به علل زیر مسیرهای پیاده امنیت و زیبایی پیدا نکرده و یا آنها را از دست می دهد:

- طرح مسیرهای پیاده بدون توجه کافی به فضاهای شهری یا در نظر نگرفتن نیازهای اساسی پیاده ها در طراحی این فضاها

- طرح نادرست مسیرهای پیاده به نحوی که در آنها مخفیگاه درست می شود.

- عدم تامین روشنایی کافی

- عدم توجه به جزئیات عملکردی از نظر رعایت نیازهای پیاده ها

- عدم توجه به جزئیات ساختمانی

- کف سازی نامناسب که نگهداری و نظافت و تعمیر آن آسان نیست.

- قرار دادن مبلمان شهری نامتناسب و نابجا

- یکی گرفتن زیباسازی با تزئینات زاید

- قرار دادن مبلمان شهری که نظافت آنها عملی و آسان نیست.

- درختکاری و گلکاری بدون نقشه و بدون توجه به عملی بودن مراقبت از آنها

- چراغانی های بی تناسب

- رنگ آمیزی های نابجا و رنگ آمیزی هایی که زود کثیف شده و شستن مرتب آنها عملی نیست.

- جلوگیری نکردن از توقف افراد بیکاره یا مزاحم در مسیرهای پیاده

- غفلت در نظافت مرتب مسیرهای پیاده، مخصوصا مسیرهای دور از چشم که زیاد مورد استفاده قرار نمی گیرد.

4-2- ایمنی

    پیاده ها به دلیل حساسیت نسبت به فاصله، معمولا کوتاهترین مسیر را انتخاب می کنند, حتی اگر ایمنی این مسیر کافی نباشد. به این دلیل، اگر اختلاف طول مسیر ایمن با کوتاهترین مسیر زیاد است, گاهی لازم می شود که به دلیل فیزیکی مانع استفاده پیاده ها از کوتاهترین مسیر شوند . ایمنی مسیر های پیاده را با معیارهای زیر می سنجند:

-         عرض عبور پیاده ها

-         سرعت حرکت وسایل نقلیه موتوری

-         حجم ترافیک وسایل نقلیه موتوری

-         آیا پیاده گذرها با توجه به سرعت ترافیک موتوری طراحی شده و ایمنی کافی دارند؟

-    آیا راههای شریانی درجه 1 چنان طرح شده اند که دسترسی پیاده ها و ایستادن آنها در کنار این راهها عملی نباشد؟

-         آیا دید متقابل وسایل نقلیه موتوری و پیاده ها کافی است؟

-         و...

به علل زیر از ایمنی مسیرهای پیاده کاسته می شود:

-    طبقه بندی نشدن راهها به شریانی و محلی و مشخص نبودن این طبقه بندی برای پیاده ها و رانندگان وسایل نقلیه موتوری

-         عرض عبورزیاد برای پیاده ها در عبور از عرض سواره رو

-         عدم پیوستگی و کافی نبودن عرض مسیرهای پیاده که پیاده ها ناچار به استفاده ازسواره رو می شوند.

-         تنظیم نشدن عبور پیاده ها از عرض راههای شریانی

-    طراحی نادرست پیاده گذرها و مخصوصا بی توجهی به سرعت ترافیک موتوری و عرض عبور در طراحی آنها

-         عدم تامین روشنایی مسیرهای پیاده

-         نبود مراقبت و نگهداری از مسیرهای پیاده

-         وجود جوبهای سرباز کنار خیابانها

-         پارکینگ حاشیه ای یا درختکاری که جلوی دید متقابل وسایل نقلیه موتوری و پیاده ها را می گیرد.

5-2- راحتی

    مسیر راحت مشوق پیاده روی است. راحتی مسیر را با معیارهای زیر می سنجند:

-    تندی شیب طولی مسیر در سربالاییها ( طول وشیب طولی قسمتهایی از راه با شیب طولی بیش از 5 درصد )

-         هموار ومحکم بودن و لغزنده نبودن کف مسیر( وضعیت کف سازی )

-         وجود شیبراهه و عرض کافی برای عبور معلولین جسمی

-         عرض کافی با توجه به میزان ترافیک پیاده

-         تغییر ارتفاع ناگهانی

-         وضعیت تخلیه آب بارش

-         نحوه محافظت پیاده ها در مقابل برف و باران و باد و تابش آفتاب

شبکه پیاده روی و فضاهای شهری

    شبکه پیاده روی را باید به صورت یکپارچه با طراحی شهری تعیین کنند . برای این منظور رعایت اصول زیر ضروری است:

-    شبکه پیوسته ای از مییرهای پیاده، همه بناها را از طریق کوتاهترین مسیر یا مسیر نزدیک به آن به هم ارتباط دهد.

-    با توجه به حساسیت پیاده ها نسبت به افزایش فاصله، برای شهر تراکم ساختمانی و جمعیتی متوسط یا زیاد در نظر بگیرند و توزیع مکانی کاربریها را با توجه به ارتباط آنها با یکدیگر تعیین کنند.

-    فضاهای پر تحرک شهری نظیر مراکز خرید، بازار، پارک، میدانگاه و همچنین کاربریهای عمومی را با مسیرهای پیاده ترکیب کنند به نحوی که  مسیرهای اصلی پیاده از فضاهای زیبا، متنوع و پر جنب و جوش، امن و روشن بگذرند.

-    مسیرهای مهم پیاده را عموما مستقل و جدا از مسیرهای سواره در نظر بگیرند تا علاوه بر تامین کوتاهی مسیر برای پیاده ها، پیاده و سواره کمترین تداخل را با هم داشته باشند.

-    با ترکیب کردن مسیرهای پیاده و فضاهای شهری و ساختمانها می توان در طولهای قابل ملاحظه ای از مسیرهای اصلی، پیاده ها را  در مقابل باد و باران و برف و تابش آفتاب و همچنین گرما  و سرما تا حدودی محافظت کرد.

در بافتهای قدیمی و تاریخی، چه خودرو و چه طراحی شده، اصول فوق را کم و بیش رعایت کرده اند. دراین بافتها، تراکم جمعیت با نیازهای پیاده روی متناسب است و انواع کاربریها با توجه به فاصله قابل قبول پیاده روی قرار گرفته اند . همچنین مسیرهای اصلی با فضاهای شهری مانند بازار و بازارچه و میدانگاه ترکیب شده و در نتیجه مسیرهایی متنوع و پر جنب و جوش و زیبا و امن بوجود آمده است.

در این بافتها سعی بر این بوده که مسیرهای پیادهو سواره و مخصوصا محل توقف چارپایان از راههای پیاده جدا باشد . با قرار دادن قسمتهای رپوشیده و نیمه سر پوشیده، پیاده ها تا حدودی در مقابل عوارض جوی محافظت می شده اند.

در طراحی های شهری جدید با تبعیت از اصولی که قبلا در شهرهای قدیمی و تاریخی به کار گرفته می شد، سعی بر این بوده است که مسیرهای پیاده با کاربریهای شهری ترکیب شود . در این طراحی ها برای پیاده ها مسیرهای میان بر کوتاه در امتدادهای مستقل در نظر می گیرند.

در ظرف چندین دهه گذشته، توسعه کالبدی شهرها را بدون توجه به نیازهای پیاده ها و با توجه انحصاری به نیازهای اتومبیل طراحی کرده اند . در این طراحی ها پیاده ها با مشکلات مهمی به شرح زیرروبرو هستند:

-         راههای شریانی پر ترافیک و عریض مسیرهای پیاده را قطع می کنند.

-    خیابانهای عریض و تراکم جمعیت کم، فاصله ها را زیاد و پیاده روی را مشکل می سازد . عموما پیاده ها از همان امتدادهایی که برای سواره ها در نظر گرفته شده، استفاده می کنند. شبکه خیابان کشی ها غالبا به صورت خوشه ای یا درختی است که به دلیل طولانی بودن مسیر، برای پیاده روی بسیار نامناسب است.

-    خیابان کشی ها و پیاده رو سازیهای همراه آن با فضاهای پر جنب و جوش شهری ترکیب نشده و مسیرهای پیاده عموما طولانی و یکنواخت بوده وپیاده روی از نظر روحی و جسمی خسته کننده است.

-         تداخل پیاده و سواره در همه جا وجود دارد و پیاده ها از حداقل ایمنی لازم برخوردار نیستند.

-    مسیرهای پیاده بدون توجه به وضعیت اقلیمی و آب و هوایی طراحی شده و پیاده ها معمولا در مقابل گرما و سرما و بادهای نامساعد و باران و برف و تابش آفتاب هیچ حفاظتی ندارند. این توجه مخصوصا در مناطقی که آب و هوای آنها سخت است ، ضروری می باشد.

ضوابط کلی طراحی مسیرهای پیاده :

         جز در مواردی که مشخصات جمعیتی آبادانی مورد نظر غیر از این را توجیه کند ، در طرح شهرها و شهرکهای جدید و همچنین در ساماندهی بافتهای پر مخصوصا مراکز فعالیتهای شهری موجود ، پیاده روی را باید به عنوان اصلی ترین شیوه جابجایی افراد در داخل شهرها و مراکز در نظر بگیرند ، و میزان تراکم جمعیت و تراکم ساختمانی ، توزیع کاربریها و طراحی فضاهای شهری را با توجه به اصل تعیین کنند.

        حد مشخصی را نمی توان برای حد اکپر فاصله پیاده روی تعیین کرد . حداکثر فاصله قابل قبول پیاده روی کاملا تابع منظور از سفر ،وضعیت محیط پیاده روی و وجود و کیفیت سایر وسایل جابجایی است . پیاده ها توقع دارند که بازارچه محلی و ایستگاه اتوبوس در فاصله ای حدود 500 متر از محل سکونت آنها قرار داشته باشد . ولی در مورد مرکز شهر یا پایانه اصلی وسایل جمعی فاصله بیشتری را می پذیرند.

   باید توجه داشت که تحمل پیاده روی افراد بر حسب سن و وضعیت سلامت آنها متفاوت است و با مشخصات مسیر و زیبایی و تنوع فضاهای اطراف آن تغییر می کند . پیمودن فضاهای یکنواخت وفضاهایی که انسان در آن نمی تواند با محیط اطراف خود ارتباط برقرار کند ، پیاده ها را زودتر خسته می کند . طی کردن فاصله دو ساختمان ، در فضایی خالی برای بسیاری از افراد خسته کننده است . حتی اگر مسافت پیاده روی حدود 500 متر باشد . اما بیشتر افراد چندین کیلومتر بازار پر جنب و جوش را بدون احساس خستگی طی می کنند .

    توصیه می شود که فاصله دورترین نقطه توسعه ، از حدود 2.5 کیلومتر بیشتر نباشد . در طراحی و ساماندهی شهرهای بزرگ ، شهر را باید به محدوده های نیمه خودکفا پهنه بندی کنند ، به نحوی که بتوان پیاده روی را به عنوان یکی از شیوه های اصلی جابجایی برای داخل محدوده ها در نظر گرفت .

در این موارد سعی کنند که ضابطه فوق در داخل هر یک از محدوده ها رعایت شود . در داخل مناطق مخصوص پیاده واقع در مراکز شهرها توصیه می شود که فاصله دورترین نقطه تا ایستگاههای وسایل نقلیه جمعی از 400 متر بیشتر نباشد .

    شکل شبکه و مشخصات خیابانها را با توجه به نیازهای اصلی پیاده هاتعیین کنند و در داخل مجتمعهای جدید شهری ، شبکه پیوسته ای برای مسیرهای پیاده در امتدادهای نزدیک به خطوط تمایل مربوط به ارتباط با کاربریهای اصلی در نظر بگیرند .

    در طراحی مراکز مهم فعالیتهای شهری و همچنین در طرح مسیرهای اصلی پیاده ، گزینه های مختلفی از ترکیب مسیرهای پیاده با فضاهای شهری ( نظیر بازارهای سرباز و سرپوشیده ، بازارچه ، پاساژ، پارک و میدانگاه ) در نظر بگیرند . در این زمینه ، مخصوصا توصیه می شود که طراحان شهری به تجارب موجود در منطقه اقلیمی مورد مطالعه توجه کنند .

    در نقاطی که موانع طبیعی نظیر رودخانه و کانال و دره و یا موانع مصنوعی نظیر راههای شریانی عریض و پر ترافیک مسیرهای اصلی پیاده روی را قطع می کنند باید با احداث زیر گذر یا روگذر مخصوص پیاده ، پیوستگی و کوتاهی مسیرهای پیاده را حفظ کنند .

    طراحی شهری و توزیع مکانی کاربریها را باید به نحوی انجام دهند که آمد و شد در مسیرهای اصلی زیاد باشد و این مسیرهادر اوقات زیادتری از شبانه روز از امنیت کافی  برخوردار باشند .

    طرحها و اقداماتی که در زیر نام برده می شود در پیوستگی و کوتاهی مسیرهای پیاده موجودو پیش بینی شده تاثیر می گذارند . این تاثیرات را باید بسنجند . اگر این طرحها سبب گسستگی و طولانی شدن مسیرهای پیاده می شود ، باید ترتیبات و تاسیسات لازم برای حفظ پیوستگی و کوتاهی مسیرهای پیاده را به عنوان جزیی از طرح مورد نظر تهیه و طراحی کنند و همراه با آن اجرا نمایند :

-         احداث راههای شریانی در داخل شهرها و اطراف آن

-         عریض کردن خیابانها

-         یک طرفه کردن خیابانها

-         تنظیم حرکت پیاده ها به منظور اولویت دادن به وسایل نقلیه موتوری

-         هماهنگ کردن چراغهای راهنما

-         اصلاح هندسی و ترافیکی تقاطعها

در ساماندهی بافتهای پر ، اختصاص دادن بعضی از خیابانهای باریک و کوچه ها به پیاده روی و ممنوع ساختن آنها را برای وسایل نقلیه موتوری مورد توجه قرار دهند . با استفاده از کوچه ها و جاده های میان بر ، غالبا می توان از فاصله های پیاده روی به میزان قابل ملاحظه ای کم کرد.

پل های عابر پیاده:

          گذرگاه های عرضی غیر هم سطح که تردد پیاده و سواره را به صورت عمودی جدا می کنند، به عنوان وسیله ای برای تسهیل سیستم پیاده روی احداث میشوند. گذر گاه های هم سطح روگذر ( پل های عابر پیاده) با توجه به ویژگی های مثبتی همچون هزینه کمتر، سرعت و سهولت نصب و اجرا، ایجاد حداقل تداخل در جریان ترافیک عبوری نقلیه به هنگام ساخت، انعطاف پذیری، امکان جابجایی و قابلیت رویت از دور، ارجحیت بسیاری نسبت به زیرگذر ها دارند.

گذرگاه های عرضی فراتر از جنبه ارتباطی معمول خود نقش اقتصادی و اجتماعی عمده ای را ایفا میکنند و در پیوند دادن شهروندان با عناصر و اجزای اقتصادی و فرهنگی شهر نقش تسحیلی دارند. به این ترتیب این گذرگاه ها به عنوان جزئی ضروری از سامانه پویای شهری در دستیابی به پایداری اقتصادی و بوم شناختی و فرهنگی عمل میکنند.

معمولا ضرورت احداث یک گذرگاه عرضی غیر هم سطح رو گذر بر اساس ملاحظات ترافیکی، ایمنی، اقتصادی و راهبردی تعیین میگردد. در مواردی چون وجود عبور افراد ناتوان و کم توان، سالخوردگان، کودکان و دانش آموزان، وجود جریان تردد وسایل نقلیه سنگین و نبود فواصل کافی برای عبور، وجود سرعت بالا، خـابانهای عریض و چند بانده، وجود جزیره میانی و نظایر اینها، احداث این نوع گذرگاه ها توصیه میشود.

در مجموع، ایجاد گذرگاه عرضی علاوه بر مسئله ایجاد تسهیل رفت و آمد و کاهش مشکلات ترایکی، ایمنی پیاده را نیز تأمین میکند.

پل عابر پیاده در ایران؛ کارایی و ناکارایی

          سابقه ایجاد پل های عابر در ایران به بیش ازپنجاه سال میرسد. در این مدت پل های متعددی در گذرگاه های عرضی مناطق پر رفت و آمد احداث شده اند که بسیاری از آنها توانسته اند جایگاه خود را بیابند. به گونه ای که حتی معدودی از آن ها را میتوان پل های متروک نامید. ناکارایی پل ها نه به یک عامل بلکه به مجموعه ای از علل و عوامل مربوط می شود که روند مکانیابی ، طراحی و نصب پل را در بر می گیرد .

گمان می رود در پلهایی که کارایی چندانی ندارند ، مسئله مکان یابی بسیار تعیین کننده و حساس باشد ؛ حساس از این جهت که با توجه به ویژگیهای فرهنگی و روان شناختی عابران ، اختلاف مکان یابی حتی در حد چند متر نیز به میزان زیادی در کارایی آنها موثر است .

معمولا پلهایی که در بزرگراهها احداث شده اند ، به علت اینکه گزینه دیگری برای عبور از خیابان وجود ندارد ، دارای کارایی بالایی هستند . ولی پلهای واقع در مکانهایی که راه دیگری هم برای عبور عابران وجود دارد ، معمولا کارایی چندانی ندارند .

 لزوم ساماندهی

          اصلاح نظام حمل و نقل شهری ، ساماندهی رفت و آمد پیاده را می طلبد و گذرگاههای عرضی غیر همسطح رو گذر در این فرایند جایگاه ویژه ای دارند . لازمه ارتقای کارایی این گذرگاهها وجود طرحی جامع و منسجم است که روند احداث پل را از توجیه ضرورت و مکانیابی تا نصب و مدیریت و نگهداری ، شامل شود .

این طرح الزاما باید با سایر طرحها و برنامه های شهری هماهنگ باشد و در تدوین آن تمامی ویژگیهای محیطی ، فرهنگی ، اقتصادی جامعه و ویژگیهایی از این دست لحاظ گردد .

علاوه بر این در مقیاس خرد و محلی مکان پل نیاز به بررسی دقیق دارد . در این زمینه موقع ، توپوگرافی ، شبکه ارتباطی پیرامونی ، ویژگیهای اقتصادی و فرهنگی کاربران وموقعیت سایر عناصر شهری در مکان یابی و طراحی پل بسیار تعیین کننده است .

علاوه بر این برنامه راهبردی در روند احداث گذرگاهها و ساماندهی و مدیریت پلهای موجود نیز بسیار ضروری است .

در این زمینه ابتدا باید پلهایی که کارایی چندانی ندارند ، شناخته شود و علل عدم کارایی آنها مشخص گردد و سپس در جهت رفع نواقص و کاستیها اقدامات مقطعی و یا بلند مدت در نظر گرفته شود .

 پیاده راه جنت مشهد ( نمونه نسبتا موفق پیاده راه )

          خیابان جنت مشهد به همت شهرداری این شهر در سال 1378 بر روی خودروها مسدود گردید و به پیاده راه تبدیل شد که در اینجا به معرفی آن می پردازیم :

معرفی محدوده و موقعیت خیابان جنت

          خیابان جنت مشهد به واسطه موقعیت استقرار مناسب در شهر ، همچنان پس از پیاده راه شدن نیز توانسته است به عنوان محوری فعال عمل کند و مورد استقبال شهروندان ، زایران و کسبه محدوده قرار گیرد . این محور در بافت میانی شهر واقع شده است و از اطراف به محور ها و نقاط مهم شهری مشهد اتصال دارد . محور مذکور که امتداد آن شرقی – غربی استاز شمال به بولوار مدرس محدود می شود . این محور از جنوب محدود به یک دسترسی فرعی موازی با آن است و پس از آن محدوده باغ ملی وجود دارد که عملا این دسترسی فرعی ، نقش محور سواره مورد نیاز برای تخلیه بار و پارکینگ حاشیه ای را بر عهده دارد و فاصله اش تا محور جنت فقط در حد یک ردیف پاساژ است .

در سمت شرق محور جنت ، ورودی اصلی آن تعبیه شده است که اتصال بین این محور و محور تاریخی فرهنگی شهر ( خیابان ارگ ) را بوجود می آورد . این محور از دیرباز به واسطه وجود باغ ملی در حاشیه آن ، همچنین سینما و هتل و چند کافه معروف ، به علاوه تجاری های منتهی الیه شمالی آن همواره مورد توجه شهروندان بوده است . نهایتا حد غربی محور جنت به محور سعدی و دانشگاه منتهی می شود که محورهای تجاری – دانشگاهی شهر هستند و همواره جمعیت فراوانی را در ساعات مختلفی از شبانه روز به خود جذب می کنند .

تحلیلی بر قابلیتهای مثبت پیاده راه جنت

          جنت به لحاظ کاربری ، غالبا از فروشگاههای کوچک پوشاک تشکیل شده است که می تواند به خوبی تمام گروههای سنی و اجتماعی و خانوادگی را به خود جذب کند و در افزایش سرزندگی و حیات اجتماعی ، موثر باشد . همچنین در طبقات بالای تجاری ها ، کارگاههای فعال خیاطی شبانه روزی دایر است که به نظر اکثر اهالی این امر بر نظارت عمومی و امنیت محل در طی شب کمک فراوان کرده است .

جنت به لحاظ کالبدی ، کفسازی خوب و منعطفی دارد و بدنه های شمالی خیابان برای ساماندهی با مشکلات کمتری مواجه است . همچنین خط آسمان آن هماهنگ است و الحاقات کمتری دارد و به واسطه تناسب خوب عرض به ارتفاع در مقطع ، درجه محصوریت آن متعادل است و در آن روشنایی نسبتا مناسبی نیز در طی شب وجود دارد و قطعه قطعه شدن مسیر با ورودیهای فرعی ، به ایستگاههای تجمع و نشانه های عینی مسیر قوت بخشیده است .

جنت به لحاظ دسترسی ، صرفا بر روی سواره ها مسدود شده است ولی در طرح آن ، تمهیدات و کارایی متناسب با حرکت پیاده در نظر گرفته شده و انتظام فضایی این محور هنوز هم متوجه الگوی طراحی محورهای سواره است ، به گونه ای که دو نوار حرکتی را در دو طرف و ردیفی از چراغها و درختان را در طول محور دیکته می کند و پذیرای سر ریز فعالیت و کالا از بدنه ها به داخل خود نیست . این در حالی است که این دو حرکت ( پیاده و سواره ) از دو جنس متفاوتند و در نتیجه الگوهایی متفاوت نیز دارند .

اصولا طراحی شهری اینگونه مسیرها در سه مقیاس اتفاق می افتد : اول طرحها و سیاستهای بلند مدت . دوم طرحها و برنامه های میان مدت و سوم طرحها و برنامه های ضربتی کوتاه مدت . در مورد پیاده راه جنت آنچه در پی می آید مناسب به نظر می رسد:

الف ) طرحها و سیاستهای بلند مدت

          1 – طرح پیاده راه در مقیاس شهر و گسترش مسیرهای پیاده از طریق خیابانها و محور های اطراف و اتصال آن به سایر شبکه های پیاده مانند باغ راه ، قره خان یا محور تاریخی فرهنگی ارگ و باغ ملی به عنوان مقصد حرکت و افزایش سطح پیاده خیابانهای دانشگاه به عنوان مبدا حرکت .

          2 – تمهید فضاهای میانی در ابتدا و انتهای مسیر و افزایش ایستگاههای وسایل نقلیه عمومی در دو سمت مسیر برای تقویت نقش ورودیها .

          3 – تبدیل قطعات بزرگ قدیمی چون بیمارستان منتصریه و چند قطعه مسکونی کوشکی در طول مسیر به فضاهای فرهنگی و استفاده از محوطه های آنها برای افزایش فضای استراحت عمومی .

ب ) طرحها و برنامه های میان مدت

          1 – افزایش تنوع کاربریها در طی مسیر و اجازه احداث واحدهای مسکونی در طبقات ، تالار ، رستورانها ، هتلهای کوچک و مسافرخانه ها از سوی شهرداری .

          2 – افزایش کاربریهایی که مدت زمان بیشتری را در طول شب به فعالیت می پردازند مانند کافه ها و رستورانها و تئاترها و سینماها و سالن های موسیقی .حتی می توان با کاهش فضای پذیرایی و انتظار آنها ، سرریز جمعیت را به داخل مسیر کشاند تا در سرزندگی و نشاط فضا موثر باشد .

          3 – استفاده از زمینهای خالی و حذف کاربریهای مزاحم و ناسازگار و تبدیل آن به کاربریهای همخوان با محور پیاده .

          4 – استفاده از محوطه های سبز با کاربریهای درشت دانه .

          5 – انتقال تاسیسات شهری همچون جوی آب ، سیمهای برق و کابلهای تلفن به کانالهای زیر زمینی برای ارتقای کیفیت بصری و ایمنی مسیر .

          6 – ساماندهی نماهای شهری و حذف الحاقات ، همسان سازی تابلو ها با استفاده از مشارکت کسبه و مالکان به منظور بهره برداری از خوانایی و زیبایی مسیر .

ج ) طرحها و برنامه های ضربتی کوتاه مدت

          1 – توجه به مبلمان منعطف و هماهنگ شهری و چند منظوره کردن آنها .

          2 – افزایش تجهیزات و تاسیسات شهری که به طولانی شدن میزان حضور شهروندان کمک می کنند .

          3 – توجه به روشنایی و نصب چراغها بر روی دیوارهای مجاور و نصب غیر خطی آنها و ایجاد فضاهای مکث و حرکت .

          4 – اجازه حضور دستفروشان و دوره گردها که موجب ایجاد شور و نشاط در فضا می شوند و برای شهروندان نیز خاطره انگیزند .

توجه کافی به مکانیابی یک محدوده پیاده براساس حداکثر ارتباط با بافت محله ا

2- ایجاد تسهیلات لازم در اطراف پیاده راه جهت جلوگیری از اخلال در حرکت سواره

3- به حداکثر رساندن تنوع کاربریها در محدوده پیاده و با رعایت اصل سازگاری

 4- توجه به مقیاس انسانی در کلیه مراحل مکانیابی و طراحی و در تمامی جزییات

- حداکثر استفاده از گیاهان، آب و عناصر و مصالح طبیعی در بهسازی و مبلمان پیشنهادی

6- حفاظت از بناهای باارزش تاریخی در پیاده راه و یا توسعه محدوده های پیاده حول این ابنیه 

7- توجه به چشم اندازهای طبیعی و مصنوعی و بویژه دورمنظر انتهایی در محدوده پیاده  

8- تمرکز بیشتر بر ایجاد و توسعه پیاده راه ها در محلات شکل گرفته تا مناطق شهری نوساز

9- استفاده از مواد و مصالح بومی و همساز با اقلیم در جزییات مصنوع پیاده راه

10- طراحی اجزای محدوده پیاده جهت استفاده بهینه از نور طبیعی با توجه به نوع اقلیم

- طراحی بدنه های پیاده راه همساز با بناهای همجوار و خط آسمان و اقلیم و تغییرات آن

12- توجه به زیرساختهای موجود با درنظر گرفتن توسعه های آتی و چشم اندازهای بصری

13- توجه به الگوها و روشهای رایج ساخت و ساز در بافت موجود و پیرامونی پیاده راه

14- رعایت نقطه نظرات اکثریت کاربران محدوده از طریق نظرسنجی و مشارکت دادن آنان

پیاده راه؛ ایمنی و آرامش‌خاطر شهروندان

هنگامی که در یکی از خیابان های آمستردام قدم می زنید، گاه کالسکه ای بزرگ از کنارتان عبور می کند و از بزرگسالان دعوت می کنند که لحظاتی همچون نوزاد در آن بیارامند و مشکلات و شرایط سخت اجتماعی و اقتصادی خود را فراموش کنند. این دعوت و نوع برخورد برای بسیاری از مردم خاطره انگیز و به یادماندنی است. در شهری دانشگاهی مانند شفیلد انگلستان، در محدوده معابر پیاده، هنرمندان و دانش آموختگان موسیقی از کشورهای مختلف، برای مردم برنامه اجرا می  کنند. در فرانکفورت نیز علاوه بر فعالیت های جاذب مانند معرکه گیری و شعبده بازی در فضاهای پیاده، برنامه های هنری نیز به اجرا در می آید. حضور هنرمندان، نوازندگان و خوانندگان از سراسر کشور و یا سایر کشورها و... می تواند بخشی از فعالیت ها در معابر پیاده باشد. در بسیاری از شهرها نیز مانند آمستردام، برای ایجاد جاذبه و فضای فرح بخش، ارکسترهای شهرداری ها یا مدارس در معابر پیاده برای مردم می نوازند.

بدین ترتیب پیاده راه ها و فضاهایی که امکان عبور پیاده ها در آن ها بیشتر از امکان عبور خودروهاست، علاوه بر ایجاد موقعیت های خاطره انگیز و تعلق خاطر نسبت به شهر، در جذب گردشگر و راحتی تردد آنان در شهر بسیار موثر است. شهرهای سیاحتی مانند پاریس، رم، ونیز، بارسلون، آمستردام، استانبول و... بیشترین فضاهای پیاده و پیاده راه ها را به خود اختصاص داده اند.

در شهرهای مختلف ایران نیز در گذشته ای نه چندان دور رویدادهای گوناگون از جمله ورزشی، تفریحی، مذهبی و... در بازارها و میدان ها در انظار مردم به نمایش در می آمد اما سال هاست که دیگر در کلان شهرها به واسطه اختراعی آهنی از آرامش و راحتی عابران خبری نیست. زندگی و آرامش شهروندان به واسطه همین اختراع آهنی مغلوب آلودگی هوا، آلودگی صوتی و در هم ریختگی های ظاهری شده است. در میان خیابان های تهران کمتر خیابانی مثل بولوار کشاورز را داریم که چند شاخه متعدد پیاده رو داشته باشد و عابرپیاده در معابری که متعلق به اوست نفسی تازه کند. در تهران البته پیاده روهای فراخ خیابان ولیعصر در سایه چنارهایی سرسبز برای عابران پیاده خوشایند هستند؛ به ویژه این که شهرداری تهران، با بازسازی این پیاده روها فضای بیشتری را برای عابران و گردشگران به وجود آورده است و البته یکی دو سالی است که در چند خیابان اصلی دیگر هم به همین شکل، عابران پیاده امنیت و آرامش دارند. بیشتر خیابان های شهر اما همچنان گرفتار تنگی پیاده  روها و حضور انواع مزاحمت ها از موتورسیکلت گرفته تا خودرو و... هستند.

بالا بردن کیفیت محیط شهری با پیاده راه سازی

آرامشی که ساخت پیاده راه ها در برخی معابر برای عابران به ارمغان آورده باعث شده است تا مردم انجام همین اقدام را در بسیاری دیگر از پیاده روهای شهرها انتظار داشته باشند. سپهر اعظمی که با همسرش برای خرید به محدوده بازار تهران آمده است در این باره می گوید: وسیع شدن پیاده رو بازار و همچنین ممانعت از ورود خودروها باعث ایجاد امنیت و آرامش برای عابران شده است. وی ادامه می دهد: خوشبختانه تلاش شهرداری برای ساخت پیاده روهای امن به ویژه در اطراف بازار بسیار خوب بوده ولی ای کاش حداقل در خیابان های اصلی تهران هم ساخت این گونه پیاده روهای عریض دنبال شود. وی همچنین اضافه می کند: در برخی پیاده روهایی که به تازگی ساخته شده است نیمکت هایی تعبیه شده که می توان در میانه پیاده رو استراحتی کوتاه هم بکنیم.

اما چگونگی ایجاد طرح و ایده پیاده راه سازی در کلان شهرها در تهران از کجا آغاز شده است؟ «بهاره همه کسی» مسئول طرح های موضعی و موضوعی اداره کل شهرسازی و معماری شهر تهران درباره این موضوع می گوید: رویکرد توسعه پیاده راه سازی در کل جوامع به ویژه جوامعی که شهرهای متراکمی دارند وجود دارد. اگرچه این مبانی نظری حدود ۲۰ سال است که به ایران وارد شده ولی در سال های بعد یعنی در سال ۸۵ طرح جامع تهران مصوب شد و ارتقای وضعیت پیاده راه ها و ارتقای شبکه دسترسی پیاده به عنوان طرح در سند طرح جامع جدید شهر تهران که سند راهبردی ساختاری است مشخص شد. از آن به بعد این موضوع به عنوان یک مسئله با عناوین و موضوعات مختلف مورد توجه قرار گرفت. بر این اساس ما باید برخی شبکه های پیاده داشته باشیم. وی ادامه می دهد: امروزه این موضوع از چند مورد تک محور شروع شده ولی امیدواریم که اجرای طرح پیاده راه سازی در مرکز تاریخی شهر تهران، حالت شبکه ای خود را پیدا کند. وی خاطر نشان می کند: برای این که بهره وری و کارایی سامانه حمل ونقل بالا برود، بهترین حالت این است که چندین شبکه مختلف با هم به صورت متصل کار کنند. ما زمانی می توانیم بهترین استفاده را از یک شبکه پیاده انجام بدهیم که آن ها را به هم اتصال بدهیم یعنی کسی که در بافت حرکت می کند به صورت شبکه ای بتواند از این پیاده راه استفاده کند.

رضایت ۸۰درصد مردم از پیاده راه سازی

یکی از اقدامات ارزشمندی که طی سال های اخیر برای ارتقای کیفیت حرکت پیاده، صورت گرفته احداث پیاده راه در شهرهای تبریز، مشهد و بوشهر است. اما باید توجه داشت که صرف احداث مسیر ویژه پیاده، موفقیت و کارایی آن را در شهر تضمین نمی  کند. ضمن آن که تفاوت های اقلیمی، فرهنگی و ویژگی های متفاوت شهرسازی در هر منطقه، رویکرد خاصی را نسبت به مسئله پیاده راه سازی طلب می کند. این امر نیازمند بررسی ها و تحقیقات میدانی است تا از میزان رضایت مندی یا علت رضایت نداشتن عابران به عنوان استفاده کنندگان این خدمات مطلع شد.

در این باره مهندس امیر روحی مدیر مطالعات حمل و نقل ترافیک مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران به تحقیق میدانی ارزیابی پیاده راه بازار تهران که توسط این مرکز صورت گرفته اشاره می کند و می گوید: یک نظرسنجی از عابران پیاده در معابر پیاده روی بازار تهران صورت گرفته که بر مبنای این نظرسنجی ۵۲ درصد از شهروندانی که با آن ها مصاحبه شد معتقد بودند تبدیل شدن معبر بازار تهران به پیاده راه شرایط این منطقه را نسبت به گذشته بسیار بهبود بخشیده است. ۳۱ درصد مردم نیز از این تغییرات اظهار رضایت کردند. بر این اساس حدود ۸۰ درصد عابران از وضعیت عبور  و مرور در این معبر رضایت زیادی داشتند. حدود ۷۰ درصد از مردم نیز سرعت عبور و مرور را در همین معبر مناسب ارزیابی کردند. نزدیک به ۸۰ درصد مردم معتقد بودند موضوع امنیت و ایمنی افراد در استفاده از این معبر به میزان زیادی بهتر شده است و البته عمده ناراضیان این طرح موتورسواران و خودروسوارانی بودند که قبلاً می توانستند از این معبر استفاده کنند ولی الان امکان این استفاده را ندارند.

وی درباره تعداد ۲۰ درصد که مخالف این تغییرات بوده  اند نیز توضیح داد: بعضی افراد سرعت جابه جایی را مناسب نمی دانستند و معتقد بودند که طی کردن مسیر به صورت پیاده نیاز به زمان زیادی دارد و برخی هم معتقد بودند معبر و پیاده راه تعبیه شده بسیار شلوغ است. تعداد دیگری از افراد هم معتقد بودند حمل بار و کالایی که از بازار خریداری کرده اند و رسیدن به اتومبیل برای آن ها مشکل است.

وی خاطر نشان می کند: نکته مهمی که از استخراج این اطلاعات حاصل شد، دستیابی به این نتیجه است که بهترین سیستم پاسخ گو در معبرهایی که به اصطلاح پاخور بالایی دارد سیستم پیاده راه است.

مزایای جانبی پیاده راه سازی در شهرها

نتایج بررسی هایی که تاکنون صورت گرفته، نشان می دهد حرکت پیاده طبیعی ترین و ضروری ترین شکل جابه جایی انسان در محیط و پیاده روی مهم ترین امکان برای مشاهده مکان ها، فعالیت ها و احساس شور و تحرک زندگی و کشف ارزش ها و جاذبه های نهفته در فضای شهری است. این موضوع نکته ای است که مدیر مطالعات حمل و نقل ترافیک مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران نیز به آن اشاره می کند. «روحی» می گوید: با بررسی ها و ارزیابی های صورت گرفته می توان گفت بهترین سامانه حمل و نقل برای تأمین دسترسی و جابه جایی تعداد زیادی از افراد به کاربری ها، سیستم پیاده راه ها است.

وی ادامه می دهد: یکی از بحث های مطرح در بخش حمل و نقل در حوزه مدیریت شهری این است که ما بتوانیم ظرفیت حمل و نقل بیشتری را برای شهروندان فراهم کنیم. یعنی ظرفیت جابه جایی بیشتر در کنار تأمین دسترسی به کاربری های مختلف که این مورد در پیاده راه ها شکل می گیرد. وی در توضیح این مطلب می گوید: برای عبور و مرور با وسیله نقلیه شخصی در معبری با عرض 3.5متر می توان ۲ هزار وسیله نقلیه شخصی را طی مدت یک ساعت با سرعت مناسب جابه جا کرد. البته فراهم کردن تأمین دسترسی این تعداد وسیله نقلیه و پیدا کردن جای پارک یا فضای توقف کار بسیار دشواری است اما جابه جایی افراد در همین عرض معبر در مدت یک ساعت توسط اتوبوس، ۹ هزار نفر را شامل می شود، با محاسبه این که فاصله هر ایستگاه اتوبوس بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ متر است و به واسطه سوار و پیاده شدن دسترسی محدودتر است. در عبور و مرور به وسیله دوچرخه نیز با همین شرایط به عدد ۱۴ هزار نفر می رسیم و اما با جابه جایی افراد به صورت پیاده به عدد حدود ۱۹ هزار نفر می رسیم ضمن آن که این افراد پیاده به تمام کاربری ها دسترسی بالایی خواهند داشت. از جمله این که می توانند هر جا بخواهند بایستند، ویترین مغازه ها را نگاه کنند و از مغازه هایی که در حاشیه پیاده راه وجود دارد خرید کنند. البته با جابه جایی به وسیله مترو هم می توانیم ۲۲ هزار نفر را در همان عرض و به مدت یک ساعت جابه جا کنیم با محاسبه این که ایستگاه های مترو به فاصله حدود ۸۰۰ متر از هم قرار دارد.

وی ادامه می دهد: موضوع دیگری نیز که اکنون در مورد پیاده راه ها در دنیا مطرح می باشد حمل و نقل فعال است. چرا که سبک زندگی که این عصر ماشینی به انسان ها تحمیل کرده عوارض نامطلوبی را برای افراد به همراه داشته است. عوارضی مثل چاقی های مفرط، اضافه وزن افراد، فشارخون، قند خون، کم تحرکی هایی که در زندگی شهری باعث مشکلات متعدد حرکتی و جسمی برای افراد می شود و حتی مسائل روحی روانی که کم تحرکی زندگی ماشینی شهری ایجاد می کند. پیاده راه به عنوان یک سیستم حمل و نقل فعال می تواند با تمام این موارد مقابله کند.

از «همه کسی» نیز درباره معیارهایی که برای طراحی پیاده راه سازی ها به ویژه پیاده راه سازی محدوده بازار در نظر گرفته شده است می پرسیم که پاسخ می دهد: اولین معیار نزدیکی به مترو یا ارتباط با سایر شبکه هاست. معیار بعدی تأمین ایمنی فضا است یعنی اگر فردی دلش خواست فرزندش را در پیاده رو رها کند شرایط و فضا ایمن باشد. معیار دیگر رعایت فضاهای نشستن یا توقف است. نکته مهم دیگر نیز در مورد پیاده راه ها این مسئله است که پیاده راه ها به جای این که فقط مسیر عبور باشند خودشان را به سمت فضای مکث بودن نزدیک کنند. به همین دلیل هم شنیده ام نفوذ در بافت بازار کم شده چون قبلاً مردم از این مسیر رد می شدند تا وارد بازار شوند اما الان بازار فضای توقف شده است و با وسایلی مانند درشکه حال و هوای تاریخی به بازار برگشته است. البته آسایش اقلیمی هم باید از مسائلی باشد که در نظر گرفته شود که در بعضی نقاط رعایت نشده است.

روحی نیز خاطرنشان می کند: موضوع پیاده راه ها مزایای جانبی دیگری را برای شهرها به همراه دارد. مباحثی مانند کاهش آلودگی صدا، به ویژه صدای موتورها و کاهش آلودگی هوا ناشی از ممنوعیت تردد وسایل نقلیه و یا مهم تر از آن کاهش تصادفات جرحی و فوتی. این ها تمام مزایایی است که نقش پیاده راه ها را برای یک سیستم مدیریت شهری پررنگ می کند به نحوی که امروزه بسیاری از شهرهای دنیا به این موضوع توجه می کنند. وی می افزاید: گاهی سرعت پایین جابه جایی در پیاده راه ها دغدغه مدیریت شهری و برخی شهروندان است. چرا که سرعت حرکت در پیاده راه پایین است و طی کردن مسافت پیاده راه طولانی برای عابران پیاده دشوار است. این جاست که جایگزین های دیگر مثل دوچرخه می تواند به کمک این سیستم بیاید. البته حمل ونقل عمومی نیز می تواند برای سرعت بخشیدن به جابه جایی موثر باشد.

تجربه پیاده راه سازی در کلان شهرهای ایران

روحی در مورد اجرای سیستم پیاده  راه سازی در شهرهای مختلف می گوید: در ایران و در شهرهای مختلف تجارب خوبی در این زمینه داشتیم. خیابان تربیت در مرکز شهر تبریز به صورت پیاده راه طراحی شد، در خیابان استاد شهریار و محور قلعه سنگی تبریز نیز که ارزش تاریخ و معماری و موقعیت بسیارمناسبی در شهر دارد سیستم پیاده راه سازی اجرا شد. در مشهد نیز خیابان جنت که در مرکز شهر واقع شده؛ با توجه به کاربری های مختلفی که در این خیابان وجود دارد پیاده راه سازی با جدیت دنبال شد. خط آسمان هماهنگ و متعادل ایجاد شده در این منطقه و استقرار مناسب آن در موقعیت جغرافیایی شهر مشهد، از مزایای خیابان جنت است. اگرچه باز هم می توان تمهیدات بیشتری را برای حرکت بهتر عابران پیاده در این محور پیش بینی کرد. از جمله افزایش تسهیلات عابر پیاده مانند اختصاص صندلی یا تقویت خدمات شهری و یا موضوع هدایت آب های سطحی در این خیابان هنوز جای کار دارد.

وی همچنین نمونه بارز پیاده راه سازی در تهران را خیابان ۱۵ خرداد اعلام می کند و می گوید: پیاده راه سازی بخش قابل توجهی از این خیابان که به خیابان بازار معروف است در سال ۹۱-۹۰ اجرا شد اگرچه همچنان لازم است تا بعضی از ابعاد این پیاده راه تقویت شود. به عنوان مثال لازم است تا فعالیت های ۲۴ ساعته در کاربری های این منطقه تعریف شود. چرا که خیابان ۱۵ خرداد در ساعت پایان شب کم جمعیت است و عملاً شب های ساکتی را در این منطقه شاهد هستیم. بنابراین با استقرار کاربری های جدید باید فعالیت ۲۴ ساعته در این معبر احیا شود.

بازیابی هویت و تمدن ۲۳۰ساله با پیاده راه سازی

به هر صورت اگر چه ایرادات و مشکلاتی به مسئله پیاده راه سازی در برخی مناطق در شهرهای مختلف به ویژه بازار تهران وارد است اما معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران در بازدیدی که به تازگی از این منطقه داشت از رفع این ایرادات خبر داد.

مهندس سیدجعفر تشکری هاشمی با بیان این که عملیات اجرایی پیاده راه سازی محدوده بازار به طور کامل تا پایان سال به پایان می رسد، گفت: محدوده منطقه ۱۲ شهرداری تهران از محدوده هایی است که ایجاد پیاده راه در آن ضرورت دارد، چرا که تاریخ و تمدن حدود ۲۳۰ ساله تهران در این محدوده شکل گرفته است و اماکنی مانند دارالفنون، شمس العماره، موزه گلستان، مسجد ارگ و... همه و همه در این محدوده واقع شده اند. وی افزود: تا چند سال پیش محدوده بازار تهران هویت خود را از دست داده بود، چون در لابه لای تعداد انبوه تردد خودروهای شخصی، موتورسیکلت ها، تاکسی ها، ترافیک سنگین، آلودگی هوا و آلودگی صوتی هیچ یک از جاذبه ها و اماکن تاریخی این محدوده به چشم نمی آمد. تمام این مسائل سبب شد که پیاده راه سازی در محدوده اطراف بازار با جدیت آغاز شود و با همکاری خوب کسبه و اصناف گسترش یابد.

به نظر می آید آن چه که در مورد کلان شهرهایی مانند تهران، اصفهان، شیراز و مشهد دارای اهمیت است توجه بیشتر به گسترش پیاده راه هایی است که می  تواند آرامش را برای دقایقی به مردم برگرداند. اگر چه این اقدام هزینه بالایی برای دستگاه های مربوطه دارد اما تردیدی نیست در نهایت این رضایت و آرامش است که باید حاصل کار نهادهای شهری باشد.

چکیده گزارش

تبدیل برخی از خیابان ها در کلان شهرها به پیاده راه های مناسب برای خرید، رفت و آمد شهروندان با خاطر آسوده و بدون تردد خودروها و مزاحمت موتورسواران در دو سال گذشته، ایده ای است که بعضی از شهرداری ها در کلان شهرها آن را دنبال می کنند و برخی از کارشناسان از این طرح به عنوان، یک طرح نوین در تحول و نوسازی شهری  یاد می کنند و یک نظرسنجی از طرف مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران نشان می دهد که ۸۰ درصد مردم از پیاده راه هایی که در مناطق مختلف شهری ایجاد شده، رضایت دارند.

ارزیابی پیاده روها و اولویت بندی طرح های توسعه

سیستم های غیر موتوری - پیاده

پنجشنبه, 17 فروردین 1391 ساعت 19:49

چهارشنبه ، 9 اردیبهشت 1388 ، 12:16 میزان پیاده رو و قابلیت دسترسی آن یکی از شاخص های تعیین کیفیت زندگی شهری د رهر منطقه است . در طراحی و اجرای طرح ها هدف اصلی تامین امنیت و راحتی عابرین در پیاده رو هاست . مسیر پیاده روی باید تا حد امکان کوتاه باشد و حدالامکان در طراحی آن از مسیرهای پر پیچ و خم پرهیز شود ، حداقل عرض 5 فوت مناسب حرکت دو عابر پیاده در کنار هم می باشد . پیاده رو نباید بدون توجه به نیازهای عابرین با معلولیت های جسمی و بینایی طراحی شده باشد. فضای بین ساختمانها و پارک ماشینها در خیابان باید ایمنی لازم جهت تردد عابرین را داشته باشد. پیاده رو ها باید مراکز فعالیت را بهم مرتبط سازد تا مردم تشویق شوند بجای وسیله نقلیه از این پیاده رو ها استفاده کنند . فضای پیاده رو در میزان استفاده از آن تاثیر گذار بوده و باید تا حد ممکن باز و جالب توجه باشد و حین پیاده روی برای هر عابر پیاده سرگرم کننده باشد. در طراحی پیاده رو ها مناطق مناسبی جهت پارک ماشین ها و و دسترسی مستقیم از این مناطق پارک به سمت پیاده رو ها در نظر گرفته شود. در صورت عدم توجه به نیازهای عابرین پیاده ، مردم به استفاده از ماشینهای خود حتی در مسیرهای کوتاه بیشتر تشویق می شوند . قابلیت دسترسی پیاده رو مهمترین فاکتور طراحی است و باید نیازهای معلولین جسمی نیز در نظر گرفته شود. بهینه سازی شبکه پیاده روها با توجه به توسعه پیاده روهای موجود و ساخت پیاده روهای مورد نیاز بدست خواهد آمد . بعد از انجام بررسی های لازم ، نوع و مکان پیاده روهای مورد نیاز در سطح شهر تعیین شده و براساس رتبه آنها اولویت بندی می شوند . لازم به ذکر است که مشخصات پیاده روها بستگی به افزایش جمعیت ֠کاربری منطقه و احداث خیابان یا جاده خواهد داشت . استانداردهایی برای ساخت پیاده رو ها تعیین شده است ولی در مواقعی نیاز به تدوین استاندارد خاص و جدیدی مطابق با نیازهای مردم هر منطقه وجود دارد. جدول زیر ، بعنوان چک لیست ارزیابی پیاده روها قابل استفاده می باشد. ارزیابی شرایط موجود پیاده رو ها و دریافت نظرات مردمی که هر روز از پیاده رو ها استفاده می کنند اطلاعات مفید و کاربردی می دهد و به شناسایی نیازهای آنان نیز کمک می کند . مجموعه این اطلاعات در تدوین برنامه های توسعه معابر و اولویت دادن به آنها موثر خواهد بود. در ادامه به بعضی از این اولویت ها اشاره می شود : - مسایلی که به ایمنی عابرین مربوط می شود در اولویت قرار میگیرند . - اجرای راه حل های کاربردی ساده و ارزان مثل برداشتن سطل زباله و استند روزنامه ها از پیاده رو ها اولویت اجرایی دارند. - استفاده از امکانات موجود و توسعه آنها تا حد امکان قبل ازهر پروژه جدیدی - بررسی پیاده رو از نظر میزان دسترسی عابرین معلول و امکان استفاده آنان - کنترل عدم مزاحمت ساخت و سازهای حاشیه پیاده رو ها برای عابرین - بهتر است هزینه بهسازی پیاده روها در چند پروژه کوچکتر با هزینه کمتر تقسیم کنید و از سرمایه گذاری بر یک ایده پرهزینه بپرهیزید زیرا چند پروژه کوچک تاثیر بیشتری در قابلیت دسترسی عابرین خواهد داشت . - با توجه به مقدار بودجه ، بخشی کوچکی از کار را انجام داده و منتظر دریافت بودجه برای انجام کامل پروژه نمانید زیرا هر توسعه کوچکی نیز در امنیت عابرین مفید خواهد بود. - در اولویتبندی طرح های توسعه معابر ، تعداد عابرینی که از پیاده رو استفاده می کنند ، مد نظر قرار گیرد. - اولویت طرح های توسعه جاده ها به اهمیت نقاطی که از طریق پیاده رو بهم ارتباط پیدا می کنند مربوط می باشد. - اولویت طرح های توسعه جاده ها با مقدار جمعیت آن منطقه تعیین می شود. - اولویت طرح های توسعه جاده ها با توجه به پیشنهادات ویژه و درخواست های مردم ( مثلا از طرف معلولین ) تعیین می شود. مناطقی که نیاز شدیدی به ساخت پیاده رو دارند عبارتند از : مسیر های عبور و مرور این مسیرهای معمولا با اهداف حمل و نقل و جابجایی انجام می شوند . براساس مطالعات انجام شده هر عابرپیاده حدود 4/1 مایل پیاده روی می کند . مسیرهایی که توسط افرادی که به قصد تفریح و یا ورزش طی می شود بیش از 0.5 مایل می باشد . مسیرهایی با مقاصد خاص : دلایل طی شدن این مسیرها متفاوت بوده و برخی از اهداف به شرح زیر است : - مدرسه - کار - خرید - تفریح تحقیقات نشان می دهد که عابرین پیاده معمولا تمایل به پیاده روی از 0.5 مایل تا 1 مایل برای رسیدن به ایستگاه اتوبوس را دارند لذا محدوده 0.75 مایلی اطراف آن باید برای پیاده روی با امکانات مناسب در نظر گرفته شود. اطراف هر یک از مراکز ذکرشده در بالا منطقه مناسبی برای پیاده رو در نظر گرفته شود. اولویت های برنامه با توجه به نظر سنجی درهر کشوری قابل شناسایی است . آمار زیر مربوط به نظر سنجی مردم لوئیزیانا در مورد فاکتورهای است که پیاده روی را برای آنان آسانتر کرده و یا تمایل آنها را برای استفاده از پیاده روها افزایش می دهد: 1 ֠افزایش تعداد پیاده رو 61 درصد 2- پیاده رو دور از جاده 57.80 درصد 3- نزدیکی مقاصد معابر به خانه و محل کار 33.94 درصد 4- آموزش وسایل نقلیه 30.28 درصد 5- اجبار بیشتر قوانین دوچرخه سواران و وسایل نقلیه 28.44 درصد 6- افزایش تعداد نیمکت و منابع آب آشامیدنی 28.44 درصد 7- افزایش خطوط عابر پیاده 27.06 درصد 8- تردد آهسته تر وسایل نقلیه در جاده های محلی 21.56 درصد 9- خدمات بهتر حمل و نقل 15.14 درصد

پیاده رو های شهر ادینبورگ، اسکاتلند 

عکس بالا نمونه ای از این مقطع را که مسیر هرروزۀ شهروندان را تشکیل داده نشان می دهد، مقطعی که از اتوبان همت گرفته تا یک کوچه بن بست قابل مشاهده است! همتی که طراح بر لزوم جداسازی فضاها از هم بکارگرفته است دراین مقطع چشم گیر است بطوریکه علاوه بر بکارگیری فضاهای مختلف مانند باغچه و یا عناصر مختلف مانند جدول حتی بین درختان نیز از شمشاد استفاده کرده تا بر جداسازی سواره از پیاده تاکید شود و سواره بیش از پیش و به راحتی در شهر جولان دهد. 

در طرح جامع تهران دقیقا برچنین مقطعی تاکید شده است به طوریکه حتی کاشت شمشاد بین درختان به عنوان یک قانون شهری به وضوح در آن ذکر گردیده است. سرانجام پیاده روهای شهری ما، گذشته از اینکه گاهی عرض پیاده رو به کمتر از یک متر می رسد و یا اینکه قسمتی از آن توسط یک پلاک مسکونی اشغال شده (عکس زیر) و شهرداری هم نیازی به تملک و بهسازی آن نمی بیند کم و بیش از همین منوال تبعیت می کند. 

اما در انگلستان دقت بالایی برای طراحی پیاده رو می شوداز جمله آنکه بسته به خیابان و کاربری آن، مقطع خیابانها با هم متفاوت است. مثلا شکل زیر، پیاده رو خیابان اصلی را نشان می دهد که هیچ تاکیدی بر جداسازی فضایی در آن دیده نمی شود؛ یک پیاده رو فراخ با کمترین مانع حرکتی برای عابرین که حداکثر با سنگی به ارتفاع 10 سانتیمتر از سطح خیابان جدا شده است فضای پیاده رو را شکل می دهد. 
و یا در شکل زیر با توجه به اینکه نوع دسترسی اصلی نمی باشد، یک مقطع یکسان سنگفرش برای آن درنظر گرفته شده است، که در آن سکوی پیاده با ارتفاع کمی برای ایمنی بیشتر از سطح خیابان جدا شده است. در بسیار از موارد، بسته به نوع محله، حتی این اختلاف ارتفاع نیز حذف می شود.

به عنوان مثال در شکل زیر اختلاف ارتفاع بین پیاده رو و مسیر با حفظ حریم پیاده، توسط کفسازی و دیگر عناصر حذف شده است. البته این مسیر تنها مخصوص عابرین پیاده می باشد که ماشینهای مجاز مانند اورژانس، اتومیل ساکنان، آتش نشانی و امثالهم نیز در آن حق تردد دارند. گمان نکنید که اینجا یک محله ثروتمند نشین یا یک محله تجاری است که با یک پیاده راه مخصوص پیاده تزئین شده است. اینجا مرکز شهر ادینبورگ بوده و ساکنان بلوکهای ساختمانی اطراف آن نیز در سطح متوسطی از اجتماع می باشند که در بسیاری از موارد حتی اتومبیل نیز ندارند. طراح با استفاده از دو نوع غالب مصالح به همراه یک مقطع متفاوت از محیط شهری اطراف به راحتی موفق به ایجاد تنوع فضایی در این محدوده گشته و بر خاصیت مسکونی بودن این محدوده در مرکز شهر نیز تاکیدی دو چندان کرده است. این مسائل آن قدر پیچیده نیستند که به چشم طراحان شهری و معماران منظر ایران نیایند. این مسئله ساده، ناکارایی و ضعیف برنامه ریزی و مدیریت شهری و تا حدی طراحی شهری جامعه ایران را در استانداردسازی و تصویب کدهای شهری می رساند که از قضا دچار تکرار نیز شده است. 

در بسیار از موارد پیاده رو نه فقط حرکت عابرین را کنترل می کند بلکه به واسطه پهن و باریک شدن، حرکت سواره، محل پارک سواره و غیره را نیز کنترل می کند. به عنوان مثال در همجواری مدارس گشایش پیدا کرده و باند کند رو سواره را تصاحب می کند و سواره رو را باریک تر ساخته تا سواره ها کندتر و با احتیاط بیشتر حرکت کنند. مبلمان بکاررفته، عناصر استفاده شده جهت کمک به پیاده در عبور از خیابان، رها نکردن پیاده در وسط خیابان و طراحی فضاهای مشخص برای مکث عابرپیاده در هنگام عبور از خیابان (شکل زیر) از نکات دیگر می باشند که در نوشتاری دیگر به آنها پرداخته خواهد شد.

سخن آخر

معمولا فقدان پیاده راههای مناسب و کاهش عرض آنها به علت ایجاد باغچه یا موانع دیگر و همچنین عدم اتصال مناسب بین سواره رو و پیاده رو باعث گردیده است که عابران به ناچار از فضای سواره رو استفاده کنند و ضمن کاهش ظرفیت خیابان ، در معرض تصادف قرار گیرند . در مراکز خرید ویا نقاط اداری – تجاری مرکز شهر نیز به علت عدم بررسی جریان ترافیک عابر پیاده ، غالبا عرض کافی برای پیاده راه موجود نیست . در حالی که غالبا لازم است جریان ترافیک عابر پیاده مانند جریان ترافیک وسایط نقلیه مورد مطالعه قرار گیرد . حتی ممکن است بخشی از شبکه معابر در مناطق تجاری – اداری و یا تفریحی منحصرا به عابر پیاده اختصاص یابد و از عبور وسایط نقلیه موتوری به آن ممانعت به عمل آید .

قالب بندی پی (فونداسیون) با آجر

قالب بندی پی (فونداسیون) با آجر

بعد از اینکه بتن مگر ریخته شد و مقاومت لازم را بعد از یک روز به دست آورد اگر از قالب مدفون (آجر چینی) استفاده می شود نوبت به قالب بندی پی ها می رسد.

             در بم برای قالب بندی پی از آجر استفاده میشود. رعایت نکات زیر در قالب بندی برای هر چه بهتر اجرا شدن پی مفید است.

1- یکنواخت بودن آجرچینی پی و ایجاد سطح صاف و بدون خلل و فرج برای پی ها مفید و بلکه لازم است.

2- مقاومت آجر چینی، در صورتی که پشت آن خاک دستی (خاک نا مناسب) باشد اهمیت زیادی دارد چرا که نیروی خاک به سمت داخل باعث شکسته شدن قالب آجری خواهد شد.

شکل: همانطور که در شکل مقابل می بینید فشار خاک پشت قالب آجری به دلیل اینکه خاک دستی و نامرغوب است باعث شکسته و کج شدن قالب در تمام طول شده است. این موضوع مقاومت پی را به مقدار زیادی پایین خواهد آورد. ضمن اینکه اصلاح آن هزینه بسیار زیادی را در بر خواهد داشت.

3- همچنین درصورتی که پشت آجرچینی خالی است مقاومت قالب آجری اهمیت زیادی دارد به طوری که باید وزن بتن و نیروی لرزاندن (ویبره) بتن و وزن کارگر را تحمل کند. در صورتی که دیوار آجری در حین بتن ریزی دچار شکستگی و جابجایی شود باعث تخریب پی خواهد شد. بازسازی دیواره و توقف عملیات بتن ریزی و ایجاد پیوستگی بین بتن قدیم و جدید هزینه های زیادی به دنبال خواهد داشت.

4- درصورتی که امکان داشته باشد خیلی خوب است که یک لایه نازک سیمان کاری روی قالب آجری صورت گیرد. این کار برای کسب مقاومت بتن و عملکرد خوب آن بسیار مناسب است.

5- اگر لایه سیمان کاری صورت نگرفت حتما باید روی قالب آجری یک لایه پلاستیک ضخیم و مناسب برای جلوگیری از جذب آب بتن توسط آجر کشیده شود.

 

شکل: پلاستیک ضخیم که دور قالب آجری کشیده شده است.

تذکر: قالب بندی نکردن پی و استفاده از دیواره خاکی به جای قالب فقط در صورتی مجاز است که اولا خاک غیر ریزشی باشد (به مرور دانه های خاک داخل پی نریزند) و ثانیا خاکبرداری بسیار تمیز و دقیق صورت گرفته باشد و دیواره خاک صاف باشد. با توجه به نحوه عملیات خاکبرداری و پی کنی که در شهر وجود دارد تقریبا استفاده نکردن از قالب آجری غیر مجاز است.

بیاموزیم: قالب بندی فلزی بهترین نوع قالب بندی می باشد. البته نکات و پیش­بینی­های لازم برای استفاده از قالب فلزی از جمله، اضافه خاکبرداری برای بستن قالب، پر کردن پشت پی بعد از باز کردن قالب با پرکننده­های مناسب و دسترسی کم به قالب فلزی باعث می­شود که استفاده از قالب فلزی در شهر بم استقبال چندانی نداشته باشد.

6- در صورت نیاز و تمایل میتوان پس از گیرش اولیه بتن فونداسیون و با اطلاع مهندس ناظر ساختمان نسبت به جمع آوری قالب­بندی آجری برای استفاده مجدد آجر آن در ساختمان اقدام نمود.

فصل اول:

دیوارچینی اطراف زمین (محصور کردن)

1- آب پاشی بر روی آجرها یا در اصطلاح غرقاب نمودن آنها قبل از دیوارچینی موجب استحکام بیشتر دیوار میگردد . آجرهایی که سیراب شده باشند آب ملات ماسه سیمان را جذب نکرده و موجب افت کیفیت آن نمیشود.

2- در صورتی که از آجرهای باقی مانده از زلزله استفاده میکنید توجه داشته باشید که استفاده از آجرهای نیمه به یکپارچگی دیوار صدمه میزند. در یک دیوار مطمئن میبایست در هر ردیف (رج) تنها در صورت نیاز از یک نیمه برای به پایان بردن آن ردیف (رج) استفاده شود.

شکل: دیوار آجری که به طور کامل از آجرهای نیمه­ی باقی­ مانده از زلزله ساخته شده است. ایا در زلزله بعدی ساکنین پشت این دیوار عبرتی برای ما خواهند بود؟

3- اجرای ستونهای نگهدارنده بتنی در فواصل منظم در صورتی که با رعایت اصول فنی نباشد کارایی مناسب نخواهد داشت. نکاتی که به طور حتم باید در اجرای ستونهای نگهدارنده بتنی رعایت شوند به شرح زیر می باشند:

الف- به هیچ وجه نباید از دیوار آجری نامنظم دو طرف دیوار به عنوان قالب استفاده نمود.

ب- باید قبل از اجرای دیوار ستونهای نگهدارنده بتنی اجرا شوند و دو طرف ستونهای بتنی قالب بندی شوند.

ج- برای اتصال ستون های بتنی نگهدارنده با دیوار آجری باید از میلگرد های افقی استفاده نمود. می توان در هنگام اجرای دیوار نیز زائده های منظم بتنی در دیوار ایجاد نمود.

شکل: ستون بتنی نگهدارنده دیوار آجری که بدون قالب بندی و با کیفیت بسیار ضعیف اجرا شده است و این ستون بتنی نه تنها کمکی به پایداری دیوار در زلزله نخواهد کرد بلکه ... !!

بیاموزیم: بجای استفاده از ستون­های نگهدارنده بتنی می توان با افزایش ضخامت دیوار آجری در فواصل منظم و مناسب ( حداکثر 4 متر) پایداری دیوار را به نحو بهتری تامین نمود و یا از ستون ها نگهدارنده پیش ساخته فلزی با ددستک ها مناسب استفاده نمود. (توضیحات بیشتر در کلاسهای آموزشی)

فصل دوم:

خاکبرداری

آغاز هر کار ساختمانی با خاکبرداری شروع میشود . لذا آشنایی با انواع خاک برای افراد الزامی است.

الف) خاک دستی: گاهی نخاله های ساختمانی و یا خاکهای بلا استفاده در محلی انباشته (دپو) می­شود و بعد از مدتی با گذشت زمان از نظر ها مخفی میگردد. معمولا این خاکها که از لحاظ یکپارچگی و باربری جزء خاکهای غیرباربر دسته بندی میشوند در زمان خاکبرداری برای فونداسیون  ساختمان ما دوباره نمایان میشوند. باید توجه نمود که این خاک قابلیت باربری ندارد و میبایست بطور کامل برداشت شود. شناختن خاک دستس بسیار آسان است، وجود قطعات و اجزای دست ساز بشر مانند آجر، موزاییک، پلاستیک و ... در خاک نشان دهنده دستی بودن خاک است.

شکل: خاک دستی، که آماده شده است تا پی های ساختمان (فونداسیون ها و شناژها) روی آن اجرا شوند. قطعات آجر و آشغال را در داخل خاک مشاهده می کنید.

ب) خاک نباتی: خاک های فرسوده و یا نباتی سطحی به خاکهایی گفته میشود که ریشه گیاهان در آن وجود داشته باشد این خاک برای تحمل بارهای وارده از طرف سازه مناسب نمی­باشد. برای شناختن خاکهای نباتی کافی است به وجود ریشه درختان و گیاهان – برگهای فرسوده و سستی خاک توجه شود. این خاک با فشار انگشتان فرو می­رود.

ج)خاک طبیعی بکر(دج): به خاکی که پس از خاک نباتی قرار دارد خاک طبیعی بکر میگویند توجه داشته باشید که همواره میبایست فونداسیون برروی خاک طبیعی بکر اجرا گردد. در شهر بم خاک طبیعی مقاومت لازم برای تحمل وزن ساختمان و فونداسیون را دارد.

            در شکل زیر هر سه نوع خاک را مشاهده می کنید.

 

شکل: در این شکل خاک دستی- خاک نباتی و خاک طبیعی دست نخورده را به ترتیب از بالا به پایین مشاهده می کنید. همانطور که می بینید خاک نوع اول و دوم مردود می باشند.

تذکر: ریختن آب آهک به منظور بالا بردن مقاومت خاک دستی و نباتی به هیچ عنوان مورد تایید نمی باشد و نمی­توان خاک دستی و نباتی را با استفاده از آب آهک قابل استفاده نمود.

بیاموزیم: اکنون که با انواع خاک آشنا شدید توجه به نکات زیر بسیار لازم است:

الف ) در زمینهایی که فاقد هرگونه رویش گیاهی است حداقل عمق خاکبرداری 15 سانتی متر میباشد .

ب ) رسیدن به خاک طبیعی دست نخورده (بکر) میبایست حتما توسط مهندس ناظر تایید شود. توجه داشته باشید که مهندسین ناظر با مشخصات خاک بکر کاملا آشنا هستند.

ج) برای آماده سازی بستر برای بتن پی ها باید ابتدا 10 سانتی متر بتن با سیمان کم ریخته شود به این ترتیب عمق خاکبرداری باید حداقل 10 سانتی متر بیشتر از عمق مورد نیاز برای پی ها باشد.

فصل سوم:

آماده سازی بستر، شفته ریزی و بتن مگر

پس از انجام خاکبرداری باید بستر خاک را برای اجرای پی آماده کنیم. برای این کار از بتن با سیمان کم ( 100 تا 150 کیلوگرم سیمان در هر متر مکعب بتن) که به بتن مِگر موسوم است استفاده می شود. به این ترتیب که روی خاک حداقل 10 سانتی متر بتن با سیمان کم می ریزیند و سپس روی آن را با ماله صاف می کنند تا برای بتن ریزی پی­ها آماده شود.          

            همچنین در صورتی که پس از خاکبرداری و رسیدن به خاک مناسب، لازم بود تا برای رسیدن به تراز کف پی ها از مصالح پر کننده استفاده نماییم و یا پیمانکار اشتباها بیش از حد لازم خاکبرداری نماید و فضای خالی بوجود اید برای پر کردن فضای خالی باید از بتن یا مصالح مناسب دیگر طبق نظر دستگاه نظارت و با هزینه پیمانکار استفاده نماید.

            البته در شهر بم، برای رسیدن به عمق مورد نظر جهت اجرای بتن مگر و آغاز قالب بندی برای فونداسیون از شفته آهک استفاده میشود. استفاده از شفته آهک توصیه نمی شود اما با توجه به اینکه قیمت تمام شده آن پایین تر و بیشتر در دسترس می باشد لذا لازم است نکات زیر حتما رعایت شود تا در به دست آمدن کیفیت بهتر ما را یاری کند.

شفته ریزی:

            شفته آهکی که با دوغاب ساخته و خوب عمل‌آوری شده باشد، دارای مقاومت 7 روزه معادل 5 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع و تاب 28 روزه حدوداً 10 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع خواهد بود که این مقاومت برای بستر پی ساختمان یا راه کاملاً مناسب می‌باشد.

1- آهک مصرفی میبایست حتما برای استفاده در شفته قبلا بصورت کامل شکفته شده باشد و پس از سرند شدن برای تهیه شفته مورد استفاده قرار بگیرد.

شکل: آهک شکفته و سرند شده و آهک نشکفته را مشاهده می کنید.

2- آهک باید حتما به صورت دوغاب با خاک درشت دانه مخلوط گردد .

3- بهتر است که مخلوط شفته آهک در کنار فونداسیون ساخته شود تا براحتی بتوان آن را به داخل محل خاک برداری منتقل کرد. در شکل های بعدی اجرای صحیح و اجرای نادرست را مشاهده میکنید.

شکل: روش صحیح شفته ریزی

شکل : روش نادرست شفته ریزی

4- دقت شود که بتن مگر حتما پس از عمل آوری کامل شفته آهک و رسیدن آن به گیرش اولیه بر روی آن اجرا شود تا آب بتن توسط شفته جذب نشده و موجب پوکی بتن مگر نگردد .

5- توجه شود که بر روی شفته اجرا شده تا زمانی که شفته به مقاومت 5/1 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع نرسیده است بارگذاری صورت نگیرد ( شفته آهکی زمانی به مقاومت 5/1 کیلوگرم بر متر مربع رسیده است که اثر کفش شما پس از راه رفتن بر روی آن باقی نماند.( برای حصول این منظور بازدید مهندس ناظر از شفته ریزی قبل از اجرای بتن مگر الزامی است .

شکل: شفته آهکی که هنوز قابل بارگذاری نیست. رد پا هنوز روی آن باقی می ماند.

6- باید توجه نمود که هر چه میزان رس در خاک مصرفی برای شفته بیشتر باشد میزان آهک مصرفی نیز باید بالاتر رود. 

بتن مگر

            بتن مگر یا به تعریفی بتن رگلاژ کف قالبندی فونداسیون در حقیقت یک بتن با مقدار سیمان کم (100 تا 150 کیلوگرم سیمان بر مترمکعب) است که جهت آماده سازی بستر خاکبرداری شده برای آرماتوربندی و صفحه گذاری اجرا میگردد توجه به نکات ذیل جهت اجرای بتن مگر الزامی است :

1- قبل از اجرای بتن مگر حتما خاک بستر را مرطوب نمایید تا آب بتن جذب خاک نگردد و کیفیت آن پایین نیاید .

2- در صورتی که بتن مگر را بر روی شفته آهک اجرا میکنید حتما توجه داشته باشید که شفته به مقاومت 5/1 کیلوگرم بر متر مربع رسیده باشد . ( شفته آهکی زمانی به مقاومت 5/1 کیلوگرم بر متر مربع رسیده است که اثر کفش شما پس از راه رفتن بر روی آن باقی نماند 

3- شفته آهک میبایست قبل از اجرای بتن مگر مرطوب شده باشد تا آب بتن را جذب نکند. توجه داشته باشید زمانی که آهک هنوز جذب آب داشته باشد موجب پوکی بتن مگر میشود.

4- بتن مگر جهت پاکسازی کف و اجرای دقیقتر فاصله گذاری آرماتوربندی از کف انجام میگردد بنابراین به تمییز و یکنواخت بودن سطح آن دقت کنید تا آرماتوربندی بهتری داشته باشید.

شکل: یک نمونه بتن مگر ریخته شده را مشاهده می کنید. همانطور که می بینید سطح بتن کاملا صاف و یکنواخت بوده و اگر قبل از بتن ریزی پی جارو شود (خاک و آشغال ها جمع­آوری شوند.) یک بستر بسیار مناسب می باشد.

5- معمولا بتن مگر توسط دستگاههای مخلوط کن ( بتونیر ) کوچک ساخته میشود دقت نمایید که حداقل دو (2) دقیقه پس از اضافه کردن آب، بتن درون دستگاه به خوبی مخلوط شود و سپس مورد استفاده قرار بگیرد.

6- بعد از ریختن بتن مگر با توجه به دمای هوا حدود 10 ساعت سطح آن را مرطوب نگه دارید(با پاشیدن آب) و بعد از گذشت یک (1) روز می توانید عملیات بعدی 

فصل چهارم:

قالب بندی پی (فونداسیون) با آجر

بعد از اینکه بتن مگر ریخته شد و مقاومت لازم را بعد از یک روز به دست آورد اگر از قالب مدفون (آجر چینی) استفاده می شود نوبت به قالب بندی پی ها می رسد.

             در بم برای قالب بندی پی از آجر استفاده میشود. رعایت نکات زیر در قالب بندی برای هر چه بهتر اجرا شدن پی مفید است.

1- یکنواخت بودن آجرچینی پی و ایجاد سطح صاف و بدون خلل و فرج برای پی ها مفید و بلکه لازم است.

2- مقاومت آجر چینی، در صورتی که پشت آن خاک دستی (خاک نا مناسب) باشد اهمیت زیادی دارد چرا که نیروی خاک به سمت داخل باعث شکسته شدن قالب آجری خواهد شد.

شکل: همانطور که در شکل مقابل می بینید فشار خاک پشت قالب آجری به دلیل اینکه خاک دستی و نامرغوب است باعث شکسته و کج شدن قالب در تمام طول شده است. این موضوع مقاومت پی را به مقدار زیادی پایین خواهد آورد. ضمن اینکه اصلاح آن هزینه بسیار زیادی را در بر خواهد داشت.

3- همچنین درصورتی که پشت آجرچینی خالی است مقاومت قالب آجری اهمیت زیادی دارد به طوری که باید وزن بتن و نیروی لرزاندن (ویبره) بتن و وزن کارگر را تحمل کند. در صورتی که دیوار آجری در حین بتن ریزی دچار شکستگی و جابجایی شود باعث تخریب پی خواهد شد. بازسازی دیواره و توقف عملیات بتن ریزی و ایجاد پیوستگی بین بتن قدیم و جدید هزینه های زیادی به دنبال خواهد داشت.

4- درصورتی که امکان داشته باشد خیلی خوب است که یک لایه نازک سیمان کاری روی قالب آجری صورت گیرد. این کار برای کسب مقاومت بتن و عملکرد خوب آن بسیار مناسب است.

5- اگر لایه سیمان کاری صورت نگرفت حتما باید روی قالب آجری یک لایه پلاستیک ضخیم و مناسب برای جلوگیری از جذب آب بتن توسط آجر کشیده شود.

 

شکل: پلاستیک ضخیم که دور قالب آجری کشیده شده است.

تذکر: قالب بندی نکردن پی و استفاده از دیواره خاکی به جای قالب فقط در صورتی مجاز است که اولا خاک غیر ریزشی باشد (به مرور دانه های خاک داخل پی نریزند) و ثانیا خاکبرداری بسیار تمیز و دقیق صورت گرفته باشد و دیواره خاک صاف باشد. با توجه به نحوه عملیات خاکبرداری و پی کنی که در شهر وجود دارد تقریبا استفاده نکردن از قالب آجری غیر مجاز است.

بیاموزیم: قالب بندی فلزی بهترین نوع قالب بندی می باشد. البته نکات و پیش­بینی­های لازم برای استفاده از قالب فلزی از جمله، اضافه خاکبرداری برای بستن قالب، پر کردن پشت پی بعد از باز کردن قالب با پرکننده­های مناسب و دسترسی کم به قالب فلزی باعث می­شود که استفاده از قالب فلزی در شهر بم استقبال چندانی نداشته باشد.

6- در صورت نیاز و تمایل میتوان پس از گیرش اولیه بتن فونداسیون و با اطلاع مهندس ناظر ساختمان نسبت به جمع آوری قالب­بندی آجری برای استفاده مجدد آجر آن در ساختمان اقدام نمود.

 را شروع کنید و روی بت 

فصل پنجم:

آرماتور بندی و نصب صفحه ستونها

آرماتوربندی کاری تخصصی میباشد و دقت و نظارت جدی بر آن الزامی است. در برخی شرایط تمام مقاومت پی را آرماتورها تامین می کنند. مهندسین ناظر موظف هستند قبل از اجرای بتن ریزی از آرماتوربندی فونداسیون بازدید به عمل آورده و تا پایان بتن ریزی نظارت مستمر و مستقیم داشته باشند. ذکر چند مطلب در خصوص آشنایی با نکات اجرایی آرماتوربندی الزامی است :

1- به هیچ عنوان از آرماتورهای زنگ زده و یا آغشته به روغن نباید استفاده شود در صورت آلودگی آرماتورها به روغن یا زنگ زدگی آنها، باید قبل از اجرای آرماتوربندی به پاکسازی آنها اقدام و بعد از تایید دستگاه نظارت به بتن ریزی اقدام گردد.

شکل: آرماتورهای زنگ زده که مجاز به استفاده از آنها در پی یا هر جای دیگر قبل از پاک کردن با برس یا هر وسیله دیگر نداریم.

بیاموزیم: آرماتورها دو دسته طولی (آرماتورهای اصلی) و عرضی (خاموت) هستند. خاموتها وظیفه نگهداری آرماتورهای طولی و جلوگیری از کمانش آنها در هنگام فشارهای زیاد و چند کاربرد بسیار مهم دیگر دارند. لذا اهمیت رعایت ضوابط خاموت گذاری کمتر از آرماتورهای اصلی نیست.

2- فاصله خاموتها از یکدیگر باید حداکثر 20 سانتی متر باشند و دستگاه نظارت موظف است که در صورت عدم رعایت از سوی پیمانکار از اجرای بتن ریزی جلوگیری نماید.

شکل: فاصله خاموتها از هم 20 سانتی متر است و مشاهده می کنید که نحوه اندازه گیری آن به راحتی قابل اندازه گیری است.

3- خاموتها باید مطابق بوسیله سیم آرماتوربندی به تمام میلگردهای طولی مهار شوند این امر الزامی است و میبایست توسط پیمانکار رعایت گردد و در صورت عدم توجه دستگاه نظارت موظف است از ادامه کار پیمانکار تا رفع نواقص فوق جلوگیری نماید.

شکل: در شکل مقابل مشاهده می کنید که خاموتها بوسیله سیم آرماتوربندی به آرماتورهای طولی بسته شده اند.

4- تمام میلگردها باید توسط قیچی مخصوص بریده شود و جدا از بریدن میلگردها به کمک دستگاه هوا برش خودداری شود . توجه داشته باشید که حرارت موجب افت کیفیت میلگردها میگردد.

شکل: بریدن آرماتور توسط قیچی. این روش صحیح می باشد.

شکل: بریدن آرماتور با هوابرش. این روش صحیح نیست و باعث می شود چند سانتی متر از سر بریده شده با حرارت غیر قابل استفاده شود.

5- از خم کردن آرماتور در دمای پایین تر از 5 درجه سانتیگراد خودداری شود و از باز و بسته کردن خمها به منظور شکل دادن مجدد میلگردها جدا خودداری شود در صورت مشاهده چنین مواردی باید به مهندس ناظر اعلام گردد تا مطابق ضوابط اقدام شود .

6- تمام میلگردها باید به صورت سرد و تا حد امکان با دستگاههای مکانیکی خم شوند از خم کردن آرماتورها و بولتهای صفحه های ستون به کمک حرارت ( هوابرش ) جدا خودداری شود.

شکل: نحوه صحیح خم کردن آرماتورها به صورت سرد و در دمای معمولی.

7- توجه داشته باشید که آرماتوربندی را که توسط مهندس ناظر تایید شده است نباید قبل از بتن ریزی تغییر داد (خصوصا از خارج کردن میلگردها جدا خودداری نمایید و در صورت مشاهده سریعا به مهندس ناظر گزارش دهید.)

8- فاصله بین میلگردها تا سطح قالب بندی حداقل باید 5/2 سانتی متر باشد تا پوشش بتنی روی میلگردها دارای ضخامت مناسبی باشد و علاوه بر ایجاد پیوستگی بین بتن و میلگرد، محافظت میلگردها در برابر خوردگی و زنگ زدگی انجام شود.

شکل: رعایت نکردن فاصله بین میلگردها و جداره قالب باعث از بین رفتن سریع پی می شود. ایا مجریانی که خودشان در زلزله نبوده­اند و از دست دادن زن و فرزند را نچشیده­اند، بهتر از این خواهند ساخت؟

شکل: فاصله مناسب بین میلگرد و دیواره قالب باعث استحکام و بالارفتن عمر پی و در نتیجه سازه و بالا رفتن مقاومت در برابر زلزله خواهد شد

ن مگر راه بروید. فصل ششم:

بتن ریزی

بتن آماده توسط ماشینهای حمل بتن (میکسر) برای شما آورده میشود، توجه به نکات زیر برای اجرای یک بتن ریزی صحیح الزامی است:

1- از افزودن آب به بتن حمل شده بدون اجازه مهندس ناظر اکیداً خودداری شود. ( معمولا کارگران برای سهولت کار خود و روانی بیشتر بتن به آن آب می­افزایند که این امر از مقاومت بتن به شدت میکاهد لذا توجه به این امر بسیار دارای اهمیت میباشد.)

2- معمولا ً مقداری از بتن در ابتدای تخلیه از میکسر دارای دانه بندی نا مناسبی میباشد. باید دقت شود این بتن که دارای کیفیت نا مناسب جهت بتن ریزی میباشد، مورد مصرف کارهای ساختمانی قرار نگیرد.

3- قبل از بتن ریزی حتماً باید درون قالبهای فونداسیون که آرماتور گذاری شده است از خاکهای ریزشی و نخاله های ساختمانی کاملاً پاکسازی گردد

4- در زمان بتن ریزی استفاده از دستگاه ویبره الزامی است، پیمانکاران موظف هستند قبل از آغاز بتن ریزی از سلامت دستگاه ویبره خود اطمینان حاصل نمایند .

شکل: استفاده از دستگاه لرزاننده بتن (ویبراتور) برای خارج کردن هوای بتن و بالابردین مقاومت بتن لازم و ضروری می باشد و بتن ریزی بدون لرزاندن آن عملا بتن مناسبی را حاصل نخواهد شد.

  5 . برای آنکه آجرهای قالبندی فونداسیون آب شیرآبه بتن را جذب نکند استفاده از پوشش پلاستیکی (کاور)  الزامی است.

6- قبل از اینکه بتن ریزی آغاز شود برای اینکه آب بتن سریعا توسط بستر خارج نشود لازم است بستر بتن­ریزی مرطوب شود، البته باید مراقب بود تا آب در کف پی جمع نشود و فقط رطوبت وجود داشته باشد.

فصل هشتم:

نصب اسکلت فلزی

در زمینه اجرای سازه های فلزی با توجه به اینکه اتصالات اسکلتهای فلزی پیش ساخته در بم  بصورت پیچ و مهره ای  طراحی گردیده است، توجه به نکات زیر الزامی میباشد:

1- با توجه به پس لرزه هایی که در این مدت هر چند یکبار شهر بم شاهد آن بوده و خواهد بود، باید برای بستن کلیه مهره های مورد استفاده از واشرهای فنری استفاده گردد تا این لرزشها موجب شل شدن پیچها نگردد.

شکل: نمونه پیچ و مهره و واشر مناسب و مورد استفاده در اسکلت­های فلزی بم.

شکل: نمونه پیچ و مهره استفاده شده با واشر.

2- توجه داشته باشید تنها تیرهای فلزی که در داخل بتن قرار میگیرند فاقد پوشش رنگ باشند تا یکپارچگی بیشتری با بتن داشته باشند و مابقی اجزاء سازه باید دارای پوشش رنگ باشد.

شکل: نمونه اسکلت فلزی که به طرز صحیحی قسمتهای مرتبط با بتن رنگ نشده­اند.

3- صفحات اتصال مهاربندها و ابتدا و انتهای تیرها باید پس از نصب و آچار کشی نهایی، تنها در صورتی که در بتن مدفون نمیگردند با رنگ پوشش داده شوند .

4- بهتر است برای سهولت کار، پیچهای بولتهای فونداسیون قبل از آغاز بتن ریزی بوسیله گریس پوشانده شوند تا توسط بتن آلوده نگردد.

شکل: بولتهای صفحه ستون که به دلیل اجرای نادرست و در نظر نگرفتن تمهیدات لازم مانند گریسکاری به بتن آغشته شده اند و نصب اسکلت فلزی و تنظیم صفحه ستون را با مشکل مواجه خواهند نمود.

[ پی های سنگی در ساختمان با مصالح بنایی]

[ پی های سنگی در ساختمان با مصالح بنایی]

پی سازی سنگی :
در مناطقی که سنگ فراوان است ( مانند مناطق کوهستانی یا مسیر رودخانه ها یا آبرفت ها که قطعات سنگ غلتان روی یکدیگر در مسیر انباشته می شود ) ، سنگ ها جمع آوری شده و در پی سازی سنگی برای ساختمان های سنتی ، مانند ساختمان های خشتی ، آجری ، چوبی بخصوص ساختمان های سنگی مصرف می شود. بطور کلی سنگ هایی که در پی سازی بکار می روند ، یا سنگ های مدور هستند که اصطلاحاً به سنگ های رودخانه ای معروفند ، و یا سنگ هایی که از انفجار کوه به دست آمده اند. در ضمن سنگ های لایه ای که در اثر نشست آب در درز سنگ های کوه و در نتیجه یخ زدن از کوه جدا شده اند ، نیز در این موارد کاربرد دارند.

قفل و بست در پی های سنگی :
چنانچه از سنگ های لایه ای استفاده می شود ، رگ سنگ باید در جهت خواب افقی سنگ به کار رود. در ضمن تیزی قطعات سنگ های شکسته باید با پتک شکسته شود تا نشست قطعات سنگ روی یک دیگر بدون « قوز سنگ » انجام شود.

ملات پی سنگی :
همانطور که در پی سازی آجری گفته شد ، ملات پی سنگی می تواند از ملات های آبی چون ملات ماسه آهک ، ملات باتارد و ملات ماسه سیمان باشد.


بنّایی پی سنگی :
1- گودبرداری پی سنگی بیشتر از نظر تجربی در ابعاد لازم و با توجه به ارتفاع یخ زدگی حفر شده ، سپس خاک گودبرداری از محل دور می شود.

2- سطح پی مرطوب شده ملات ، بیشتر از 4 سانتی متر پهن می شده و قطعات سنگ بزرگ برای رج های زیرین با رعایت قفل و بست و بدون بند برشی چیده می شود.

توجه : پوشش ملات در تمام قطعات سنگ نباید از 4 سانتی متر کمتر شود ، زیرا به علت وزن مخصوص زیاد سنگ ، خطر خرد شدن ملات کم قطر در زیر فشار و نیروی وارده از قطعات سنگ وجود خواهد داشت. ضمناً لابه لای قطعات سنگ باید با لاشه سنگ به شکل غوطه ای با ملات پر شود تا خطر سر خوردن قطعات سنگ روی یکدیگر وجود نداشته باشد. پس از پایان هر رج ، عمل پر کردن کامل رج ها توسط دوغاب ریزی انجام می شود. در ساختن رج های بعدی باید دقت شود که پوشش قطعات روی بندهای زیرین باشد. در رج های فوقانی و زیرین ، بریدگی به وجود نیاید ).


علاوه بر مواردی که ایشان فرمودند-اگر دیواره های خاکی طبیعی رودخانه ای در اثر اب شستگی وسست بودن خاک از نظر تراکم دچار ریزش می شود-اگر در محل قطعات تخته سنگی جدا شده از کوه(معمولا کنار این رودها کوه وجود دارد والبته نه همیشه -ممکنست تپه های خاکی یا دشت باشد.) مثل راکفیل ها-و قلوه سنگهای درشت وکوچک خود رودخانه -می توان گابیون سازی کرد.یعنی یک دیوار تقویتی یا حایل بصورت سنگ چین وبعرض 70 تا 100سانت ایجاد کرد-برای جلوگیری از هم پاشیدن قطعات در اثر سیلاب یا تند اب ها در فصل بارش - با استفاده از ملات ماسه سیمان عیار 225 یا250 (با اب سر وکار دارید -نه اجرچینی که عیار 200 کافی است) -وبستن با تور گالوانیزه (در بازار به تور مرغی در قدیم معروف بود ) ومفتول 1.5 ارماتور بندی تمام سنگ چین بسته می شود.توضیح اینکه: در حال حاضر انواع این قبیل تورها (از نطر ریزی ودر شتی چشمه ها) از محکمترین الیاف پلیمری -پلی یورتان ها-مشتقات حا صل از کراکینک نفت وبسیار مقاومتر از گالوانیزه - در بازار بوفور یافت می شود.که برای کارهای گود برداری در ایمن سازی خاک وبا شاتکریت یا تسلیح خاک استفاده دارد.-که این جا هم می تواند جایگزین تور های گالوانیزه قدیم شود.

پی ها

پی ها

پی ها را می توان به ترتیب زیر دسته بندی کرد :

پی های نواری

پی های بالشتکی

پی های گسترده

پی های شمعی

تصویر این پی ها در ش.12 نشان داده شده است .

پی های نواری

پی نواری ( به جلد 1 ، فصل 1 نگاه کنید ) از یک نوار پیوستة طولی بتنی تشکیل می گردد که برای گستردن بار یکنواخت دیوارهای آجری ، بنایی یا بتنی برسطح کافی از خاک زیرین طراحی می شود . گسترة نوار به بارهای پی و ظرفیت باربری و مقاومت برشی خاک زیرین بستگی دارد . ضخامت پی به مقاومت مصالح پی وابسته است . همان طور که در ش . 13 دیده می شود ، پی های نواری پهن

پی های بالشتکی

پی ستونهای آجری ، بنایی ، بتن مسلح و فولادی برای گستردن بار متمرکز اغلب به شکل بالشتک بتنی جداگانة مربع یا مستطیل ساخته می شود . مساحت این نوع پی به بار روی پی و ظرفیت باربری و مقاومت برشی خاک زیرین و ضخامت آن به مقاومت مصالح پی بستگی دارد . ساده ترین شکل پی بالشتکی از یک بالشتک بتنی حجیم تشکیل می شود . همان طور که در ش . 14 دیده می شود ، پی های بالشتکی سنگین باری که تکیه گاه ستونهای یک ساختمان قابی را به وجود می آورند ، معمولاً از بتن مسلح ساخته می شوند . مساحت پی بالشتکی توسط بار روی پی و باربری مجاز خاک زیرین و ضخامت و آماتوربندی آن با محاسبة تنشهای خشمی و برشی تعیین می گردد.

در مکانهایی که به خاطر ظرفیت باربری پایین خاک زیرین یا نزدیکی فواصل ستونها از پی های بالشتکی پهن استفاده می شود ، لبة پی های جداگانة مجاور بسیار به هم نزدیک خواهند بود و در این حالت ایجاد یک پی پیوسته برای ستونها اقتصادی و ساده تر خواهد بود ( ش .15 ). این پی در واقع یک پی نواری بتن مسلح است که تکیه گاه بارهای متمرکز را فراهم می سازد .

پی های مرکب

زمانی که ستونی آن قدر به مرز محوطة ساختمانی نزدیک باشد که بارگذاری یک پی جداگانه به صورت خارج از مرکز صورت گیرد و در مواردی که پی ستونهای مجاور برای مقاومت در برابر زیر فشار ، وازگونی یا نیروهای مخالف به هم متصل می گردند ، پی ستونهای مجاور با هم ترکیب  می شوند .

از آن جا که پایة ستون مجاور مرز محوطة ساختمانی را نمی توان به شکل یکنواختی در اطراف ستون گسترده کرد ، آن را با پایة ستون مجاور ترکیب می کنند تا همانند ش . 16 یک پی مرکب یا تعادلی به وجود آید .

در مواردی که یک ساختمان قابی در طول یک ساختمان موجود برپا می شود ، اغلب در مجاورت ساختمان موجود استفاده از پی مرکب طره ای یا غیر متقارن ضرورت پیدا می کند ، تا بدین ترتیب فشار ناشی از پایه بر روی خاک زیرین ، اضافه بار سنگینی در زیر پی ساختمان موجود وارد نسازد و موجب نشست محسوسی در آن نشود . پی های مرکب طره ای و غیر متقارن در ش . 16 نشان داده شده اند .

پی های گسترده

پی گسترده در دو جهت حالت پیوسته دارد و معمولاً سطحی معادل یا بزرگتر از مساحت ساختمان یا سازه را در بر می گیرد . از پی های گسترده در این موارد استفاده می شود : برای سازه های سبک بار روی خاکهای دارای ظرفیت باربری ضعیف ، در مواردی که تنوع موجود در شرایط خاک گسترش قابل توجه باررا ضروری می سازد ، برای بارهای سنگین تربه جای پی های جداگانه ، در موارد بزرگ بودن نشستهای ناهمسان و در مواردی که احتمال نشست معدنی وجود دارد .

سه نوع پی گستردة بتن مسلح عبارتند از :

پی گسترده از دال یکپارچه

پی گسترده متشکل از دال و تیر

پی گستردة محفظه ای ( صندوقه ای ) .

تصویر این سه نوع  پی گسترده در ش . 17 نشان داده شده است .

پی گسترده از دال یکپارچه :

این پی گسترده در واقع یک دال بتن مسلح یکپارچه با ضخامت معمولاً یکنواخت است که برروی خاکهایی با ظرفیت بابری ضعیف یا متنوع ریخته می شود ، تا باردیوارها و ستونهای سازة سبک باربرروی کل سطح ساختمان گسترده شود . تصویر یک پی گسترده با دالی به ضخامت یکسان جهت ایجاد تکیه گاه دیوارها در ش . 10 از جلد 1 نشان داده شده است و ش . 11 از جلد 1 نیز تصویری از یک پی گسترده متشکل از دالی یکپارچه با تیرهای تقویتی کناری ( لبه ای ) را نشان می دهد .

دال یکپارچة پی گستردة ش . 17 تکیه گاه ستونهای بتن مسلح را فراهم می سازد . ستونها دارای پایه های ماهیچه ای هستند تا با گسترش بار نقطه ای در مقابل برش سوراخ شدگی مقاومت شود . دال یکپارچة پی گسترده به همراه تیرهای کناری روزده در زیر سطح زمین ریخته می شود . کف تحتانی شکل یک کف آزاد چوبی را خواهد داشت .

پی گسترده متشکل از دال و تیر : برای تحمل بارهای سنگین تر دیوارها یا ستونها ، ضخامت دال یکپارچخ به عنوان پی باید مقدار قابل توجهی باشد . برای حداکثر استفادة اقتصادی از بتن مسلح در پی گسترده ای که بارهای سنگین تری را تحمل می کند ، از پی گستردة متشکل از دال  و تیر استفاده می شود . این  پی از تیرهای روزده یا زیر خوابی تشکیل می گردد که با گرفتن بار دیوارها یا ستونها ، آنها را بر روی دال یکپارچة روی خاک طبیعی زیرین می گسترانند .

در خاکهای متراکمی که امکان حفاری ترانشه ها بدون استفاده از شمع بندی وجود دارد ، استفاده از تیرهای زیر خواب مانند ش . 18 امری اقتصادی است و در خاکهای زیرین دانه ای احتمالاً استفاده از تیرهای روزده ضرورت پیدا می کند ( ش . 18 ) .

پی گستردة محفظه ای ( صندوقه ای ) :

در مواردی که نشستهای ناهمسان مقدار قابل توجهی است و پی ها باید بارهای سنگینی را تحمل کنند ، صلیبیت زیاد پی گستردة بتن مسلح یکپارچة محفظه ای سودمند است . این نوع پی گسترده از دالهای فوقانی و تحتانی تشکیل می شود که توسط تیغه های عرضی عمودی در هر دو جهت از هم جدا و تقویت شده اند ( به ش. 17 نگاه کنید ) . پی گسترد بتن مسلح یکپارچة محفظه ای از صلیب زیادی برخوردار است و با گستردن بارهای روی پی در کل سطح زیرسازه موجب کاهش نشستهای تحکیمی و اجتناب از نشستهای ناهمسان می گردد.

پی گستردة محفظه ای می تواند از عمق کامل طبقة زیززمین برخودار باشد و از محفظه های پی برای ماشین آلات مکانیکی و انبار استفاده شود . از پی گستردة محفظه ای به هنگام ساخت زیر زمینهای عمیق نیز استفاده   می شود تا با بهره گیری از فشار سربار که گودهای عمیق روی می دهد ، از میزان نشست کاسته شود . این فشار منفی یا روبه بالا بصورت تورم خاک زیرین در بستر گودهای عمیق روی می دهد که در نتیجة برداشتن موادسطحی و خارج کردن آن از داخل گود بوجود می آید . از این تورم قابل توجه معمولاً آرام می توان برای مقابله با آن نشست تحکیمی ناشی از بار ساختمان و کاهش نشست کلی استفاده کرد .

پی های شمعی

از کلمة شمع برای توصیف ستونهای معمولاً بتن مسلحی استفاده می شود که برای انتقال بارهای پی به چینة سفت زیرین یا انتقال بارها به خاک زیرین از طریق اصطکاک سطحی بدنة شمع ، در داخل زمین کوبیده یا بصورت درجا ریخته می شوند .

وظیفة اصلی شمع انتقال بارها به سطوح تحتانی زمین از طریق اصطکاک موجود در طول جوانب شمع و اتکای انتهایی نوک با پاشنة شمع است . شمعهایی که بارها را عمدتاً از طریق اصطکاک با خاکهای رس و لایه ها منتقل می سازند ، شمعهای اصطکاکی و آنهایی که این کار را با توسل به اتکای انتهایی بر شن متراکم ، خاک رس سخت یا سنگ ا نجام می دهند ، شمعهای اتکایی نامیده می شوند .

شمعها را می توان بر اساس تأثیر آنها بر خاک زیرین بصورت شمعهای جا بجایی یا شمعهای غیر جا بجایی تقسیم بندی کرد شمعهای جا بجایی با کوبیده شدن یا با نوعی فشار دیگر به داخل زمین رانده و موجب جا بجایی خاک زیرین می شوند ، مانند شمعهای یکپارچه و شمعهای لوله ای که به داخل زمین کوبیده می شوند و انتهای تحتانی آنها توسط یک کفشک یا توپی مسدود است و این کفشک یا در جای خود گذاشته می شود و یا با رانده شدن به خارج یک پاشنة خز ا نه ای بوجود می آورد . شمعهای غیر جا بجایی با حفاری سوراخی در زمین به روشی که جا به جایی زیادی در خاک زیرین روی ندهد به همراه لولة پوشش ساخته می شوند و این پوشش همراه با پر شدن چاه یا از آن خارج می گردد و یا در همان جا باقی گذاشته می شود .

شمعهای کوبشی از کوبیدن شمعهای پیش ساخته و یا بتن ریزی شمع در سوراخ حاصل از شمع کوبی ساخته  می شوند . شمعهای در جا از بتن ریزی در جا در چا هی ساخته می شوند که قبلاً توسط مته در خاک زیرین حفاری شده است .

شمعهای کوبشی :

 شمعهای بتن مسلح گرد ، چهار پهلو یا چند ضلعی در محوطة کارخانه در داخل قالبها بتن ریزی می شوند و برای ایجاد حداکثر مقاومت عمل آورده می شوند . در این جا قرار دادن آماتوربندی و مخلوط کردن ، ریختن ، متراکم ساختن و عمل آوردن بتن را می توان با کنترل دقیقی انجام داد تا شمعهایی با مقطع و مقاومت یکسان تولید شود . پس از بالا کشیدن شمعها در مکان خود ،آنها را توسط چکش شمع کوبی مکانیکی متصل به تجهیزات شمع کوبی متحرک به داخل زمین می کوبند . در ش . 19 تصویری از یک شمع نمونه نشان داده شده است .

کوبیدن شمعها تا رسیدن به مقدار نفوذ متوسط معینی در هر ضربه ادامه پیدا می کند . این مقدار نفوذ ، طولی از شمع است که توسط نیروی سقوطی چکش از یک فاصلة معین در زمین فرو می رود . از روی وزن چکش و فاصلة سقوط آن می توان مقاومت زمین را تعیین کرد و سپس ظرفیت باربری شمع را محاسبه نمد .

برای اتصال قسمت فوقانی شمع پیش ساخته به پی بتن مسلح ،mm300 از قسمت فوقانی شمع برای نمایان شدن آماتوربندی خرد می شود و آماتوربندی آن به آماتوربندی پی متصل می گردد. شمعهای کوبشی پیش ساخته معمولاً در محوطة ساختمانی مناطق ساخته شده مورد استفاده قرار نمی گیرند ، زیرا در درجة اول جا به جایی آنها از طریق خیابانهای باریک کار دشواری است و در ثانی سر و صدای ناشی از شمع کوبی و ارتعاشات حاصل از کوبیدن شمع ممکن است به ساختمانهای مجاور آسیب وارد سازد . از شمعهای کوبشی که در خاکهای ضعیف زیرین تا رسیدن به چینة سفت زیرین کوبیده می شوند ، به عنوان شمعهای اتکایی استفاده می شود . شمعهای کوبشی از نظر اصطکاک جوانب خود در تماس با خاک ، مقاومت کمتری ایجاد می کنند ، به ویژه اگر خاک اطراف را خاک رس تشکیل دهد . این امر بدین خاطر است که خاک رس اطراف شمع در نتیجة عملیات شمع کوبی حالت قالبی به خود می گیرد و در نتیجه مقاومت اصطکاکی میان شمع و خاک رس اطراف کاهش پیدا می کند .

در  خاکهای غیر چسبندة درشت دانه که شمعها به یک چینة محکم دسترسی پیدا نمی کنند ، شمعهای کوبشی به عنوان شمعهای اصطکاکی – اتکایی عمل می کنند ، زیرا در نتیجة عملیات شمع کوبی ذرات اطراف جوانب شمع متراکم می شوند و بدین ترتیب مقاومت اصطکاکی افزایش می یابد و با تراکم خاک مقاومت آن نیز زیاد می شود . این نوع پی شمعی را گاهی مانند پی شمعی در جا ، پی شناور می نامند ، چرا که مقاومت شمع عمدتاً از اصطکاک بدنة آن حاصل می گردد و در واقع شمعها در خاک زیرین بیشتر حالت شناور دارند تا اتکا به یک خاک سفت .

از شمعهای پیش تنیدة بتنی می توان به جای شمعهای در جای بتنی استفاده کرد . مزایای شمع به خاطر تنیده بودن بتن از سطح مقطع کوچکتری نسبت به شمع در جای مشابه برخودار است و پیش تنیدن بتن با کاهش ترک خوردگی کششی شمع به ویژه در خاکهای آبدار دوام بیشتری ایجاد می کند .

شمعهای چوبی برای پی ساختمانها مورد استفادة کمتری دارند ، زیرا به دست آوردن مقاطع بزرگ چوب با طول کافی کار دشواری است و در ضمن احتمال پوسیدگی چوب در زیر زمین نیز وجود دارد .

شمعهای کوبشی درجا : این شمعها بر دو نوعند ، اولین نوع دارای یک پوشش دائمی فولادی یا بتنی است ، در حالی که نوع دوم فاقد پوشش دائمی است . هدف از کوبیدن و حفظ یک پوشش دائمی تحکیم خاک زیرین اطراف             پوشش شمع با عمل شمع کوبی است و این پوشش برای حفاظت از بتن ریزی داخلی در مقابل احتمال ریزش چینة ضعیف خاک زیرین به داخل چاه شمع و حفاظت از بتن تازه در برابر آب ساکن یا جاری ، در جای خود باقی گذاشته می شود .

در ش . 20 تصویری از یک شمع کوبشی در جا با پوشش بتن مسلح دائمی نشان داده شده است . پوسته های پیش ساختة بتن مسلح بر روی یک محور فولادی سوار می شوند و درز میان پوسته ها با تسمة فلزی و قیر مسدود می گردد . سپس با بلند کردن محور و پوسته ها به داخل تجهیزات شمع کوبی ، کار کوبیدن شمع به داخل زمین آغاز می گردد. در عمق مورد نظر با خارج کردن محور ، قفس آماتوربندی به داخل پوسته ها پایین برده         می شود و شمع با بتن ریزی داخل پوسته ها تکمیل می گردد . این نوع شمع عمدتاً در خاکهایی با ظرفیت باربری ضعبف و خاکهای اشباع شده ای مورد استفاده قرار می گیرد که حفاظت از بتن تازة داخلی در مقابل آب ساکن یا جاری توسط پوسته های بتنی ضرورت دارد .

تصویری از شمع کوبشی در جای فاقد پوشش دائمی در ش . 21 نشان داده شده است . قسمت تحتانی لولة فولادی پوشش که بر روی تجهیزات شمع کوبی تکیه دارد با بالاست پر می شود . یک چکش سقوطی بالاست و لوله را به داخل زمین می کوبد و در عمق مورد نظر با نگه داشتن لوله ، بالاست کوبیده می شود تا در پاشنة شمع یک خزانه بوجود آید . همراه با بتن ریزی در داخل لوله و کوبیدن آن ، لولة پوشش به تدریج بیرون کشیده می شود . در نتیجة کوبیدن لوله و بالاست به داخل زمین ‌، خاک اطراف شمع متراکم می گردد و کوبیدن بعدی بتن موجب نفوذ آن به داخل حفره های خاک و چینة ضعیف می شود . خزانة پاشنه شمع نیز سطح اتکای تحتانی را افزایش می دهد .

نوع دیگری از شمع کوبشی در جای فاقد پوشش دائمی است کوبیدن یک لوله پوشش با کفشک چدنی به داخل زمین در یک عملیات شمع کوبی ساخته می شود ( ب ش . 22 نگاه کنید ) .

کار بتن ریزی همزمان با بیرون کشیدن لوله توسط چکش صورت می گیرد . کاربرد ویژة این نوع شمع در زیر چینه هایی است که برای خارج شدن با حفاری بیش از اندازه متراکم اند. هدف از کفشک چدنی که در داخل زمین باقی می ماند آن است که در داخل چینة متراکمی که شمع در آن شکل می گیرد ، نفوذ شود .

شمعهای جکی :

در ش .22 تصویر سیستمی جکی نشان داده شده است که برای استفاده در شرایط کاری تنگ و محدود مناسب است ، برای مثال برای پی بندی دیوار موجود در شرایطی که ارتفاع آزاد توسط کف محدود می گردد و در مواردی که احتمال آسیب دیدگی ساختمانهای موجود در اثر ارتعاشات ناشی از شمع کوبی وجود دارد .

در مواردی که پی بندی بر روی دیواری با پایة سالم بتنی صورت می گیرد ، همان طور که در  ش . 23 دیده  می شود ، قطعات شمع به کمک جک در داخل زمین زیر پایه رانده می شوند و بر روی سر شمع تا زیر پایة بتنی دیوار یک کلاهک بتنی ریخته می شود . در صورت ضعیف بودن پایة دیوار مورد نظر احتمال مغشوش شدن دیوار در اثر جک زدن شمعها در زیر آن وجود دارد ، بنابراین در هر طرف دیوار یک زوج شمع با جک کار گذاشته می شود تا  برقرار گرفتن پلهای فولادی یا بتن مسلح بر روی آنها ، تکیه گاهی برای دیوار فراهم گردد .

همان طور که در شکل دیده می شود ، قطعات پیش ساختة بتنی با جک در داخل زمین رانده می  شوند و برای ایجاد اتصال محکمی در میان این قطعات ، تکه لوله ای در داخل سوراخ پوشش فولادی درون هر قطعه دوغاب ریزی می شود .

جک زدن شمعهای دو طرف دیوار با  تکیه بر واحدهای وزنه گذاری شده صورت می گیرد .

شمعهای درجا :

در این مورد ابتدا به کمک مته های خاک یا مته های مارپیچ مکانیکی چاهی در زمین حفاری می شود و خاک های حفر شده جهت بتن ریزی شمع از چاه خارج می گردد . معمولاً همراه با خارج کردن خاک ، لوله ها ی فولادی پوشش نیز پایین فرستاده می شوند تا از فرو ریزی جداره های چاه جلوگیری شود . لوله های پوشش همراه با بتن ریزی شمع به تدریج بیرون کشیده می شود .

مزایای اصلی شمع های درجا عبارتند از : امکان استفاده از تجهیزات سبک و ساده برای کار و امکان بررسی دقیق چینة خاک زیرین از روی خاکهای خارج شده در ضمن حفاری . از نقاط ضعف این شمع ها می توان به عدم امکان بررسی تراکم کافی بتن و پوشش بتنی کافی جهت آرماتور بندی اشاره کرد .

در ش . 24 تصویری از حفاری و بتن ریزی شمع درجا نشان داده شده است . خاک درون لوله های پوشش به کمک یک حفار لوله ای دریچه دار خاک رس خارج می گردد که با سقوط در داخل چاه به داخل خاک چسبنده نفوذ می کند و با خارج شدن از چاه ، خاک تخلیه می شود . خاکهای درشت دانه با سقوط یک حفار لوله ای دریچه دار ( یا جام ) در داخل چاه خارج می شوند . خاکی که بر روی صفحة لولایی روبه بالا نگه داشته می شود با بیرون کشیدن حفار لوله ای تخلیه می گردد . کار حفاری چاه سریعتر از آنچه تصور می شود صورت می گیرد و حفاری و بتن ریزی شمع را می توان در عرض چند ساعت انجام داد .

کار بتن ریزی تحت فشار از طریق کلاهک محافظ فولادی که به بالای لوله های پوشش پیچ می شود ، صورت می گیرد . کاربرد فشار هوا ایجاد تراکم فوری بتن می شود و همزمان با متراکم شدن بتن ، کلاهک محافظ و لوله های پوشش نیز خارج می شوند . همراه با خارج شدن لوله های پوشش ، قطعات بیرون آمده جدا می شوند و کلاهک محافظ مجدداً تا تکمیل شدن شمع پیچ می گردد .  

زمانی که بتن تحت فشار هوا ریخته می شود ، فراتر از محیط حفاری اولیة چاه گسترش می یابد و چینة ضعیف و حفره های خالی خاک زیرین را پر و متراکم می سازد ( به ش . 24 نگاه کنید ) .

به خاطر شکل نامنظم سطح شمع تمام شده این شمع بیشتر به عنوان شمع اصطکاکی عمل می کند و به اصطلاح یک پی شناور به وجود می آورد .

در ش . 25 ساخت و بتن ریزی یک شمع در جای بزرگ قطر نشان داده شده است . یک جرثقیل زنجیر دار کوبة هیدرولیکی را حمایت می کند و یک موتور دیزل نیز میل چهارپر حفاری و متة دورانی جام دار را به حرکت در می آورد . با چرخش میل چهارپر حفاری و جام انتهای آن توسط موتور دیزل ، تیغه های زاویه دار با حفر خاک جام را پر می کنند . کوبه های هیدرولیکی نیز جام را به داخل زمین فشار می دهند . سپس جام پر از خاک بالا آورده و تخلیه می شود و کار حفاری دوباره از سر گرفته می شود . در خاک های غیر چسبنده چاه حفر شده با لوله های فولادی پوشش می گردد . برای افزایش سطح اتکای انتهایی ، مته تا دو برابر قطر شمع باز می شود .

فواصل شمع ها :

فواصل شمع ها باید به اندازة کافی زیاد باشد تا امکان کوبیدن یا حفاری تعداد شمع های لازم تا عمق نفوذ ضروری بدون آسیب دیدن سازة مجاور یا دیگر شمع های گروه وجود داشته باشد . شمع ها معمولاً در گروههای نسبتاً نزدیکی ایجاد می شود تا در کلاهکهای شمع تا آنها را به یکدیگر متصل می سازند ، صرفه جویی شود .

 به عنوان یک قانون کلی ، فاصلة مرکز به مرکز شمع های اصطکاکی نباید از قطر شمع و فاصلة شمع های اتکایی نباید از دو برابر حداقل پهنای شمع کمتر باشد .

کلاهکهای شمع :

از شمع ها می توان به عنوان تکیه گاه پی های بالشتکی ، نواری یا گسترده استفاده کرد . معمولاً برای پایة ستونها از گروهی شمع استفاده می شود . در این حالت با روی ستون از طریق کلاهک بتن مسلح شمع ها که در بالای آنها ریخته می شود به شمع ها منتقل می گردد . برای ایجاد پیوستگی سازه ای ، آرماتور بندی شمع ها به آرماتور بندی کلاهک شمع پیوند می خورد . برای این منظور از میلگردهای انتظار سر شمع های درجا یا از آرماتور بندی شمهژع های پیش ساخته با خرد کردن بتن قسمت فوقانی شمع استفاده می شود . در ش . 26 نمونه هایی از کلاهک شمع ها نشان داده شده است .

زیر سازه ها

زیر سازة ساختمان های چند طبقه اغلب در زیر سطح طبیعی یا مصنوعی زمین ساخته می شوند .

در شهرهای کوچک و بزرگ اغلب در طی قرنها چند متری از سطح زمین به صورت مصنوعی خاک ریزی شده است زمین های خاکریزی شده معمولاٌ ظرفیت باربری ضعیف و متنوعی دارند و بدین جهت برای پی ساختمان مناسب نیستند . بنابراین معمولاً برداشتن خاک مصنوعی و ساخت زیر سازه یا زیرزمین یک یا چند طبقه در زیر زمین امری ضروری است . به همین ترتیب در مواردی که لایه ای سطحی از خاک طبیعی با ظرفیت باربری ضعیف یا متنوع وجود دارد ، اغلب با برداشتن آن یک زیرسازه ایجاد می گردد . در مکانهایی که اختلاف سطح قابل توجهی در محوطة ساختمانی وجود دارد ، تمامی یا بخشی از ساختمان به عنوان زیر سازه در زیر سطح زمین قرار می گیرد .

زمین طبیعی یا مصنوعی اطراف زیرسازه اغلب در مقابل آب نفوذ پذیر است و ممکن است آب را در سطحی بالاتر از سطح یا کف تحتانی زیرسازه نگه دارد . آب زیرزمینی موجود در خاک اطراف زیرسازه به دیوارها و کف زیرسازه فشار وارد می کند . این فشار معمولاً قابل توجه آب ممکن است به نفوذ راحت آب به درون ترکهای کوچک ناشی از جمع شدگی و حرکت دیوارها و کفهای متراکم بتنی و دیوارهای آجری متراکم منجر گردد .

برای محدود ساختن نفوذ آب زیرزمینی تحت فشار ، در عرض درزهای ساخت و حرکت دیوارها و کفهای بتنی نوارهای آب بند ( واتر استاپ ) کار گذاشته می شود و دیوارهای آجری و کفهای بتنی را با لایه ای از موارد ناتراوا به شکل پوششی رطوبت ناپذیر می پوشانند . در روش دیگر با فرض آنکه مقداری آب زیرزمینی نفوذ  می کند ، یک دیوار محیطی متراکم بتنی به همراه نوارهای آب بند به صورت جداگانه در اطراف زیرسازه کشیده می شود ، تا هر نوع آب نفوذی از دیوارهای خارجی به چاهکی در خارج از دیوارهای محیطی زیرسازه تخلیه شود .

نوارهای آب بند دیوارها و کفهای بتنی

یتن متراکم که عملاً در مقابل آب نفوذ ناپذیر است ، در مواردی که جلوگیری از ایجاد ترکهای جمع شدگی ، ساختمانی ، سازه ای و حرکات حرارتی و رطوبتی ممکن باشد ، به خودی خود به طرز مؤثری آب زیرزمینی را دور نگه می دارد . پس از انجام بتن ریزی ، بتن در ضمن خشک شدن جمع می شود و این جمع شدگی اجتناب ناپذیر ناشی از خشک شدن بتن به ویژه در محل درزهای ساخت ترکهایی را به وجود می آورد که به آب زیرزمینی امکان نفوذ می دهد . برای به حداقل رساندن ترکهای ناشی از خشک شدن ، معمولاً در بین بخشهای بتنی کف و دیوارها یک شکاف خالی 450 یا mm 600 باقی گذاشته می شود . پس از آنکه بخش های بتنی چند روزی خشک شدند و بیشتر جمع شدگی ناشی از خشک شدن اتفاق افتاد فضای میان این بخش ها بتن ریزی می  شود . در این روش به حساب افزایش درزهای ساخت که خود منشأ ضعف محسوب می شوند ، از میزان جمع شدگی کلی کاسته می شود .

پی لغزشی

پی لغزشی

یک‌ مشکل‌ عمده‌ در طراحی‌ سازه‌های‌ کوتاه‌ تا متوسط‌ در برابر زلزله‌ این‌ است‌ که‌ فرکانس‌ ارتعاشی‌ اصلی‌ این‌گونه‌ سازه‌ها در محدوده‌ فرکانس‌ هائی‌ است‌ که‌ در آن‌ زلزله‌ معمولا‌ بیشترین‌ انرژی‌ را داراست‌ (0.8 ~ 0.1 ). این‌ بدان‌ معنی‌ است‌ که‌ سازه‌ هنگام‌ زلزله‌ نقش‌ تشدیدکننده‌ ارتعاشات‌ زمین‌ را خواهد داشت‌ و این‌ باعث‌ بوجود آمدن‌ شتابهای‌ بالا و تغییرمکانهای‌ زیاد در سازه‌ می‌شود که‌ می‌تواند باعث‌ خرابی‌ سازه‌ شود. راه‌حل‌های‌ موجود برای‌ گریز از این‌ مشکل‌ را شاید بتوان‌ به‌ دوصورت‌ کلی‌ زیر بیان‌ نمود:

·         ساختن‌ سازه‌ای‌ محکم‌ و کاملا صلب

·   ساختن‌ سازه‌ با انعطاف‌پذیری‌ بالا  

 میزان‌ تشدید شتاب‌ در سازه‌ را می‌توان‌ با صلب‌تر کردن‌ سازه‌ کاهش‌ داد به‌ طوریکه‌ به‌ یک‌ سازه‌ کاملا‌ صلب‌ هیچ‌ شتابی‌ بزرگتر از شتاب‌ زمین‌لرزه‌ وارد نمی‌شود ولی‌ این‌ یک‌ راه‌حل‌ غیرمنطقی‌ و غیرعملی‌ می‌باشد. از سوی‌ دیگر شتاب‌ زمین‌لرزه‌ به‌ تنهائی‌ (بدون‌ تشدید) می‌تواند باعث‌ بروز خسارات‌ قابل‌توجهی‌ در سازه‌ و یا ملحقات‌ آن‌ شود.

شکل‌ 1

و اما انعطاف‌پذیر ساختن‌ سازه‌ باعث‌ خواهد شد که‌ زمان‌ تناوب‌ ارتعاشی‌ سازه‌ افزایش‌ یافته‌ و از محدوده‌ انرژی‌ حداکثر زلزله‌ دور شود. انعطاف‌پذیری‌ نیز به‌ این‌ معنی‌ می‌باشد که‌ اعضای‌ سازه‌ قبل‌ از فرو ریختن‌ تغییرشکل‌های‌ خمیری‌ قابل‌ملاحظه‌ای‌ را تحمل‌ کنند. ازطرفی‌ دیگر در یک‌ سازه‌ انعطاف‌پذیر تغییرشکل‌های‌ بزرگ‌ می‌تواند باعث‌ خرابی‌ سازه‌ و یا اعضای‌ غیرسازه‌ای‌ شوند. یکی‌ از روشهائی‌ که‌ برای‌ طرح‌ مقاوم‌سازه‌های‌ میان‌ مرتبه‌ طی‌ قرن‌ گذشته‌ پیرامون‌ آن‌ بحث‌های‌ بسیاری‌ شده، ایجاد انعطاف‌پذیری‌ (جهت‌ دور کردن‌ سازه‌ از محدوده‌ انرژی‌ حداکثر زلزله) در پایه‌ سازه‌ می‌باشد که‌ به‌ جداسازی‌ پایه(a) معروف‌ می‌باشد.

شکل‌ 3 و 2

تاکنون‌ روشهای‌ متعددی‌ برای‌ جدایش‌ پایه‌ سازه‌ از زمین‌ پیشنهاد شده‌ که‌ بسیاری‌ از این‌ روشها به‌ دلیل‌ پیچیدگی‌ مدل‌ و مسائل‌ اجرائی‌ آن، خیلی‌ زود کنار گذاشته‌ شدند. از جمله‌ این‌ روشها، ساخت‌ سازه‌ بر روی‌ گوی‌های‌ فلزی‌ می‌بود که‌ به‌ سازه‌ اجازه‌ می‌داد در هنگام‌ زمین‌لرزه‌ بر روی‌ این‌ گوه‌ها لغزش‌ کند. با وجود تمامی‌ مشکلات‌ اجرائی‌ این‌ طرح، سازه‌هائی‌ وجود دارند که‌ بر این‌ مبنا ساخته‌ شده‌اند. برای‌ نمونه‌ می‌توان‌ به‌ ساختمان‌ هفت‌ طبقه‌ بتنی‌ در سباستوپل‌ کریمیا(b) اشاره‌ کرد (1978) که‌ بر روی‌ گوی‌های‌ بیضوی‌ شکل‌ ساخته‌ شده‌ از چدن‌ بنا شده‌ است. پرید ارتعاشی‌ این‌ سازه‌ در حدود 3 ثانیه‌ می‌باشد که‌ به‌ طور کاملا‌ محسوسی‌ از محدوده‌ انرژی‌ حداکثر زلزله‌ دور شده‌ است.

شکل‌ 4

سامانه‌ پی‌ لغزشی‌ نیز یک‌ روش‌ کم‌ هزینه‌ و آسان‌ برای‌ دستیابی‌ به‌ این‌ هدف‌ است‌ که‌ می‌تواند راه‌حل‌ مناسبی‌ برای‌ اجرای‌ مقاوم‌ سازه‌های‌ بنائی‌ در برابر حرکات‌ زمین‌لرزه، در کشورهای‌ در حال‌ توسعه‌ باشد. این‌ نوع‌ سیستم، ساده‌ترین‌ نوع‌ آن‌ در بین‌ سیستم‌های‌ جداساز می‌باشد که‌ عملکرد آن‌ برپایه‌ اصطکاک‌ لغزشی‌ خالص‌ است. به‌ این‌ ترتیب‌ که‌ در محل‌ اتصال‌ دیوار و پی، یک‌ لایه‌ از مواد دانه‌ای‌ (به‌ عنوان‌ مثال‌ شن‌ و ماسه)

شکل‌ 5 و6

  ریخته‌ می‌شود که‌ اتصال‌ دیوار و پی‌ را قطع‌ کرده، به‌ طوریکه‌ در هنگام‌ زلزله‌ سازه‌ بتواند بر روی‌ این‌ لایه‌ لغزش‌ کرده‌ و از انتقال‌ شتابهای‌ بزرگتر از mg  به‌ سازه‌ جلوگیری‌ کند(m ، ضریب‌ اصطکاک‌ لایه‌ لغزنده‌ می‌باشد). مدل‌ ریاضی‌ و معادلات‌ رفتاری‌ این‌ مدل‌ جداساز در شکل‌ نشان‌ داده‌ شده‌ است. جهت‌ عملکرد سیستم‌ فوق‌ در سازه‌های‌ بنائی، پروژه‌ تحقیقاتی‌ در پژوهشگاه‌ بین‌المللی‌ زلزله‌شناسی‌ و مهندسی‌ زلزله‌(IIEES)  انجام‌ شد که‌ طی‌ آن‌ بررسی‌های‌ عددی‌ و آزمایشگاهی‌ فراوانی‌ به‌ روی‌ این‌ سیستم‌ انجام‌ شد. برای‌ انجام‌ آزمایش، مدلی‌ 13 از یک‌ دیوار آجری‌L  شکل‌ که‌ مبین‌ قسمتی‌ از یک‌ سازه‌ بنائی می باشد ساخته شده و تحت بارهای دینامیکی توسط میز لرزان (c) آزمایش شد.

   

 شکل‌7

در این پروژه علاوه بر بررسی تاثیر نوع مصالح مصرفی جهت استفاده در لایه های جداساز (نوع دانه بندی) بر رفتار پی لغزشی، اثر عدم تقارن سازه در پلان که باعث بروز پیش در رفتار سازه تحت تحریکات دینامیکی می شود نیز بررسی شد.

شکل‌8و 9

 نتایج‌ تحلیل‌های‌ فوق‌ حاکی‌ از آن‌ بود که‌ سیستم‌ پی‌ لغزشی‌ ساده‌ کارائی‌ زیادی‌ در کاهش‌ شتابهای‌ منتقل‌ شده‌ به‌ سازه‌ دارد. آزمایشهای‌ انجام‌ شده‌ نشان‌ داد که‌ نوع‌ ماده‌ مصرفی‌ در لایه‌ لغزنده‌ باید باتوجه‌ به‌ خصوصیات‌ لرزه‌ای‌ محل‌ ساخت‌ سازه‌ (ساختگاه) و تنش‌ پای‌ دیوار انتخاب‌ شود، به‌ طوریکه‌ شتابها و

شکل‌10

  تغییرمکانهای‌ (لغزش‌ها) سازه‌ در زلزله‌ محتمل‌ ساختگاه‌ در حد و اندازه‌هائی‌ باشد که‌ به‌ سازه‌ صدمه‌ وارد نشود و امکان‌ استفاده‌ مجدد از سازه‌ بعد از زلزله‌ محتمل‌ نیز افزایش‌ یابد. 

 مراجع

1.       سمینار کارشناسی‌ ارشد، بررسی‌ کارکرد پی‌ لغزشی‌ خالص‌ و تحلیل‌ مقایسه‌ای‌ آن‌ با سایر سیستم‌های‌ جداساز، رضا امینائی، پژوهشگاه‌ بین‌المللی‌ زلزله‌شناسی‌ و مهندسی‌ زلزله، 1379.

2.     پایان‌نامه‌ کارشناسی‌ ارشد، تحلیل‌ عددی‌ و آزمایشگاهی‌ پیچش‌ در سازه‌های‌ بنائی‌ جدا شده‌ توسط‌ پی‌ لغزشی‌ ساده، رضا امینایی، پژوهشگاه‌ بین‌المللی‌ زلزله‌شناسی‌ و مهندسی‌ زلزله، 1380.

a.     Base Isolation

b.    Sebastopol-crimia

c.     Shaking Table

پی گسترده

مقدمه : 
پی ها از جمله مهمترین عناصر سازه ها می باشند که درمهندسی عمران دارای اهمیت بسیار زیادی نسبت به روسازه می باشند چون اولا درصورت آسیب پیدا کردن پی ،کل سیستم سازه ای زیر سوال می رود و عملیات ترمیمی با توجه به اینکه قسمت اعظم سازه آسیب می بیند مقرون به صرفه نیست و ثانیا اینکه ما نسبت به زیر سازه و شرایط خاک محل عموما اطلاعات کافی و دقیقی نداریم و اینکه پی ها و خاک زیر آن دارای رفتار مشخص نیستند. لذا شناخت روش های تحلیل پی ها جهت آنالیز و طراحی صحیح پی ها از  اهمیت بسزایی برخوردار می باشد . 


روش های تحلیل پی های گسترده : 
تحلیل پی های گسترده عموما به دو روش صلب و غیر صلب  (انعطاف پذیر) صورت می گیرد . درفرض صلبیت فوندانسیون ها درمورد پی های منفرد با توجه به ابعاد متعارف آنها تا حدود زیادی نزدیک به واقعیت می باشد . اما درارتباط با پی های نواری و گسترده فرض صلبیت کامل پی چندان نزدیک به واقعیت نبوده و دربسیاری از موارد منجر به طراحی های دست بالا و بعضا نادرست می گردد . راه حل صلب جهت تحلیل پی ها به روش سنتی مبتنی برتعادل استاتیکی می باشد . دراین روش فرض می گردد که پی به مراتب صلب تر و سخت ازخاک بستر بوده ،بدین معنی که هرگونه تغییر شکل درپی به به اندازه ای کوچک است که تاثیر معنا داری درتوزیع فشار کف پی ندارد . 
بنابراین بزرگی و توزیع فشار کف پی فقط بستگی به وزن پی و بار وارده داشته و درصورت اعمال برایند بارها برمرکز سطح پی عکس العمل یکنواخت و درغیر این صورت به صورت غیر یکنواخت خطی خواهد بود. بااین فرض و توزیع خطی فشار در زیر پی،محاسبه لنگرهای خمشی و نیز تغییر فرم پی برای پی های منفرد و گسترده ساده خواهد بو د. 
اگر چه این نحوه تحلیل برای پی های منفرد مناسب می باشد، ولی بااین روش نمی توان پی های نواری و گسترده رابه درستی مدل نمود،زیرا نسبت عرض به ضخامت پی های گسترده خیلی بزرگ بوده و فرض صلبیت نزدیک به واقعیت نخواهد بود و فاقد ارزش است .

ازآنجا که در روش های غیر صلب آثار تغییر شکل های موضعی پی درعکس العمل خاک زیر پی درنظر گرفته می شود . لذا نیاز به رابطه ای بین تنش و جابه جایی بوده که این عمل بااستفاده از مدول عکس العمل بستر لحاظ می گردد. 
q  : فشار وارده از پی به زمین 
S : میزان جابجایی پی 
k : ضریب عکس العمل بستر 
ضریب عکس العمل بستر یا  دارای واحد نیرو برحجم بوده که معمولا ازآزمایش بارگذاری صفحه به دست می آید . از معایب تحلیل غیر صلب پی ها این است که استفاده ازآنها تاحدودی پیچیده بوده و با روش های دستی و ابزارهای معمولی مسیر نیست،زیرا آنها اندرکش خاک – سازه و توزیع تنش درزیر پی به صورت ساده و خطی نمی باشد . لذا جهت تحلیل اندر کنش خاک و پی تعداد مجهولات و معادلات به حدی است که تحلیل دستی مقدور نمی باشد . 
به هر حال با توجه به حجم قابل توجه معادلات و محاسبات ماتریسی استفاد از کامپیوتر برای آنالیز پی ها الزامیست . دراین گونه نرم افزار ها اندرکش پی نواری یا گسترده با خاک زیر پی توسط بستری از فنرها با سختی معادل مدل می شوند. 
بخش هایی از پی که تغییر شکل بیشتری را متحمل می شوند،فشارهای بیشتری را درفنرها پدید آورده که مبین عکس العمل بیشتر بستر خواهد بود. 


معرفی روشهای مدل سازی پی ها توسط فنرهای معادل : 
1-روش کلاسیک (تیر بر بستر ارتجاعی) 
مدل بستر ارتجاعی یا بسترمتشکل از فنر برای محاسبه تغییر شکل،ممان ها و نیروهای برشی پی نواری ویا گسترده به عنوان مبنای طراحی های سازه ای استفاده می شود . استفاده ا زفنرهای ارتجاعی که بیانگر اندرکنش خاک و پی می باشد توسط ونیکلر(Winkler) معرفی شده به همین علت مدل تحلیلی مورد استفاده، مدل و نیکلر خوانده می شود . 
در روش کلاسیک عملکرد هر فنر خطی و مستقل ازدیگر فنرها بوده و همه فنرها دارای ثابت  می باشند . استفاده از این مدل این مزیت را داراست که افزایش فشار کف پی درزیر ستون ها را در برداشته و ازاین نظر حاوی بهبود قابل ملاحظه ای درتحلیل پی ها نسبت به روش صلب می باشد . 
که  مدول زیر اساس و y مقدار خیز آن نقطه می باشد .  زمانی که درآنالیز پی های نواری مورد استفاده قرار می گیرد باید درپهنای نوار پی ضرب شود . 
از محدودیت های مدل وینکلر می توان به موارد زیر اشاره کرد: 
1-تغییر بار- جابجایی عملا غیرخطی است ولی دراین مدل با  فرض خطی بودن عمل می کند. 
2-وزن پی درتحلیل منظو نمی شود ،درصورتی که درصورت تمایل به جدا شدن پی از روی زمین ،وزن فاکتور و قابل ملاحظه ایست . 
3-وقتی که درزیر پی کشش به وجود می آید ، علی رغم عدم تحمل کشش ، اندر کنش خاک و پی درفنرها صفر منظور نمی شود . 
4-اعمال انواع مختلف بارگذاریها بر روی پی امکانپذیر نیست . 
5-فنر ها نباید مستقل از یکدیگر عمل نموده،و عملا عکس العمل فشاری درکف پی متاثر از فنرهای اطراف ونه فقط یک فنر خواهد بود. 
6-به علت وقوع نشست های غیر یکنواخت و آثار فنرهای مجاور عکس العمل دریک نقطه ،فرض استفاده از یک  درزیر پی جهت ملاحظه اندرکش خاک و پی زیر آن نادرست است . (پدیده کاسه ای شدن پی ها) 
2-تحیلل غیر کلاسیک (متدفنرهای مزدوج ): 
دراین روش همانند شکل زیر از فنرهای اضافی استفاده می شود . دراین روش عملکرد فنرهای قائم به صورت انفرادی نبوده و پی گسترده با بارگذاری یکنواخت،شکل مورد نظر کاسه ای را پیدا خواهد نمود که مطابق با واقعیت می باشد . 
مطالعات روی مدل فیزیکی حکایت از نتایج نسبتا منطقی دارد که مقادیر  درحوالی لبه های پی گسترده تقریبا دو برابر مقادیر مربوط درمرکز پی می باشد . فنرهای درحوالی لبه پی گسترده باید سخت تر از فنرهای کناری بوده تا بتوان حالت کاسه ای شدن را اعمال نمود. که ازآن به عنوان متد شبه مزدوج یاد می شود . 


معرفی برخی از نرم افزارهای تحلیل پی ها : 
امروزه تعداد قابل ملاحظه ای نرم افزار با استفاده ازروش اجزاء محدود برای تحلیل پی ها به صورت انعطاف پذیر وجود دارند که ازآن ها می توان برای آنالیز پی ها استفاده کرد که شامل نرم افزارهای ذیل می شود : 
1-بسته نرم افزاریSAFE 
2-بسته نرم افزاری SAP 
3-بسته نرم افزاری MAT3D,Foundation 3D 
4-بسته نرم افزاری STAD PRO 
5-بسته نرم افزاری ANSYS 
از اکثر نرم افزارهای اجزای محدود می توان برای مدلسازی دال و پی ها استفاده نمود. یکی از ایرادات چنین نرم افزارها  این است که مدلسازی با آنها برای کاربر مشکل و پرزحمت است به علاوه دراین گونه نرم افزارها، الگوریتم طراحی مناسب که بتواند بااستفاده از نتایج تحلیل به طراحی بپردازد،وجود ندارد . برنامه SAFE به منظور کاهش ساعت کاری مهندسان و همچنین کاستن مدت زمانی که برای طراحی پی ها و دال ها مصرف می شود ،طراحی شده است . 
یکی از قویترین مراکز تهیه و توزیع نرم افزارهای تحلیل و طراحی سازه ها،موسسه کامپیوتر ها وسازه ها (CSI) وابسته به دانشگاه برکلی کالیفرنیا می باشد . این موسسه دراوائل دهه 70اولین سری نرم افزار های خود را وارد بازار کرد . درطی دهه های بعدی این موسسه به سرپرستی اساتیدی همچون پرفسور ادوارد ویلسون و پرفسور اشرف حبیب ا.. موقعیت های قابل توجهی درتکامل نرم افزارهای ساختمانی بدست آورند. برنامه SAFE  یکی از محصولات کمپانی CSI می باشد که برای تحلیل وطراحی پی ها ودال ها تهیه شده است . 
مهمترین قالبیت های برنامه SAFE عبارتند از : 
-مدلسازی دال های مختلف و پی های تکی ،نواری و گسترده 
-تحلیل حذف کشش تکیه گاه خاک 
-تحلیل اثر ترک خوردگی دال ها 
-طراحی پی ها و دال ها براساس نوارهای طراحی 
-کنترل برش پانچ 
دربرنامه SAFE جهت تعریف مدول عکس العمل بستر  از گزینه 
Define menu>Soil supports استفاده می شود . 
لذا تحلیل دقیق پی ها نیازمند استفاده از مناسب ترین مقدار مدول عکس العمل بستر می باشد . دربعضی از مراجع  به صورت  تعریف شده که این فرمول به صورت تقریبی بوده و فاقد ارزش واقعی می باشد زیرا میزان  براساس آزمایش بارگذاری صفحه بدست می آید دراین آزمایش براساس رسم دیاگرام بار- نشست ناشی از بارگذاری یک صفحه مریعی به ابعاد 1فوت بر روی خاک،میزان عکس العمل بستر خاک را تخمین می زنند. 
علاوه براستفاده ازنتایج آزمایش بارگذاری صفحه استفاده از جداولی نظیر آنچه که توسط ترزاقی 1995 ارائه شده است می توان جهت تخمین عکس العمل بستر خاک استفاده نمود.

نوع خاک

پومیس

 پومیس

مصارف عمده پومیس

مصالح ساختمانی
وزن مخصوص پومیس کمتر از یک است. نفوذ پذیری کم، مقاومت تراکمی کافی و مدول الاستیسیته پومیس باعث  شده که  از آن به عنوان مصالح مناسب در ستونهای سبک و پلاستر نمای ساختمان، پرکننده عایق سبک، بلوک‌های ساختمانی تزیینی و... ایجاد کرده است. کم شدن وزن بتن، جابجایی آن را آسان کرده، حجم ستونهای مورد نیاز و پی را کاهش داده و مقاوم سازی را کاهش می‌دهد. بلوک ساختمانی با ماسه و شن وزنی در حدود 17 کیلوگرم دارد در حالی که مخلوط پومیس با ماسه و شن، وزن آن را به 13 کیلوگرم کاهش می‌دهد. با افزایش رنگدانه، از پومیس برای ساخت بلوک های تزیینی رنگین استفاده می کنند.

ساینده
پومیس و پومیسیت به عنوان ساینده مورد استفاده قرار می گیرند.خشن بودن پومیس، شکنندگی زیاد با شکستگی‌های مخروطی و سختی 6-5، باعث گردیده است که از آن به عنوان ساینده (صابون دست و مواد شوینده خانگی، جلای دستی، چرم سازی، پودر ساینده دندان، پودر ساینده شیشه تلویزیون و... استفاده می شود. پومیس مورد استفاده در ماشین لباسشویی می‌بایست سبک باشد تا شناور شود و همچنین باعث خورندگی دستگاه نشود، لذا انواع روشن تر که قطعات خرده سنگی کمتری دارند مناسب تر است.

پاک کننده ها
پومیس و پومیسیت در تهیه صابون و پاک کننده ها کاربرد دارد.

پزشکی و دارو سازی
در پزشکی از پودر پومیس برای خشک کردن زخم ها استفاده می شود. از پودر پومیس فاقد سیلیس به علت خاصیت پاک کنندگی برای تهیه پودر دندان نیز استفاده می شود. همچنین پودر پومیس برای زدودن چربی ها نیز کاربرد دارد.

حمل کننده
در هنگامی که حفرات پومیس به هم متصل باشند، قدرت جذب بالایی دارد، تخلخل به همراه مساحت سطح زیاد از آن جذب کننده خوبی ساخته است و به عنوان حمل کننده کاتالیزورها، کف شوها، اسید شویی، جمع کننده روغن، در کباب پزهای گازی و... کاربرد دارد.

پرکننده
پومیس بسیار دانه ریز، سفید و خالص با اندازه های مختلف می تواند به عنوان پرکننده در رنگ و آسفالت بکار رود. انواع بسیار دانه ریز آن به عنوان پوزولان است که از واکنش آن با هیدروکسید کلسیم در سیمان، اجزاء تشکیل دهنده سیمان به یکدیگر می چسبند. خواص پومیس و کم هزینه بودن آن از آن فیلتر مناسب برای آب نوشیدنی ها، نفت و سوخت ساخته است.

پوزولان
با استفاده از پوزولان به نسبت 15 به 35 درصد وزنی, پوزولان می‌تواند جایگزین سیمان پورتلند گران قیمت شود که کارپذیری آن را بالا برده و مقاومت تراکمی و کششی آن را افزایش می‌دهد.

استاندارد‌ها
مصالح:
در ایتالیا انواع آن شامل 5-3،7-3،10-7،12-10،15-0 و18-0 میلیمتر یا به صورت مخلوط، چگالی 550 تا 750 کیلوگرم بر متر مربع

مصالح سبک:
از8 میلی مترکوچکتر، بتن ساختمانی بر اساس وزن مخصوص خشک برای مصالح ریز دانه880 کیلوگرم بر متر مربع تا 1120 کیلوگرم بر متر مربع برای انواع درشت دانه.

ساینده
از 6 مش برای پاک کننده‌ها تا 30 مش برای جدا دادن متغیر است. درجه خلوص 85/99% یا 95/99% با توجه به درخواست می‌باشد و اندازه میانگین ذرات 350، 250،150 و 75 میکرومتر. انواع با جداره نازک حفره‌ها ارجح‌ترند.

سنگ اسید شویی:
درشت و دانه های بالای 9/1س.م

بازیافت
هیچ

جایگزین‌ها
ساینده:
بوکسیت و آلومینا (آلومینای پخته)، کروندم، الماس، دیاتومیت، فلدسپار، گارنت، منیتیت، نفلین سینیت، الیوین، پرلیت، ماسه سیلیسی، تریپلی، استارولیت، کاربید کلسیم و ایلمینیت.

پرکننده ها:
تری هیدرات آلومینیم، باریت، کربنات کلسیم، کائولن، میکا، نفلین سینیت، پرلیت، پیروفیلیت، تالک،سیلیس میکروکریستالین، پودرسیلیس و سیلیس سنتز شده، ولاستونیت.

پرکننده کم چگال:
گلوله ریز و تو خالی شیشه ای و پلاستیکی.

فیلتر :
کربن فعال شده، آنتراسیت، آزبست، سلولز، دیاتومیت، گارنت، منیتیت، پرلیت، ماسه سیلیسی، ایلمنیت.

مصالح سبک وزن:
رس منبسط شده، پرلیت، شیل منبسط شده، ورمیکولیت، زئولیت.

پوزولان:
دیاتومیت، سولوی پخته یا خام خاکستر آتشفشانی، شیل اپالین.

آجر عایق حرارتی صوتی:
رس، دیاتومیت، پشم، شیشه، پرلیت منبسط شده.

برچسب‌ها: مصارف عمده پومیس

پوشش های سرامیکی ونسوز

پوشش های سرامیکی ونسوز

پوششهای سرامیکی شامل شیشه ها یا بدون اضافه کردن ترکیبات دیر گداز می باشند . پوشش های دمای بالا برپایه اکسیدها ، کاربید ها ، سیلیس ها ، بوریدها ، یا نیتریدها ، سرمتیها ومواد معدنی دیگر می باشند .

پوشش های سرامیکی که بر روی فلزات به کار می روند آنها را در برابر اکسیداسیون وخوردگی در دمای اتاق  ودماهای  بالا محافظت می کنند  . پوشش های ویژه برای کاربردهای خاص توسعه یافته اند با مقاومت به سایش مقاومت شیمیایی . قدرت انعکاس بالا ومقاومت الکتریکی وجلوگیری از نفوذ هیدروژن ، فلزات  پوشش کاری شده ، با سرامیک  در کاربردهایی  مانند قطعات کوره ، تجهیزات عملیات حرارتی تجهیزات فرایندهای شیمیایی ، مبدلهای حرارتی ، قطعات موتورهای جت ، و نازلهای موتور موشک وقطعات نیروگاههای هسته ای استفاده می شوند .

فاکتورهای انتخاب :

چندین فاکتور در انتخاب پوششهای سرامیکی باید مورد توجه قرار گیرد .

-         محیطی که فلز پوشش کاری شده در آن کار می کند .

-         مکانیزمی که پوشش عمل محافظت دردمای بالا را انجام می دهد .

-         سازگاری پوشش با فلز پایه

-         روش اعمال پوشش

-         کنترل کیفی پوشش

-         توانایی تعمیر پوشش

محیط کاری پوشش ممکن است شامل دامنه گسترده ای ازشرایط مختلف باشد عمر وعملکرد مورد انتظار پوشش ممکن است ازچندثانیه تا چند صدساعت متغیر باشد . محیط ممکن است در معرض اتمسفر گازی با وسیکوزته های متفاوت باشد . قطعاتی که از آلیاژهای  دمای بالا ساخته شده اند ممکن است در معرض تنش های خیلی بالا باشند ویا ممکن است به عنوان قطعات محافظ دربرابر گرما ویا سیم پیچ کوره ها به کارروند که تنها نیروی اعمالی وزن قطعه می باشند . نرخ گرم وسرد کردن ممکن است تدریجی و یا سریع باشد وممکن است شامل یک یاچندین چرخه حرارتی باشد . برای هر محیط کاری  ویژه پوشش انتخابی باید فلز را در برابر اکسیداسیون وتاثیر برداشت .

هیدروژن با جلوگیری یا به حداقل رساندن  نفوذ اکسیژن ،نیتروژن وهیدروژن ازاتمسفر بواسطه پوشش به فلز پایه محافظت کند .

-         مکانیزم های محافظت

پوشش های سرامیکی بوسیله در مکانیزم فلز را دردماهای  بالامحافظت می کنند . یک نوع از پوشش به عنوان یک پایدار اکسیدی روی سطح فلز به کار می رود که از تماس فلز با اتمسفر جلوگیری می کند ویا آن را به تاخیر می اندازد  . نوع دیگری از پوشش های  فلزی ترکیبات بین فلزی هستند که لایه نازک اکسیدی روی سطح تشکیل می دهند ترکیب بین فلزی ها به گونه ای  است که یک ترکیب بهینه عناصر فلزی برای تشکیل لایه محافظ پایدار بر روی سطح ایجادمی کند  واگراین لایه  شکسته شود دوباره می تواند ایجاد گردد .

بنا براین  این نوع پوشش  ها وابسته به تشکیل ومحافظت لایه اکسیدی برای محافظت فلز پا یه میبا شد.

سازگاری شیمیایی ومکانیکی :

سازگاری شیمیایی پوششهای  سرامیکی با فلز پایه مهم می باشد .

بویژه موقعی که پوشش ها بر روی فلزات دیر گداز وآلیاژهای پایه نیکل برای کار در دماهای بالا به کار می رود . پوششهای اکسیدی به اصطلاح پایدار مانند آلومینا در صورت وجود برخی فلزات دیر گداز مانند نیوبیم وتا نتالم در دماهای بالا 1370C0 پایدار نیستند همچنین آلومینا با فلزاتی مانند تیتانیم وزیر کونیم واکنش می دهد وویژگی های محافظتی پوشش از بین خواهد رفت .

پوشش همچنین باید سازگاری  مکانیکی با فلز زیرین داشته باشد تا اینکه تنشهای  مکانیکی ناخواسته درهر دو ایجاد نشود .

زیرا پوشش های خیلی پایدار دردماهای پایین ترد هستند ضریب انبساط حرارتی پوشش و فلز پایه نباید اختلاف زیاد داشته باشد. اگر چه ضریب انبساط حرارتی پوشش بایدمقداری کوچکتر ازفلز پایه باشد تا اینکه پوشش دردماهای پایین تحت فشار باشد . اختلاف ضریب انبساط حرارتی برای قطعاتی که درمعرض چرخه های حرارتی هستند باید بیشتر باشد سیستم باید به گونه ای طراحی شود که اختلاف ضریب ها پوشش را درتمامی دماها درحالت فشار قرار دهد.

اگر پوشش در دماهای پایین تحت کشش باشد ترک خواهد خورد برعکس اگر تحت فشارهای خیلی زیاد باشد پوسته ای می شود . تاثیر پوشش بر روی عمر خستگی  ودمای انتقال تردی مواد کامپوزیتی باید همچنین مورد توجه باشد . به طور عموم پوشش از فلز پایه ترد تر می باشد وترک برروی پوشش موقعی که فلز پایه درحال کار می باشد تشکیل می شود بنابراین موجب کاهش انعطاف پذیری دردمای پایین وعمر خستگی می شود .

- روشهای کاربرد

روش به کار گیری پوشش ها بوسیله نوع آنها  ، نوع فلزی که باید پوشش داده شود . وسایز وشکل قطعه محدود می شود اغلب فرایند های پوشش کاری شامل عملیات حرارتی برای تعدیل پیوند ها و آب بندی می شود اتمسفری که برای اسپری وعملیات حرارتی به کار می رود . باید دقیقا کنترل شود تااز افت خواص فلز پایه جلوگیری شود .

-         کنترل کیفیت پوشش

این مهم است اطمینان داشته باشیم که پوشش قابلیت محافظت از فلز را دارد اندازه گیری محافظت ونظارت چشمی دوروش برای تعیین کیفیت پوشش می باشند . اگرچه این روشها برای  پوشش های اشکال پیچیده ومجراهای داخلی که دیدن و رسیدن آنها مشکل می باشد نمی تواند به صورت  رضایت مندانه ای  به کار رود اگر چه آزمایش اکسیداسیون مقدماتی درچند دقیقه ویا چند ساعت دریک اتمسفر اکسیدی دردماهای عملکرد می تواندبه عنوان یک روش قابل قبول برای تعیین کیفیت پوشش به کار رود .

-         قابلیت تعمیر پوشش

یکی از ملاحظات مهم درانتخاب پوشش می باشد . پوششهای ایده ال باید قابل تعمیر باشند اگر پوشش سطح به هنگام کار ناکافی باشدویا در حین کار آسیب ببیند . فرایند تعمیر وتاثیر آن برای پوشش های مختلف ، کارکردها ، فلز پایه وسایز و شکل قطعه متفاوت میباشد .

-         مواد پوشش

مواد معدنی غیر فلزی  برای پوششهای سرامیکی چندین ویژگی عمومی دارد . که از آن جمله پایداری شیمیایی نسبتا خوب دردماهای  بالا سختی ، رفتار تردی تحت نیرو وپایداری مکانیکی درمقاطع نازک .

شیشه های سیلیکاتی

پوشش ها از پودرهای شیشه ای با یا بدون اضافه کردن ترکیبات دیر گداز تهیه می شوند که کاربردهای صنعتی وسیعی  درپوشش های سرامیکی دارند شیشه عموما بوسیله مخلوط کردن نسبت خاص از مواد معدنی وگرم کردن  آن درمخلوط  کن تا رسیدن به حالت مذاب یامایع تهیه می شوندوسپس سریع کوئنچ می شوند .

کوئنچ عموما بوسیله تخلیه مذاب در آب سرد ویا ریختن آن درغلتک هایی که به وسیله آب سرد می شوند انجام می گیرد حالت پیش موجب ایجاد  تکه های کوچک شیشه ای می شودکه می توان آنهارا به آسانی درآسیاب های توپی ویا سایر تجهیزات تبدیل به پودر کرد .

و این تکه ها آبگینه نامیده می شوند واین کلمه به شرایط فیزیکی ذرات مربوط میشود ونه ترکیب وخواص آنها کوئنچ کردن بواسطه میله های فولادی رد شده با هوا موجب ایجاد ذرات ورقه ای می شود که تردتر از ذراتی هستند که بوسیله کوئنچ در آب تهیه شده اند واثرات زیست محیطی آنهاکمتر است.

پوشش های سرامیکی برای کاربردهای  دمای بالا نظیر محفظه های  احتراق فضاپیما وتوربین ها ومبدلهای  حرارتی به کارمی روند اختلاف در ترکیب شیمیایی پوشش ها درواقع بی نهایت است محدوده آنها از آلومینا آلکالی بوروسیلیکاتی که نسبتا نرم ، دمای ذوب پایین وسیالیت بالا تا باریم قهوه ای متغیر است .

پوشش های شیشه ای کریستالی  توسعه یافته اند دراین پوشش ها کریستالیزاسیون شیشه ها بوسیله تنظیم وعملیات حرارتی واضافه کردن مواد جوانه زا درحین ذوب شیشه ها کنترل می شود . چندین ماه دیر گداز مختلف ممکن است با شیشه ترکیب شوند تا یک پوشش مناسب برای دماهای بالاتولید شود .

اضافه کردن مواد دیر گداز به حالت عملکرد وسازگاری ماده دیر گداز باشیشه ومواد افزودنی دیگر وهمچنین  فلز پایه بستگی دارد ترکیب خام شیشه ها ،ترکیب ذوبی آنها وخمیر ها برای پوشش های مورد استفاده ، دردماهای بالا به ترتیب درجداول 1و2و3 آمده است پوشش های شیشه ای را می توان بوسیله اسپری کردن ویا دمش هوا ، غوطه وری وخشک کردن ، روکش دادن وخشک کردن وپوشش کاری سیالی  به کاربرد تحت شرایط مشخص همچنین می توان روش اسپری الکترواستاتیکی رابه کار برد.

اسپری کردن یک روش معمول می باشد بجز درمواردی که شکل قطعه از پوشش شدن تمامی آن جلوگیری  میکند یا موقعی که قطعه بزرگ باشد  وبرای کاهش هزینه های  مواد از روش غوطه وری یا روکش دادن استفاده می شود . فرایند غوطه وری  وخشک کردن یک روش اقتصادی برای پوشش کاری قطعات کوچک با شکل سا ده می باشد . برای قطعات بزرگ با سطوح محدود روش پر کردن وخشک کردن می تواند بهترین روش پوشش کاری باشد . چرخش ولرزاندن قطعات موقعی که از روشهای غوطه وری وپر کردن استفاده می کنیم ضروری می باشدتا اینکه پوشش یکنواخت روی سطح بوجود بیاید .

پوشش های شیشه ای شکننده هستند اما موقعی که درضخامت های معمول بین25 تا50 به کارمی روند پایداری قابل ملاحظه ای حتی درلبه ها گوشه های نیز ازخود نشان می دهند . زبر کردن مکانیکی سطح فلز قبل از پوشش دهی باعث افزایش مساحت سطح می شود وبرنرخ اکسیداسیون تاثیر می گذارد .وهمچنین  چسبندگی را افزایش می دهد . بعد از پوشش دهی ، پوشش باید در دماهای  نسبتا بالا خشک شود و سپس در دماهای بالا آتش زده شود تا اینکه عملکرد مطلوب و ویژگیهای  سطحی مناسب بدست آید .

نوع دیگری از پوشش ها برای کار در دمای بالاترکیب شیشه وفلز میباشد که سرمیت نامیده می شود . نسبت بالایی از پودرفلز ( مانند ( ALاز اینکه شیشه به حالت خمیری درآمد به آن اضافه می شود . این پوشش ها ممکن است  درمعرض دماهایی بالاتر از دمای منبع آتش اصلی باشند . ورق های فولادی کوچک که با این نوع پوشش ها پوشش کاری می شوند می توانند از دمای سرخ شدن در آب کوئنچ شوند بدون  اینکه در سطح آنها پوسته ویا تاول ایجاد شود کاربردهای  مناسب این پوششها در مبدلهای حرارتی ، قطعات احتراق موتورهای داخلی ، جعبه های آتش برای بویلرها ، ( اطلاعات اضافی در بخش سرمیت ها قابل دسترس میباشد)

- اکسیدها :

پوشش ها بر پایه مواد اکسیدی بر روی فلزات ایجادمی شوند بجز فلزات دیر گداز که فلز را در برابر اکسیداسیون دردماهای بالا محافظت میکند ویک  عایق حرارتی با درجه بالا می باشد . پوشش های اکسیدی اسپری شعله ای  محافظت کاملی از فلزات دیرگداز در برابر اکسیداسیون ایجاد نمی کند واین بدلیل تخلخل های ذاتی است که در درون آنها وجود دارد پوشش های اکسیدی  به آسانی ضخامتهای 6/4mm می توانند به کار روند اما مقاومت آنها در برابر شوک حرارتی با افزایش ضخامت کاهش می یابد . آلومینا ( A 2O3) وزیر کونیا ( Zro2) اکسیدهایی  هستند که عموما به عنوان پوشش به کار می روند .

پوشش های آلومینا سخت هستند ومقاومت خوبی دربرابر سایش وخوردگی دارند . زیر کونیا به صورت گسترده ای به عنوان عایق حرارتی به کار می رود  زیرا هدایت حرارتی آن پایین می باشد .

جدول4 لیست اکسیدهای پایه که برای پوشش به کار می روند و همچنین نقطه ذوب آنها را نشان می دهد . پایه اکسیدی  یکی از اجزاء اصلی پوشش اکسیدی می باشد ومقدار آن بیشتر از 95درصد وزنی می باشد . مواد دیگری مانند اکسید کلسیم ( Cao)  اکسید کرم ( cr2o3) واکسید منیزیم (Mgo) درمقادیر کم برای پایداری وتثبیت پوشش اضافه می شوند که موجب افزایش دانسیته ، اصلاح ویژگیهای سطحی وبهبود مقاومت دربرابر شوک حرارتی می شوند خواص فیزیکی برای پوششهای آلومینا وزیر کونیا اسپری شعله ای  درجدول 5آمده است .

پوشش های اکسیدی معمولا باروشهای اسپری قوس – پلاسما و یا شعله ای به کار می روند قبل از اسپری کردن باهر روشی سطح فلز موردنظر باید کاملا تمیز وزبر باشد سایش دمشی شرایط سطحی مطلوب راایجاد می کند .

پوشش های اسپری معمولا دارای ضخامت بین 25 تا 500 می باشند اسپری شعله ای یا با سیستم های اکسی هیدروژن یا اکسی استیلین به کار می رود .

که می تواند اکسیدهای دیر گداز که نقطه ذوب آن 2760C0 است ایجاد کند . اگر چه اکسیدهای دیر گداز مشخص مخصوصاً اکسید سیلیکون به خوبی اسپری نمی شوند علیرغم اینکه نقطه ذوب آنها به طور قابل ملاحظه ای  زیر 2760C0 می باشد آلیاژهای کرم نیکل  مقاوم به اکسیداسیون اغلب به عنوان زیر لایه به کار می روند قبل ازا ینکه پوشش کاری بوسیله اسپری نقطه ای انجام شود بدون همچنین پوشش پایه ای  چسبندگی اکسید ممکن است ناکافی باشد ونرخ پوشش درجریان اسپری شعله ای پایین است ومعمولا بین 16 تا  می باشد .

تمام اکسیدهایی که می توانند اسپری شعله ای شوند ودمای ذوب آنها بالا است  می توانند در اسپری پلاسمایی  نیز به کار روند . عموماً اسپری پلاسمایی پوششی با دانسیته بالا ( تخلخل پوشش های  اسپری اکسیدی بین 5 تا 15  درصد باشد که بسته به روش دارد ) سختی بالا وسطح ونهایی صافتر ایجاد می کنند .

همچنین به دلیل اینکه پوشش کاری سریع می باشد دمای زیر لایه پایین باقی می ماند از آنجایی که گاز خنثی درحین اسپری پلاسمایی  به کار می رود اکسیداسیون زیر لایه به حداقل می رسد.

علاوه بر اسپری کردن اکسیدها را می توان به وسیله مالیدن نیز به کار برد پوششهای مالیدنی معمولا ضخیم تر از پوشش های اسپری هستند و به گونه ای طراحی می شوند که حداکثر محافظت حرارتی زیر لایه را ایجاد کنند . اتصالهای متوسط مانند سیلیکات سدیم ، آلومینات کلسیم ، اسیدفسفریک یاشیشه برای پوشش کاری بوسیله مالیدن به کار می روند علاوه بر این به کار بردن فلزات مستحکم با انبساط زیاد پوشش کاری مالیدنی راتقویت می کند .

کاربیدها به عنوان پوشش های  سرامیکی اصولا برای مقاومت به سایش و آب بندی به کار می روند که سختی  بالای کار بیدها مزیت آنها می باشد این کاربرد ها شامل آب بندی موتورهای جت و سنجه قطر داخلی می باشد . پوشش های کاربیدی  برای مقاومت به سایش بوسیله اسپری شعله ای ویا تکنیک تفنگ انفجاری به کار می روند جدول 6 نقطه ذوب 10 کاربید را نشان می دهد .

سیلیسید ها :

یکی از پوشش های  بسیار مهم برای محافظت فلزات دیر گداز در برابر اکسیداسیون می باشند پوشش ها برپایه سیلیس بوسیله تشکیل سیلیکا بر روی سطح وقتی که در اتمسفر حاوی اکسیژن گرم میشوند عمل محافظت را انجام می دهند . برای افزایش پایداری شیمیایی خودجوش وچسبندگی این پوشش نازک سیلیکا عناصر دیگری مانند کرم ، نیوبیوم ، بوریا آلومینوم به آن اضافه می شود .

جدول 7 توضیحات چندین پوشش سیلیسیدی را نشان می دهد . این موادهمچنین با اندکی تغییرات با روش رسوب بخار بر روی زیر لایه به کار می روند . جا نشانی ، نفوذ و واکنش سیلیسم ( وعناصر دیگری که به مقدار  کم اضافه می شوند ) با فلز زیر لایه در دماهای بالا پوشش های بر پایه سیلسید را ایجاد می کند .

یکی ازویژگیهای رسوب بخار و پوششهای  سیلیسید ی نفوذ ی چسبندگی زیاد آنها به زیر لایه می باشد . کنترل نسبتا دقیق محافظت پوشش بوسیله این روش بدست می آید .

پوشش جای سیلیسید ی یکنواخت با ضخامت چند دهم میل تا چندین میل ( هر میل مساوی یک هزارم اینچ می باشد ) برروی قطعات ساده و پیچیده بوسیله سمانتاسیون جعبه ای ویا روش بستر سیال می توان ایجادکرد .

فرایند دوغاب مذاب یک روش متداول برای رسوب پوششهای  سیلیسید ی بر روی فلزات دیر گدازمی باشد . دوغاب با پودرهای  ریز سیلسیم بامواد افزودنی  مطلوب ( آهن ، کرم ، هافنیم ، تیتانیم ، ) درمایع آلی برای  پوشش کاری قطعات بوسیله غوطه وری ،اسپری وفرجه به کار می رود قطعات پوشش کاری شده درخلا یا اتمسفر خنثی در دمای 1300-1400c0  برای مدت زمان 30 تا 60 دقیقه گرم می شوندتا پیوندهای  بین پوشش وزیر لایه محکم تر شود .

از آنجاییکه پوشش ها نسبت به زیر لایه تردترمی باشند پوشش های سیلیسید ی مستعد تشکیل ترک می باشند که می تواند موجب افزایش تنش درزیر لایه شود . عموما پوششهای  سیلیسیدی تاثیر مخالفی دردمای اتاق بر روی خواص مکانیکی زیر لایه دارند ولایه ضخیم تراین اثر را افزایش می دهد .

پوششهای سیلیسیدی عموما موجب تردی فلزی می شوند که روی آنها به کار می رود اما لزوما خواص مفید  فلزات پوشش کاری شده درکاربردهای  سازه ای رااز بین نمی برند .

- پوشش های فسفاته :

فسفاتها برای فلزات سیستم های پوششی  محافظتی هستند که بوسیله واکنش شیمیایی اسید فسفریک واکسیدهای فلزی مانند اکسید آلومینوم اکسید کرم، اکسید هافنیم ، اکسید روی واکسید زیر کونیوم تشکیل می شوند مواد با پیوندهای  فسفاته برای محافظت فلزات در برابر گرماوبه عنوان  چسب در لایه های رنگ سرامیکها به کارمیروند .

کامپوزیتهای ضخیم تر بوسیله ماله کاری ،اسپری وکوبش بدست می آیند پوشش های فسفاته دارای دانسیته پایین ، هدایت حرارتی پایین دیر گدازی بالا بعد از نگهداری در مکانی با رنج دمایی بین 21 تا 425c0 می باشند ومی توانند در ضخامتهای زیاد نسبت به سایر روشهای  پوشش کاری  به کار روند . بنابراین کامپوزیت های دیر گداز ضخیم می تواند برای محافظت سیستم های  فلزی بامقاومت پایین در برابر دما به کار رود .

پوشش های فسفاته بسته به ترکیب شیمیایی می توانند پایداری دمایی تا 2425c0 داشته باشند وتا ضخامتهای 50mm به کار روند .

وقتی که کامپوزیت های فسفاته آماده شدند یکی از قویترین پیوندها بین ذرات اکسید فلزی با 85%  اسیدارتوفسفر یک (P4O) بدست می آید .اگر چه پیوندهای کامپوزیتی با اسید فسفریک دارای ماگزیمم دمای کاری کمتری نسبت به کامپوزیتهای تشکیل شده بوسیله واکنش اکسید فلزی واسید فلوئوروفسفریک ( H2PO3F)  میباشند و همچنین دمای نگهداری آنها نیز پایین می باشد .

بعد از آماده سازی  کامپوزیتها به مدت 24 ساعت پیر می شوند برای اینکه واکنش بین اسید واکسید فلزانجام بگیرد . کامپوزیتهای پیرشده یابه صورت مستقیم روی زیرلایه ویا بر روی پوشش محافظتی دیگر مالیده می شوند .

پوشش سپس با کنترل دقیق زمان ودما نگهداری  می شود پیوندهای  اکسیدها با اسید ارتوفسفریک  به مدت یک ساعت در دماهای زیر نگهداری می شوند  215, 150, 120 , 93, 425C0 , 315 پیوندهای اکسید هابا اسید فلوئوروفسفریک به مدت 3 ساعت در دمای اتاق وسپس برای یک ساعت  دردماهای 205 C0, 150, 120 نگهداری می شوند . جدول 8 تعدادی  از پوششهای  فسفاته ، دانسیته وماگزیمم دمای کاری آنها رانشان می دهد .

واکنش بین پوشش اسیدی وزیرلایه ممکن است یاباعث ایجاد با دکردگی  یا پیوسته شدن بعد از پوشش کاری ویا بعد ازنگهداری  درنتیجه آزاد شدن هیدروژن از اسید گردد . تبخیر پنتا اکسید فسفر ( P2O5)  وتجزیه محصول اسید همچنین می تواند باعث ایجاد پوسته شود .

ترکیبات مختلف مانند اکسید کرم ترکیبات آمونیاک یا فسفات هریک به مواد پوشش اضافه         می شوند تا از پوسیده شدن  زیر لایه بایتا اکسید فسفر جلوگیری می شوداین مواد افزودنی موجب افزایش PH پوشش می شوند بدون آنکه به عملکرد پیوند ها تاثیری داشته باشند . اسید کرمیک همچنین ممکن است اضافه شود تا سبب افزایش انتشار گرما بشود .

پوششها معمولا دگر روانی هستند ودارای وسکوزیته بالایی نسبت به تعداد واقعی می باشند زیرا اغتشاش مختصر ممکن است باعث سیلان ماده شود .

پوششها به گونه ای تهیه می شوند که دارای خواص حرارتی و فیزیکی بهینه باشند . اندازه ذرات ونسبت مواد به چسب تاثیر زیادی برخواص نهایی دارد که عبارتند از انقباض ، مقاومت به شوک حرارتی ، استحکام پیوند ، تخلخل وهدایت حرارتی محدوده محصول برای اندازه ذرات پوششهای فسفاته بین 14تا 325 مش می باشد .

پوششهای فسفاته اصولا برای جلوگیری از آسیب فلز زیر لایه در حین عملکرد دردمای بالامی باشند کاربرد ها شامل محفظه های احتراق ، داکتهای گازداغ وعایق های حرارتی دمای بالا می باشد .

سرمتیها :

 جدول 9 ترکیب پوششهای رسوب الکتریکی بر پایه سرمتیها ، ضخامت ، عمر عملکرد دردمای بالا وزیر لایه های مناسب برای این مواد را نشان می دهد .

پوششهای رایج سرمیتی رسوب الکتریکی فقط کاربردهای تجاری دارند .

پوششهای سرمیتی شامل مخلوطی ازفلز واکسیدهای  سرامیکی می باشد  که زیر لایه فلزی را در برابر اکسیداسیون وساییدگی محافظت می کند .

و آینه رسوب الکتریکی برای کاربردهای  زیر به کار می روند که ترکیبی ازالکترو پلیتنگ    ( آبکاری ) ( برای فلزات ) والکترو فورسیس ( برای سرامیکها) میباشد . مقدار سرامیکی که می تواند پوشش داده شود بستگی به اندازه ذرات ، دانسیته وترکیب دارد . محدوده  اندازه ذرات سرامیک ازکمتر از تا  متغیر می باشد این ذرات بوسیله همزدن درحمام آبکاری به حالت معلق هستند باروشهای معمولی پوشش شامل 20 درصدسرامیک رامی توان بدست آورد وبا فرآیندهای  ویژه می توان به  50 تا 60 درصد افزایش داد. زیرا اغلب پوشش های  سرامیکی برای کاربردهای مقاوم به سایش می باشند مانندنازلهای  موشک و پوشش ها نسبتا ضخیم  هستند .  > یا ( > 3mil پوششهای نازکتری نیز می توان بدست آورد وضخامت رامی توان تا  کنترل کرد .

سرمیتها با روشهای اسپری پلاسمایی وتفنگ انفجاری برای افزایش مقاومت به سایش فلزات وسوپر آلیاژها به کار می روند .

مهم ترین سر میتها پایه فلزی کار بیدها وبورید ها هستند . مخصوصا کاربید  تنگستن با 8 تا 15% کبالت  درمقادیر کم کبالت سختی ومقاومت به سایش بالا ایجاد می شود افزایش مقدار کبالت موجب افزایش چقرمگی می شودکه برای کارکردهای  سایشی وضربه ای لازم می باشد .

کاربید های تنگستن مقاومت به سایش بالایی تا دمای 59oc0 درهوا دارند دردماهای بالاتر کاربیدهای کرم و آلیاژهای نیکل – کرم مشخص به کار می روند زیرا دارای خاصیت خود  روان کاری می باشند پوشش ها بر پایه اکسید آلومینوم، کاربیدهای دیرگداز وفلزات مقاوم به اکسیداسیون  در دماهای بالای 870oc0 به کار می روند .

-         روشهای پوشش دهی

پوشش های سرامیکی ممکن است با روش های فرچه ای ، اسپری ، غوطه وری ، پوشش دهی سیال ، اسپری شعله ای احتراقی ، اسپری شعله ای قوس پلاسما ، اسپری تفنگ انفجاری ، سمانتاسیون جعبه ای ، سمانتا سیون بستر سیال ، جریان بخار ، مالشی ویا الکترو فورزبه کار روند اغلب این روش ها برای پوشش کاری قطعات تولیدی به کار می روند  انتخاب روش پوشش دهی بستگی به فاکتورهای  زیر دارد .

-         فلز زیر لایه

-         مواد پوشش ( برخی مواد  ازجهت روش کار برد پوشش دهی محدود هستند )

-         اندازه وشکل قطعه ای که باید پوشش دهی شود .

-         هزینه

-         شرایط کاری ( روش پوشش دهی می تواند خواص پوشش را تغییر دهد )

-         اسپری وغوطه وری

اسپری وغوطه وری دو تا از روشهایی هستند که برای پوشش دهی سرامیکی به شکل دوغاب به کار می روند . این روشها برای پوشش دهی سیلیکاتهاویا سایر پوشش ها بر روی داکت های خروج بخار رادیاتورها هیترها وسایر قطعات با تولید بالابه کار می روند .

اسپری موقعی می تواند به کار رود که ما به تمامی سطوح قطعه به صورت مستقیم دسترسی داشته باشیم  این روش معمولا باکنترل دقیق ضخامت پوشش برای پوشش کاری سطوح خارجی به کار می رود .

روش غوطه وری تقریبا برای تمامی قطعات به کار میرود که شامل قطعات مونتاژشده بوسیله پرچ کاری وجوش نقطه ای میباشد بجز درمواردی که سطوح تماس به صورت ناکافی با دوغاب  پوشش شوند . برای ضخامت  پوشش یکنواخت  برای هر قطعه  باید شرایطی را ایجاد کنیم تا هر سطح زاویه مناسبی داشته باشد .

-         آماده سازی سطح

قطعات قبل از اسپری یا غوطه وری باید کاملا تمیز شوند نقاط روغنی از چسبندگی  پوشش جلوگیری کرده وموجب ایجاد پوسته وترک خوردگی در جریان آتش زدن می شود . موقعی که از سند پلاست استفاده می کنیم ساینده ها باید عاری از هر گونه آلودگی باشند قطعات باگوشه های  تمیز باید گرد شوند چون پوشش کاری آنها  مشکل است . اگر گوشه های تیربدون گرد کردن  پوشش کاری شوند پوشش اغلب بعد از آتش زدن ترک برمی دارد .

فرایند تمیز کاری اصولی که به کار می رود عبارت است از شیمیایی و سایش . روش تمیز کاری شیمیایی برای فلزات  کم آلیاژ مشابه روشی است که قبل  از لعاب کاری چینی به کار میرود . برای مواد پر آلیاژ مانند فولاد  زنگ نزن وآلیاژ های مقاوم به حرارت پوسته زدایی حرارتی ویاچربی زدایی  بخار تری کلرواتیلن بعد از ماسه زنی به کار می رود بجزبرای مواد نازک ومواد با سطوح غیر قابل دسترسی برای این قطعات تمیزکاری شیمیایی استفاده می شود.

جدول 15 محلولهای تمیز کاری  شیمیایی ومدت زمان  غوطه وری را برای فولاد های زنگ نزن و فولاد های مقاوم  به حرارت نشان می دهد .

به کار بردن تمیز کننده ها ی شیمیایی  بامحلولهای قلیایی به قطعاتی محدود می شود که به خوبی خشک می شوندتمامی  محلولهای  تمیز کننده باید از روی قطعه بوسیله آبکشی قبل از پوشش کاری برداشته شوند .

تمیز کاری  ساچمه زنی  بر روی قطعاتی به کار می رود  که بوسیله عمل ماسه زنی اعوجاج روی آنها  ایجادنشود وسطوح آنها نیز برای ماسه زنی  قابل دسترسی باشد . تمیز کاری سایشی موقعی به کار برده می شود که پیوند قوی بین پوشش وزیر لایه نیاز باشد .

ماله سیلیکا اغلب برای ماسه زنی متوسط به کار می رود ودارای هزینه پایینی می باشد . اگر چه نرخ بالای استهلاک وتاثیر مضر آن بر روی تجهیزات ماسه زنی  موجب هزینه های بالای نگهداری وتعمیرات می شود . به کار بردن موادبا هزینه  زیاد اولیه مانند ساچمه های فولادی  اکسید آلومینوم وساچمه های شیشه ای موجب کاهش هزینه های  نهایی می شود .

-         فرآیند

مواد پوشش دهی سرامیکی ممکن  است به صورت دوغاب خریداری شوند که دراین حالت تنها ویسکوزیته آنها با اضافه کردن مواد ویژه ویا آب قبل ازکار بردتنظیم می شود پوششها همچنین ممکن است به صورت خمیر شیشه باشند . خمیر شیشه با آب وارد آسیاب به همراه موادخنثی دیگر ، خاک رس  می شود تا آنالیز مورد نظر بدست آید . تغیرات درترکیب شیمیایی  توصیه شده و ویسکوزیته دوغاب ممکن است شرایط نامطلوبی را ایجادکند ویسکوزیته ویژه پایین موجب محدودیت پوشش ویا جاری شدن پوشش به کار رفته می شود .

بالا بودن ویسکوزیته ویژه موجب ضخیم شدن پوشش می شود که به هنگام آتش زدن ترک می خورد . برای بدست آوردن نتایج رضایت بخش نمونه های تست دراندازه های  25 تا 75mmو با همان ترکیب شیمیایی تهیه می شوند وبرای چک کردن وزن لایه خشک شده دوغاب و ویژگیهای  پوشش بعد از پخت به کار می روند . دوغاب درابتدای  همه مرحله کاری باید چک شود وهر موقعی  که نیاز باشد تنظیم گردد . ویا حمام دوغاب جدیدی تولید شود.

کاربرد دوغاب روی قطعه کار نیز همچنین بدلیل ضخامت پوشش مهم می باشد برای فولاد های زنگ نزن و آلیاژ های مقاوم به حرارت ضخامت پوشش در محدوده 13 تا  می باشد . تلرانس ویژه ای برای ضخامت پوشش ها وجود ندارند . اگرپوشش  خیلی نازک باشد درجریان پخت اکسید می شود وسبب از بین رفتن اثر حفاظتی آن می شود .

واگر خیلی ضخیم باشد ترک می خورد . غوطه وری یک روش ترجیحی برای پوشش کاری قطعات می باشد اگر چه اسپری نیز به صورت گسترده ای به کار می رود .

در بسیاری از موارد لازم است پوشش اضافی از رو ی سطح برداشته شودتا اینکه ازترک خوردگی جلوگیری شود . اشکال پیچیده باید اسپری شوند زیرا غوطه وری موجب ایجادپوشش اضافی در سطوح غیر قابل دسترس می شود .

بعد از به کار گیری  دوغاب باید  درهوای گردش بین 60  تا 120c0 برای 10 تا 15 دقیقه خشک شود . اگر دمای خشک کردن بسیار پایین باشد خطوط آبی روی  پوشش ظاهر می شود واگردما بالاباشد پوشش پاره می شود . تمامی آبها باید برداشته شوند تا پوشش درهنگام پخت پوسته ای نشود . پخت درکوره هایی که بوسیله جریان برق ویا گاز گرم میشوند انجام می گیرد دمای پخت وزمان بستگی به ضخامت پوشش وزیرلایه دارد .

دما واتمسفر کوره باید کنترل شودتا ویژگیهای  سطحی مناسب با حداکثر چسبندگی پوشش بدست آید . پخت اضافی موجب اکسیداسیون زیاد زیر لایه شده وموجب کاهش چسبندگی وکاهش خواص پوشش می شود اگر پخت کمتر باشد پوشش چسبندگی  واستحکام کمتری داشته و اثر حفاظتی حداکثر رانخواهد داشت .

تجهیزات برای اسپری پوششهای سرامیکی به صورت تجاری دردسترس می باشد تفنگ اسپری دارای نازلی باقطر سوراخ 1/30 تا 2/80mm می باشد .

نازلهای کار آمد دارای ظرفیت 260000  تا 330000mm3 برای مواد پوشش به ازای هر دقیقه با به کا ربردن فشار هوا 345kpa برای هدایت  مواد پوشش دهند . به سطح قطعه کار می باشند هوای فشرده تولید شده باید عاری از کثیفی ، روغن ، گرد وخاک ،اکسید ورطوبت باشد . تنظیم کننده فشار هوای مطمئنی باید به کار رود تا تنظیم دقیق فشار  بویژه دررنج 205 تا 550kpa امکان پذیر باشد .

برای اغلب کاربردهای غوطه وری  تجهیزات شامل یک مخزن مطابق آنچه درشکل 1 دیده می شودمی باشد . مخزن بایدبه اندازه کافی بزرگ باشد تا امکان غوطه ور شدن کامل قطعات درداخل دوغاب وجود داشته باشد از پایه یا قفسه برای خشک کردن استفاده می شود .

تجهیزات غوطه وری  باید به گونه ای طراحی شوند که امکان کنترل دمای مخزن وسیستم های گردشی با مانیتور وجدا کننده ها برای برداشتن  آلودگی ها وجود داشته باشد .

تجهیزاتوماتیک مطابق شرایط مختلف معمولا برای خشک کردن صحیح به کار می رود .

پوشش دهی سیال : پوشش دهی سیال حالت اصلاح شده غوطه وری وخشک کردن می باشد که دوغاب به قطعات رسانده می شود . دوغاب ازنازلهای  طراحی شده به سطوح قطعات جاری می شود و سپس در داخل حوضهایی خشک می شود .

-         اسپری شعله ای

اغلب موادپوشش دهی سرامیکی که امروزه به کار می روند میتوان توسط اسپری شعله ای استفاده شوند . سیلیکاتها ، سیلیسیدها ، اکسیدها ، کاربیدها ، بوریدها ، ونیتریدها ، مواد اصلی هستند که توسط این  فرایند به کار می روند سه روش برای گرم کردن وهدایت ذرات درشرایط پلاستیک به سطح قطع کار وجود دارد اسپری شعله احتراقی ، اسپری شعله قوس پلاسما ، واسپری تفنگ  انفجاری ، دردوروش اول مواد پوشش دهی به صورت پودر یامفتول به کار می روند درروش اسپری تفنگ انفجاری فقط مواد به صورت پودر به کار می روند .

قابلیت کاربرد

پوشش های سرامیکی اسپری شعله ای برروی قطعات  دریک دامنه وسیعی ازاندازه وشکل انجام می گیرد . تقریبا تمامی فلزات  را می توان بوسیله روشهای استاندارد سند بلاست تمیز کاری کردوسپس تادمای 150 تا 205c0 برای پوشش کاری گرم کرد .

تجهیزات  اسپری می توانند  به صورتهای گسترده ای  مناسب شوند زیرا  دارای نوک کج شونده ای  می باشند که می تواند تا 45 درجه کج شود اگرنوک اسپری در فاصله  چند اینچی سطح باشد می توان تا 45 درجه نسبت به سطح آن را کج کرد .

باتوجه به نکات عملی محدودیتهای  اندازه گا   برای پوشش کاری سطوح بیرونی وداخلی قطعات  تنها بستگی به آماده سازی ومدیریت تجهیزات داردعموما حداقل اندازه قطر  داخلی به 50mm محدود می شودوطول نیز نباید از 3.7m تجاوز کند مگر اینکه قطر به اندازه کافی بزرگ  باشدتا تمامی تفنگ وخطوط تا مینی را تطبیق دهد .

پوشش دهی گذرگاههای انحناء دار محدود به اندازه وشکل قطعات می باشد که اجازه دستیابی  تفنگ به زوایا ومسافتها را بدهد .

برا ی مثال پوشش دهی مطلوب  برای سیم های کوچک تا حد 0.1mm درقطر ونازلهای راکت با قطر دهانه 6.4mm و طول 13mm وداکتهای بزرگ با قطر 2m و طول 8.2m امکان پذیر می باشد .

اسپری شعله احتراقی

متغیرهای فرایند اسپری شعله ای که تاثیر مستقیم بر کارکرد پوشش دارد عبارتند از آماده سازی  سطح ، عملکرد تفنگ ، مسافت اسپری ، دمای قطعه کار ونوع پوشش

کارکرد پوشش بستگی به آماده سازی سطح دارد . اگر سطح کاملا تمیز کاری  شده باشد ویابه اندازه  کافی زبر شده باشد  استحکام پیوندها ممکن است به 50 درصد ویا بیشتر کاهش یابد .

چسبندگی بهینه ذرات اسپری به همدیگر بستگی به ریز بودن اسپری ویکنواختی ذرات وتنظیم درست گاز نسبت به فشار وسرعت مناسب تغذیه مواد دارد . واین تنها ممکن است باتنظیم درست سیستم اسپری انجام بگیرد . دما واندازه ذرات اسپری باید  دقیقا کنترل شود . اگر تفنگ مفتول به صورت متناوب ذرات درشت تولید می کند آنها به اندازه کافی گرم نمی شوند ودرنتیجه شکل پذیری آنها کمتر است وموجب پیوند ضعیف بین ذرات وزیر لایه می شود یا پوششهای ضعیفی را به صورت موضعی روی سطح ایجاد می کند .

تفنگ اسپری باید دریک فاصله مناسب نسبت به سطح قطعه کارنگهداری  شود که بستگی به نوع پوشش موردنظر خواهد داشت اگرتفنگ خیلی نزدیک باشد پوشش ترک دار خواهد بود ومقاومت  حرارتی آن پایین است  اگرفاصله تفنگ تا قطعه کار زیاد باشد موجب ایجادپوشش نرم واسفنجی می شودکه خواص فیزیکی آن پایین است وموجب کاهش کارایی پوشش می شود.

-         آماده سازی سطح

از آنجاییکه دراسپری شعله ای ذرات ابتدا با استفاده از پیوندهای مکانیکی به زیر لایه می چسبند درنتیجه ایجاد زبری سطح با استفاده از روشهای مناسب ضروری است که شامل ایجاد برش شیار، آج وسند بلاست ویاایجاد یک زیر پوشش فلزی میباشد سندبلاست وایجاد زیر پوشش فلزی شرایط سطحی بهینه را برای ایجاد پوشش سرامیکی فراهم میکند . وقتی که عملیات سند بلاست به کارمی رود . ذرات ساینده باید تمیز وتمیز باشند . زبر کردن باید یکنواخت باشدتا  زوایای مقعر وحداکثر نیز تا در امکان وجود داشته باشدساچمه های فولادی یکی از روشهای  مطلوب ساچمه زنی  می باشد که خرد شوندگی آن پایین وعمرشان ماگزیمم است ساچمه ها متناوباً بایداز کثیفی وذرات اضافی پاک شوند . ساچمه های فولادی گوشه دار در اندازه های مختلف در دسترس است . ساچمه G25 بافشار هوای 275KPA برای بسیاری ازکاربردها به کار می رود .

ساچمه های آلومینای فیوزشده ممکن است به کار روند موقعی که آلودگی سطح توسط ساینده های فولادی وجود دارد .

آماده سازی  سطح بهینه با استفاده از ساچمه شماره 24 ودرفشار رانش 275 تا 345kpa بدست می آید سرعت برش  این ساینده ها بیشتر از فولادست اما شکست برخی از ساچمه ها ممکن است اتفاق بیفتد  وذرات بسیار ریز باید قبل از استفاده دوباره  برداشته شود .

برای موادسبک ذرات ریز ( No.46) وفشا رپایین ساچمه زنی برای جلوگیری از اعو جاج قطعه کار توصیه می شود کاربید سیلسیم همچنین  سطح مطلوبی رابرای پوشش دهی  سرامیکی  ایجادمی کند پوشش های فلزی اسپری پایه آنکوریت ( پوشش فسفاته که روی و آهن ) برای سرامیکهای  اسپری شعله ایجاد می کنند  که با استفاده ازسند بلاست بدست می آید . اسپری مولیبدن  زیر پوشش برای ایجاد پیوند پوششی برای کاربردهای پوشش دهی سرامیکی بعدی می باشد . که بسیار سخت ونازک می باشد وزبری سطح مناسبی را ایجاد می کندزیر پوششهای اسپری نیکل – کرم یا نیکل – کرم – آلومینوم برای چسبندگی پوششهای  سرامیکی اسپری شعله ای موقعی به کار می روند که پوشش به طورمرتب  درمعرض دماهای بالا می باشد .

زیر پوشش ها ضخامت های بین 50  تا  ایجاد می شوند تا چسبندگی بهینه ای برای پوشش دهی سرامیکی ایجاد کنند وقتی آلیاژ فلزی به کار می رود سطح زیر لایه ابتدا بوسیله سند بلاست زبر می شود . وسطوحی که لازم نیست پوشش دهی شوند با استفاده از لاستیک ، ورق فلزی  ، پوشانه پوشانده می شوند که بستگی به شدت عملکرد زبری سطح دارد .

-         فرآیند

بعد ازآماده سازی سطح ، تفنگ اسپری با استفاده از موارد پوشش دهی سرامیکی با اندازه مناسب بار گذاری  می شود و تفنگ اسپری با استفاده از دستور العمل سازنده روشن می شود.

تکنیکی که برای اسپری شعله ای  سرامیکها به کار می رود مشابه اسپری رنگ می باشد . کاربرد موفقیت آمیز بستگی  به مهارت اولیه اپراتور دارد .

اسپری وسرعت عبورذرات ازتفنگ تا حد امکان باید ثابت نگه داشته شود فاصله وسرعت بستگی به تجهیزات اسپری ، ترکیب شیمیایی  مواد پوشش ، فلز زیر لایه ، وویژگیهای فیزیکی مورد نیاز پوشش دارد . تفنگ های پودری نسبتا دراز بوده ودارای شعله  انبوه برای گرم کردن پودرهای  سرامیکی درجریان عبور از ناحیه گرم می باشند . درنتیجه تفنگ های پودری نیاز دارند که درفاصله 150-200mm قطعه واقع شوند وعبورذرات  باید کاملا سریع باشد تا اززیاد داغ شدن  آنها جلوگیری شود . تفنگ های  مفتول  باهمان روش داغ کردن استفاده می شوند وناحیه داغ شدن  بسیار کوتاه می باشد زیرا گرم کردن سرامیکها همیشه در نقطه انتهای ثابت شده مفتول اتفاق می افتد برای تفنگهای مفتولی فاصله بهینه اسپری تقریبا 75mm است تفنگ باید به صورت مداوم بر روی سطح به گونه ای حرکت کند که هر لایه به صورت مختصری  بر روی دیگری  قرار بگیرد وقتی که سطح به طور کامل  پوشش شد .   دیگری نیز برای افزایش ضخامت باز رویه مناسب برا ی پوشش کاری به کار می رود .

وقتی که زاویه  اسپری با سطح قطعه کار 90 درجه می باشد یک پوشش صاف با سرعت بالا روی سطح ایجاد می شود .

زاویه های اسپری تا 450 ازموقعیت تفنگ می توانند جابه جا شوند اگرکاهش مختصر درویژگیهای  فیزیکی پوشش قابل قبول باشد برای بدست آوردن  خواص پوشش بهینه دمای قطعه کارباید کنترل شود چسبندگی پوشش به طور زیادی کاهش پیدا می کند اگر زیر لایه تابالای دمای 260c0 گرم شود . دمای زیر لایه با به کار بردن     دمایی درطرف دیگرنمونه با استفاده از رنگ وبا مدادهای شمعی که وقتی دما از حدمجاز بالاتر می رود ذوب می شوند.

وقتی که تفنگ مفتولی برای پوشش کاری سطوح صاف به کار می رود باید راهکارهایی استفاده شود تا از گرم شدن زیاد  زیر لایه جلوگیری شود .

-         حرکت آهسته ویکنواخت تفنگ به سمت قطعه کار با سرعت حدود /3m بر5 ثانیه

-         نگهداری فاصله مناسب بین تفنگ وقطعه کار ( حدود 75 mm) درجریان اسپری کردن

-    اگرقطعه کار کوچک باشد توقف هایی بین پاسهای مختلف پوشش ایجادمی شود تا اجازه سرد شدن مختصر قطعه کار را بدهند .

زیاد داغ شدن زیر لایه درداخل یک دستگاه با ثابت کردن قطعه کار واسپری برای مدت زمان کوتاهی انجام می گیرد شرایط برای این عمل  درشکل 2 آمده است .. پوشش دهی اسپری شعله احتراقی سطوح داخلی محفظه های احتراق موشکها درشکل 2 نشان داده شده است موجب ذوب ویا سوختن آلیاژ زیر لایه منیزیوم می شود وقتی که پوشش زیر کونیا به صورت پیوسته به کار می رود وخرابی قبل ازایجاد ضخامت مورد نیاز 890 تا 1025mm اتفاق می افتد.

عمل پوشش دهی شامل چرخش قطعه کار درحدود 30 تا 50 دور بر دقیقه ، اسپری برای زمانهای کمتر از 25 ثانیه وپس برداشتن قطعه کار واجازه دادن  تا اینکه تا دمای اتاق سرد شود ودرجریان این عمل قطعاتی که پوشش نمی شوند ویا به صورت جزئی پوشش می شوند باید به همان  روش گفته شده عمل شوند هر محفظه احتراق نیاز به هشت چرخه یا بیشتر برای ایجاد پوشش باضخامت مشخص دارد.

شکل 3 نازل فلزی راکه برای پوشش کاری با آلومینا و زیرکونیا  باضخامت 635 به کاررفته نشان می دهد .

شرایط اعمال به صورت زیر می باشد .

مساحت کل پوشش شده هر نازل 7100mm4 می باشد . زمان لازم برای آماده سازی ، سند بلاست پوشش کاری به صورت زیر می باشد وقتی که مساحت های زیاد نیاز است پوشش کاری شوند ممکن است بدلیل اقتصادی بودن از بیشتر از یک تفنگ استفاده شود با تنظیمات  درست مکانیکی یک اپراتور میتواند چهار دستگاه را به صورت کار آمدی کنترل نماید .

اسپری شعله ای قوس پلاسمایی :

در فرایند های پلاسمایی ، گاز ویا مخلوطی از گاز ها مانند ارگون ، هیدروژن یا نیتروژن به داخل محفظه قوس تولید کننده پلاسما تغذیه می شود و بااستفاده از قوس الکتریکی  بین الکترود ونازل گرم می شود .

گاز تا دماهای بالای 83000 گرم می شود تا اینکه تشکیل پلاسما وگاز یونیزه بدهد که این عمل بواسطه نازل افزایش پیدا می کند پودر سرامیکی  با استفاده از جریان گاز به پلاسما تزریق می شود که گرم شده ذوب شده  وبه طرف قطعه کار رانده می شود .

منابع گرمایی  دمای بالا که قوس پلاسمایی از آنها بهره می برد ومقدار انرژی ذرات سرامیکی نسبت به فرایند شعله احتراقی  متفاوت  می باشد واین برخی اصلاحات در موقعیت تفنگ را ایجاب می کند وقتی که فرایند پلاسما به کار می رود مواد سرامیکی دمای ذوب بالا مانند کاربیدهای فلزات  دیر گداز با سرعت رسوب  دهی بالا را می توان روی سطح پوشش دهی کرد . عملکرد فرایند برای اسپری قوس پلاسمای مشابه آنچه که برای اسپری شعله  احتراقی گفته شد می باشد .

پوششهای  مانع حرارتی یکی از کاربردهای رایج اسپری قوس پلاسمایی می باشد به کاربرد ن برای قطعات دمای بالای مشخص مانند قطعات داخلی محفظه های احتراق ویا پره های توربین گازی و پوششهای  مانع حرارتی برای عایق حرارتی کردنفلز زیر لایه از موارد استفاده آنها می باشد .

پوششها به گونه ای طراحی می شوند که افت دمایی مانند 110C0 دردما در دماهای بین 980 تا 1095C0 ایجادکنند اما درشیب های دمایی به کار می روند که زیر لایه وطرف دیگر فلز با استفاده از هوا خنک می شود . مانع حرارتی می تواند یک زیر پوشش به ضخامت 150- از آلیاژهای دمای بالا ی نیکل ، کبالت ، کرم ، آلومینوم ، ایتریم ، باشد که بعد از یک پوشش باضخامت 255- ایتریا وزیر کونیا پایدارشده ویا زیر کونات منیزیوم باشد اگر ضخامت بیشتربرای عایق بودن بیشتر نیاز باشد تنشهای  حرارتی که ایجاد می شوند باید درنظر گرفته شوند درکاربردهای  ازمایشگاهی تست چرخه حرارتی  بعد از ارزیابی موتور انجام می شودتا کیفیت وعمر کار کرد پوشش را تخمین بزنند .

-         اسپری شعله تفنگ انفجاری

اسپری شعله تفنگ انفجاری به صورت مشخص متفاوت ازسایرفرایندهای اسپری شعله ای میباشد وبرای نشاندن موادسخت ومقاوم به سایش مانند کاربیدهای تنگستن به صورت ویژه ای توسعه یافته است . اسپری تفنگ انفجاری باکنترل انفجار استیلن واکسیژن برای ذوب وراندن ذرات به سوی زیر لایه به کار می رود .

مواد پودر که بوسیله این فرایند اسپری می شوند کاربیدها شامل مقادیر کمی از چسب فلزی واکسیدها یامخلوط اکسیدها می باشند . پوششها معمولا دارای ضخامت کمتر از  ودرکاربردهایی که مقاومت به سایش درشرایط کاری بحرانی نیاز باشد به کار می روند. کاربردها شامل آب بندی موتورهای جت هواپیما ( برای محافظت دربرابر سایش مالشی خشک ) وکمپرسور های هواپیما وپره های توربین ( برای محافظت در برابر خوردگی سایشی دردماهای متوسط وبالا )

ذرات پوششی ازتفنگ با سرعتهای فراصوتی ایجاد می شوند برروی سطوحی که ذرات کافی د ر دسترس باشد پوشش یکنواختی ایجاد میشود این محدودیت ازپوشش کاری  سوراخهای باریک ، حفره ها وشکافهای V شکل جلوگیری می کندقطر داخلی بالای 907.MM وازدوطرف بازتا عمق قطر می تواند پوشش کاری شود .

کنترل کیفیت

تنها تست غیر مخرب برای ارزیابی کیفیت پوشش های سرامیکی کافی نمی باشد اگرچه بازرسی چشمی یامقایسه دارای محدودیت می باشد بسیاری از ابزارها نمونه های پوششی با سطح معیوب را آماده می کنند تا اثر حفاظتی مضر وعمر پوششها موردارزیابی قرار گیرد .

تست دمای بالا : یکی از روشهای قابل اعتماد برای تعیین پیوستگی ومقاومت به اکسیداسیون ساختارهای پیچیده که بوسیله فلزات دیرگداز ایجاد می شوند قرار دادن این ساختار درمعرض دماهای بالا وتحت شرایط کاملا کنترل شده می باشد . ابتدا سطوح با بزرگنمایی  های کم تحت  بازرسی چشمی قرار می گیرند . سپس نمونه ها تا دمای 1095 تا 1205C0 درهوا گرم می شوند. بعداز مدت زمانی 15 دقیقه گرم شدن سطوح مورد بررسی قرار می گیرند هنگامی که داغ هستند برای ایجاد اکسیدهای گازی (تری اکسید مولیبدن وقتی که مولیپدن زیر لایه است) یا برای تغییر رنگ که همراه با اکسید شدن نیوبیوم ، تانتالم ، یا تنگستن زیر لایه می باشد .

اگر هیچ اکسیدی مشاهده نشودقطعه از داخل کوره  بر داشته می شود سرد شده وتحت بزرگنمایی 15 برابر موردبررسی قرار می گیرند سطوح ممکن است اکسیداسیون زیر لایه رادر بزرگنمایی  های 100 برابر نشان دهند . اگرهیچ گونه عیبی مشاهده نشود  قطعه به مدت 45 دقیقه دوباره گرم می شود سرد شده ودوباره مورد بررسی قرار می گیرد .

عیوبی که بعداز 15 دقیقه مشاهده می شوندقابل تعمیر هستند عیوب غیرمجاز مانند آنهایی که روی سطوح تماس هستند ممکن است نیاز داشته باشندکه برای تعمیر ساختار مناطق معیوب دوباره تحت فرایند قرار گیرند .

بازرسی نافذ فلورسنت : بازرسی نافذ فلورسنت برای آشکار کردن ترکها ، حفره ها وناپیوستگی های سطح پوشش مفید می باشد . قطعه کاردرداخل مایع نافذ غوطه ور شده ومایه اضافی ازروی سطح برداشته می شودوسطوح بوسیله سوسپانسیون های کلوئیدی که به عنوان اشکار سازهستند  پوشیده می شوندمایع نافذ  در داخل عیوب نفوذ کرده وسپس به داخل آشکار ساز تراوش می کند وطرح کلی عیب را موقعی که درمعرض نورفرابنفش قرار می گیرد نشان می دهد  .

این یک تست حساس می باشد وعیوب سطحی تنگ را آشکار می کند وقتی که آینه های بزرگ نمایی  دستی به کار می روند این روش برای بازرسی قطعات پیچیده ولوله ها به کارمی رود .

تستهای مخرب : تست های غیر مخرب را می توان برروی قطعه کار ویابر روی نمونه هایی که همزمان باقطعه کار پوشش کاری میشوند انجام داد . روشهای تست استاندارد مانند استحکام کششی ، مدول گسیختگی ، خمشی ، دانسیته ، سختی وآنالیز متالوگرافی وشیمیایی با استفاده از آماده کردن  نمونه هایی که از مقاطع ضخیم پوشش بدست می آید انجام می گیرد .

ومثالی درشکل 14a نشان داده می شود نمونه های کششی پوششها به صورت زیر آماده     می شود .

-         ساییدن پوشش با چرخهای برش

-    برداشتن مقاطعی با عرض 13mm از پوشش اززیر لایه وساییدن آنها تار سیدن به ضخامت باریک /125mm نمونه های باریک ممکن است توسط آزمایش استاندارد گسیختگی مورد تست قرار گیرند .

پوشش با استفاده از نیرومی تواند برداشته  شود موقعی که بر روی زیر لایه گرافیتی به کار می رود زیرا گرافیت دارای استحکام بسیار پایینی است وفرایندهای بسیار گسترده ای  بر روی زیرلایه به کار می روند که می تواندبه صورت شیمیایی حل شود وبر روی پوشش تاثیری نگذارد .

ساییدن نمونه ها تا رسیدن به شکل نمونه های  کششی استحکام پیوندی :

یک تست ساده برای پیوند بین پوشش وزیر لایه دیاگرام 14.b می باشد . این تست بابه کار بردن چسب اپوکسی برای بسیاری ازکاربردهای پوششی که بوسیله اسپری قوسی پلاسمایی ویا اسپری شعله احتراقی ایجادمی شوند به کار می رود ترتیب پیوندی این آزمایش در شکل 14.b نشان داده می شود .

استحکام ضربه : اگر چه مقادیرضربه متداول بر روی پوشش با به کار بردن نمونه های تست شارپی وایزود بدست می آید .

تست ضربه مفید شامل پرتاب یک گندله ازتفنگ هوا با سرعت کافی می باشد که موجب تغییر شکل قابل اندازه گیری  فلز زیرلایه می شو د سپس پوشش به صورت چشمی برای وجود ترک وپلیسه موردبررسی قرار می گیرد این تست مناسب ترین روش برای پوشش هایی می باشدکه ضخامت آنها کمترا ز  می باشد .

خواص سایشی  : درتست مالشی خشک دو نمونه به هم جفت شده وبه همدیگر با نیرو وسرعت سطح نسبی که برپایه شدت عملکرد انتخاب می شود مالیده می شوند . آزمایش مشابهی برای تعیین خواص سایشی  دردمای بالا ، سازگاری  پوشش با روانکار یا خورده شونده وتاثیر سایشی آنها انجام می گیرد .

ساختار وسختی :

میکروسکوپ یک ابزار مفید برای مشاهده پیوندها چسب ها وآخالهای فلزی یااکسیدی  پوشش می تواند باشد . تست سختی  سنجی اندازه گیری مستقیم پیوندهای بین ذرات را فراهم می کند برای مثال  سختی حقیقی  اکسید آلومینوم معمولا درمحدوده 1800 تا 2000 ویکرز میباشد .

مقادیر سختی ویکرز قابل قبول اکسید آلومینوم نشانده شده به روشهای مختلف بین 600 تا 800 ویکرز برای پوشش های اسپری شعله ای ، 700 تا 1000 ویکرز برای پوشش های اسپری پلاسما و 1000 تا 1200 ویکرز برای پوشش های اسپری تفنگ انفجاری می باشد .

مقادیر ماکزیمم نشان دهنده  سختی حداکثری  هستند که با استفاده از این روشها به دست می آید وبنابراین  درجه پیوند بین ذرات بالامی باشد مقادیر سختی ویکرز قابل قبول برای سه پوشش سرامیکی دیگردرجدول 12 نشان داده می شود مقادیرسختی بدست آمده بانافذ نوپ می باشد که برای مقایسه  به ویکرز تبدیل شده اند .

کف:

کف:

 امروزه از سنگ، کاشی، موکت، کفپوش‌های پلاستیکی، چوبی و موزاییک در انواع مختلف به عنوان پوشش کف ساختمان استفاده می‌کنند.

انواع کف‌پوشها عبارتند از: سنگ، کاشی، موکت، کفپوش‌های پلاستیکی، چوبی و موزاییک

سنگ: 
سنگ گران‌بهاترین نوع مصالح ساختمانی است. یکی از موارد استفاده آن مفروش کردن کف آشپزخانه و سرویس‌های بهداشتی است. هرچه ابعاد آن بزرگ‌تر باشد، قیمت آن نیز گران‌تر است. نقش و سختی سنگ‌های رنگی و تزیینی در ارزش‌گذاری آن‌ها مؤثر است. وجود هر گونه لکه، رگه یا ترک در سنگ‌های قیمتی باعث کاهش ارزش آن‌ها می‌شود. صیقلی دادن سنگ‌ها بعد از نصب روشی برای از بین بردن میکروب‌های بین درز سنگ‌ها است

.

مشکلات استفاده از سنگ:
پاک کردن لکه و چربی از روی سنگ به آسانی میسر نیست. سنگ در فضاهای سرد کاربرد چندانی ندارند. از دیگر مشکلات استفاده از سنگ ایجاد سر و صدا به دلیل تماس با وسایل چوبی است. البته این مشکل را می‌توان با اضافه کردن یک تکه چرم زیر پایه صندلی‌ها از بین برد. برای مفروش کردن کف اتاق‌خواب به دلیل سرد بودن، صیقلی بودن و ایجاد اصوات مزاحم معمولاً از سنگ استفاده نمی‌شود.

تکستدام نوعی سنگ مصنوعی و زیبا است که تمام خصوصیات سنگ‌های طبیعی را دارا می‌باشد.

سرامیک:
سرامیک در رنگ، فرم و ابعاد متنوع موجود است. ابعاد بزرگ‌تر آن گران‌تر است.

مشکلات استفاده از سرامیک:
درزهای سرامیک ساو داده نمی‌شود و بعد از مدتی قابل تمیز کردن نیست. سرامیک سرد است. ضربه سنگین، ترک و لکه باعث ایجاد نمای بسیار زشتی در مجموعه چیدمان آن می‌شود.

موزائیک:
موزائیک از ترکیب سیمان و ماسه ساخته می‌شود. روی موزاییک ساو داده می‌شود . بهتر است از استعمال انواع خاص آن که ایجاد گرد و خاک زیاد در کف ساختمان می‌کند پرهیز شود. موزاییک برای زیرسازی کف‌پوش‌های دیگر مانند موکت استفاده می‌شود.

پارکت یا کف‌پوش چوبی:
پارکت نوعی کف‌پوش چوبی است که روی موزاییک می‌چسبانند . روی پارکت را به دلیل مقاومت کم آن در مقابل رطوبت با موادی مانند پولیستر یا پی‌وی‌سی می‌پوشانند که بسیار مضر هستند و تماس با آن در صورت برهنه بودن پا غیربهداشتی است.

مشکل استفاده از پارکت:
استفاده از پارکت در سرویس‌ها و آشپزخانه‌ها به دلیل مقاوم نبودن در برابر رطوبت اصلاً مناسب نیست. از مشکلات دیگر این کف‌پوش، آتش‌زا بودن آن است.

موکت:
موکت‌ها در رنگ‌ها، طرح‌ها و بافت‌های متنوع تولید می‌شوند. موکت بهتر است از الیاف طبیعی تهیه شده باشد. موکت روی موزائیک چسبانده می‌شود.

مشکلات استفاده از موکت:
از جمله معایب موکت آن است که در مقابل حرارت و رطوبت مقاوم نیست. از دیگر معایب آن آتش‌زا بودن آن است. اما لازم به ذکر است که این کف‌پوش هیچ سروصدایی ندارد. معمولاً از موکت به دلیل جذب آب و رطوبت در سرویس‌ها استفاده نمی‌شود.

کف‌پوش پلاستیکی یا لینولیوم:
لینولیوم از رایج‌ترین و متنوع‌ترین کف‌پوش‌هاست. معمولاً لینولیوم به صورت تکه‌ای،‌ ورقه‌ای و در ابعاد مختلف تولید می‌شود. شکل ورقه ای آن در فضاهای بزرگ‌تر استفاده می‌شود.

مشکلات استفاده از لینولیوم:
لینولیوم بسیار آتش‌زا می‌باشد. اما تولید سر و صدا نمی‌کند. ایجاد الکتریسیته ساکن در آن گرد و خاک را جذب می‌کند و نظافت آن بسیار طولانی می‌شود.

پوش لنگر در نرم افزار Etabs

پوش لنگر در نرم افزار Etabs

پوش لنگر در آیین نامه َACI روش طراحی مستقیم و از جمله روش های آنالیز الاستیک عمومی جهت بدست آوردن مقادیر ماکزیمم لنگر خمشی و نیروی برشی ناشی ازمجموع ترکیبات بارگذاری داده شده میباشد .

روش دیگر آنالیز الاستیک روش ضرائب لنگر و برش میباشد. که در آنالیز دستی قاب بتنی و فولادی اکثرا ازاین روش استفاده می شود که درحین سادگی بامحاسبات پر حجم همراه میباشد. به علاوه دو عامل بارگذاری متناوب و محاسبه نیروهای ضریب دار در بر تکیه گاهها بر حجم عملیات در این روش می افزاید.

نحوه اعمال روش طراحی مستقیم در برنامه ETabs :

برای انجام این کار در نرم افزار Etabs پس از معرفی ترکیبات بار پیشفرض طراحی (مثلاً ترکیبات آبا) یک ترکیب بار اضافه معرفی کنید و نام آن را ENVELOPE میگذاریم.. سپس از منوی کشویی LOAD COMBINATION TYPE گزینه ENVE (پوش) را برگزینیم. حال تمامی ترکیبات بارهای معرفی شده(مثلاً COMB1,COMB2,COMB3 ...) را با ضریب یک با هم جمع مبکنیم و با OK کردن خارج شده سازه را تحلیل می نمائیم. پس از آنالیز سازه با انتخاب اعضایی که مقادیر خروجی برای آنها مد نظر است، از منوی Display > Set Output Table mode…   با مشخص کردن حالت بار تعریف شده نتایج خروجی برای 5 نقطه مینیمم و 5 نقطه ماکزیمم در امتداد عضو مربوطه مشاهده میشود. برای رسم پوش لنگر میبایست این خروجی رابه اکسل Excelمنتقل نمود و در آنجا از کنار هم قرار دادن مقادیر ماکزیمم مینیمم در کنار هم پوش لنگر خمشی یا نیروی برشی برای تیر یا ستون مربوطه را رسم نمود.

برای این کار در هر نقطه نیاز به حداکثرو حداقل مقدار نیروهای داخلی داریم. از به هم وصل کردن نقاط حداکثر و حداقل به دست آمده به یک جفت منحنی می رسیم که به آن منحنی پوش گویند (ENVELOPE DIAGRAM) که دارای یک منحنی حداکثر و یک منحنی حداقل می باشد. و مقادیر لنگرها و برش ها و نیروهای محوری را نمایش دهید. مشاهده می شود نمودار حالت دوتائی دارد که در واقع شامل یک ماکزیمم ویک مینیمم در هر نقطه می باشد. می توان از منوی FILE>PRINT TABLES گزینه Analysis output را انتخاب کرده و در منوی ظاهر شده فقط تیک Frame forces رابزنید و از قسمت Select load cases ترکیب بار ENVELOPE (پوش) را برگزینیم سپس تیک Print to file را زده و مسیر ذخیره شدن فایل و نام آن را انتخاب میکنیم. یک فایل متنی شامل نیروی داخلی اعضا تحت ترکیب بار پوش ایجاد می شود که می توان آن را در محیط اکسل باز کرد و آن را ویرایش نمود. البته می توان ابتدا آنها را جداگانه انتخاب و همان مسیر قبلی را رفته مشاهده می شود در پنجره ظاهر شده در پائین تیک Selected only خورده است یعنی فقط برای اعضائی که انتخاب کردیم خروجی داده خواهد شد.

پوش فیت

پوش فیت

سیستم فاضلابی پوش فیت . آخرین تکنولوژی روز در ایران است که به تازگی حدود ۴ سال است که وارد بازار شده و درمکانهای مختلف علل الخصوص ساختمانهای بلند مرتبه بکار گرفته میشود این سیستم دارای بهترین راندمان برای ساختمانهای بلند مرتبه بوده و باید با ویژگیهای خاصی بکار گرفته شود .سیستم فاضلابی پوش فیت از تولید تا نصب مرحله به مرحله باید با در نظر گرفتن کل زوایا و برنامه های خاصی بکار گرفت . تولید لوله و اتصالات .ازپلاستیک و مواد مرغوب پلی پروپیلن راندوم کوپلیمر تهیه شده و دارای مقاومت زیادی در برابر ناملایمات جوی و فیزیکی در ساختمان میباشد این مواد در برابر آتش و تکانهای شدید ساختمان ناشی از زلزله و نشست تدریجی از خود واکنش نشان داده و مقاومت مینماید . 

 ساختار فیزیکی این سیستم تشکیل شده از اتصالات با کیفیت . و لوله در سایزهای ۵۰و۷۵و۹۰و۱۱۰ در یکسر لوله و اتصال مخروطی شده و داخل مخروط یک شیار عمقی برای نصب اورینگ که عمل آببندی لوله واتصال را انجام میدهد ایجاد گردیده است . اورینگ لوله و اتصالات از نوعی مواد خاص عمدتا تهیه گردیده که به محض جازدن موجب چسبندگی و آبندی لوله واتصال میگردد . که در مبحث بکار گیری نحوه نصب صحیح آن توضیح کامل داده میشود

مزایا

این روز ها خبرگان امور ساختمانی ازسیستم فاضلابی پوش فیت پلی ران سخن می گویند علت چیست ؟

۱.عمر مفید طولانی به دلیل مقاوم بودن لوله

۲.سرعت وسهولت بسیار زیاد در امر نصب واجرا

۳.دارا بودن سطوح داخلی کاملا سیقلی

۴.عدم تحمیل بارهای اضافی به ساختمان به دلیل کمی وزن

۵.ایمنی در شرایت آتش شوزی

۶.عدم نیاز به چسب و جوش

۷.آب بندی پایدار و قابل اعتماد

انجام لوله کشی فاضلاب با لوله پوش فیت و پ

عایب پلی اتیلن جوشی نسبت به پوش فیت

یکی از معایب پلی اتیلن جوشی پلیسه یا زائده برجسته جوش ازداخل حتی در شرایط ایده ال جوش میباشد که عملا " نیز بندرت این شرایط حاصل میشود(اکثریت مجریان ابزار مناسب ندارند) - نکته دیگر اینکه بهترین حالت کاربرد پلی اتیلن زمانی بدست میآید که بتعداد مناسب از موفه استفاده شود که بدلیل گرانی عملا درحالت حداقل ممکن استفاده میشود 

مزایا سیستم پوش فیت پلی ران

چرا سیستم پوش فیت پلیران؟

دلیل مقبولیت و پذیرش سیستم پوش فیت پلیران چیست؟

دلیل این مقبولیت اعتماد به تخصص و توانایی پلیران اتصال در ساخت و ارائه محصولی است که دارای ویژگی های انحصاری است از جمله :

1-عمر مفید طولانی به دلیل مقاوم بودن لوله ، اتصالات و حلقه های آبندی در برابر ضربه ، تنش مکانیکی و حرارتی و مواد شیمیایی

2-سرعت و سهولت بسیار زیاد در امر نصب ، اجرا و در نتیجه صرفه جویی در وقت و هزینه

3- دارا بودن سطوح داخلی کاملا صیقلی و نبود هیچ گونه زائده اضافی در مسیر جریان که منجر به بر طرف شدن امکان گرفتگی و انسداد مجاری و کاسته شدن از هزینه های تعمیرات و نگه داری می شود.

4- عدم تحمیل بار اضافی به ساختمان به دلیل کمی وزن و نبود نیاز به تقویت بخش های پذیرنده بار در ساختمان

5-ایمنی در شرایط آتش سوزی به دلیل دارا بودن ویژگی Flame Retardant منطبق با استاندارد DIN 4102-B1

6- عدم نیاز به چسب ، جوش دادان و نظائر آن و کاسته شدن از هزینه های اجرایی

7- آب بندی پایدار و قابل اعتماد حتی در شرایط نشست ساختمان و لرزش های غیر مخرب به دلیل خصوصیات فیزیکی اجزای متشکله سیستم

8- قابلیت انطباق و متصل نمودن اجزای سیستم به لوله و اتصالات سایز سیستم های قدیمی اعم از پلیمری و آلیاژی

9- امکان اجرای سریع و ساده سیستم ونت به صورت کامل و افزودن هر چه بیشتر به مر مفید سیستم

10- بهره گیری از پیشرفته ترین تکنولوژی روز جهان و ادغام آن با فناوری های اصیل ایرانی

11- طراحی و ساخت ابزار مناسب برای آسان و مطمئن نمودن فرآیند نصب اجرا

12- افزون بر موارد فوق تنوع ابعادی از نظر قطر لوله و اتصالات (40 تا 160 میلیمتر) زوایا (15 . 30 . 45 . 67 . 87 درجه ) و طول لوله ها (300 تا 3000 میلیمتر) و وجود یک یا دو سوکت در لوله ها در عمل امور مربوط به طراحی و اجرا را بسیار اده و انعطاف پذیر کرده است.

در مجموع این امتیازات سبب گردید تا سیستم پوش فیت پلیران اتصال که منطبق با استانداردهای معتبر جهانی از جمله EN 1451  و DIN 19560 ساخته می شود پس از مدت کوتاهی به نوان جایگزینی مطمئن و مناسب برای همه سیستم های قبلی از سوی دست اندرکاران ساخت و ساز مورد استقبال قرار گیرد.

چگونه به موضوع نما در معماری بیندیشیم؟

چگونه به موضوع نما در معماری بیندیشیم؟
نما در لغت نامه دهخدا به معنای صورت ظاهری هر چیزی، آنچه که در معرض دید و برابرچشم است، آنچه از بیرون سوی دیده می شود، منظره خارجی بنا و عمارت،‌ قسمت خارجی ساختمان و نماسازی، فن روسازی ساختمان و ساختن نمای عمارت است.
در سال‌های اخیر پس از مطرح شدن دوباره اهمیت فضاهای عمومی و ارزش زندگی شهری، نما اهمیت دوباره ای یافته است. نما در عمل درون ساختمان را از بیرون و فضای خصوصی را از فضای عمومی جدا می کند. نما حاکی از موقعیت فرهنگی سازندگان ساختمان است و نشانگر میزان نظم طرح ساختمان، امکانات و ذوق تزیین و خانه آرایی طراح و مالک است. یک نما به مثابه معرفی وضعیت ساکنان ساختمان در بین عموم است. نما در واقع صورت ساختمان و بهترین بیان حالتی است که فرد طراح یا مالک از خود در برابر بیرون دارد. نماهای داخل ساختمان بیشتر جنبه خصوصی دارند، لیکن نماهایی که به سمت کوچه و بافت شهر باز می‌شوند، جنبه عمومی تر دارند.
بنابراین وجوه پشت و جلوی ساختمان از یک طرف دارای نمود اجتماعی و از طرف دیگر نمود مشخص ساکنان خود است بنابراین نمای هر ساختمان باید هم با فضای عمومی همبستگی داشته باشد و هم بتواند حجم داخلی ساختمان را بیان نماید.


نمای هر ساختمان موثر در مجموعه شهری است که در آن حضور دارد و این تاثیر را در بدنه خیابان‌ها یا میدان‌ها که در آن قرار گرفته است می گذارد. اگر به نمای ساختمان واحدی، بدون در نظر گرفتن نمای دیگر ساختمانها فکر شود، همگونی نمای شهری در کلیت از بین می‌رود. 
تناقض بین جنبه شهری و بیان فردی نما در صورتی می‌تواند از بین رود که ساختمان جزیی از شهر در نظر گرفته شود و ارتباطات آن با محیط اطراف چند جانبه باشد. نمای رو به کوچه و خیابان باید تابع عوامل همبستگی بین نماهای اطراف باشد. اما در عین حال بر اساس ترکیبی از اجزا مختلف بر حسب عملکرد، ابعاد و مصالحشان شخصیت خاص خود را دارد.
نما در واقع یک سطح صاف و تخت نیست بلکه آن سطح انتقالی بین فضای داخل و خارج است که با عقب نشستگی و پیش آمدگی، تراس و غیره با فضای داخل مسکن ارتباط پیدا می‌کند.
برای اینکه نمای ساختمان حریم خصوصی ساکنان خود را حفظ کند باید نسبت به خیابان بسته‌تر و محفوظتر باشد.
نمای ساختمان باید به‌دنبال خلق یک کلیت هماهنگ به‌وسیله تناسب خوب پنجره ها، بازشوهای در، سایبان و محدوده سقف‌ها،‌ سازه عمودی و افقی، مصالح، رنگ، عناصر تزیینی و... باشد. پنجره‌ها همواره با دیگر عناصر دیوار، ‌سطوح باز و بسته، تیره وروشن، صاف و ناهموار را بوجود می آورند. به علت تکرار دوره ای پنجره ها، در ساختمان‌های چند طبقه، نظم کاملی به چشم می‌خورد. 
اما گاه به‌علت افزایش نور در طبقات بالاتر کاهش داده می‌شود و این نظم آهنگ خود را از دست می‌دهد.
جداسازی عناصر افقی و عمودی تاثیر کلی در نما دارد. تناسبات عناصر ساختمان لازم است با کل ابعاد ساختمان مطابقت داشته باشد. 
برای مثال در ساختمان‌های کوتاه عریض، ابعاد عرضی غالب خواهد بود. در ساختمان‌های بلند عناصر باریک برتری خود رانشان می‌دهند. در و پنجره و نعل درگاه‌ها تاثیر خاصی در نما می‌گذارند. ناودان‌ها، سایه بانها، پیش آمدگی‌های سقف و بالکن‌ها ایجاد سایه های خاصی بر روی نما می‌کنند.
تفاوت سطح ها باید در نما مشخص باشد. برای مثال بین طبقه همکف، سایر طبقات و طبقه انتهایی باید یک تفاوت اساسی وجود داشته باشد. ترکیب کلی نما در واقع نظم در این تفاوت‌ها است. 
عناصر اصلی نما مثل پنجره، در، سطوح و محدوده پایانی سقف و غیره در شکل، رنگ، و مصالحشان با یکدیگر اختلاف دارند. این عناصر معناهای متفاوتی دارند. مثلا نمی‌توان بالا و پایین پنجره و در را با هم هم‌ردیف کرد. اگر ارتفاع این بازشوها یکسان نباشد می توان از ضرایب مشترک و یا رنگهای یکسان استفاده نمود.
نسبت‌های هندسی نقش تعیین کننده ای در هماهنگ سازی ظاهر نما دارند. می‌توان پنجره ها را در گروه‌های کوچکتر ترکیب شده که شکل مشخصی را ایجاد می‌کنند دسته بندی کرد. نماها می توانند از نظر مصالح نیز با یکدیگر متفاوت باشند.
مصالح نما در رنگ، شکل، زبری و خشنی نما تاثیر می گذارد. مصالح بومی نشان می‌دهد که نما مربوط به چه منطقه ای است.
ترکیب پنجره ها، ایوان‌ها، درها و به‌طور کلی بازشوها، همچنین بافت و جنس نما و کمپوزسیون آن در هر عصر متفاوت است و در عین حال در یک تداوم شهری تغییر می‌کند. طراح می‌تواند نما را به عالیترین حد ترکیب معماری برساند و یا آنرا تا حد یک سطح بدون طراحی و فکر رها کند. 
در اعصار مختلف بازشوها به شکل مشابهی در سطح نما قرار می‌گیرند و تنوع در قرار گیری آنها تابع عوامل داخلی چون بزرگی ساختمان، عریض بودن آن و یا عوامل اقلیمی چون جهت قرارگیری و محل قرارگیری است. در پهنای دیوار نما تعبیه پنجره دو جداره، آفتاب‌شکن، سایبان و ... نقش تنظیم کننده شرایط آب و هوایی فضاهای داخلی را خواهد داشت.
در دیوارهای باریک معاصر این عمل با جلو و عقب آمدن ساختمان انجام می‌شود. یکی از عوامل ضروری درهویت نما تعیین محدوده نما است. نمایی می تواند در طرح خود موفق باشد که به این سوال‌ها پاسخ گوید. محدوده عمودی جانبی ساختمان کجاست؟ خط پایانی افقی ساختمانی چگونه است و مرز ساختمان در آسمان به چه شکل است؟ 
انتهای ساختمان چگونه به پایان می‌رسد؟ گوشه‌های ساختمان چه وضعی دارد؟ اگر ساختمان همسایه ای دارد ارتباط نمای ساختمان فعلی با نمای همسایه چگونه به پایان می رسد؟ گوشه های ساختمان چه وضعی دارد؟
اگر ساختمان همسایه دارد ارتباط نمای همسایه چگونه است و اگر در فضا قطع می شود این ارتباط چگونه است.
محدوده های افقی ساختمان عبارتند از نقطه اتصال به آسمان ( محدوده پایانی ساختمان) نقطه اتصال به زمین (محل نشستن ساختمان بر زمین) و پوشش ساختمان مثل بام و شیروانی. محدوده پایانی ساختمان باید معنای اتمام ساختمان را با خود داشته باشد و طبقه همکف ساختمان را با خود داشته باشد و طبقه همکف ساختمان باید مفهوم نشستن ساختمان بر زمین را برساند. 
طبقه همکف باید در محدوده قد افراد کشش لازم را بر عابر پیاده و بیننده ایجاد کند.
کنج یا گوشه نما در واقع محل برخورد دو نمای عمود بر هم است. کنج می‌تواند حالت عمود 90 درجه، نیم دایره یا سه وجهی را داشته باشد و هر کدام می تواند تاثیرات متفاوتی را در نما بگذارد. در یک میدان یا چهارراه هماهنگی کنجهای ساختمان هایی که در چهار طرف آن قرار گرفته است می تواند در نمای شهری تاثیر زیبایی داشته باشد.
نمای ساختمان خالق نمای شهری است
نمای شهری از مجموعه نماهای مشرف به فضای عمومی به‌دست می آید. این نماها از جهتی همگن و از جهتی ناهمگن هستند. می‌توانند همگن باشند چون با استفاده از زبانی مشترک روی بدنه اجزا شهر اجرا می شوند و اما از آنجا که هر کدام از این فضاها به کمک این زبان، مقاصد و نیازهای خود را بیان می‌کند، ناهمگن هستند. در شهرهای ما زبان مشترکی بین نماها وجود ندارد. نه فرهنگ مشترکی برای بیان دارند، نه مصالح یکسانی به‌کار گرفته اند و نه سبک مشخصی را دنبال می‌کنند.
در واقع هر یک از نماها در شهر نشانه وضعیت اقتصادی و اجتماعی سازنده و نحوه تفکر و نگرش او به مسایل مختلف است.
نمای شهری در واقع ترکیبی از اجزا متفاوت است که بر اساس اتفاقاتی که در خیابان‌ها ومعابر می‌افتد شکل می گیرد.
این اجزا در صورت رعایت مسایلی که پیش از این نیز به آن پرداخته شد می‌توانند با یکدیگر نقاط اشتراک جالبی داشته باشند که نمی توان وجود آنها را نفی کرد.
عناصر پراهمیت درنما
ورودی یکی از عناصر حایز اهمیت نما در ساختمان است که محل و اهمیت طراحی آن به شکل مستقیم نمایانگر نقش و عملکرد ساختمان است. در ورودی نشانه گذر از فضای عمومی خارجی به فضای خصوصی داخلی و یکی از مهم ترین عناصری است که می‌توان به عنوان نشانه ساختمان از آن نام برد.
لیکن به‌دلیل اهمیت اقتصادی که سطوح ساخته شده داخلی برای سازندگان دارند، اغلب ورودی‌ها به فضاهای کم اهمیتی تنزل یافته اند. سرمایه گذاران ساختمانی هم فقط به رعایت ضوابط ضروری طراحی ساختمان بسنده می‌کنند. 
بیشترین مشکل زمانی است که ورودی وسایل نقلیه به حیاط پارکینگ با ورودی خود ساختمان یکی شود. در این حالت فرد وارد شونده به ساختمان فقط یک راه باریک کنار دیوار برایش باقی می‌ماند. گاه نیز ورودی یک ساختمان مسکونی بیش از حد پرتجمل است، به‌نحوی که عملکرد ساختمان را دگرگون می‌سازد. زمانی هم ورودی به یک بنای بزرگ تنها با روزنه‌ای امکان پذیر می‌شود. تناسب ورودی و حجم ساختمان می تواند نقش مهمی در توجیه عملکرد و شکل ساختمان داشته باشد.
از آنجا که طبقه همکف ساختمان قسمت اتصال به زمین یا کف پیاده رو است، به صورت قابل توجهی در معرض دید قرار می‌گیرد. طبقه همکف اهمیت ویژه ای در زندگی شهری دارد، به این علت که عابران پیاده این قسمت را به‌طور مستقیم می‌بینند. از این رو نمای این قسمت پر اهمیت است و مصالح مورد استفاده در این قسمت باید نسبت به بقیه ساختمان با دوامتر و مستحکم تر باشد تا عابر در نگاه به نمای ساختمان احساس ثبات کند. ساختمان‌هایی که طبقه همکف آنها عملکرد تجاری دارد، به‌دلیل تغییر دکوراسیون واحدهای تجاری دایما دستخوش دگرگونی می‌شوند. همین موضوع موجب می‌شود که ساختمان مذکور شخصیت ثابت خود را از دست داده و دارای نمای شناخته شده ثابتی نباشد.
تراس‌ها چشم اندازهای جدیدی نسبت به فضاهای بیرون برای ساختمان فراهم می‌آورند. بالکن‌ها نباید حالت موقت و ناپایداری که در بیننده تصور به‌راحتی جدا شدن از بدنه ساختمان القا شود را داشته باشند.
لبه بام حد و مرز ساختمان و آسمان است و از نظر بصری بام انتهای نماست. بام پوسته‌ای است که بر سر ساختمان قرار دارد. بنابراین لبه بام نمی‌‌تواند بدون تفاوت با دیگر قسمت ها در آسمان رها شود. 
صورت ظاهر ساختمان و آنچه که در برابر دید عموم قرار دارد، در واقع پر اهمیت ترین قسمت ساختمان در برابر عابران و سایر افراد غیر استفاده کننده از ساختمان است. همان‌طور که عنوان شد نمای ساختمان‌ها، نمای شهری را ایجاد می کند،
اما به‌دلیل ضعف قوانین موظف کننده طراح و سازنده در این ارتباط، نمای ساختمان در کمترین اهمیت قرار گرفته است. 
در بسیاری از شهر های بزرگ جهان، ضوابط و مقررات ویژه‌ای در ارتباط با سیما و کالبد شهر وجود دارد و گروهی از برجسته‌ترین افراد با تخصص‌‌های مرتبط هنر زیبا سازی و زیبایی شناسی به کنترل طرح های بزرگ و کوچک معماری و شهری از نقطه نظر هماهنگی نمای بیرونی ساختمان‌ها و محیط شهری یعنی از جنبه های رنگ، حجم، مصالح مناسب، فضای پر و خالی نما، رعایت اصول هماهنگی و تناسبات و... می پردازند. 
آنچه برای علاقه‌مندان به این موضوع نگران کننده است، پاسخگویی با شتاب به نیازی کاملا محسوس است. در این ساخت و ساز پر شتاب نیاز به بررسی طرح‌های ارایه شده توسط جمعی از صاحب نظران و مسوولان در مراکز تایید پروانه‌های ساختمانی ضروری به نظر می‌رسد. بررسی میدانی طرح ساختمانها با بناهای اطراف از لحاظ کیفیت طرح معماری، نمای ساختمان، تناسب حجم آن با ساختمان‌های اطراف، زیبایی طرح و مصا لح مورد استفاده و... نیز گامی موثر در بالا بردن کیفیت نماهای شهری است. با در نظر گرفتن موارد ذکر شده و القا آن توسط شهرداری هر شهر، می توان شاهد ارتقا کیفیت شهرها و زیباسازی نمای شهرها بود. 
نما؛ جلوه ظاهری ساختمان
پذیرفتن این موضوع چندان سخت نیست که «نما» درمیان مفاهیم مختلف ساختمان سازی از اهمیت بصری اجتماعی تری برخوردار است. نمای یک ساختمان در حقیقت وجه اجتماعی آن ساختمان و زبان دیالوگ و تعامل آن با فضای اطرافش است. ایده های یک معمار، در طراحی یک بنا تنها در نمای آن بناست که رخ می نمایاند و اگر خوب طراحی شده باشد، ما را با زبان بصری خود به درون دعوت می کند. این بعد از معماری البته در طراحی شهری نیز اهمیت دو چندانی دارد؛ زیبا شدن جلوه ظاهری و بیرونی ساختمان و در نتیجه ایجاد دورنمای مناسب برای محلی که ساختمان در آن واقع شده است، یکی از این دلایل است. از طرفی می توان از نگاه مهندسی سازه هم دلایل قانع کننده ای برای توجه به نمای یک ساختمان عنوان کرد:
- کاهش اتلاف انرژی در تمام مدت سال، چرا که نما در ساختمان نقش یک عایق حرارتی و برودتی را ایفا می کند که از هدر رفتن انرژی تولیدی سیستم های گرمایشی و سرمایشی جلوگیری می کند، همچنین می تواند موجب دفع و انعکاس گرما در تابستان، خاصه در مناطق گرمسیری شود و عکس همین عملکرد را در فصل زمستان برای جذب انرژی خورشیدی و گرم شدن ساختمان ها در مناطق سردسیری ایفا کند.
- نمای ساختمان به عنوان یک عایق صوتی ایده آل و مناسب عمل می کند. کاملا واضح است که نمای ساختمان نقش بسیار مهمی در کاهش ورود آلودگی های صوتی و صداهای آزاردهنده محیط بیرون به فضای داخلی ساختمان ایفا می کند.این موضوع در ابرشهرهای با آلودگی صوتی بالا، بیشتر نمود پیدا می کنند.
در ساخت وسازهای عصر حاضر، این عایق کاری صوتی با استفاده از نماهای شیشه ای و با به کارگیری شیشه های چندلایه، به نتایج بهتر با بازده بیشتری رسیده است. زیرا هم بهره گیری از نور بیرون برای تامین روشنایی داخل ساختمان سهل تر است و هم از ورود صداهای ناهنجار به داخل جلوگیری می شود
-کمک به افزایش دوام و پایداری ساختمان ها در برابر شرایط نامساعد جوی و محیطی و در نتیجه افزایش عمر مفید ساختمان
نمای ساختمان؛ اهداف و کارکردها، بایدها و نبایدها...
زمانی که زیبایی ظاهری و آرامش، آسایش و ایمنی هر چه بیشتر محل زیست بشر و صد البته صرفه جویی در مصرف انرژی برای ساختمانها مد نظر قرار گرفت، ایجاد نماهای با مصالح و شیوه های اجرایی متفاوت و متنوع در دستور کار مالکان و سازندگان ساختمانها 
به گزارش دنیای اقتصاد، دستورالعمل طراحی و اجرای نمای ساختمان‌ها 15 الزام را برای سازنده تعریف کرده که چنانچه هر کدام از آنها رعایت نشوند، ساختمان نیمه‌تمام خواهد ماند.
براساس این گزارش، متن دستورالعمل طراحی و اجرای نمای ساختمان‌ها به شرح زیر است.
- طراحی نمای خرپشته در هماهنگی با نمای ساختمان
- طراحی سطوح اصلی و جانبی
- طراحی و تاکید بر فضای ورودی ساختمان متناسب با سایر اجزای نما
- مجزا نمودن فضای ورودی سواره و پیاده در زمان طراحی
- پوشش درز انقطاع ساختمان از هر دو طرف با استفاده از مصالح به کار رفته در نما
- عدم استفاده از نماهای شیشه‌ای پیوسته در ساختمان‌های مسکونی
- طراحی اتصال مصالح به سازه ساختمان
- مکان‌یابی الحاقات مانند کانال‌ها و لوله‌های تاسیساتی، کولر و نظایر آن در بخش‌های غیرقابل رویت از معبر --عمومی و در صورت عدم امکان ارائه طرح پوشش آنها هماهنگ با نمای ساختمان
- طراحی آبچکان، قرنیز بام و کف پنجره‌ها در جهت جلوگیری از لغزش آب باران بر روی سطح نما
- طراحی ناودان و سایر کانال‌های تخلیه آب باران در داخل ساختمان
- طراحی محل نصب هرگونه تابلو، تبلیغ و آگهی به سطح خارجی نمای ساختمان‌های غیرمسکونی منطبق به مواد مبحث 20 مقررات ملی ساختمان
- رعایت تراز کف خیابان در زمان طراحی ورودی‌های ساختمان
- عدم توسعه دسترسی سواره و پیاده به خارج از حریم ملک
- تامین فاصله ایمنی حداقل 2متر بین نمای ساختمان تا پیاده‌رو
- استفاده از شیشه ایمن و غیر ریزنده در کلیه سطوح شیشه‌ای مجاور فضای باز 
بر اساس این گزارش معاونت شهرسازی شهرداری تهران برای ساختمان‌های جدیدالاحداث اجازه استفاده از جاگلی در لبه بالکن یا در مجاورت پنجره‌ها مشروط به اتصال ثابت بر سطح نما را صادر کرده است. 
در این دستورالعمل توصیه شده است نمای ساختمان‌ها تا حد امکان با نمای ساختمان‌های مجاور به لحاظ فرم و رنگ هماهنگ باشد. 
بر اساس این گزارش کلیه مناطق نتایج اقدامات انجام شده نسبت به این دستور‌العمل را هر سه ماه یکبار باید به اداره کل معماری و ساختمان حوزه معاونت شهرسازی اعلام کنند تا در صورت لزوم نسبت به بازنگری مجدد دستورالعمل تصمیم‌گیری شود.
همچنین بررسی طراحی نمای ساختمان‌های 12 طبقه و بیشتر یا با زیربنای 20هزارمترمربع و بیشتر به عهده شورای معماری حوزه معاونت شهرسازی خواهد بود. 
وظیفه مهندس ناظر سنگین‌تر شد
مدیر کل معماری و ساختمان معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران در گفت‌وگو با دنیای اقتصاد در این باره گفت: بر این اساس نمای ساختمان ساخته شده باید حداقل با 2ساختمان مجاور آن هماهنگ باشد. سید مصباح‌الدین متقی تاکید کرد: به تمامی مناطق 22گانه شهرداری تهران ابلاغ شده است تا از این به بعد پایان کار ساختمان پس از تایید طراحی نمای ساختمان صادر شود. وی افزود: نمای ساختمان باید با ساختمان‌های مجاور خود از لحاظ رنگ و مصالح به کار رفته هم‌خوانی داشته باشد. وی افزود: در فاز بعدی ساماندهی نمای ساختمان‌ها با توجه به تاکید شهردار تهران به منظور استفاده از معماری اسلامی در نمای ساختمان‌ها قرار است ترویج این مساله در دستور کار این معاونت قرار گیرد که در نهایت امر، کاربرد معماری اسلامی در نمای ساختمان‌ها ابتدا فرهنگ‌سازی سپس توصیه و در نهایت به صورت یک الزام می‌شود. 
وی تاکید کرد: معمار ساختمان موظف است طراحی نما را بر این اساس اجرا کند و مهندس ناظر نیز موظف است تا نقشه طراحی شده را با آنچه که در نما اجرا می‌شود، مطابقت دهد. 
نحوه و میزان دسترسی سازندگان و مالکان ساختمانها به مصالح ساختمانی.
نوع و شیوه اجرایی که در احداث ساختمان بکار گرفته می‌شود.
نوع کاربری ساختمان یا فضای مورد نظر (اداری ، مسکونی ، آموزشی و ...).
شرایط و وضعیت محل یا منطقه احداث ساختمان(آب و هوا، میزان رطوبت، زمین شناختی و ...).
مسایل اقتصادی از نظر میزان بودجه و اعتبار اختصاص یافته برای احداث سازه مورد نظر (در پروژه های دولتی) و میزان توان مالی افراد در ساخت منازل شخصی.
رعایت اصول زیبایی شهری یا روستایی و مد نظر قرار دادن هماهنگی ظاهری و نمایی ساختمان با سازه و ساختمانهای مجاور.
-جهت وزش بادهای زمستانی و نیز جهت و نحوه تابش آفتاب بر سطح نما.
و درنهایت گسترش علم و فناوری ارتباطات، برای بهره گیری از وسایل وتجهیزات مدرن و مصالح نوین و نیز ایده گرفتن از نماسازی سایر کشورهای دارای سبکهای خاص و پیشرفته در معماری ساختمان، البته متناسب با شرایط محیطی و اقلیمی‌منطقه مشابه در کشور.
موارد زیر را می‌توان بعنوان دلایل واهداف اصلی نما سازی در ساختمانها نام برد:
1-زیبا و دلپذیر شدن جلوه ظاهری و بیرونی ساختمان و در نهایت دورنما و منظره (View) مناسب و قابل قبولِ شهر یا محلی که ساختمان در آن واقع شده‌است.2
2-کاهش اتلاف انرژی در تمام فصول سال؛ چراکه نما در ساختمان نقش یک عایق حرارتی و برودتی را بازی می‌کند، که هم از هدر روی انرژی تولیدی سیستمهای گرمایشی و سرمایشی ساختمان ممانعت می‌کند و هم می‌تواند بر حسب جنس، رنگ و میزان سطحی که دارد، باعث دفع و انعکاس گرما در فصل تابستان خصوصاً در مناطق گرمسیری شود، وعکس همین عملکرد را در فصل زمستان برای جذب انرژی خورشیدی و گرم شدن ساختمانها درمناطق سرد سیری ایفا نماید.
3- نمای ساختمان بعنوان عایق صوتی ایده‌ال و مناسب؛ کاملاً واضح و روشن است که نمای ساختمان نقش بسیار مهمی‌در کاهش ورود میزان آلودگی های صوتی و صداهای آزاردهنده محیط بیرون به فضای داخلی ساختمانهای اداری و مسکونی و ... است. که این مساله در ابر شهرهای با آلودگی های بالای صوتی بیشتر نمود پیدا می‌کند. در ساخت و سازهای عصر حاضر، این عایقکاری صوتی با استفاده از نماهای شیشه‌ای و با بکار گیری شیشه های چند لایه که مابین آنها با 
گازهایی مثل آرگون پرشده یا خلاء می‌باشد، به نتایج بهتری (هم بهره‌گیری از نور بیرون برای تامین روشنایی داخل ساختمان و هم ممانعت از ورود صداهای ناهنجار به‌داخل) با بازده بالاتری رسیده‌است. نماهای با جنس سنگ، بتن و آجر نیز عایقهای خوبی از نظر صوتی هستند.
4- کمک به افزایش دوام و پایداری ساختمانها در برابر شرایط نا مساعد جوی و محیطی (زلزله، باد، باران اسیدی و رطوبتهای خورنده، یخبندان، گازهای اسیدی موجود در هوای آلوده شهرهای بزرگ، پرتوهای مضر خورشید مثل اشعه ماورائ بنفش، گرد و خاکها و دوده های حاوی مواد شیمیایی) و در نتیجه افزایش عمر مفید ساختمان. 
آماده سازی سطح زیر کار برای نما سازی:
بسته به نمایی که قرار است استفاده شود سطح زیر کار باید قبل از احداث نما، بند کشی، کرم بندی، شمشه گیری، خراشیده یا آجدار شود و یا در صورت نیاز توری سیمی‌ویا توری مرغی نصب شود و سطح آن هموار و شاید هم ناهموار شود( برای اتصال بهتر نما و سطح زیر کار)، تمیز کردن و پاک کردن سطح زیرین از هر گونه آلودگی مثل لکه ها، اضافه ها و باقی مانده مصالح، دوده ها و گرد و خاک و ... امری کاملاً ضروریست. و در صورت وجود خرابی و نقصان در سطح زیر کار باید آسیب دیدگی های آن به طور کامل بر طرف شود و بعد کار نما سازی روی آن صورت گیرد زیرا در غیر این صورت این خرابیها به مرور زمان به نما هم منتقل شده و باعث آسیب دیدگی آن می‌شود.
همانطور که همه ما می‌دانیم از مصالح مختلف مثل آجر، سنگ، بتن، شیشه سیمان ,کامبوزیت و ... برای ایجاد نمای ساختمانها استفاده می‌شود. که در این مجال به بیان خصوصیات و ضوابط کلی لازم الرعایه در این قبیل نماها میپردازیم:
نمای شیشه ای :
استفاده از شیشه دارای قدمتی در حدود 6500 سال است. اولین بار در حدود 3500 سال پیش مصریان از شیشه برای ساخت ظروف استفاده کردند. بر اساس شواهد تاریخی، در قرن ششم میلادی برای نخستین بار در کلیسایی در قسطنطنیه از شیشه بعنوان یک مصالح ساختمانی استفاده شد. قصر کریستال لندن اولین ساختمان شیشه‌ای بود که در سال 1851 احداث شد. البته در ابتدای امر استفاده از شیشه در کارهای ساختمانی با استقبال چندانی ربرو نشد، ولی با گذر زمان و با پیشرفتهای چشمگیری که در کار تولید انواع شیشه ها، از جمله شیشه های نشکن، دو یا چند جداره عایق صدا و حرارت، شیشه های رفلکسی و ... بوجود آمد، 
هر روز به میزان استفاده از اقسام مختلف شیشه بعنوان یک مصالح ساختمانی بسیار زیبا، عایق و در عین حال با صرفه اقتصادی افزوده می‌شود. علاوه بر مزایای فوق یکی دیگر از محاسن عمده استفاده از شیشه در ساختمان، فراهم شدن امکان دید وسیع و روشنایی کافی برای ساکنان است که در صورت استفاده از انواع خاص آن این دید می‌تواند فقط از داخل به خارج باشد و نوری هم که وارد فضای داخل می‌شود، عاری از هر گونه اشعه مضر خورشید باشد، چراکه تقریباً تمام اشعه های زیان آور آفتاب در برخورد با سطح شیشه ها، بازتاب پیدا کرده و نوری که از شیشه عبور می‌کند، هیچگونه ضرری برای اشخاص یا اشیائ منزل ندارد.
امروزه استفاده از نماهای کاملاً شیشه ای در بین معماران و طراحان اروپایی بسیار رایج شده است. در اقلیم های مختلف ساختمان های کاملاً شیشه ای نیاز به ابزاری (پرده) جهت سایه اندازی دارند.
ابزارهای سایه انداز بیرونی بسیار مؤثرتر از ابزار سایه انداز درونی هستند. اگرچه ابزارهای سایه انداز بیرونی به خاطر هزینه و مسائل مکانیکی و دلایل اکوستیکی زیاد مرسوم نیستند به همین دلیل از ابزار سایه اندازی که در داخل پوسته در یک کاواک تهویه شده قرار می گیرد، استفاده می شود. 
در دهه هفتاد ایده پنجره های اقلیمی توسعه پیدا کرد. بیشترین پیشرفت اخیر مربوط به ایده façade Double skin می باشد . پیش بینی عملکرد Double skin façade کار ساده ای نیست.
درجه حرارت و جریان هوا نتیجه فرآیند تغییرات آنی دما و جریان سیال و روان هوا می باشد. این فرآیندها به هندسه، فیزیک حرارتی، ترکیب گوناگون انواع آیرودینامیکی ساختار Double skin façade و نیز درجه حرارت فضای داخل، دمای محیط،سرعت باد، مسیر باد، جذب و عبور اشعه تابشی خورشید و زاویه آن بستگی دارد. بطور عموم پوسته هوشمند بعنوان یک ضد گرمایی در جلوی ساختمان عمل می کند و این موضوع سه تأثیر گرمایی برای ساختمان دارد:
-1 در اکثر اوقات روز درجه حرارت هوا در داخل پوسته هوشمند از دمای محیط بیشتر خواهد شد. رسانش پایین گرمای از دست رفته و رسانش بالای گرمای بدست آمده در تابستان بستگی به دمای محیط و سطوح تابش اشعه خورشید دارد.
-2 لایه شیشه ای اضافی پوسته هوشمند مقدار تابش اشعه آفتاب به پوسته داخلی را کاهش می دهد. بنابراین بازتابش اشعه خورشید به ساختمان به خاطر عبور از شیشه کاهش می یابد.
-3پوسته هوشمند امکان قرار گرفتن پرده در داخل پوسته را فرآهم می آورد. بنابراین بار اشعه تابشی ازپنجره کاهش می یابد. اینکه کدامیک از این سه مورد در یک زمان مخصوص مهم تر است بستگی به خصوصیات و عملکرد سازه و دینامیک پیچیده گرمایی بین نما، دماها، جریان هوا در پوسته هوشمند و فضای بیرونی دارد.

Double skin façades

امروزه استفاده از نماهای کاملاً شیشه ای در بین معماران و طراحان اروپایی بسیار رایج شده است. در اقلیم های مختلف ساختمان های کاملاً شیشه ای نیاز به ابزاری (پرده) جهت سایه اندازی دارند.
ابزارهای سایه انداز بیرونی بسیار مؤثرتر از ابزار سایه انداز درونی هستند. اگرچه ابزارهای سایه انداز بیرونی به خاطر هزینه و مسائل مکانیکی و دلایل اکوستیکی زیاد مرسوم نیستند به همین دلیل از ابزار سایه اندازی که در داخل پوسته در یک کاواک تهویه شده قرار می گیرد، استفاده می شود. در دهه هفتاد ایده پنجره های اقلیمی توسعه پیدا کرد. بیشترین پیشرفت اخیر مربوط به ایده façade Double skin می باشد که در شکل زیر نشان داده شده است.
 

پیش بینی عملکرد Double skin façade کار ساده ای نیست. درجه حرارت و جریان هوا نتیجه فرآیند تغییرات آنی دما و جریان سیال و روان هوا می باشد. این فرآیندها به هندسه، فیزیک حرارتی، ترکیب گوناگون انواع آیروینامیکی ساختار Double skin façade و نیز درجه حرارت فضای داخل، دمای محیط، سرعت باد، مسیر باد، جذب و عبور اشعه تابشی خورشید و زاویه آن بستگی دارد. بطور عموم پوسته هوشمند بعنوان یک ضد گرمایی در جلوی ساختمان عمل می کند و این موضوع سه تأثیر گرمایی برای ساختمان دارد:
1- در اکثر اوقات روز درجه حرارت هوا در داخل پوسته هوشمند از دمای محیط بیشتر خواهد شد. رسانش پایین گرمای از دست رفته و رسانش بالای گرمای بدست آمده در تابستان بستگی به دمای محیط و سطوح تابش اشعه خورشید دارد.
2- لایه شیشه ای اضافی پوسته هوشمند مقدار تابش اشعه آفتاب به پوسته داخلی را کاهش می دهد. بنابراین بازتابش اشعه خورشید به ساختمان به خاطر عبور از شیشه کاهش می یابد.
3- پوسته هوشمند امکان قرار گرفتن پرده در داخل پوسته را فرآهم می آورد. بنابراین بار اشعه تابشی از پنجره کاهش می یابد. اینکه کدامیک از این سه مورد در یک زمان مخصوص مهم تر است بستگی به خصوصیات و عملکرد سازه و دینامیک پیچیده گرمایی بین نما، دماها، جریان هوا در پوسته هوشمند و فضای بیرونی دارد.

طراحی معماری 
برای اشخاص شاغل در ساختمان سازی بررسی توانایی کنترل موقعیت خود از لحاظ ( روشنایی، درجه حرارت و شرایط آب و هوایی ) بسیار ضروری و مهم است. صاحبان ساختمان ها اهدافی مثل خدمات و سرویس بلندمدت برای زندگی، مزایای تکنیکی و علمی، ارزش های مازاد خوب و توسعه فضاهایی را برای کار در شرایط محیطی مورد نظر ترجیح می دهند. مالکین، سرمایه گذاری در نماهای دو جداره را با ارزش می دانند. نمای دو جدار ( پوسته هوشمند) قسمتی از انتخاب ها و تصمیمات پیچیده و مؤثر در یک طراحی عمومی است که نیازهای عملی را برآورده می کند. 

نمای هوشمند یک روند حرکتی معماری اروپایی است برای:
* اهداف اکوستیکی برای یک نمای شیشه ای که منجر به افزایش شفافیت می شود.
* یک نیاز عملی برای فضای درونی 
* توسعه اکوستیک در ساختمانهایی که در محل های شلوغ و آلوده واقع شده اند.
* کاهش مصرف انرژی در ساعات کاری ساختمان

اگرچه پوسته هوشمند ایده جدیدی است. با این وجود تمایل زیادی از طرف معماران و مهندسان برای استفاده از آن نشان داده شده است.
تحقیقات کلی بر روی این مسائل متمرکز است:
- طراحی و معماری پوسته
- نمای کاملاً شیشه ای 
- استفاده بهتر از محیط پیرامون
- توسعه نیمرخ اطراف ساختمان (توسعه نمای بیرونی ساختمان)
- آرامش گرمایی (آسایش گرمایی)
- امکان استفاده از انرژی خورشیدی در تمام مدت سال 
- جلوگیری از گرم شدن ساختمان
- تنظیم دمای داخل ساختمان در طول زمستان و تابستان
- آسایش مصرفی:
- توسعه آسایش بصری مانند اجتناب از روشنایی خیره کننده و زننده
 

تهویه
- استفاده از تهویه طبیعی به جای تهویه مکانیکی 

مصارف انرژی
- کاهش نیاز به گرما در طول زمستان 
- کاهش نیاز به سرما در طول تابستان 
- حداکثر کاهش وسایل گرمازا و سرمازا
- استفاده از نور طبیعی به جای نور مصنوعی تا آنجا که ممکن باشد. 
- تنظیم دمای داخلی ساختمان در طول تابستان و زمستان (دمای مطلوب داخلی در طول تابستان و زمستان)

مفهوم Double skin façade 
Double skin façade سیستمی است که از دو لایه شیشه که هوا در بین حفره میان دو شیشه در جریان است تشکیل شده است. تهویه کاواک (حفره) می تواند بطور طبیعی یا بطور مکانیکی باشد. جدا از نوع تهویه در داخل کاواک، مبدأ و مقصد هوا نیز می تواند فرق داشته باشد که بستگی به شرایط آب و هوایی، نوع استفاده، موقعیت ساختمان و ساعت های اداری ساختمان و استراتژی (HVAC ) دارد. شیشه façade می تواند 1 تایی، 2 تایی. در داخل کاواک (حفره) درپوش هایی قرار دارد. خواص خورشیدی façade دولا با façade یک لایه تفاوتی ندارد در هر حال در façade دولا به خاطر یک پوسته اضافی سپر گرمایی تشکیل می شود که تلفات گرما را کاهش می دهد و امکان بهره برداری از انرژی خورشیدی بصورت ذخیره شده ممکن می شود.
لایه های façade عبارتند از:
شیشه بیرونی: معمولاً شیشه منفرد سخت شده است. façade بیرونی می تواند کاملاً شیشه ای باشد. 
شیشه درونی: شیشه دو لایه عایق شده ( شیشه های خورشیدی، می تواند مورد استفاده قرار گیرد ) می باشد ممکن است این لایه کاملاً شیشه ای نباشد.
حفره هوای بین دو شیشه: می تواند کاملاً طبیعی یا مکانیکی تهویه شود. پهنای کاواک ( حفره ) بین cm‌ 20 تا m‌m 2 متغیر است. پهنای کاواک زمانی که façade بعنوان نگه دارنده است اثرگذار می باشد. پنجره های داخلی توسط کاربر می تواند باز شود این روش ممکن است اجازه تهویه طبیعی بدهد. تنظیم اتوماتیک سایه خورشید می تواند بطور یکپارچه در داخل کاواک انجام گیرد. در مفهوم عملکرد façade و نوع شیشه رادیاتورهای گرما می تواند در کنار façade نصب شود.
 

طبقه بندی Double skin façade
رایج ترین روش طبقه بندی بر اساس نوع هندسه کاواک می باشد:
Multi storey D.s.f : در این روش ستون های عمودی یا افقی بین لایه ها وجود ندارد. در تهویه کاواک جریان هوا از طریق سوراخ های نزدیک زمین و پشت بام ساختمان انجام می گیرد.
Corridor façade : بخش های افقی برای اکوستیک، حفاظت در مقابل آتش یا برای تهویه ساخته شده است.
Box window type: در این مورد قسمت های افقی و عمودی façade را به Boxهای کوچکتر و مستقل تقسیم می کند.
Shaft Box type: یک سری عناصر در façade قرار می گیرند. این عناصر از طریق رشته های عمودی که در façade قرار دارند به هم وصل شده تاثیر یک طیف گسترده را حتمی می کنند.

مزایا 
1- هزینه های پائین ساخت که بوسیله مقایسه با سایر پروژه ها می توان دریافت. 
2- عایق صوتی: به نظر بعضی از محققان عایق صدا یکی از دلایل مهم برای استفاده از Double skin façade میباشد.
3- کاهش سطح صدای داخلی (نوع Double skin façade و تعداد بازشوها برای عایق صوتی بودن با توجه به آلودگی داخلی و خارجی دارای اهمیت است.)
4- عایق گرمایی
5- یستم تهویه در طول شب
6- ذخیره انرژی:
7- کاهش تأثیر فشار باد
8- طراحی شفاف
9- تهویه طبیعی
10- گریز از آتش

معایب طرح Double skin façade
1- هزینه های ساخت بالا در مقایسه با façade های معمولی ( متداول )
2- کاهش فضای مفید قابل استفاده 
3- هزینه های مازاد نگهداری 
4- مشکلات جوش
5- افزایش گرمای سازه
نمونه های ساخته شده با Double skin facades در کشور سوئد
 

Kista Science Tower                                    Glashusett 


ABB Bussines Centre                                 Nokia House
 

پیش بینی عملکرد Double skin façade کار ساده ای نیست. درجه حرارت و جریان هوا نتیجه فرآیند تغییرات آنی دما و جریان سیال و روان هوا می باشد. این فرآیندها به هندسه، فیزیک حرارتی، ترکیب گوناگون انواع آیروینامیکی ساختار Double skin façade و نیز درجه حرارت فضای داخل، دمای محیط، سرعت باد، مسیر باد، جذب و عبور اشعه تابشی خورشید و زاویه آن بستگی دارد. بطور عموم پوسته هوشمند بعنوان یک ضد گرمایی در جلوی ساختمان عمل می کند و این موضوع سه تأثیر گرمایی برای ساختمان دارد:
1- در اکثر اوقات روز درجه حرارت هوا در داخل پوسته هوشمند از دمای محیط بیشتر خواهد شد. رسانش پایین گرمای از دست رفته و رسانش بالای گرمای بدست آمده در تابستان بستگی به دمای محیط و سطوح تابش اشعه خورشید دارد.
2- لایه شیشه ای اضافی پوسته هوشمند مقدار تابش اشعه آفتاب به پوسته داخلی را کاهش می دهد. بنابراین بازتابش اشعه خورشید به ساختمان به خاطر عبور از شیشه کاهش می یابد.
3- پوسته هوشمند امکان قرار گرفتن پرده در داخل پوسته را فرآهم می آورد. بنابراین بار اشعه تابشی از پنجره کاهش می یابد. اینکه کدامیک از این سه مورد در یک زمان مخصوص مهم تر است بستگی به خصوصیات و عملکرد سازه و دینامیک پیچیده گرمایی بین نما، دماها، جریان هوا در پوسته هوشمند و فضای بیرونی دارد.

طراحی معماری 
برای اشخاص شاغل در ساختمان سازی بررسی توانایی کنترل موقعیت خود از لحاظ ( روشنایی، درجه حرارت و شرایط آب و هوایی ) بسیار ضروری و مهم است. صاحبان ساختمان ها اهدافی مثل خدمات و سرویس بلندمدت برای زندگی، مزایای تکنیکی و علمی، ارزش های مازاد خوب و توسعه فضاهایی را برای کار در شرایط محیطی مورد نظر ترجیح می دهند. مالکین، سرمایه گذاری در نماهای دو جداره را با ارزش می دانند. نمای دو جدار ( پوسته هوشمند) قسمتی از انتخاب ها و تصمیمات پیچیده و مؤثر در یک طراحی عمومی است که نیازهای عملی را برآورده می کند. 

نمای هوشمند یک روند حرکتی معماری اروپایی است برای:
* اهداف اکوستیکی برای یک نمای شیشه ای که منجر به افزایش شفافیت می شود.
* یک نیاز عملی برای فضای درونی 
* توسعه اکوستیک در ساختمانهایی که در محل های شلوغ و آلوده واقع شده اند.
* کاهش مصرف انرژی در ساعات کاری ساختمان  

اگرچه پوسته هوشمند ایده جدیدی است. با این وجود تمایل زیادی از طرف معماران و مهندسان برای استفاده از آن نشان داده شده است.
تحقیقات کلی بر روی این مسائل متمرکز است:
- طراحی و معماری پوسته
- نمای کاملاً شیشه ای 
- استفاده بهتر از محیط پیرامون
- توسعه نیمرخ اطراف ساختمان (توسعه نمای بیرونی ساختمان)
- آرامش گرمایی (آسایش گرمایی)
- امکان استفاده از انرژی خورشیدی در تمام مدت سال 
- جلوگیری از گرم شدن ساختمان
- تنظیم دمای داخل ساختمان در طول زمستان و تابستان
- آسایش مصرفی:
- توسعه آسایش بصری مانند اجتناب از روشنایی خیره کننده و زننده

تهویـــه
- استفاده از تهویه طبیعی به جای تهویه مکانیکی 

مصارف انرژی
- کاهش نیاز به گرما در طول زمستان 
- کاهش نیاز به سرما در طول تابستان 
- حداکثر کاهش وسایل گرمازا و سرمازا
- استفاده از نور طبیعی به جای نور مصنوعی تا آنجا که ممکن باشد. 
- تنظیم دمای داخلی ساختمان در طول تابستان و زمستان (دمای مطلوب داخلی در طول تابستان و زمستان)

مفهوم Double skin façade 
Double skin façade سیستمی است که از دو لایه شیشه که هوا در بین حفره میان دو شیشه در جریان است تشکیل شده است. تهویه کاواک (حفره) می تواند بطور طبیعی یا بطور مکانیکی باشد. جدا از نوع تهویه در داخل کاواک، مبدأ و مقصد هوا نیز می تواند فرق داشته باشد که بستگی به شرایط آب و هوایی، نوع استفاده، موقعیت ساختمان و ساعت های اداری ساختمان و استراتژی (HVAC ) دارد. شیشه façade می تواند 1 تایی، 2 تایی. در داخل کاواک (حفره) درپوش هایی قرار دارد. خواص خورشیدی façade دولا با façade یک لایه تفاوتی ندارد در هر حال در façade دولا به خاطر یک پوسته اضافی سپر گرمایی تشکیل می شود که تلفات گرما را کاهش می دهد و امکان بهره  برداری از انرژی خورشیدی بصورت ذخیره شده ممکن می شود.

لایه های façade عبارتند از
شیشه بیرونی: معمولاً شیشه منفرد سخت شده است. façade بیرونی می تواند کاملاً شیشه ای باشد. 
شیشه درونی: شیشه دو لایه عایق شده ( شیشه های خورشیدی، می تواند مورد استفاده قرار گیرد ) می باشد ممکن است این لایه کاملاً شیشه ای نباشد.
حفره هوای بین دو شیشه: می تواند کاملاً طبیعی یا مکانیکی تهویه شود. پهنای کاواک ( حفره ) بین cm‌ 20 تا m‌m 2 متغیر است. پهنای کاواک زمانی که façade بعنوان نگه دارنده است اثرگذار می باشد. پنجره های داخلی توسط کاربر می تواند باز شود این روش ممکن است اجازه تهویه طبیعی بدهد. تنظیم اتوماتیک سایه خورشید می تواند بطور یکپارچه در داخل کاواک انجام گیرد. در مفهوم عملکرد façade و نوع شیشه رادیاتورهای گرما می تواند در کنار façade نصب شود.

طبقه بندی Double skin façade
رایج ترین روش طبقه بندی بر اساس نوع هندسه کاواک می باشد:
Multi storey D.s.f : در این روش ستون های عمودی یا افقی بین لایه ها وجود ندارد. در تهویه کاواک جریان هوا از طریق سوراخ های نزدیک زمین و پشت بام ساختمان انجام می گیرد.
Corridor façade : بخش های افقی برای اکوستیک، حفاظت در مقابل آتش یا برای تهویه ساخته شده است.
Box window type: در این مورد قسمت های افقی و عمودی façade را به Boxهای کوچکتر و مستقل تقسیم می کند.
Shaft Box type: یک سری عناصر در façade قرار می گیرند. این عناصر از طریق رشته های عمودی که در façade قرار دارند به هم وصل شده تاثیر یک طیف گسترده را حتمی می کنند.

مزایا 
1- هزینه های پائین ساخت که بوسیله مقایسه با سایر پروژه ها می توان دریافت. 
2- عایق صوتی: به نظر بعضی از محققان عایق صدا یکی از دلایل مهم برای استفاده از Double skin façade میباشد.
3- کاهش سطح صدای داخلی (نوع Double skin façade و تعداد بازشوها برای عایق صوتی بودن با توجه به آلودگی داخلی و خارجی دارای اهمیت است.)
4- عایق گرمایی
5- یستم تهویه در طول شب
6- ذخیره انرژی:
7- کاهش تأثیر فشار باد
8- طراحی شفاف
9- تهویه طبیعی
10- گریز از آتش

معایب طرح Double skin façade
1- هزینه های ساخت بالا در مقایسه با façade های معمولی ( متداول )
2- کاهش فضای مفید قابل استفاده 
3- هزینه های مازاد نگهداری 
4- مشکلات جوش
5- افزایش گرمای سازه

نماهای شیشه ای
امروزه استفاده از نماهای کاملاً شیشه ای در بین معماران و طراحان اروپایی بسیار رایج شده است. در اقلیم های مختلف ساختمان های کاملاً شیشه ای نیاز به ابزاری (پرده) جهت سایه اندازی دارند.
ابزارهای سایه انداز بیرونی بسیار مؤثرتر از ابزار سایه انداز درونی هستند. اگرچه ابزارهای سایه انداز بیرونی به خاطر هزینه و مسائل مکانیکی و دلایل اکوستیکی زیاد مرسوم نیستند به همین دلیل از ابزار سایه اندازی که در داخل پوسته در یک کاواک تهویه شده قرار می گیرد، استفاده می شود. در دهه هفتاد ایده پنجره های اقلیمی توسعه پیدا کرد. بیشترین پیشرفت اخیر مربوط به ایده façade Double skin می باشد .

پیش بینی عملکرد Double skin façade کار ساده ای نیست.

درجه حرارت و جریان هوا نتیجه فرآیند تغییرات آنی دما و جریان سیال و روان

هوا می باشد. این فرآیندها به هندسه، فیزیک حرارتی، ترکیب گوناگون انواع

آیرودینامیکی ساختار

Double skin façade

و نیز درجه حرارت فضای داخل، دمای محیط،

سرعت باد، مسیر باد، جذب و

عبور اشعه تابشی خورشید و زاویه

آن بستگی دارد.

بطور عموم پوسته هوشمند بعنوان یک

ضد گرمایی در جلوی ساختمان عمل

می کند و این موضوع سه تأثیر

گرمایی برای ساختمان دارد:

1- در اکثر اوقات روز درجه حرارت هوا در داخل پوسته هوشمند از دمای محیط بیشتر خواهد شد. رسانش پایین گرمای از دست رفته و رسانش بالای گرمای بدست آمده در تابستان بستگی به دمای محیط و سطوح تابش اشعه خورشید دارد.

2- لایه شیشه ای اضافی پوسته هوشمند مقدار تابش اشعه آفتاب به پوسته داخلی را کاهش می دهد. بنابراین بازتابش اشعه خورشید به ساختمان به خاطر عبور از شیشه کاهش می یابد.

3- پوسته هوشمند امکان قرار گرفتن پرده در داخل پوسته را فرآهم می آورد. بنابراین بار اشعه تابشی از پنجره کاهش می یابد. اینکه کدامیک از این سه مورد در یک زمان مخصوص مهم تر است بستگی به خصوصیات و عملکرد سازه و دینامیک پیچیده گرمایی بین نما، دماها، جریان هوا در پوسته هوشمند و فضای بیرونی دارد.

· طراحی معماری

برای اشخاص شاغل در ساختمان سازی بررسی توانایی کنترل موقعیت خود از لحاظ ( روشنایی، درجه حرارت و شرایط آب و هوایی ) بسیار ضروری و مهم است. صاحبان ساختمان ها اهدافی مثل خدمات و سرویس بلندمدت برای زندگی، مزایای تکنیکی و علمی، ارزش های مازاد خوب و توسعه فضاهایی را برای کار در شرایط محیطی مورد نظر ترجیح می دهند. مالکین، سرمایه گذاری در نماهای دو جداره را با ارزش می دانند. نمای دو جدار ( پوسته هوشمند) قسمتی از انتخاب ها و تصمیمات پیچیده و مؤثر در یک طراحی عمومی است که نیازهای عملی را برآورده می کند.

نمای هوشمند یک روند حرکتی معماری اروپایی است برای:

اهداف اکوستیکی برای یک نمای شیشه ای که منجر به افزایش شفافیت می شود.
یک نیاز عملی برای فضای درونی 
توسعه اکوستیک در ساختمانهایی که در محل های شلوغ و آلوده واقع شده اند.
کاهش مصرف انرژی در ساعات کاری ساختمان
اگرچه پوسته هوشمند ایده جدیدی است. با این وجود تمایل زیادی از طرف معماران و مهندسان برای استفاده از آن نشان داده شده است.
تحقیقات کلی بر روی این مسائل متمرکز است:

طراحی و معماری پوسته

نمای کاملاً شیشه ای

استفاده بهتر از محیط پیرامون

توسعه نیمرخ اطراف ساختمان (توسعه نمای بیرونی ساختمان)

آرامش گرمایی (آسایش گرمایی)

امکان استفاده از انرژی خورشیدی در تمام مدت سال

جلوگیری از گرم شدن ساختمان

تنظیم دمای داخل ساختمان در طول زمستان و تابستان

آسایش مصرفی:

توسعه آسایش بصری مانند اجتناب از روشنایی خیره کننده و زننده

استفاده از تهویه طبیعی به جای تهویه مکانیکی 

مصارف انرژی

- کاهش نیاز به گرما در طول زمستان 
- کاهش نیاز به سرما در طول تابستان 
- حداکثر کاهش وسایل گرمازا و سرمازا
- استفاده از نور طبیعی به جای نور مصنوعی تا آنجا که ممکن باشد. 
- تنظیم دمای داخلی ساختمان در طول تابستان و زمستان (دمای مطلوب داخلی در طول تابستان و زمستان)

کاربرد پوشانه های ETFE در ساخت پوسته های اقلیمی و هوشمند

نویسندگان: مهندس محمدرضا مجاهدی (1)
مهندس الهام سرکرده ئی (2) 




 

ETFE covers for making intelligent continental layers 

چکیده 
 

امروزه فویل های ETFE، در کنار مصالحی نظیر شیشه، پلی کربنات و اکریلیک و ... ازجمله مصالح مورد استفاده در پوشش های ساختمانی هستند که معمولاً هم در نما و هم در نورگیرهای سقفی استفاده می گردند. کیفیت ویژه ی این مصالح ساختمانی نظیر شفافیت زیاد، مقاومت عالی در برابر آلودگی های محیطی و خاصیت ضد چسبندگی، مقاومت بالا در برابر تابش فرابنفش و عمر مفید طولانی، سبکی و بی خطر بودن، امکان تنظیم شفافیت و جلوه ی بصری پوسته و ... آن را به یکی از کم رقیب ترین مصالح جهت ساخت پوسته های اقلیمی و هوشمند تبدیل کرده است. این مقاله ضمن معرفی این ماده، مهم ترین خواص و ویژگی آن را با ذکر مصادیق مختلف مورد بررسی قرار می دهد. 

تصویر 1: باغ وحش برگر(Berger) در آرنهایم (Arnheim) هلند (1982): یکی از اولین نمونه های کاربردETFE درجهان

کلید واژه ها: فویل ETFE، شفافیت، سبکی، دوام، قابلیت تنظیم.

مقدمه 
 

بیش از بیست و پنج سال است که فویل ها برای مسقف کردن سازه ها مورد استفاده قرار گرفته اند. این فن آوری مبتکرانه در آغاز برای پوشش استخرهای شنا و ساختمان های باغ وحش استفاده شد (تصویر 1). امروزه این سیستم ابتکاری که در آن شفافیت و وزنِ سبک با ویژگی های عایق کاری بسیار عالی و طول عمر زیاد ترکیب شده و در توسعه ی معماری، پیشگام است توسط معماران مشهوری نظیر نیکولاس گریمشاو، مایکل هاپکینز، نورمن فاستر، آلسوپ و ... استفاده می شود. درحال حاضر، فویل ها به عنوان راه حل استاندارد مسقف کردن فضاهای محصور اداری، نورگیرهای سقفی کارخانه ها و ... و به طور کلی ساخت پوسته های ساختمانی متناسب با اهداف عملکردی و زیبایی شناسانه بنا، در حال استفاده اند. 

جدول 1: ویژگی های سازه ای فویل های ETFE
 

ضخامت (میکرون)	وزن   )	مقاومت کششی    (DIN 53455)	کرنش کششی (درصد) L/T	مقاومت گسیختگی (N)  L/T
50	5/87	56/64	450/450	450/450
80	140	54/58	600/500	550/450
100	175	57/58	600/550	440/430
150	5/262	57/58	650/600	420/450
200	350	52/52	600/600	430/430
250	5/437	40 > /40 >	300 > /300 >	300 > /300 >

معرفی ماده و خواص آن 
 

فویل ETFE، کوپلیمری از اتیلن و تترافلوئور اتیلن، یک پلاستیک بی نهایت پایدار است که در برابر هر نوع بارگذاری و عامل محیطی نظیر اشعه ی ماورای بنفش، آلودگی هوا، فضولات پرندگان و ... مقاومت می کند و ترکیبات فیزیکی و شیمیایی آن در طول زمان تغییر نمی کند. 
نقطه ی ذوب آن حدود 250 تا 270 درجه ی سانتی گراد، چگالی اش بین 73/1 تا 77/1 گرم بر سانتی متر مکعب و در ضخامت های مختلف از 50 تا 250 میکرومتر ساخته می شود. 

فویل های ETFE بسیار شفاف اند و گذردهی نور آن ها بین 90 تا 95 درصد است. این شفافیت در بیش تر طیف الکترومغنایس اتفاق می افتد و شامل طیف فرابفنش (UV) هم می شود که برای رشد گیاهان و فتوسنتز ضروری است. 
این ماده خویشاوندی نزدیکی با تفلون دارد و خاصیت نچسب بودن آن ها به کی میزان است. رسوباتی مانند کثیفی، گرد و خاک و ذرات خرد به سطح این ماده نمی چسبند و توسط باران شسته می شوند، لذا در زمره ی مواد خود شست و شو (self cleaning) محسوب می شوند. 

به دلیل مقاومت عالی آن در برابر تابش فرابنفش (UV)، طول عمر متوسط آن به بیش از سی سال می رسد. 
غشاهای ETFE، مصالحی تقریباً ایزوتروپیک هستند که دارای خواص نسبتاً یکسان در جهات مختلف اند در جدول 1 خلاصه ای از ویزگی های سازه ای این ماده در دو جهت طولی (L or Longitudinal) و عرضی (T or Transversal) آورده شده است. 

سیستم پوشانه ی ETFE: 
 

طرح کلی سیستم پوشانه ی ETFE شامل دو لایه یا بیش تر از فیلم های ETFE می شود که لبه های آن ها جوش حرارتی داده می شود تا به شکل یک قطعه ی بالشتکی که قابل باد شدن است درآیند. (تصاویر 2 و 3) 
برای ساخت یک بالشتک حداقل دو فویل مورد نیاز است. لایه های بیش تر ویژگی های عایق کاری را بهبود می بخشند، گرچه در مقابل، شفافیت غشا را تقلیل می دهند. سپس این فویل ها به یک نیم رخ آلومینیومی اکستروژن شده پیرامونی محکم می شوند که خود نیز قاعدتاً به یک نوع سازه زیرین پیچ شده است این سازه می تواند چوب چند لایه، فولاد، آلومینیوم، یا سیستم های کابلی باشد. (تصاویر 4 و 5) 

ویژگی های بالشتک های ETFE : 
 

به طور قطع ویژگی های بالشتک ETFE مربوط به خواص فویل های سازنده ی آن است که به طور اجمالی ذکر شد. اما چون این ماده معمولاً در پوسته های ساختمانی به صورت بالشتک های باد شده ی چند لایه به کار می رود، در ادامه مهم ترین ویژگی های این سیستم پوشانه بیش تر تشریح می شود. 

امکان تنظیم شفافیت پوسته 
 

ساختمان چند لایه ی بالشتک ها به طراح فرصت های بی شماری می دهد تا مقدار سایه اندازی پوسته ی بنا را کنترل و شفافیت بصری آن را مدیریت نماید. این ویژگی، توسعه ی محیط هایی با مصرف کم انرژی و مهندسی طبیعی را ممکن ساخته است. 
استفاده از روکش های انتخاب کننده (selective coating) بر روی فویل های کارآیی آن را در شرایط گوناگون افزایش می دهد. روش های کنترل انکسار نور در طول موج های 300 تا 800 نانومتر نیز در وضوح بصری پوشانه نقش مهمی دارد و امروزه دستیابی به وضوح (clarity) کامل تقریباً میسر است (تصویر 6) 
بر روی بالشتک های ETFE می توان الگوهای گرافیکی از پلیمرهای فلوئور نیمه شفاف یا مات را چاپ کرد. با استفاده از این بالشتک ها، طیف وسیعی از سایه اندازی قابل وصول است در عین حال که شفافیت بصری پوسته نیز حفظ می شود، فویل ETFE می تواند با یک ته رنگ نیمه شفاف تولید شود. با تغییر دادن تعداد و نوع لایه ها، چگالی و رنگ آن ها، خواص گذردهی نور را می توان به طور نامحدود تغییر داد. رنگ های استاندارد موجود عبارت اند از سفید، آبی، زرد، قرمز و سبز. (تصویر 7) 

کنترل انرژی خورشیدی و پوسته های متغیر 
 

ساختمان چند لایه بالشتک ها می تواند برای ایجاد پوسته های اقلیمی که محیط خود را حس می کنند و درجه عایق بودن خود و گذردهی نور خورشید را در صورت نیاز تغییر می دهند، به کار گرفته شود. 
با چاپ کردن طرح های گرافیکی دارای همپوشانی بر روی لایه های متعدد و یکی کردن بالشتک ها با سیستم های پنوماتیک پیچیده، می توان طرح های گرافیکی مختلف را همراه با هم و جدا از هم حرکت داد. با این روش می توان هم مقدار جذب انرژی خورشیدی نفوذ کرده در بنا و هم سیمای بصری پوسته را تغییر داد. این پدیده را نه تنها می توان برای کنترل مقدار انتقال نور خورشید از میان پوسته به خدمت گرفت، بلکه می توان برای تغییر تعداد محفظه های هوا در درون یک بالشتک نیز مورد استفاده قرار داد و به وسیله ی آن مقدار U برای بالشتک تغییر داده شود. 

این خواص منحصر به فرد طراحان را قادر می سازد تا ساختمان هایی خلق کنند که کارآیی انرژی و صرفه جویی اقتصادی دارند و نسبت به تغییرات شرایط محیطی عکس العمل بصری دارند. 
به طور کلی به منظور مقاومت در برابر گرمای بیش از حد از طریق تشعشع مستقیم خورشید چندین امکان وجود دارد تا از درجه حرارت نامناسب در فضای داخل اجتناب گردد. در مورد تشعشع مستقیم بسیار شدید خورشید سه راه حل ممکن وجود دارد: (تصاویر 8 تا 13) 
1- سایه اندازی بیرونی پوسته؛ 
2- سایه اندازی درونی پوسته؛ و 
3- کنترل پویا و متغیر به کمک پُر و خالی کردن باد محفظه های مختلف. 

جدول 2: مقدار U برای بالشتک های چند لایه ETFE
 

تعداد فویل ها	مقدار U ، بر حسب
2	94/2
3	96/1
4	47/1
5	18/1

عایق کاری، تهویه 
 

بالشتک های ETFE از 2 تا 5 لایه ی فویل ساخته می شوند. چون هر لایه ی فویل یک لایه ی هوا را محصور می کند، مقدار U برای پوسته بسیار پاین است و می تواند متناسب با نوع کاربرد، بهینه سازی شود. (جدول 2) به منظور افزایش کیفیت بالای عایق کاری پوسته می توان از روکش های انتخاب گر نیز استفاده کرد. 
علاوه بر پایین بودن استثنایی مقدار U، اتلاف گرما در اثر تراوش (infiltration) نیز در درون سیستم به صفر کاهش می یابد، به طوری که بالشتک ها یک حصار محافظ دارای فشار تنظیم شده را در پیرامون ساختمان شکل می دهند. 
علاوه بر کنترل مقدار U و جذب انرژی خورشیدی، می توان بازشوهای تهویه در پوسته ی بنا نیز تعبیه کرد. پوشانه ی ETFE در میان فن آوری های ساختمانی منحصر به فرد است، چرا که انعطاف پذیری بالا آن را قادر می سازد تا تهویه ی های بسیار بزرگ تر و سازه های متحرکی ساخت که با فن آوری های معمول پیشین، امکان آن نبود. (تصویر 14) 

دوام، سازگاری با محیط زیست و پایداری 
 

فویل ETFE از آلودگی جوی و اشعه UV متاثر نمی شود. این ماده در طی زمان سخت نمی شود، زرد نمی گردد و تنزل کیفی پیدا نمی کند. این ویژگی ها استفاده از آن را برای بناهای نیازمند عمر طولانی و هزینه نگهداری کم، نظیر بیمارستان ها، ایستگاه های راه آهن، مراکز تفریحی و مراکز گیاه شناسی ایده آل می سازد. همچنین، قابلیت آن در شست و شوی خود در اثر برخورد باران، هزینه های دوره ی بهره برداری را بسیار کاهش می دهد.
فویل ETFE هم کارآیی انرژی دارد و هم از فن آوری دوستدار محیط زیست برخوردار است. این ماده به صورت خام تحت معاهده مونترال پذیرفته می شود و از مشتقات پتروشیمی نیست. تولیدآن یک فرآیند پایه ی آبی بسته است و در تهیه ی آن از هیچ حلالی استفاده نمی گردد. 
این مصالح 100 درصد قابل بازیافت است و بسیاری از اعضای سیستم از مواد قابل بازیافت ساخته می شوند؛ به مجرد خرابی محصول، فویل ها به شرکت سازنده بازگردانده می شوند تا بازیافت شوند. فلوریت که از مواد اولیه ی سازنده ی غشاهای ETFE می باشد، یک عنصر رایج است که در سراسر جهان یافت می شود. این محصول بسیار سبک وزن است (وزن سیستم تقریباً 2 کیلوگرم بر مترمربع است) و برای حمل و نقل این سیستم نسبت به ساختمان مشابهی از جنس شیشه یک دهم انرژی مورد نیاز است. مقطع پیچیده اکستروژن ها محیط محافظت شده ای را برای واشرها و درزگیرها فراهم می کند تا از هر گونه خرابی عادی و یا نیاز به نگهداری حفظ شوند. 
بنابراین پوشانه ی ETFE یک فن آوری با صرفه ی انرژی بسیار بالاست؛ هم به دلیل عملکرد محیطی اش یعنی عایق قوی بودن و کنترل بهینه ی انرژی خورشیدی، و هم انرژی نهفته ی پایین آن (کم تر از یک درصد فن آوری های رایج).

ویژگی های سازه ای 
 

بالشتک های ETFE را می توان در اندازه های بزرگ ساخت و می توانند دهانه های بسیار بزرگ تری را نسبت به فن آوری های پوشانه ای مرسوم پوشاند. این ویژگی برای طراحان فرصتی را فراهم می کند تا طرح پوشانه را با سازه ی اولیه یکپارچه نمایند و زیبایی سادگی و ظرافت را به نمایش گذارند. (تصویر 15) 
سختی ذاتی این مصالح، مقاومت بالا در برابر پارگی و قابلیت سخت شدن ورای دامنه ی ازدیاد طول آن (جدول 1). به این معناست که این سیستم می تواند به طور طبیعی با خیزهای بسیار بزرگ در سازه تکیه گاهی سرو کار داشته باشد. این امر، ساخت سازه های سبک وزن منحصر به فرد نظیر توری های کابلی تک محوره و ژئودزیک های بزرگ مقیاس را ممکن می سازد. (تصویر 14) 
با توجه به این که تنظیم فشار بالشتک ها با باد صورت می گیرد، نیروهای ایجاد شده در بالشتک ها توسط تورم (باد شدن) و بارهای خارجی نظیر باد و برف باید توسط سازه اولیه تحمل شوند. بارهایی که تحمیل می شوند تابع دهانه ی بالشتک ها و میزان بالا آمدگی آن ها هستند. 
به دلیل ویژگی های فیزیکی فویل ها، محاسبات مهندسی آن ها کاملاً با محاسبات مهندسی استاندارد تفاوت دارد. کشسانی بالای آن در محدوده ی الاستیک و پلاستیک تعیین نقطه گسیختگی فویل و ضرایب ایمنی مورد نیاز که باید دخیل شوند را مشکل می سازد. داده های مصالح ثابت نیست. اما بستگی به نوع بارگذاری و چگونگی اعمال بارها بر محصول دارد. 

آتش 
 

این ماده در موسسات گوناگون اروپایی، آزمایشات گسترده ای را پشت سر گذاشته است و دارای خاصیت منحصر به فرد «تهویه ی خودکار» موادحاصل از احتراق به بیرون می باشد. در شرایط آتش سوزی، هر گاز داغی که در دمای بالای حدود 200 درجه سانتی گراد به بالشتک ها برخورد می کند، فویل را گرم می کند. از آن جایی که فویل تحت کرنش ناشی از تورم است، در اثر زبانه های آتش خراب، و به عقب جمع می شود و به طور موثری آتش را به هوای آزاد بیرون می دهد. هر یک از تکه های فویل که هنوز باقی است، توسط زبانه های آتش به سمت بالا رانده می شود و از آنجا که ذرات ماده مورد استفاده در سقف بسیار کوچک ا ند، کسی چکه های ETFE مذاب را که به زمین می افتند حس نمی کند. (تصویر 16) 
این ویژگی تهویه ی خودکار، از انباشت گازهای بسیار گرم در زیر ساختمان سقف و در نتیجه از امکان جرقه و انفجار و یا واژگونی فاجعه بار سازه اصلی جلوگیری می کند. 
این سیستم را می توان با سیستم مدیریت ساختمان به کار انداخت و به حس گرهای گرما، دود، باد و باران مرتبط کرد. از سبکی و انعطاف پذیری ETFE می توان بهره ی بیش تری گرفت و بازشوهای بسیار بزرگ تری در سقف طراحی کرد تا دهلیزها و فضاهای بازِِ محصور (آتریوم ها) بتوانند در شرایط آتش سوزی تهویه ی بهتری را انجام دهند. 
نقطه ی ذوب ETFE تقریباً 275 درجه ی سانتی گراد است، گرچه در زیر این درجه حرارت نیز نرم می شود. وجود فلوئورین در ساختار ETFE، این ماده را خود خاموش شونده کرده است. 

آزادی فرم و امکان ایجاد جلوه های بصری 
 

این محصول اساساً با هر شکلی خود را تطبیق می دهد و می تواند برای پوشش شکل هایی که در فضا می پیچیند نیز به کار می رود. (تصویر 17) 
بالشتک های ETFE امکانات زیبایی را همراه با سیستم نورپردازی پیش روی طراحان قرار می دهند. (تصویر 18)
در طرح مرکز ملی بازی های آبی در پکن، معماران پروژه از ویژگی شکلی بالشتک های ETFE در ایجاد ساختمانی با سیمای حباب گون بهره گرفته اند. (تصویر 19) 

جمع بندی 
 

سیستم پوشانه ی ETFE، فرصت های بی مانندی را در مسیر توسعه ی پوسته ی اقلیمی برای طراحان فراهم می کند. این سیستم تشکیل شده است از بالشتک های بادی که توسط پروفیل های اکستروژن شده آلومینیومی، مهار می شود و به وسیله ی یک سازه ی سبک وزن نگه داشته می شوند. این بالشتک ها به منظور عایق شدن و تأمین مقاومت در برابر باد با فشار کم هوا باد می شوند. 

این بالشتک ها از کوپولیمر اتیلن تترافلوئور اتیلن اصلاح شده ETFE و بین دو تا پنج لایه ساخته می شوند. این مصالح منحصر به فرد که در اصل برای صنعت فضانوردی ایجاد گردید، در برابر تابش فرابنفش یا آلودگی جوی تنزل کیفی پیدا نمی کند. این بالشتک ها به دلیل این که بسیار با دوام هستند می توانند به عنوان بخشی از پوسته های ساختمانی دائمی مورد استفاده قرار گیرند. به علاوه، به دلیل سطح بسیار نرم و خاصیت ضد چسبندگی این بالشتک ها، پوسته ی بنا با برخورد باران، خودش تمیز می شود. فویل ETFE، گذردهی استثنایی نور را با عایق کاری بسیار عالی ترکیب می کند. این لایه ها می توانند درجات مختلفی از سایه اندازی را ایجاد کنند و طراح را قادر می سازند تا عملکرد محیطی و زیبایی شناسانه ی پوسته ی ساختمان را بهینه نماید. حتا می توان سیستم های پوشانه ای ایجاد کرد که در برابر تابش خورشید عکس العمل نشان دهند و میزان گذردهی نور و عایق بودن خود را در طول روز تغییر دهند. 
از طریق تحلیل بار و الگوسازی پیچیده می توان این بالشتک ها را به هر شکل و اندازه ای در محاسبات مهندسی منظور نمود. انعطاف پذیری ذاتی ETFE، به طراحان این امکان را می دهد تا سازه هایی با سبکی و ظرافت نامتعارف خلق نمایند. 
این خواص پوشانه ی ETFE، همراه با میزان بسیار کم انرژی نهفته و ویژگی های محیطی برجسته ی آن، تحقق پوسته های واقعاً اقلیمی – طبیعی را ممکن می سازد. 

پوزولان به عنوان ماده ی جایگزین سیمان

پوزولان به عنوان ماده ی جایگزین سیمان

چکیده:

پوزولان ها مواد سیلیسی و آلومینی هستند که در مجاورت آب در حرارت معمولی با آهک ترکیب شده و تشکیل مواد پایدار و نامحلول (ژل) داده و خاصیت سیمانی شدن دارند. اقدام جهت شناسایی خاصیت پوزولان ها در بتن و ملات سال هاست که به طور وسیعی در کشورهای مختلف آمریکایی، اروپایی و ایران صورت گرفته است به نحوی که به کارگیری این مواد به عنوان ماده جایگزین سیمن در بتن در آیین نامه ها آورده شده است. در این نوشتار به معرفی پوزولان ها از دیدگاه ASTM، حدود ترکیبات شیمیایی و طبقه بندی آن ها پرداخته شده است. همچنین معرفی مواد اصلی، چگونگی پیدایش و نیز بررسی مزایای استفاده از پوزولان ها صورت گرفته است. از جمله مزایای استفاده از پوزولانها، داشتن خصوصیات سیمانی و در نتیجه صرفه ی اقتصادی، بالابردن مقاومت در برابر حمله اسیدها و قلیایی سنگدانه ها و جلوگیری از ترک خوردن سطحی گسترده بتن، کاهش بتن ذیری، خاصیتی که در ارتباط با آب بند بودن سازه های نگهدارنده آب و همچنین در ارتباط با حملات شیمیایی مورد توجه می باشد. بررسی مکانیزم حمله سولفات ها و تاثیر پوزولان ها بر افزایش مقاومت بتن در برابر حمله سولفات ها، از طریق کاهش میزان C3A در سیمان که منجر به بالا بردن دوام بتن مورد تهاجم آب دریا می شود، صورت می گیرد.

مواد مکمل سیمان سازی

مقدمه

خاکستر پرندگان، تفاله های خرد شده کوره های بلند روی زمین، دود سیلیکا و پوزولان های طبیعی مانند متاکالین، سنگ رسی و خاک رسی سوزانده موادی هستند که – زمانی که با سیمان پُرتلند یا سیمان مخلوط استفاده می شدند – از طریق این مواد به عنوان مواد مکمل سیمان سازی (SCM'S) یا مواد مکمل سیمان سازی برای بهبود ویژگی های خاص مانند سیمان مانند کاهش فعل و انفعال زیان آور تراکم قلیایی استفاده می شوند.

از قدیم، خاکستر پرندگان، تفاله، دود سیلیکا و پوزولان  های طبیعی مانند خاک رس و سنگ رسی سوزانده در بتون استفاده می شدند. امروزه، به خاطر دسترسی ساده به این مواد، تولیدکنندگان بتون می توانند دو یا چند تا از این مواد را برای بهینه سازی ویژگی های بتون به کار برند. ترکیبات با استفاده از این سه مواد سیمان سازی – که ترکیبات سه تایی نامیده می شوند متداول تر می شوند.

زغالسنگ، روباره کوره بلند، خاکستر سبوس برنج یا دوده سیلیس. به همین منظور کارهای کمی در خصوص تولید، بهینه سازی و مهندسی کردن مصالح پوزولانی که به طور خاص در طرح های اختلاط سیمان های پرتلند استفاده می شوند، انجام شده است. متاکائولین یک پیشرو در میان نسل جدید چنین مصالحی می باشد.

استفاده از دوده سیلیس و دیگر افزودنی های شیمیایی برای بتن هایی با مقاومت های طراحی بیش از MP50 و یا مواردی که شرایط بهره برداری، شرایط جوی و یا ملاحظات هزینه های طول عمر سازه، استفاده از بتن های توانمند (HPC) را دیکته می کند، متداول می باشد.

تولید HRM به عنوان جایگزینی برای دوده سیلیس می باشد. معادل بودن در افزایش مقاومت و خصوصیات مربوط به دوام به اضافه چند ویژگی و مشخصه دیگر HRM شامل رنگ و کارپذیری، به طور مؤثرتری مرزبندی های طراحی مصالح HPC را توسعه داده و وسیع کرده است. مزایایی که از نظر خواص مهندسی در صورت استفاده از HRM حاصل می شود با عوارض جانبی اندکی همراه است. در صورتی که متاکائولین به طور مناسب تنظیم شود، بافت مخلوط بتن تازه، کارپذیری و قابلیت پرداخت در صورت جایگزینی HRM با 15- 5 % سیمان بهبود می یابد. ضمناً متاکائولین سفید رنگ است و محصولات سیمانی و بتنی سفید یا خاکستری را تیره نخواهد کرد.

متاکائولین یک سیلیکات آلومینیم آمورف سفید رنگ می باشد که دارای خواص پوزولانی می باشد و براساس استاندارد ASTM C 618 در رده پوزولان های کلاس (N پوزولان  های طبیعی خام یا کلسینه شده) قرار می گیرد. پیشوند متا (meta) در ادبیات برای نشان دادن "تغییر" به کار می رود. از لحاظ علمی این پیشوند به این منظور استفاده شده است تا عبارت "کمترین میزان هیدراته شده از یک گونه یا سری" را نشان دهد.

متاکالئولین به طور کامل قابل جایگزینی با پوزولان  توانمند (نظیر دوده سیلیس/ میکروسیلیس) است. درباره مقاومت فشاری، کاهش درصد افزودن متاکائولین برای ایجاد کارایی معادل با پوزولان  های قبلی ممکن خواهد بود. در ضمن امکان کاهش درصد فوق روانساز مورد نیاز برای طرح اختلاط حاوی متاکائولین در مقایسه با طرح اختلاط حاوی دوده سیلیس وجود دارد.

متاکائولن نیز همانند پوزولان  های دیگر با هیدروکسید کلیسم ایجاد شده بر اثر هیدراته شدن سیمان واکنش داده و سیلیکات کلسیم هیدراته (C-S-H) تولید می کند SiO2 و Al2O3 بیشترین مواد شیمیایی تشکیل دهنده متاکائولن هستند. همان طور که در نمودار 2 مشخص شده در هرم پوزولان ها متاکائولن در ناحیه میانی هرم قرار می گیرند.

سیمان های آمیخته پوزولانی بنا به ضرورت هایی از جمله مصرف انرژی کمتر، حفظ محیط زیست و کاهش قیمت سیمان در دنیا تولید شدند سیمان های آمیخته ای سرباره ای نیز به همین دلیل سال هاست که به بازار عرضه شده اند. کاهش در مصرف انرژی برای تولید کلینگر سیمان و کاهش تولید گازهای آلاینده ای که از سوختن مواد سوختنی حاصل می شود را از دلایل تولید و مصرف سیمان های آمیخته است و می توان با مصرف پوزولان های طبیعی یا مصنوعی از مصرف سوخت زیاد و تولید مواد آلاینده و گازهای نامطلوب جلوگیری کرد.

سیمان پورتلند پوزولانی

سیمان پرتلند پوزولانی حاوی حداکثر 15% پوزولان  طبیعی مرغوب از دامنه کوه سبلان می باشند که از خواص ویژه کاربردی به شرح ذیل برخوردار است:

1-    مقاومت در مقابل مواد شیمیایی و فاضلاب

2-    مقاومت نهایی بالاتر

3-    قابلیت نفوذ و کارپذیری بهتر برای ویبره شدن

4-    حفاظت مصالح و آرماتور درون بتون در مقابل نفوذ مواد خورنده

5-    خارج کردن املاح قلیایی از بتن

6-    انبساط کمتر و قابل استفاده در بتن ریزی های حجیم

7-    حرارت هیدراتاسیون کمتر در بتن ریزی های حجیم

8-    بتن تشکیل شده از سیمان پوزولانی به علت نفوذ پذیری بهتر پوزولان و روانی آن دچار ترک خوردگی نمی شود.

9-    جلوگیری از واکنش قلیائی – سیلیکا در سنگدانه های بتن مخصوصاً در سد سازی (سرطان بتن)

10-حفظ منابع طبیعی به علت کاهش مصرف در سوخت و مواد اولیه سیمان

11-کاهش آلودگی هوا به علت جایگزین شدن به جای کلینگر و کاهش مصرف سوخت های فسیلی

12-کاهش میزان سایش تجهیزات در آسیاب های سیمان

13-کاهش مصرف انرژی الکتریکی به علت کم سایش بودن در آسیاب های سیمان

14-کاهش قیمت تمام شده در تولید سیمان

مصرف این سیمان در هوای گرم مخصوصاً معتدل و مرطوب بسیار مطلوب می باشد. در آب و هوای سرد به علت ویژگی هیدراسیون کمتر باید بتن تازه در مقابل یخ زدن محافظت می شود. این سیمان به دلیل ویژگی فوق و همچنین ماهیت پوزولان می بایست مدت زمان بیشتری بعد از بتن ریزی نگهدای شود تا آماده بارگزاری گردد. با رعایت این موارد می توان نتیجه ایده آل تری از مصرف سیمان پرتلند پوزولانی به دست می آورد.

سیمان تیپ یک

-        حرارت هیدراسیون بالا و نامناسب برای بتن ریزی های حجیم

-        انبساط نسبتاً بالا

-        مورد مصرف در مصارف عمومی

-        در محیط های خورنده شیمیایی مانند سولفات ها – کلر و ... مقاوم نمی باشد.

-        دارای مقاومت فشاری بالا در کوتاه مدت (3 و 7 روزه)

سیمان تیپ دو

-        حرارت هیدراسیون بالا و نامناسب برای بتن ریزی های حجیم

-        انبساط کم

-        در محیط های خورنده شیمیایی مانند سولفات ها – کلر و ... نسبتاً مقاوم می باشد.

-        در بتن ریزی های حجیم با رعایت استانداردهای مخصوص می توان از آن استفاده کرد.

-        مقاومت فشاری نهایی بالا (28 روزه)

سیمان پوزولانی

بسیاری از خواص بتن بر اثر استفاده از مواد پوزولانی بهبود می یابد. برخی از این آثار ناشی از خواص فیزیکی شامل ریز بودن ذرات و بقیه ناشی از فعل و انفعالات شیمیایی پوزولانی با سیمان است. کاهش نفوذ پذیری بتن؛ کاهش آب انداختن بتن بهبود پرداخت پذیری بتن؛ افزایش چسبندگی مخلوط و در نتیجه افزایش کارایی بتن ناشی از خصوصیات فیزیکی پوزولان  است.

کم بودن حرارت هیدراتاسیون؛ مقاومت در مقابل خوردگی ها توام سولفات و کلر مناسب بودن آن در بتن ریزی های حجیم از دیگر خصوصیات منحصر به فرد سیمان های پوزولانی است. نهایتاً می توان گفت بتن های ساخته شده از سیمان های پوزولانی دارای پایائی بیشتری نسبت به سیمان های معمولی هستند و سازه های مربوطه که در واقع سرمایه های ملی هستند به مدت طولانی پابرجا خواهند بود.

توصیه هایی در مورد کاربرد و نگهداری سیمان پوزولانی

معمولاً در مقایسه با کلینگر؛ پوزولان ها به سهولت پودر می شوند. بدین لحاظ با افزایش سطح دانه ها و ریز شدن آن ها نسبت به سطح سیمان معمولی در هنگام ساخت بتن نیاز به آب بیشتری وجود دارد.

وزن معینی از سیمان پرتلند پوزولانی در مقایسه با سیمان پرتلند هم وزن خود دارای حجم بیشتری است در نتیجه در موقع خرید چنانچه به صورت فله ای خریداری گردد و یا در موقع پیمانه کردن برای ساختن بتن باید به این نکته توجه شود.

در صورت نگهداری و یا انبار نمودن سیمان باید آنچنان انبار شود که دسترسی بدان برای بازرسی و تعیین هر محموله آسان باشد. همچنین تهویه انبار باید آنچنان مناسب باشد که از مرطوب شدن آن محافظت نماید و از کلوخه شدن ناشی از انبار را به حداقل برساند.

مواد پوزولانی

استفاده از مواد پوزولانی که امروزه در افزایش دوام بتن در برابر خرابی های متفاوت بسیار رایج است یکی از روش های افزایش مقاومت بتن در برابر سیکلهای یخبندان – ذوب یخ است. از جمله از این مواد میکروسیلیس است. این ماده در میان منافذ موئینه نفوذ کرده و باعث قطع لوله های مرتبط این نافذ می شود و با این کار یک بتن متراکم و با نفوذ پذیری پایین ایجاد می کند.

پودر خاک سنگ در بهبود مقاومت بتن در برابر چرخه یخبندان – ذوب یخ بخصوص در حضور میکروسیلیس اثر مطلوبی دارد. اثر این ماده در بهبود مقاومت بتن در برابر یخبندان در مخلوط های دارای مواد هوازا اندک است.

استفاده از ماده میکروسیلیس برای بهبود دوام بتن در برابر چرخه های یخبندان – ذوب مقاومتی نظیر نمونه های دارای مواد هوازا دارد و می توان برای به دست آوردن یک بتن بادوام نسبتاً مناسب در برابر یخ بندان از این ماده استفاده کرد.

ترکیب مواد هوازا و میکروسیلیس اثر مطلوبی بر افزایش مقاومت در برابر یخبندان دارد نمونه های بدست آمده از این طرح اختلاط دارای مقاومت بسیار خوبی در برابر چرخه های یخبندان – ذوب – یخ هستند.

مواد پوزولانی دیگر نظیر خاکستر بادی و سرباره کوره آهن گدازی باعث کاهش نفوذ پذیری می شوند اما استفاده از این موارد باعث افزایش مصرف مواد هوازا و به عبارتی کاهش مقاومت در برابر یخ بندان می شود.

نمونه ای که از ترکیب میکروسیلیس و پودر خاک سنگ تهیه شده است دارای مقاومتی نظیر نمونه های مواد حباب زا و میکروسیلیس است و بسیار در برابر یخبندان مقاوم است.

مواد اولیه و مصالح مصرفی در آزمایش ها

سیمان: سیمان مصرفی از نوع پرتلند ضد سولفات متوسط (نوع دو) می باشد.

تعریف مواد میکروسیلیسی:

میکروسیلیس با نام تجایر میکروسیلیکا می باشد که با استاندارد ASTM C1240 دارد.

میکروسیلیس: مقدار میکروسیلیس مصرفی که به صورت جایگزین سیمان در بتن ها قرار گرفته اند طبق مراجعه مطالعات صورت گرفته حدود 8 میکروسیلیس اثر مناسبی بر روی دوام دارد و با افزایش از این مقدار سیر صعودی اثر مطلوب آن کاهش می یابد.

جدول 1: طرح اختلاط مورد استفاده در آزمایشگاه

نسبت آب به سیمان	درشت دانه (kg)	ماسه با پودر خاک سنگ	ماسه (kg)	روان کننده (g)	حباب زا (m-lit)	میکروسیلیس (kg)	آب (LIT)	سیمان (kg)	شماره و نام نمونه
55/0	992	___	835	___	___	___	176	320	PC
55/0	992	835	___	___	___	___	176	320	PC-P
4/0	992	___	979	6380	___	6/25	128	4/294	PC-P
4/0	992	979	___	6250	___	6/25	128	4/294	PC-S-P
4/0	992	___	855	5920	320	___	128	320	PC-A
4/0	992	855	___	5850	320	___	128	320	PC-A-P
4/0	992	___	875	5830	320	6/25	128	4/294	PC-S-A
4/0	992	875	___	5780	320	6/25	128	4/294	PC-S-A-P
7/0	992	___	855	___	___	___	210	300	SH

جدول 2: مشخصات شیمیایی میکروسیلیس کارخانه از نا مورد استفاده

SO3	آهک آزاد	افت سرخ شدن	Mgo	CaO	Fe2o3	Al2O3	SiO2
45/0	___	10/2	60/0	24/2	00/2	55/1	1/91

مقادیر اجزای تشکیل دهنده نمونه ها

تمامی نمونه های بتن سبک لیکا با عیار سیمان Kg/m3 550 و نسبت آب به سیمان 4/0 ساخته شده اند ابتدای طرح شاهد فاقد دوده سیلیسی ساخته شد. سپس یک طرح با جایگزینی 10 درصد وزنی سیمان با دوده سیلیسی ساخته شد. سپس تمام مراحل ساخت و آزمایش بطور یکسان با سبک دانه پامیس تکرار شد. مقادیر مخلوط های بتن ها در جدول شماره 3 و 4 آمده است.

جدول 10- مقادیر مخلوط های بتن سبک لیکا (متغیر میکروسیلیس) Kg/m3

شماره طرح	اسم طرح	درشت دانه سبک	ریز دانه سبک	سیمان c	میکروسیلیس s.f	B=C+s.f	آب w	فوق روان کننده	w/b	وزن مخصوص محاسباتی
1	L14	75/183	71/314	550	___	550	220	___	4/0	46/1268
2	L19	75/183	03/307	495	55	550	220	20/2	4/0	98/1262
3	L17	75/183	35/299	440	110	550	220	60/5	4/0	70/1258

جدول شماره 11 – مقادیر مخلوط های بتن سبک پامیس (متغیر میکروسیلیس) Kg/m3

شماره طرح	اسم طرح	درشت دانه سبک	ریز دانه سبک	سیمان c	میکروسیلیس s.f	B=C+s.f	آب w	فوق روان کننده	w/b	وزن مخصوص محاسباتی
1	Pp4	97/270	71/473	550	___	550	220	___	4/0	68/1514
2	Pp9	97/270	82/463	495	55	550	220	10/2	4/0	79/1504
3	Pp7	97/270	92/453	440	110	550	220	80/4	4/0	89/1494

برنامه های آزمایشگاهی

به دلیل جذب آب زیاد سبک دانه ها مصالح به صورت اشباع با سطح خشک مصرف شده اند. وزن های ارائه شده در جدول 3 و 4 برای مصالح، وزن اشباع با سطح خشک آن ها می باشد. در ساخت نمونه های فشاری از قالب های استاندارد 10 سانتی متری استفاده گردید. برای تعیین مقاومت فشاری و همچنین وزن مخصوص نمونه ها تعداد 3 نمونه برای آزمایش در هر سن ساخته شده و میانگین نتایج آزمایشات هر سه نمونه ذکر گردید. برای تعیین مقاومت کششی، از نمونه های استوانه ای 15  30 سانتی متری و روش آزمایش شکافت نمونه استوانه ای (آزمایش برزیلی) استفاده گردید.

نتایج آزمایشات

تأثیر جایگزینی سیمان با دوده سیلیسی و مشخصه های مکانیکی بتن سبک لیکا و پامیس به ترتیب در جدول شماره 5 و 6 آمده است.

جدول شماره 12 – نتایج آزمایشات بتن سبک ساخته شده با لیکا، متغیر میکروسیلیس

شماره طرح	اسم طرح	دوده سیلیسی	متوسط مقاومت فشاری 7 روزه	متوسط مقاومت فشاری 14 روزه	متوسط مقاومت فشاری 28 روزه	متوسط مقاومت کششی 28 روزه
1	L14	___	8/10	5/12	1/15	73/1
2	L19	B %10	4/12	7/16	9/6	02/2
3	L17	B %20	0/12	2/16	5/17	19/2

جدول شماره 13 – نتایج آزمایشات بتن سبک ساخته شده با پامیس، متغیر میکروسیلیس

شماره طرح	اسم طرح	دوده سیلیسی	متوسط مقاومت فشاری 7 روزه	متوسط مقاومت فشاری 14 روزه	متوسط مقاومت فشاری 28 روزه	متوسط مقاومت کششی 28 روزه
1	PP 4	___	1/15	8/17	2/19	94/1
2	PP 9	B %10	9/15	3/18	6/20	29/2
3	PP 7	B %20	8/16	9/18	7/21	51/2

مشخصه های مکانیکی بتن سبک لیکا و پامیش با افزایش درصد دوده سیلیسی افزایش یافته است. در نمودار شماره 1 و 2 به ترتیب اثر جایگزین در سطح های مختلف دوده سیلیسی در سنین مختلف برای بتن سبک لیکا پامیس ساخته شده با نسبت آب به سیمان 4/0 بر مقاومت فشاری مشاهده می شود.

در نمودار شماره 3 به ترتیب تأثیر جایگزینی سیمان با 10 و 20 درصد دوده سیلیسی بر مقاومت کششی بتن یبک لیکا و پامیس با نسبت آب به سیمان 4/0 به همراه نمونه شاهد بدون دودهد سیلیسی مشاهده می شود با توجه به نمودار با افزایش درصد دوده سیلیس مقاومت کششی هر دو نوع بتن سبک افزایش یافته است.

 

نمونه کوه هایی که مواد پوزولانی در آن ها موجود است.

نتیجه گیری

مقایسه مشخصه های مکانیکی 28 روزه بتن سبک لیکا و پامیس حاوی نسبت های مختلف دوده سیلیسی با نسبت آب به سیمان 4/0 در نمودارهای شماره 4 و 5 آمده است.

سیمان پرتلند پوزولانی (انواع P, Lp وl (PM)  )

این سیمان ها از آسیاب کردن و مخلوط کردن پوزولان ها (خاکهای طبیعی و مصنوعی جایگزین سیمان) با سیمان پرتلند ساخته می شوند. بر طبق استاندارد ASTM C 618-84 پوزولان ها به مواد سیلیسی یا سیلیسی آلومینی اتلاق می شودکه به تنهایی خاصیت گیرش و سیمانی شدن را ندارند ولی به صورت ذرات ریز و در محاورت رطوبت با آهک آزاد شده از هیدراتاسیون سیمان و در درجه حرارت محیط، ترکیباتی با خاصیت سیمانی تشکیل می دهند.

به طور کلی سیمان های پوزولانی به آرامی مقاومت پیدا کرده لیکن مقاومت دراز مدت آن ها نسبتاً بالاست، به جهت دیرگیری، مدت طولانی تری می بایست از بتن ساخته شده از این سیمان ها مراقبت نمود، شکل (2-6) افزایش مقاومت فشاری یک نمونه بتن با سیمان پرتلند (کنترل) و نمونه ساخته شده از خاکستر نرم یا بادی PFA را نشان می دهد. البته این *** بسته به میزان درصد جایگزینی مادة پوزولانی و سیمان تغییر می باشد.

استاندارد ASTM C 595-83a نوع سیمان پوزولانی IP را برای مصارف عادی و نوع P را برای زمانی که مقاومت اولیه بالا در بتن نیازی نیست، توصیه می کند. نوع l (PM) در حقیقت سیمان پرتلند پوزولانی اصلاح شده می باشد که برای کارهای معمولی به کار می رود.

شکل (2-6) – افزایش مقاومت بتن ساخته شده از سیمان پرتلند معمولی (کنترل) و بتن با خاکستر نرم یا بادی (PFA)

در انواع سیمان های پوزولانی IP و P درصد جایگزین پوزولان  ها بین 40 تا 15 درصد کل مواد سیمانی و در نوع l (PM) این مقدار به کمتر از 15 درصد محدود می گردد. براساس استاندارد BS4627 مقدار پوزولان در سیمان پرتلند پوزولانی به 20 درصد کل وزن محدود می گردد. در حال حاضر در نظر است تا حداکثر 35 درصد به تائید نهایی برسد. استاندارد BS 3892 مقدار درصد خاکستر نرم (PFA) را یک پوزولان متداول می باشد، بین 25 تا 40 درصد وزنی مشخص می سازد. PFA در بتن سبب افزایش مقاومت در مقابل سولفات شده و می تواند با سیمان های روباره آهنگدازی و سیمان های با حرارت زایی پایین به شرطی که خواص لازم را داشته باشد، مخلوط شده و به کار رود. استفاده از این پوزولان  در بتن های غلتکی سدها، در بتن های با خاصیت حرارت زایی پایین و در ساخت بتنی مقاوم در مقابل محلول های شیمیایی مخرب، سالهاست که با آن جایگزین می شوند. لیکن مزیت آن ها در بتن ریزی های حجیم می باشد که باید حرارت تولید شده کنترل گردد. جایگزینی درصدی از سیمان پرتلند و پوزولان ها بایستی کاملاً روشن باشد. در واقع چون وزن مخصوص پوزولان ها (بین 4/2-9/1) به مراتب کمتر از وزن مخصوص سیمان (15/3) می باشد، جایگزینی وزنی آن ها نسبت بالا رفتن حجم کل مواد شیمیایی می شوند.

خاکستر پرندگان

خاکستر پرندگان، پس مانده متلاشی شده ای است که نتیجه احتراق زغال پودر شده در پودر الکتریکی ای است که تولید کننده گیاهان است. در اثر تحریق در کوره، اکثر مواد فرار و کربن موجود در زغال ضد احتراق می شوند.

-    در طول احتراق، ناخالصی دمای مواد معدنی زغال سنگ در سوسپانسیون گداخته شده و از طریق گازهای لوله تخلیه از اتاق احتراق خارج می شوند. در این جریان مواد گداخته شده، سرد گردیده و داخل اجزای شیشه ای کروی که خاکستر پرندگان نامیده می شود، سفت می شوند. سپس خاکستر پرندگان از طریق ته نشین کننده های ساکن الکترونیک یا فیلترهای کیسه ای از گازهای لوله تخلیه جدا می شوند.

-    اکثر اجزای خاکستر پرندگان، گویهای جامد و بقیه گوی های میان تهی می باشند. اندازه اجزای خاکستر پرندگان از کمتر cm 1 تا بیشتر از cm 100 به همراه اندازه نوعی اجزاء که زیر cm 20 اندازه گیری می شود متفاوت است. سطح آن 300 تا Kg/m2 500 است.

برای خاکستر پرندگان بدون فشردگی محدود، تراکم زیاد می تواند از 540 تا Kg/m3  860 متفاوت باشد، در حالیکه با ارتعاش یا ذخیره سازی محدود مظروف، گسترده می تواند 1120 تا Kg/m3  1500 باشد.

اساساً خاکستر پرندگان، شیشه سیلیکات است که حاوی سیلیکا، آلومینیوم، آهن و کلسیم است. ترکیبات فرعی، منیزیم، سولفار، سدیم، پتاسیم و کربن هستند. ترکیبات کریستالی به مقدار کمی وجود دارند. تراکم نسبی خاکستر پرندگان بین 1 تا 9، 2 تا 8 می باشد و رنگشان خرمایی یا خاکستری است.

خاکسترهای پرندگان Class C و Class F به عنوان ترکیبات پوزولان  در بتون استفاده می شوند.

- مواد Class F، خاکسترهای پرندگان هستند که دارای کلسیم اندک می باشند و کمتر از % 5 کربن دارند، اما برخی از آن ها ممکن است به % 10 نیز برسد. مواد Class C دارای نسبت به خاکسترهای Class F دارای محتوی های بیشتر کلسیم هستند. بسیاری از خاکسترهای Class C زمانی که در معرض آب قرار می گیرند هیدرات شده و در کمتر از 45 دقیقه سفت می گردند.

غالباً خاکستر پرندگان Class F در کنار توده مواد سیمان سازی در مقدار معین % 15 تا % 20 استفاده می شوند و خاکستر پرندگان Class F در کنار توده مواد سیمان سازی در مقدارهای معین % 15 تا % 40 به کار می روند. بنابراین، زمانی که بتون باید مقاوم مقیاس گذاری مایع ضد یخ باشد، باید حداکثر مقدار خاکستر پرندگان مورد استفاده در کنار توده مواد سیمان سازی % 25 باشد باید حداکثر مقدار خاکستر پرندگان، تفاله و خاک رس سوزانده

دود سیلیکا

دود سیلیکا – که به میکروسیلیکا یا دود سیلیکا سوزانده ارجاع داده می شود – ماده ای فرعی است که به عنوان پوزولان  استفاده می شود. این محصول فرعی نتیجه کاهش کورتز خالص به همراه زغال سنگ در کوره قوس الکتریکی در تولید سیلیکون یا آلیاژ سیلیکون آهنی است.

- دود سیلیکا به عنوان بخار اکسید شده از کوره های C ْ 2000 بالا می رود. زمانی که سرد می شود، منقبض می گردد و در کیسه های بزرگ پارچه ای جمع آوری می گردد. سپس دود سیلیکای منقبض شده برای برداشتن ناخالصی های کنترل اندازه اجزا پردازش می شوند.

- سپس دود سیلیکای منقبض شده ضرورتاً دی اکسید سیلیکون در شکل غیر کریستالی می باشد. چون آن یک ماده ای است که شبیه خاکستر پرندگان در حال پرواز می باشد دارای شکل کروی است. به همراه اجزایی کمتر از cm 1 در دیامتر و دیامتر متوسط حدود cm 1 و خیلی نرم می باشد و حدود 1000 بار کمتر از اجزای سیمان می باشد.

- تراکم نسبی دود سیلیکا در حیطه 20 و 2 تا 25 و 2 می باشد اما می تواند به زیاد 5 و 2 نیز باشد. فشردگی انبوه دود سیلیکا از 130 تا Kg/m3 430 متفاوت می باشد. دود سیلیکا به شکل پودر سفت بوده اما در شکل مایع متداول تر است.

- دود سیلیکا در کنار توده کل مواد سیمان سازی در مقادیر بین % 5 و % 10 هستند. آن در کاربردهایی که مقدار زیادی نفوذ ناپذیری نیاز می شود و در سیمان تقویت شده به کار می رود.

در مواردی که باید سیمان مقاوم مقیاس گذاری مایع ضد یخ باشد.

تفاله

تفاله خرد شده کوره های بلند، که سیمان تفاله نیز نامیده می شود، از تفاله کوره های بلند آهنی ساخته می شود. آن یک سیمان هیدرالیکی غیر فلزی است که متشکل از سیلیکات ها و آلومینیوم سیلیکاتی کلسیم است که در شرایط ذوب به طور همزمان به همراه آهن در کوره های بلند گسترش یافته است.

- تفاله ذوب شده در دمای حدود C ْ 1500 برای شکل دادن ماسه شیشه ای شبیه مواد خرد شده از طریق سفت شدن در آب به سرعت سرد می شود. مواد خرشد شده که کمتر از 45 میکرون هستند دارای ظرافت سطح حدود 400 تا Kg/m2 600 هستند. تراکم نسبی در حدود 15 و 2 تا 95 و 2 است. تراکم انبوه از 1050 تا Kg/m3 1375 متفاوت است.

- سیمان تفاله دارای اجزای گوشه دار و سخت است و با وجود آب و Ca یا Na oH از طریق سیمان پرتند آماده می شود، آن هیدرات شده و شبیه سیمان پرتلند در amanner قرار می گیرد.

پوزولان های طبیعی

پوزولان های طبیعی برای چندین قرن استفاده شده اند. امروزه هنوز بسیاری از ساختارهای سیمان پوزولان  رومی، یونانی، هندی و مصری وجود دارد.

- رایج ترین پوزولان های طبیعی که امروزه استفاده می شوند مواد پردازشی هستند که در تنور گرم شده و سپس به پودر نرم تر تبدیل می شوند، آن ها شامل:

- خاک رس سوزانده

- سنگ رس سوزانده

- متاکالین هستند.

تأثیرات روی سیمانی که به تازگی مخلوط شده است.

قوانین آب

- ترکیبات سیمان حاوی خاکستر پرندگان است که برای تنزل داده شده نیاز به آب کمتری از سیمانی است که فقط در بردارنده سیمان پرتلند است. مشابهاً، تفاله بستگی به مقدارش نیاز آب را از % 10 تا % 10 درصد کاهش می دهد.

- نیاز آب سیمانی که حاوی دود سیلیکا است با افزایش مقادیر دود سیلیکا زیاد می شود، مگر این که کاهش آب لازم شود.

- پوزولان های طبیعی دارای اثر کمی بر روی نیاز آب در مقدارهای نرمال هستند.

قابلیت استفاده

معمولاً خاکستر پرندگان، تفاله و برخی از پوزولان های طبیعی قابلیت استفاده سیمان را در تنزلات مساوی بهبود می دهد. در حالی که ممکن است قابلیت استفاده و کمک به سختی ترکیب سیمان کاهش یابد.

رنگ پس دهی و جدا سازی

- به خاطر نیاز کاهش یافته آب، سیمان ها به همراه خاکستر پرندگان کمتر از سیمان های دشت ها مانع رنگ پس دهی و جدا سازی می گردند.

- ممکن است تفاله ها بدون هیچ تأثیر بد بر روی جدا سازی درجه و مقدار رنگ پس دهی را کاهش دهند. تفاله های نرمتر از سیمان، رنگ پس دهی را کاهش می دهند.

تنظیم زمان

- خاکستر پرندگان، تفاله های روی زمین و پوزولان های طبیعی تنظیم زمان بتون را افزایش می دهند. ممکن است دود سیلیکا تنظیم زمان بتون را کاهش دهد.

کراکینگ انقباض پلاستیک

ممکن است بتون دود سیلیکا به خاطر تأثیر ویژگی های اندک رنگ پس دهی مانع افزایش کراکینگ انقباض پلاستیک شود. در طول به پایان رسیدن و بعد از آن ها حفاظت صحیحی در مقابل خشک شدن لازم است. سایر مواد مکمل سیمان سازی که به طور چشمگیری تنظیم زمان را افزایش می دهند می توانند ریسک انقباض پلاستیک را بالا برند.

عمل آوردن بتن

بتون که در بردارنده مواد مکمل سیمان سازی است نیاز به، عمل آوردن صحیح بتن دارد. عمل آوردن بتن باید فوراً بعد از تمام شدن، آغاز گردد. به عمل آوردن مرطوب 7 روزه بتن یا به عمل آوردن پوسته بتن باید به کار برده شود. برخی از سازمان ها حداقل برای به عمل آوردن تمام بتون هایی که در بردارنده مواد پوزولانی هستند 21 روز مشخص می کنند.

تأثیرات روز بتون سفت شده

استحکام

تمام مواد مکمل به استحکام بتون کمک می کنند. بنابراین، استحکام بتون که در بردارنده این مواد است به همراه مواد سیمان سازی می تواند بیشتر یا کمتر از بتون باشد.

استحکام می تواند با یک یا تریکبی از موارد زیر افزایش یابد:

- افزایش مقدار مواد سیمانی در بتون

- افزودن مواد سیمانی که استحکام زیادی دارند.

- کاهش نسبت WIC

- استفاده از ترکیب تسریع کننده

خشک کردن انقباض و لغزیدن

در زمانی که در محتویات معتدل استفاده می شود، تأثیر مواد مکملی روی خشک کردن انقباض و لغزیدن، کم است و دارای ارزش عملی اندکی می باشد.

نفوذ پذیری و جذب

به عمل آوردن کافی بتون به همراه مواد تکمیلی، نفوذ پذیری و جذب آب را کاهش می دهد. دود سیلیکا و سایر مواد پوزولانی می تواند با استفاده از 1202 ASTM C تحت Coulombs 1000 مقاومت کلرید را بهبود دهد.

عکس های مربوط به بخش خاکستر پرندگان:

 

                             
منابع

1- رمضانیانپور، علی اکبر؛ پیدایش، منصور. «دوام بتن و نقش سیمان های پوزولانی»، نشریه شماره 274، تهران، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، 1376

2- باقری، علیرضا. «حرارت زایی بتن حاوی میکروسیلیس» مجموعه مقالات سمینار بین المللی کاربرد میکروسیلیس در بتن، نشریه شماره 243، تهران، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، 1376

3- وربرگ، جرج.ج. «مکانیزم خوردگی فولاد در بتن» مؤسسه بتن آمریکا (ACL)، ترجمه نرمین سید عسگری، تهران، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، 1364

4- رمضانیاپور، علی اکبر؛ پیدایش، منصور. «دوام بتن درحاشیه خلیج فارس» پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده عمران دانشگاه صنعتی امیرکبیر، اسفند 1370

5- رمضانیاپور، علی اکبر؛ پاشایی، رضا. «کرناتاسیون در سازه های بتن مسلح»، تهران، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، 1375

6- مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن

www.icce7th.com

                                                                                       www.bhrc.ac.ir

www.civilica.com

6. SOROKA.I."Concrete in hot environments", National Building Research Institute, Faculty of Civil engineering, Technion. Israel Institute of teehnology, 1993

7. Bentur .A. Goldman .A. "Curing effects. Strength and properties of high strenghth silica fume concretes", J. Mater. Civ. Eng, l (1) (1988), pp. 46-58

8. RILEM Report. "Corrsion of steel in concrete", Report of the technical committee 60 CSC RILM, 1988

9. Gjorv, O.E "Steel corrosion in marine Concrete Structures:, An overview, Proceeding of symposium, honoring Professor Ben C, Gerwich. Jr, Department of civil Engineering, University of caliifornia at Berkeley, January 16, 17, 1989, pp/ 7

http:// www.ici.ir

http:// www.ngdir.ir

http:// www.ut.ac.ir

ساندویچ پانل چیست؟

ساندویچ پانل چیست؟

ساندویچ پانل

ساندویچ پانل یک ساختار سبک و مرکب است که از دوطرف به دو لایه محدود شده و در وسط یک لایه عایق قرار دارد که ماده عایق می بایست بسیار نرم و سبک و دارای خواص فیزیکی خاص باشد.ساندویچ پانل ها به دو گروه سقفی و دیواری تقسیم می شوند که با پلی اورتان ، پلی استایرن و پشم سنگ تولید می شوند و جایگزین بسیار مناسبی برای دیوارها و تیغه های آجری و سفالی می باشند.

از مزایای اصلی پانل های ساندویچی برای مصارف ساختمانی می توان موارد زیر را نام برد:

سبکی فوق‌العاده : به علت استفاده از مواد سبک در هسته این پانل‌ها، وزن پانل به شدت کاهش می‌یابد. یک دیواره ساندویچی در مقایسه با نمونه مشابه سیمانی یا آجری گاه تا50 برابر سبک‌تر است. این مسئله به ویژه در سبک‌سازی بنا، مقابله با زلزله و کاهش هزینه زیرسازی بسیار مهم است.

مقاومت بالا: علی‌‌رغم سبکی فوق‌العاده پانل‌های ساندویچی، این محصولات مقاومت فوق‌العاده‌ای در برابر انواع بارهای فشاری و ضربه‌ای دارند. این پانل‌ها نیروی وارده را به خوبی جذب کرده و مقاومت بالاتری نسبت به چوب از خود نشان می‌‌دهند. این مسئله در ساخت دیوار‌ه‌ها و سقف‌های کاذب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

مقاومت در برابر خوردگی و پوسیدگی:این قبیل پانل‌ها بر خلاف دیوار‌ه‌های متداول بتنی در برابر رطوبت هوا و شرایط خورنده محیطی دچار آسیب‌های ناشی از خوردگی نمی‌شوند. این مسئله باعث حداقل شدن هزینه تعمیرونگهداری می‌گردد. در مقایسه با پارتیشن‌های چوبی این پانل‌ها از طول عمر چندین برابر در محیط‌های مرطوب برخوردارند. همچنین به علت عدم پوسیدگی، از نظر بهداشتی نیز مطمئن بوده و جای نگرانی برای تجمع میکروب در ساختمان باقی نمی‌گذارد

جهت دریافت اطلاعات بیشتر و  مشخصات فنی محصولات  لطفا یکی از گزینه های زیر را انتخاب نمایید:

. درباره ساندویچ پانل

. مشخصات فنی ساندیچ پانل

کاربرد ساندویچ پانل ها :

·         سردخانه ها

·         دیوار و سقف سالن های تولید، ساختمان های اداری و هتل ها

·         کانکس

·         کانتینرها

برتری های ساندویچ پانل ها :

·         وزن سبک بین 12 تا 30 کیلوگرم بر متر مربع که درنتیجه می توان فوندامنت و سازه را نیز به همین نسبت سبک تر در نظر گرفت

·         سرعت حمل و نقل و سهولت نصب ساندویچ پانل ها در ارتفاع

·         مقاومت زیاد در برابر نیروهای برشی ناشی از زلزله

·         عایق در برابر سرما، گرما، رطوبت و صدا

·         دستیابی به فضای مفید بیشتر به علت ضخامت ناچیز دیوارهای ساندویچ پانل

·         صرفه جویی در هزینه پی سازی و اسکلت ساختمان های بلند به دلیل وزن اندک سقف و دیوار از ساندویچ پانل ها

·         صرفه جویی در هزینه های سرمایش و گرمایش ساختمان  به دلیل جلوگیری از تبادل سرما و گرما و در نتیجه صرف انرژی کمتر

·         عبوردادن لوله های آب و فاضلاب و کابل های برق و تلفن به سادگی از زیر شبکه های  پانل ها

·         زیبایی محصول و تنوع رنگ

·         سهولت پاکیزگی و نگهداری

·         مناسب برای دیوارهای نما، سقف های نما، دیوارهای میانی

کلمات کلیدی:ساندویچ پانل  ، ساندویچ پانل سقفی ، ، ساندویچ پنل ، ساندویچ پنل دیواری ، دیوار پیش ساخته ، پانل ، پنل ، دیوار  پانلی ، پنل ساندویچی ، نصاب ساندویچ پنل ،

منوی سایت

·         صفحه اول

·         درباره ماموت

·         محصولات

·         مقالات

·         تماس با ما

mammut-sandwichpanel

-

ساندویچ پانل : ساندویچ پانل یک ساختار سبک و مرکب است که از دو طرف به دو لایه محدود شده و در وسط یک لایه عایق قرار دارد. که ماده عایق می بایست بسیار نرم و سبک و دارای خواص فیزیکی خاص باشد. ساندویچ پانل ها به دو گروه سقف و دیوار تقسیم می شوند و جایگزین بسیار مناسبی برای دیوارها و تیغه های آجری و سفالی می باشند . ساندویچ پانل های سقفی شامل طرح های ذوزنقه ای می باشند که طرح ذوزنقه ای با عایق پلی اورتان تولید می گردند. بیشتر بدانیم

پنجره

پنجره دریچه ای برای ارتباط فضای داخلی و خارجی می باشد و از آنجا که پنجره عاملی بر ای ورود نور و هوا به فضای داخلی و همچنین عاملی برای جلوگیری از اتلاف انرژی به بیرون و از همه مهمتر چون از لحاظ بصری تأثیر بسزایی در فضای داخلی دارد، جایگاه و اندازه و مواد بکار رفته در ساخت آن بسیار حائزاهمیت است.

از عمده ترین انواع پنجره می توان به پنجره های کشویی، عمودی، لولادار، بدون بازشو و پنجره های U.P.V.C اشاره کرد که ممکن است از چوب یا فلز ساخته شوند.

پنجره  

معمول‌ترین شکل پنجره، نوع دو لنگهٔ آن است. البته پنجره‌هاى کوچک را به صورت یک لنگه نیز مى‌ساخته‌اند. هر لنگه که غالباً روى پاشنه‌اى کوچک مى‌چرخید به قطعه‌هایى تقسیم مى‌شد. لنگه‌هاى پنجره غالباً به سمت درون فضاى ساخته شده باز مى‌شد.                       

   در - پنجره      

در - پنجره‌ها انواعى از پنجره بودند که یا به صورت همزمان کارکرد در و پنجره داشتند یا اگر به‌عنوان در مورد استفاده نبودند، اما مشخصات در را داشتند. از ویژگى‌هاى در - پنجره‌ها وجود سطحى شفاف در تمام یا قسمتى از سطح در - پنجره بود که نور از آنجا به فضاى درون راه مى‌یافت. بسیارى از فضاهاى سادهٔ معمارى از طریق همین در - پنجره‌ها نور خود را تأمین مى‌کردند؛ مثل حجره‌هاى برخى کاروانسراهاى کوچک برون شهری. برخى الگوهایِ رفتارى مربوط به سکونت را مى‌توان در پیدایش این نوع پنجره و تداوم کاربرد آن تا دوران معاصر، موثر دانست. زیرا در حالتى که افراد براى دید کافى در هنگام نشستن روى زمین نیاز به چشم‌انداز مى‌داشتند، باید از سطحى به بیرون مى‌نگریستند که از کف اتاق شروع مى‌شد. زیرا خط افق در این حالت در ارتفاع تقریباً شصت سانتى‌مترى از کفى قرار داشت که بهترین دید را براى شخص فراهم مى‌کرد، با توجه به این‌که سطح کف اتاق‌ها بالاتر از سطح حیاط بود.     

   اُرسى    

پنجرهٔ اُرسى نوعى پنجرهٔ چوبى مشبک است که لنگه‌هاى آن به‌جاى آن‌که روى پاشنه گرد حرکت کند، در داخل یک چارچوب به سمت بالا حرکت مى‌کند. پنجره‌هاى اُرسى عموماً به‌گونه‌اى ساخته مى‌شد که تمام سطح بیرونى یک اتاق را در بر مى‌گرفت. سطح مشبک پنجره‌هاى اُرسى چندین کارکرد داشت: نخست نور فضاى درون را تأمین مى‌کرد و سپس دید و منظر بیرون را در اختیار افراد درون فضا قرار مى‌داد و از شدت نور آفتاب و گرماى آن مى‌کاست. کارکرد دیگر آن حفظ حریم و محرومیت فضاى درون اتاق‌ها و تالارها نسبت به فضاى بیرونى بود. خانه‌هاى واقع در بعضى از شهرها - از جمله شهرهاى شمالى کشور - از پنجره‌هاى اُرسى در سمتى از خانه که رو به گذرگاه عمومى بود استفاد مى‌کردند؛ زیرا ضمن برخوردارى از نور و منظر فضاى عمومی، محرمیت فضاى اتاق نیز مخدوش نمى‌شد.                                                

از اُرسى در فضاهاى درونى نیز استفاده مى‌شد، در جاهایى مثل بالاخانه‌ها و اتاق‌هاى گوشوارِ واقع در یک یا دو سویِ تالارهاى بزرگ و مرتفع؛ زیرا در اوقاتى که مجالسى مردانه در تالارها یا اتاق‌هاى بزرگ هفت درى یا پنج‌ درى برگزار مى‌شد، زنان در اتاق‌هاى گوشوار یا بالاخانه که در بالا و دو سوى تالار قرار داشت و از یک سمت به آن دید داشتند، مى‌نشستند و به این ترتیب بر فضاى تالار اشراف داشتند. سطح پنجره‌هاى اُرسى را گاه با نقوش گوناگون گره‌سازى و شیشه‌هاى رنگین و ساده مى‌آراستند و ترکیب‌هاى بدیع پدید مى‌آوردند.                         

اُرسى برخلاف تصور بعضى‌ها به تقلید از معمارى روسى در ایران پدید نیامده و نمونه‌هاى جالبى از اُرسى در بناها و نقاشى‌ها، پیش از آن‌که معمارى چشمگیرى در روسیه پاگرفته باشد، مشاهده شده است.                                                                                        

   روزن    

روزن نوعى پنجرهٔ کوچک بود که براى گرفتن روشنایى و هواى آزاد بکار مى‌رفته است. معمولاً در فضاهاى اصلى و مهم، روزن را در بالا یا اطراف پنجره یا در - پنجره قرار مى‌دادند. نمونهٔ این روزن‌ها در برخى اتاق‌‌هاى سه‌دری، پنج‌دری، هفت‌درى و نیز در حجره‌هاى مدارس یا کاروانسراها یافت مى‌شود. معمولاً آن را با یک سطح مشبک چوبی، آجری، گچبرى یا کاشى مى‌پوشاندند. این روزن‌ها به اشکال گوناگون مربع، مستطیل، ترکیب مثلث با مربع یا مستطیل، دایره و در دورهٔ قاجار به شکل بیضى نیز طراحى و ساخته مى‌شد. براى نورگیرى و تهویهٔ مطبخ‌ها و انبارها نیز از یک یا چند روزن استفاده مى‌کردند و در مقابل آن هیچ شبکه‌اى قرار نمى‌دادند و تنها به شکل یک حفره دیده مى‌شد. در بالاترین نقطهٔ سقف بسیارى از بازارهاى سرپوشیده این نوع روزن‌ها را قرار مى‌دادند.                                                                   

در بالاى محراب مسجد شاه ولى تفت از قرن نهم و در خانه میرزا احمدخان نایینى در روزگار صفویه روزن‌هاى گچبرى شده بسیار زیبا و نغز هنوز وجود دارند که بعضى میله‌هاى اتصالى آن از چوب کبریت نازک‌‌تر است. هدف از احداث روزن‌ها تأمین نور و تهویهٔ موردنظر بوده و براى استفاده از مناظر کمتر از آن استفاده شده است.                                         

شباک        

شباک واژه‌اى فارسى و ایرانى است که مشتقات آن در گوشى‌هاى گوناگون ایران فراوان شنیده مى‌شود. هواى متغیر ایران، آفتاب تند و روش، باد و طوفان، و گردباد و نیز عقاید خاص ملى و مذهبى ایجاب مى‌کرده است که ساختمان علاوه بر در و پنجره در وزن، پرده‌اى یا شباکى براى حفاظت درون بنا داشته باشد.سطح مشبک که از دو فضاى پر و خالى تشکیل شده، به‌نحوى که از یک سو بتوان سوى دیگر آن‌را دید، شباک گفته مى‌شود. احداث این سطح به‌دلایل گوناگونى صورت مى‌گرفته از جمله: محدود کردن دید از بیرون به درون فضا، تأمین سایه، تأمین دید از یک فضا به بیرون به شکلى محدود، ایجاد سطحى محصورکننده اما مشبک که مانع عبور جریان هوا نباشد. شباک کاربرد گسترده‌اى داشته و با مصالح گوناگونى مانند آجر، کاشی، سنگ، چوب یا گچ ساخته مى‌شده است.                                                                      

پیرامون مرقدهاى مطهر یا در حریم آنها زره یا ضریح یا نرده فولادى و چوبى مى‌نهادند. در مسجد امام و جامع و مدرسه چهارباغ اصفهان، نمونه‌هاى زیبایى از این شبکه‌ها دیده مى‌شود. طارمى‌هاى مسجد جامع یزد و گنبد سلطانیه و صدها اثر کهن معمارى ایران، هر یک نقش‌هاى زیبایى را در برابر چشم مى‌گذارند.                                                       

   جامخانه

جامخانه نوعى پنجره است که بر فراز برخى پوشش‌هاى گنبدى شکل، به‌ویژه در حمام‌ها مورد استفاده قرار مى‌گرفت. جامخانه غالباً از یک سطح سفالین کروى شکل یا به شکلى دیگر تشکیل مى‌شد که تعدادى حفرهٔ مدور در آن ایجاد مى‌کردند و بر روى هر کدام یک جام یا شیشه به کمک نوعى مادهٔ بتونه مانند، قرار مى‌دادند. این ماده که به بتونه شباهت داشت، قرار دادن و برداشتن سهل و سادهٔ جام‌ها با شیشه‌ها را ممکن مى‌ساخت.                                     

از جامخانه براى تأمین نور و تنظیم حرارت و رطوبت فضاهاى درونى استفاد مى‌شد. در برخى حمام‌ها از جام‌هاى رنگین استفاده مى‌کردند.                                            

   فخرومدین       

گاهى حصار و دیوار باغ‌ها و اماکن مذهبى را مشبک مى‌ساختند تا از بیرون، درون زیباى آن دیده شود. چنان‌که دیوار باغ‌هاى دو سوى چهارباغ اصفهان و ایوان بازارهاى پیرامون ”نقش جهان“ چنین بوده است.                                                                                

این‌گونه دیوارها را با قطعات گل پخته با اشکال هندسى یا غیرهندسى مى‌ساخته‌اند و سعى مى‌کردند شکل سوراخ‌ها و حفره‌هاى ایجاد شده زیبا باشد.                               

فخر یعنى گل پخته و مدین یعنى حفره و فرورفتگى و روى هم رفته به چیزى اطلاق مى‌شده که قسمتى از آن را گل پخته و سفال و یا کاشى و باقى آنرا فرورفتگى و روزن‌هاى کوچک تشکیل دهد.                                                                                               

پنجره ها از مهمترین اجزای ساختمان هستند. پنجره تامین کننده نور، گرما و زیبایی در ساختمان می باشد و همچنین می توان با باز و بسته کردن پنجره به محیط بیرونی دسترسی داشت و ضمن تصفیه مناسب،هوای مطلوبی بدست آورد. البته اگر پنجره بطور صحیح ساخته و بکار گرفته نشود و یا در طراحی ساختمان دیدگاه های انرژی رعایت نشود و پنجره در موقعیت مناسب قرار نگیرد،عامل اصلی افت حرارتی و برودتی در فصول سرد و گرم سال می شود.

پنجره

از نظر میزان مصرف انرژی پنجره ای که مقاومت حرارتی آن بیشتر باشد مناسبتر است و بطور کمی میزان مقاومت حرارتی  پنجره به عوامل زیر بستگی دارد
1- نوع شیشه مورد استفاده (شیشه، پلاستیک، شیشه های با ضریب صدور انرژی پایین و شیشه های هوشمند)
2- تعداد لایه های شیشه موجود در پنجره (شیشه تک جداره، دو جداره و . . .)
3- ضخامت لایه هوایی ایجاد شده بین دو شیشه
4- مقاومت حرارتی یا ضریب هدایتی قاب پنجره 
5- درزبندی و هوابندی در هنگام نصب
هر یک از پارامترهای فوق نیز وابسته به مواد تشکیل دهنده، پنجره و کیفیت ساخت آن می باشد.

پارامترهای اساسی جهت دسته بندی پنجره ها از نظر کارائی انرژی

نرخ نشت هوا (Air Leakage)                                                       

ضریب عبور نور(Visible Transmittance)                                   

ضریب گرمای ورودی تابش خورشید (Solar Heat Gain Coefficient)    

ضریب انتقال حرارتی کلی ( U-Factor)                                            

نرخ نشت هوا (Air Leakage)

اتلاف حرارتی و گرمای خورشید ورودی به ساختمان سبب جابجایی هوا از روزنه ها و درزهای موجود در قسمت های مختلف پنجره می شود. برای این منظور به منظور مقایسه کارآیی پنجره ها از پارامتر نرخ نشت هوا (AL) استفاده می شود. AL کمتر بیانگر جابجایی کمتر هوا از میان درزهای پنجره می باشد.

ضریب عبور نور (Visible Ttansmittance)

ضریب عبور نور به خصوصیات اپتیکی لایه شیشه مورد استفاده در پنجره بستگی دارد و ضریب عبور نور بیشتر در پنجره بیانگر عبور نور مرئی در طول روز می باشد. پنجره های با عبور نور بیشتر به منظور دید بهتر و حداکثر استفاده از روشنایی در طول روز مناسبتر می باشد.

ضریب گرمای ورودی تابش خورشید (Solar Heat Gain Coefficient)

ضریب گرمای ورودی تابش خورشید (SHGC) بیانگر بخشی از انرژی گرمایی تابش مستقیم خورشید است که از میان پنجره عبور می کند و وارد اتاق می شود و یا در شیشه جذب می شود و سپس به اتاق انتقال می یابد. SHGC کمتر، بیانگر ورود گرمای کمتر خورشید به داخل ساختمان است.

ضریب انتقال حرارتی کلی (U-Factor)

افت حرارتی از پنجره با ضریب انتقال حرارت کلی پنجره بیان می شود. مقدار عایق بودن پنجره در برابر عبور گرما با ضریب عایق حرارتی (R-Value) بیان می شود که ضریب عایق حرارتی عکس ضریب انتقال حرارت می باشد. ضریب عایق حرارتی بزرگتر در پنجره ها بیانگر تبادل حرارت کمتر میان اتاق و محیط بیرون از طریق پنجره می باشد.

صرفه جویی انرژی در پنجره ها                                                

یپنجره ها از نظر صرفه جویی انرژی نقش حساسی دارند، چرا که حدود 30% از کل تلفات حرارتی ساختمان از پنجره ها صورت می گیرد. به همین دلیل پنجره هایی که در جای خوبی نصب نشده اند یا خوب محافظت نمی شوند، می‌توانند هزینه سوخت را بسیار بالا ببرند.

اگر تصمیم دارید ساخت ساختمان جدیدی را شروع کنید، با یک مشاور آشنا به اصول صرفه جویی تماس بگیرید. اما اگر می خواهید ساختمان موجود خود را بهینه سازی کنید و از هزینه های خود بکاهید، این بروشور می‌تواند راهنمای خوبی برای شما باشد.   
                                        

جلوگیری از تلفات حرارتی پنجره ها

یک پنجره با شیشه تک جداره تقریباً10 برابر یک دیوار عایکاری شده هم اندازه خود تلفات حرارتی دارد. چنین پنجره ای سه مشکل عمده ایجاد می کند: بالا بودن تلفات حرارت، فراهم نشدن آسایش ساکنین، بخار گرفتن پنجره ها (شکل 1)برای کاستن از مشکلات ناشی از پنجره ها، می توان از راه های مختلف یک لایه هوای ساکن بین محیط داخل و خارج ایجاد کرد. با انجام این کار تلفات حرارتی پنجره به نصف کاهش می یابد. برای ایجاد این لایه هوا راه های مختلفی وجود دارد.

   دو جداره کردن

   پوشش های شفاف

دو جداره کردن شیشه هر پنجره ای باعث بالا رفتن کارآیی آن می شود، به ویژه پنجره هایی که پرده ای روی آنها نصب نشده است.  
پنجره دو جداره، دارای دو شیشه می باشد که بین آنها یک فضای کاملاً درزبندی شده قرار گرفته است. این فاصله معمولا بین 6 تا 20 میلیمتر است.       
اگر این فاصله هوایی 15 میلیمتر انتخاب شود، بهترین کارآیی بدست می آید. دو جداره کردن پنجره با وجود اتلاف حرارت را کاهش می دهد، جلوی ورود نور و گرمای خورشید را نمی گیرد. بنابراین در فصول گرم سال برای کاهش ورود گرما به داخل ساختمان باید جلوی تابش مستقیم خورشید به پنجره را گرفت.
در کنار اینها، دو جداره کردن پنجره ها باعث کم شدن ورود سر و صدا به داخل ساختمان می شود و نیز بخارگیری پنجره ها در فصول سرد سال کاهش می یابد.
برای دو جداره کردن پنجره یک جداره موجود می توان یک لایه دیگر از شیشه یا اکریلیک شفاف دیگر روی آن نصب کرد و فضای بین آنها را کاملاً درزبندی کرد. در این فضا باید مقداری ماده جاذب رطوبت قرار داد تا رطوبت این فضا را کاملاً بگیرد.

پر کردن با گاز    
  در برخی از پنجره های دو جداره، فضای میانی را با گازهایی مانند آرگون و کریپتون پر می کنند تا کارآیی آنها حدود 10% افزایش یابد.

عایق های ویژه پنجره  
  این عایق ها را که به شکل برچسب های شفاف ساخته می‌شوند به راحتی می‌توان بر روی شیشه پنجره‌ها چسباند و بخشی از خواص پنجره‌های دو جداره را در آن‌ها به وجود آورد. این برچسب‌ها باعث می‌شوند ورود گرما در تابستان تا 80% کاهش یابد. علاوه بر این انواع کم تابش این محصولات (Low-E) قادرند تلفات حرارتی زمستانی را نیز تا 30% کاهش دهند.      
 

این عایق‌ها از نظر قیمت با پنجره‌های دو جداره قابل رقابت هستند. به ویژه در ساختمان‌های دو جداره قابل رقابت هستند. به ویژه در ساختمان‌های موجود که تعویض پنجره‌ها با پنجره‌های دو جداره هزینه زیادی به همراه خواهد داشت.

انواع پنجره از نظر نوع قاب                                                           

انواع پنجره از نظر نوع شیشه                                                        

انواع پنجره از نظر نحوه عملکرد                                                     

انواع پنجره از نظر فن آوری                                                           

انواع پنجره از نظر نوع قاب

با پیشرفت صنعت ساختمان، پنجره با قابهای متعددی تولید می شود که مهمترین آنها به شرح زیر می باشد.

1)    پنجره با قاب آلومینیومی

2)    پنجره با قاب آلومینیومی ترمال بریک

3)    پنجره با قاب فیبرگلاس

4)    پنجره با قاب ترکیبی و کامپوزیتیچ

5)    پنجره با قاب چوبی

6)    پنجره با قاب و پنیلی (PVC)

7)    پنجره با قاب وپنیلی عایق شده

انواع پنجره از نظر نوع شیشه

پنجره ها با توجه به نوع شیشه و تعداد لایه های شیشه به صورت زیر تقسیم می شوند.

1)    پنجره تک جداره با شیشه شفاف ساده

2)    پنجره تک جداره با شیشه دودی و یا برنزی

3)    پنجره دو جداره با شیشه شفاف ساده

4)    پنجره دو جداره با شیشه دودی و یا برنزی

5)    پنجره های دو جداره با پوشش های خاص شیشه جاذب گرمای خورشید (Selective Surface)

6)    پنجره دو جداره با شیشه های با ضریب صدور پایین (Low-E)

7)    پنجره های دو جداره با شیشه های ترکیبی (جاذب گرمای خورشید و ضریب صدور پایین)

8)    پنجره های سه جداره با شیشه های ترکیبی

انواع پنجره از نظر نحوه عملکرد

پنجره ها از نظر نوع کاربری در ساختمان به صورت زیر دسته بندی می شوند:

1)    پنجره های ثابت

2)    پنجره های لولایی قائم (بازشو به سمت بیرون و داخل)

3)    پنجره های لولایی افقی (بازشو به سمت بیرون و داخل)

4)    پنجره های کشویی قائم

5)    پنجره های کشویی افقی

   بالای صفحه

انواع پنجره از نظر فن آوری

پپنجره ها از نظر فن آوری ساخت به منظور بهبود کارایی و کاهش افت حرارتی به صورت زیر دسته بندی می شوند:

1)    پنجره هایی که لایه بین دو شیشه با گازهای خنثی پر شده است

2)    پنجره هایی که در آنها از اسپیسرهایی(Spacer) با ضریب انتقال حرارت هدایتی پائینی استفاده شده است

3)    پنجره ها با پوشش شیشه Low-E و انتخاب طیفی

4)    پنجره های هوشمند

شیشه دو جداره چیست؟

شیشه دو جداره چیست؟

شیشه دو جداره از به هم چسباندن یک یا چند قاب شیشه ای موازی برای به وجود آوردن یک واحد غیر قابل نفوذ تشکیل میشود.واصل آن برای به وجود آوردن محفظه ای همگن از هوای خشک یا با گاز که بین یک یا چند جداره پر میشود استوار است.

شیشه دو جداره چیست؟

شیشه دو جداره از به هم چسباندن یک یا چند قاب شیشه ای موازی برای به وجود آوردن یک واحد غیر قابل نفوذ تشکیل میشود.واصل آن برای به وجود آوردن محفظه ای همگن از هوای خشک یا با گاز که بین یک یا چند جداره پر میشود استوار است.

محفظه خالی همگن در بین دو شیشه با استفاده از پروفیل آلومینیومی ظریف ( (spacerکه از ماده رطوبت گیر( (desicanپر شده است ایجاد میگردد . بدین ترتیب میزان انتقال گرما وسرما ونفوذ سرو صدا به داخل ساختمان به میزان قابل توجهی کاهش میابد.تزریق گازها به درون این محفظه خالی شیشه دو جداره را به یک عایق ایده آل حرارتی و صوتی تبدیل مینماید.این محصول که به صورت چشمگیری باعث کاهش اتلاف انرژی میشود یکی از مهمترین روشها برای ذخیره گرمایش وسرمایش و نیز کنترل صدا در ساختمانها میباشد

مزایای آکوستیکی شیشه های دو جداره:

آرامش

بلندی یک صوت با اندازه گیری انرژی امواجی که این صوت تولید می کند قابل اندازه گیری می باشد.این انرژی که به آن اصطلاحأ شدت صوت نیز گفته می شود با واحدی به نام (دسی بل)سنجش می گردد.آستانه شنوایی برای گوش انسان صفر دسی بل و شدت صوت 120 دسی بل بیانگر شدتی است که در آن از نظر فیزیکی درد قابل احساس است.امواج با شدت تا 60 قابل تحمل،از 60 تا 80 به بالا نا هنجار و در 120 دسی بل موجب نقص دستگاه شنوایی می گردد.

شدت صوت قابل قبول به شرح زیر است :

بیمارستانها 20 الی 50 دسی بل

اماکن مسکونی 30 الی 45 دسی بل

مدارس(کلاسهای درس)35 الی 40 دسی بل

ادارات 40 الی 50 دسی بل

با یک شیشه تک جداره سرو صدا را می توان تا 20   dbو با یک شیشه دو جداره  تا 31 db کاهش داد.

با بهره گیری از شیشه دو جداره مخصوص که مرکب از قاب آلو مینیومی و شیشه در ضخامتهای مختلف با فاصله هوای میانی پر شده از گاز مخصوص به نام سولفور فلوراید این امکان وجود دارد که صدا را به میزان 45db کاهش دهیم.

مراحل تولید شیشه دو جداره:

1-برش اتوماتیک شیشه

برش شیشه ها توسط دستگاه کاملأ اتوماتیک cnc انجام میگردد و قابل برنامه ریزی بودن این دستگاه امکان برش شیشه به اشکال مختلف را فراهم می سازد.

2-خم کاری قابهای آلومینیومی((spacer

قابهای آلومینیومی مورد مصرف در فرایند تولید شیشه های دو جداره ،با تنوع رنگ فراوان از آلیاژ مخصوصی ساخته شده که به راحتی قابل خم شدن است.این توانایی کمک میکند تا قاب به کار رفته در بین دو شیشه کاملأ یکپارچه بوده و از مصرف گوشه های پلاستیکی اجتناب شود.کلیه مراحل ساخت این قابها با توجه به ابعاد شیشه و به صورت کاملأ اتوماتیک انجام می شود وانتخاب ضخامت این قابها با توجه به ملاحظات فنی صورت میگیرد.

3-تزریق مواد رطوبت گیر

تزریق این مواد با توجه به خصوصیات زیر انجام می شود:

الف:میزان تزریق مواد توسط دستگاه انجام می شود.

ب:تزریقdesicant  در شرایط بسته و تخلیه شده از هوا صورت میگیرد تا قابلیت جذب رطوبت هوای بین دو جداره شیشه برای این ماده باقی بماند و این مواد قبل از استفاده اشباع نشود.

4-شستشوی شیشه

شستشوی شیشه در داخل دستگاه و با استفاده از مواد شوینده خاص و آب مقطر انجام شده و هر گونه اثری از چربی،از سطح شیشه برداشته می شود.

5-خشک کردن شیشه

شیشه در داخل ماشین خشک کن خشک می شود تا هیچ گونه لکه ای بر سطح شیشه باقی نماند.

6-سیستم نصب قاب آلومینیومی

مرحله شستشوی شیشه توسط اپراتور انجام شده و سپس شیشه وارد پرس می شود تا دو لایه شیشه بر روی قاب آلومینیومی پرس شود.

7-برداشت پوشش ((coating از روی ششیشه های رفلکتیو

در شیشه های رفلکتیو که به دلیل زیبایی و خواص ویژه میزان مصرف گسترده ای نسبت به سایر شیشه ها دارد ،چسبندگی مواد درزگیر به سطحی از شیشه که پوشش  آینه ای ((coating دارد بسیار پایین است و در کوتاه مدت این چسبندگی کاملأ از بین خواهد رفت.

شیشه خم چیست و چه کاربرد هایی دارد؟

شیشه خم با استفاده از انواع شیشه های موجود در کشور پس از فرآیندهای قالب سازی در کوره های مخصوص با فرآیند گرمایشی منظم به اشکال و ابعاد گوناگون با قوس های مختلف تولید می شود.موارد استفاده محصول فوق در کلیه ساختمانهای تجاری،مسکونی،دکوراسیون داخلی و نمای بیرونی ساختمانها بوده که در کلیه موارد قابلیت دو جداره ،سکوریت ،ویندو فیلم، ضد گلوله و لامینت شدن را نیز دارد.

در ساختمانهای مسکونی در مکانهایی که جهت زیبا سازی یا استحکام بنا از دیواره هایی به شکل خم استفاده می شود مهندسین همیشه نگران نور پردازی به قسمتهای خم ساختمان هستند که با تکنولوژی اخیر در فرآیند خم شیشه این مسئله به کلی رفع گردیده است.

در ساخت نمای بیرونی ساختمانها (فریم لس)ما میتوانیم از شیشه های خم در اشکال مختلف جهت زیبا سازی و ایجاد قوس های گوناگون استفاده نماییم.همچنین از شیشه های خم در دکوراسیون اخلی منازل ،ویترین داخلی و خارجی مغازه ها و فروشگاه ها،کلاهک های شیشه ای مسیر آسانسور ،پوشش استخرها،سقف پاسیو ،پارتیشن شیشه ای ،کیوسک اطلاعات ،ویترین های مدور ،نرده های شیشه ای و نور گیر ساختمانها جهت ایجاد زیبایی ،استحکام و جلوه های خاص استفاده می شود.

شیشه رفلکس reflective glass

ویژگی منحصر به فرد این نوع از شیشه انعکاس درصد بلایی از نور و حرارت خورشید و همچنین زیبا سازی نمای ساختمان و استتار داخل آن می باشد.

شیشه ایمنی tempered glass

شیشه ایمنی (سکوریت) که با معرض حرارت قرار گرفتن بسیار استحکام یافته در مقابل ضربه،کشش، باد، زلزله بسیار مقاوم بوده و در صورت شکسته شدن به قطعات کوچک بدون خطر مبدل می شود.

ویندو فیلم چیست و چه کاربرد هایی دارد؟

ویندو فیلم یک پوشش نازک متشکل از چند لایه پلیمری است که هر کدام از لایه ها با هدف ایجاد خاصیت مشخصی طراحی گردیده و در قالب یک محصول با ضخامت متوسط یک دهم میلیمتر ارائه میگردد.

حجم عمده ای از تأثیر ویندو فیلم مربوط به کنترلی است که بر عبور اشعه های مختلف خورشید صورت

می گیرد و مانع ورود اشعه های مضر به داخل ساختمان می شود.با استفاده از ویندو فیلم شیشه ها بر اثر حوادثی نظیر زلزله و ضربه های شدید خرد نشده و مانع خسارتهای جانی و مالی می شود.با استفاده از ویندو فیلم ما می توانیم شیشه های نصب شده ساختمانها را به رنگهای مختلف حتی رفلکس تغییر نما داده و ایمن سازی نماییم.

معماری داخلی ساختمان

امروزه نقش شیشه و آینه در معماری داخلی بسیار اهمیت یافته به طوری که علاوه بر تأمین نور طبیعی ما قادریم به وسیله زیبا سازی داخلی ساختمان با طراحی و ایجاد نقوش کلاسیک و مدرن ،با سند بلاست و اسید کاری و ساخت کاشی آئینه ،سقف کاذب ،پارتیشن ،فلاور باکس ، لایت باکس ،طراحی ساده و رنگین بر روی درب های شیشه ای ،چوبی و پنجره ها ،استخر ،پاسیو ،شومینه ومختصات دیگر معماری ،زندگی پر از نور و زیبایی را به شما هدیه کنیم.

درب و پنجره پی وی سی و آلومینیومی بهینه شده

طبق تحقیقات به عمل آمده حدود 40 درصد از اتلاف انرژی موجود در ساختمانها از طریق درب و پنجره ها صورت میگیرد.در صورتی که در زمستان به قاب پنجره و شیشه آن دست بزنید خواهید دید که سرد است.و این دلیل تبادل حرارتی بین قاب پنجره وشیشه با فضای بیرون است .برای رفع این مشکل با استفاده از درب و پنجره پی وی سی و آلومینیوم بهینه شده به همراه شیشه دو جداره تبادل حرارتی از طریق درب و پنجره به حداقل ممکن خواهد رسید.

مزایا:

1-ظریف ، شیک و با دوام

2-مناسب با هر نوع شرایت آب و هوایی

3-قابلیت نصب شیشه های دو جداره و صرفه جویی در مصرف انرژی به میزان 60%

4-دارای بالا ترین ضریب ایمنی در برابر سرقت

5-عدم لرزش و ایجاد صدا به هنگام شدت باد و طوفان.

6-عایق در برابر انتقال گرما و سرما .

7-عدم نفوذ پزیری در برابر گرد و غبار و آلودگی هوآ.

پنجره

پنجره

پنجره ها در ساختمان آجری در واشنگتن

پانل لکه ی شیشه ای از کلیسایی تاریخی در اسکاتلند

پنحره های اشتراکی (جفت)

   پنجره شیء است شفاف که دردیوار باز می شود(یا در اجسام مکعبی شکل یا سطح غیرشفاف)که نور می تواند از آن عبور کند،صدا و هوا نشانه ی باز بودن پنجره است.پنجره ها معمولاً سطحی براق هستند یا پوشیده شده از بقیه مواد شفاف و نیمه شفاف هستند.پنجره ها به وسیله ی قالب در جایگاهش نگاه داشته می شود که از فروریختن آن جلوگیری می کند.

ریشه شناسی

کلمه ی پنجره (window) از اسکاندیناوی قدیم "vindauga","vindr – wind"," eye’, i.eauga –" سرچشمه گرفته است . در نروژ زبان نروژی و ایسلندی که از اسکاندیناویان قدیم برای گذراندن روزها (در زبان ایسلندی کمتر از مترادف های "gluggi"استفاده می شود)،هرچند که سوئدی ها آن را در بیشتر از لهجه هایشان نگه داشته اند .دانمارکی ها از کلمه ی "vindue" و نروژی های اهل مطالعه "vindu" هرچند پیوند مستقیم به کلمه "eye"گم کرده اند شبیه به کلمه "window" است. اهالی دانمارک(به جز کسانی که اهل مطالعه هستند)کلمه شبیه به "window" تلفظ می شود.

پنجره از اولین وسایلی است که در اوایل قرن سیزدهم نگاشته شده و در اصل اشاره می کند به لعاب زدایی سوراخ در سقف.کلمه "window" جایگزین شده "eagþyrl" درزبان انگلیسی قدیم است که معنی اصلی آن "روزنه" است، در بسیاری از زبان های آلمانی هرچند از کلمه ی "fenestra"(کلمه لاتینی)برای نشان دادن پنجره با شیشه ، ازقبیل در زبان سوئدی " "fönsterیا در زبان آلمانی "Fenster" است.استفاده از کلمه "window" در زبان انگلیسی شاید به علت اثر زبان اسکاندیناوی در زبان انگلیسی به وسیله معانی واژه های بیگانه در طول عصر جنگجویان اسکاندیناوی است. در زبان انگلیسی از کلمه       ""Fenster به عنوان خط موازی تا میانه ی ده ی1700 استفاده می شئ و از کلمه ی"fenestration" که هنوز هم مورد استفاده است برای توصیف نحوه ی قرارگیری پنجره در نمای خارجی است .

انواع پنجره ها

چشم اندازی از یک پنجره در فورت سام هاستون، تکزاس

پنجره بافته شده که در آن از چای استفاده شده، اینویاما

مدل های در دسترس شامل :

قاب های دولایه دور پنجره

این نوع پنجره ها از مدل های سنتی پنجره در ایالات متحده ی آمریکا و در بسیاری از مکان های دیگر که قبلاً توسط بریتانیای سابق مورد استعمار قرارگرفته اند است، که دارای دو قسمت (لایه) که رویهم قرار دارند و به طرف پایین (درون قاب) می لغزد. دو لبه لزوماً در یک انداه ی مشابه نیستند. امروزه بسیاری از پنجره دو لایه ی جدید برای تعادل فنری برای پشتیبانی لایه ها استفاده می کنند، امّا در قدیم هریک از دوتا طرف پنجره ها به وسیله وزنه های تعادل در جعبه ها مورد استفاده می شد.پنجره های دولایه اغلب در اندازه های خاص در قدیم بودند.پنجره های قاب دار به وسیله لولاهای ساده در اندازه معین قرار میگیردکه می توان پنجره را از یک طرف لولا قفل کرد،و با یک طناب جدا که در طرف دیگر قراردارد، می توان پنجره را برای پاک کردن باز کرد.

پنجره ی یک لایه

یک طرف از لایه ها قابل حرک است (معمولاً لایه ی پایینی و طرف دیگر ثابت است). این یکی از قالبهای نزدیک به قابهای پنجره ای که بر روی هم می لغزند، و واضح است که ارزان تر است.

قاب دور پنجره به صورت افقی

دارای دو لایه یا بیشتر که رویهم افتاده اند امّا سطح افقی آن در داخل قالب است . در بریتانیای قدیم این نوع پنجره ها را با نام"Yorkshire" از یاد می برند . احتمالاً به علت استفاده در قدیم ازآن ها در این کشور است.

پنجره ی دارای روزنه

پنجره ای است که دارای لایه های  لولایی است که قابل چرخیدن است و شامل یکی از دو لولا است.لولای بالایی(اغلب به عنوان "awning window " از آن یاد می کنند؛) یا بعضی اوقات لولای پایینی لایه یا ترکیبی از این نوع، بعضی اوقات دارای یک صفحه ثابت در یک طرف یا بیشتر است. در ایالات متّحده ی آمریکا این نوع پنجره ها معمولاً به وسیله یک محور باز می شوند.

پنجره ی قیفی

پنجره ی قیفی یکی از پنجره های روزنه دار است که شبیه به کشیدن پل به طورخاصی در بیرون باز می شود.

کج و لغزنده

یک پنجره (معمولاً در سایز مشابه در)که قاب درون آن به صورت کج در قسمت بالا قرار دارد و یک لایه لغزنده به صورت افقی در پشت چهارگوش که ثابت است قرار دارد.

کج و چرخش

پنجره ای که می توان هریک از دولایه را به طرف بالای پنجره کج کرد، یا می توان به وسیله ی یک لولا که در یک طرف پنجره قرار دارد آن را باز کرد.

پنجره ی بالای در

پنجره های بالای در؛ اگر در بیرون باشد پنجره های بالای در اغلب ثابت است، و اگر در داخل باشد می توان آن را به وسیله ی لولاهایی که در بالا یا پایین قرار دارد آن را باز کرد، یا می توان آن را در وسط لولاها چرخاند و می توان به وسیله ی هوای گرم و سرد هوای درون اتاق را تهویه کرد. پنجره های بالای در به عنوان پنجره های نیم گرد شناخته شده است بخصوص در جزایر کوچک بریتانیا.

پنجره ی جالوسی

این نوع پنجره ها به عنوان پنجره های هواکش شناخته شده است که شامل شیشه ها و تخته های موازی یا از اسید اکریلیک ساخته شده که شبیه پنجره های کرکره با استفاده از یک دیلم یا اهرم باز و بسته می شود. این نوع پنجره ها در معماری بسیاری از مناطق گرمسیری استفاده می کردند.در جالوسی یک نوع در همراه با پنچره است.

پنجره ی بام

یک نوع پنجره عمودی است که در سقف ساختمان ها یا در ارتفاع زیاد در دیوارها قرار دارد، از این پنجره برای روشنایی منزل در روز استفاده می شود.

پنجره ی نورگیر

یک نوع پنجره ی مسطح یا دارای شیب است که برای روشنایی منازل در روز استفاده می شود و در سقف منازل ساخته می شود به طوری که غیر قابل دسترس باشد.

پنجره ی سقفی

یک نوع پنجره ی شیب دار که برای روشنایی منازل در روز استفاده می شود و در سقف منازل ساخته می شود به طوری که در دسترس باشد.

پلیمر

پلیمر (به انگلیسی: polymer) ماده‌ای شامل مولکول‌های بزرگی است که از به هم پیوستن واحدهای کوچک تکرار شونده که تکپار یا مونومر نامیده می‌شود، ساخته شده است.

افزودنی‌های پلیمر یک نوع از افزودنی‌های شیمیایی بتن می‌باشند، این مواد برای تصحیح خواص فرآورده‌های پلیمری به کار می‌رود.این مواد عبارتند از:

• نرم کننده‌ها: نرم‌کننده‌ها (به انگلیسی: plasticizer) افزودنی‌هایی هستند که انعطاف پذیری ماده‌ای را که به آن افزوده می‌شود را افزایش می‌دهد. این مواد علاوه بر صنعت پلیمر در بتون و سیمان نیز کاربرد دارد. نرم کننده‌های پلاستیک‌ها معمولاً از دستهٔ فتالات‌ها هستند که انعطاف پذیری و دوام پلاستیک را افزایش می‌دهند. عملکرد این مواد به این صورت است که با قرار گرفتن بین مولکولهای مواد پلیمری فضاهای خالی را افزایش داده وموجب پایین آمدن دمای ذوب کریستالی (به انگلیسی: glass transition temperature) و در نتیجه نرم تر شدن پلیمر می‌شود.
• پایدار کننده‌ها
• رنگدانه‌ها: رنگدانه‌ها (به انگلیسی: pigment) موادی هستند که برای رنگ کردن و دادن خاصیت رنگی به پلیمر استفاده می‌شود و شامل رنگدانه‌های آلی و معدنی می‌شود.
• رنگدانه‌های معدنی (به انگلیسی: Inorganic pigments): رنگدانه‌های غیرآلی، نمک‌های فلزی و اکسیدها هستند. این عوامل رنگ زا می‌توانند یک لایه از یک جسم پلاستیکی را با رفتار قابل پیش بینی رنگی کنند. اکثر این عوامل رنگ زا دارای ذراتی با ابعاد میانگین بین ۰/۲ تا ۱/۰ میکرون هستند. تولید کنندگان، رنگ‌های مرغوب را با زدودن ذرات بالاتر از ۵ میکرون، تولید می‌کنند. رنگدانه‌های غیرآلی به جز چند استثناء، مواد خام ارزان قیمت هستند که. به خاطر دوام نسبتاً پایین این رنگ‌ها، این رنگدانه‌ها همیشه بهترین کیفیت را ندارند.
• رنگدانه‌های آلی (به انگلیسی: organic pigments) : رنگدانه‌های آلی، گسترهٔ وسیعی از لحاظ پیچیدگی ساختاری دارند. که ساختار این مواد می‌تواند به سادگی کربن سیاه و یا به پیچیدگی ساختار چهارتایی رنگدانه‌های فتالوسیانین (به انگلیسی: phthalocyanine) باشد. استفاده از رنگدانه‌های آلی در آلیاژها و آمیخته‌های پلیمری به سرعت در حال افزایش است که این افزایش نتیجه‌ای از دیدگاه کاهش مصرف فلزات سنگین است.به طورنمونه، دوام رنگدانه‌های آلی ۱۰ - ۲۰ بار بیشتر از رنگ‌های غیرآلی مورد مقایسه‌است و این به خاطر این است که رنگ‌های آلی ذرات کوچکتری نسبت به رنگ‌های غیرآلی دارند.

ه یا قطعه گرفته شده است.

دسته بندی بسپارها

بسپارها به دو دسته بسپارهای طبیعی و بسپارهای مصنوعی تقسیم می‌شوند. البته بسپارها را به روشهای مختلف دیگری نیز دسته بندی نیز می‌کنند. دسته بندی زیر بر اساس ساختار بسپار انجام شده است.

بسپارها از نظر اثر پذیری در برابر حرارت به دو دسته گرمانرم‌ها (ترموپلاستیک‌ها ) و گرماسختها (ترموست‌ها ) تقسیم می‌شوند. گرمانرم ها، پلیمرهایی هستند که در اثر گرم کردن ذوب می‌شوند در حالی که گرماسخت ها، بسپارهایی هستند که در اثر گرما ذوب نمی‌شوند بلکه در دماهای بسیار بالا به صورت برگشت ناپذیری تجزیه می‌شوند. بسپارها دارای خواص ویسکو الاستیک است ومنشا این پدیده گره خوردگی زنجیره‌ها در هم است.

افزودنی‌های پلیمر

افزودنی‌های پلیمر یک نوع از افزودنی‌های شیمیایی بتن می‌باشند، این مواد برای تصحیح خواص فرآورده‌های پلیمری به کار می‌رود.این مواد عبارتند از:

• نرم کننده‌ها: نرم‌کننده‌ها (به انگلیسی: plasticizer) افزودنی‌هایی هستند که انعطاف پذیری ماده‌ای را که به آن افزوده می‌شود را افزایش می‌دهد. این مواد علاوه بر صنعت پلیمر در بتون و سیمان نیز کاربرد دارد. نرم کننده‌های پلاستیک‌ها معمولاً از دستهٔ فتالات‌ها هستند که انعطاف پذیری و دوام پلاستیک را افزایش می‌دهند. عملکرد این مواد به این صورت است که با قرار گرفتن بین مولکولهای مواد پلیمری فضاهای خالی را افزایش داده وموجب پایین آمدن دمای ذوب کریستالی (به انگلیسی: glass transition temperature) و در نتیجه نرم تر شدن پلیمر می‌شود.
• پایدار کننده‌ها
• رنگدانه‌ها: رنگدانه‌ها (به انگلیسی: pigment) موادی هستند که برای رنگ کردن و دادن خاصیت رنگی به پلیمر استفاده می‌شود و شامل رنگدانه‌های آلی و معدنی می‌شود.
• رنگدانه‌های معدنی (به انگلیسی: Inorganic pigments): رنگدانه‌های غیرآلی، نمک‌های فلزی و اکسیدها هستند. این عوامل رنگ زا می‌توانند یک لایه از یک جسم پلاستیکی را با رفتار قابل پیش بینی رنگی کنند. اکثر این عوامل رنگ زا دارای ذراتی با ابعاد میانگین بین ۰/۲ تا ۱/۰ میکرون هستند. تولید کنندگان، رنگ‌های مرغوب را با زدودن ذرات بالاتر از ۵ میکرون، تولید می‌کنند. رنگدانه‌های غیرآلی به جز چند استثناء، مواد خام ارزان قیمت هستند که. به خاطر دوام نسبتاً پایین این رنگ‌ها، این رنگدانه‌ها همیشه بهترین کیفیت را ندارند.
• رنگدانه‌های آلی (به انگلیسی: organic pigments) : رنگدانه‌های آلی، گسترهٔ وسیعی از لحاظ پیچیدگی ساختاری دارند. که ساختار این مواد می‌تواند به سادگی کربن سیاه و یا به پیچیدگی ساختار چهارتایی رنگدانه‌های فتالوسیانین (به انگلیسی: phthalocyanine) باشد. استفاده از رنگدانه‌های آلی در آلیاژها و آمیخته‌های پلیمری به سرعت در حال افزایش است که این افزایش نتیجه‌ای از دیدگاه کاهش مصرف فلزات سنگین است.به طورنمونه، دوام رنگدانه‌های آلی ۱۰ - ۲۰ بار بیشتر از رنگ‌های غیرآلی مورد مقایسه‌است و این به خاطر این است که رنگ‌های آلی ذرات کوچکتری نسبت به رنگ‌های غیرآلی دارند.

در این میان مناسبترین ماده ای که برای روسازی راه به کار می‌رود، آسفالت است. زیرا از مواد دیگری ارزانتر است، در برابر تغییرات شرایط جوی پایدار می‌باشد، خاصیت ارتجاعی دارد، به فراوانی و در همه جا در دسترس است و می‌توان آن را (با اصلاحات لازم) در هر آب و هوایی به کار برد.

تا چندین دهه قبل آسفالت به صورت معمول خود (مخلوطی از قیر و سنگدانه) به کار می‌رفت. ولی امروزه مهندسان بنا به دلایل زیر سعی در بهبود خواص آسفالت دارند:

آسفالت با مشکلاتی نظیر ترک خوردن، شیار شیار شدند (Rutting) فرسوده شده بر اثر نمکها، جمع شدن بر اثر گرما یا شکننده شدن بر اثر سرما و ... روبروست.

توجه به ایمنی و راحتی جاده ها از مهمترین اصول راهسازی مدرن است. مثلا سطح جاده باید طوری باشد که اصطکاک لازم را ایجاد کرده از لیز خوردن اتومیبلها جلوگیری نماید. همچنین صدای ناهنجار ایجاد ننماید. یعنی دارای سطحی هموار باشد نیز از جمع شدن آب روی جاده جلوگیری شود.

طراحان و مهندسان در پی یافتن روشها و مواد مناسبی برای اصلاح آسفالت هستند. از جمله مهمترین موادی که تا کنون برای این منظور به کار رفته اند و نتایج بسیار رضایت بخشی به همراه داشته اند. پلیمرها می‌باشند.

دو کاربرد عمده پلیمر در بهبود خواص آسفالت عبارتند از:

1- استفاده از پلیمر برای اصلح خواص قیر.
2- استفاده از شبکه های (Mesh) پلیمری برای تسلیح آسفالت.

پلیمر چیست؟

پلیمر چیست؟

 اوّلین سؤالی که در ذهن خواننده پس از شنیدن نام بتن پلیمری نقش می بندد این است که پلیمر ( Polymer ) چیست ؟ برای پاسخ به این سؤال بهتر است اوّل با مونومر ( Monomer ) آشنا شویم :

دائره المعارف بریتانیکا در مورد مونومر چنین می گوید :

“ مولکولی از هر دسته ترکیبات ( ا‌غلب ارگانیک )‌ که می تواند با مولکول های همانند خود یا از نوع دیگر واکنش دهد و تشکیل مولکول های بسیار بزرگ یا پلیمر را بدهد . خاصیّت و ویژگی اساسی مونومر چندگانه واکنش دادن آن است ، مونومر دارای قابلیّت شکل دادن ترکیبات شیمیایی با حدّاقل دو مولکول مونومر دیگر است ، …..”

با توجّه به آنچه گفته شد می توان متوجّه شد که مونومر همانند حلقه های یک زنجیر است و پلیمر خود زنجیر است ، در واقع باید بتوان یک پلیمر را به مونومرها با ضریب صحیح تقسیم کرد ، لزومی ندارد که یک مونومر ، عنصر باشد ، در واقع مونومر مولکولی است که از تکرار آن پلیمر به دست می آید و دارای وزن مولکولی کمی می باشد . بد نیست بدانیم که معادل فارسی مونومر ، تکپار ، و معادل فارسی پلیمر ، بَسپار است .

بتن پلیمری قرن بیستم را به حق باید قرن پلیمر ها نیز دانست ، محصولات پلیمری از لحاظ حجمی در سال 1990 بر حجم محصولات آهنی فایق آمد و پیش بینی می شود که در قرن حاضر ، از لحاظ وزن نیز بالاتر رود . صنایع ساختمان بزرگترین مصرف کننده موادّ پلیمری ، 25 تا 30 درصد از کلّ پلیمر ها را مصرف می کند .

یکی از مواردی که در ساختمان به وفور استفاده می شود بتن است . این مادّه به دلیل هزینه پایین تولید ، راحتی استفاده و استحکام فشاری ، یکی از موادّ پرمصرف در سازه هاست ولی به دلیل نقایصی که دارد ( نقایصی چون : 1 – تخریب یخ زدگی و ذوب 2 – تخریب پذیری توسّط موادّ شیمیایی خورنده 3 – استحکام کششی کم 4- دیرپخت بودن و …. ) همزمان با تولید این مادّه ، ترکیب آن با فولاد ( مسلّح کردن بتن )‌ و ایجاد خاصیّت تاب خمشی مطرح شد و از همان موقع ، استفاده از موادّ و ترکیبات شیمیایی ، برای بهبود خواصّ آن مورد توجّه قرار گرفت . حاصل تحقیقیاتی که در این زمینه صورت گرفت این نتیجه را در بر داشت که جایگزینی مناسبی ، با موادّ پلیمری انجام شده است و با به کارگیری آنها به روش های مختلف ، خواصّ بتن ارتقا می یابد . ( این تحقیقات بیشتر در ژاپن ، آمریکا و روسیه انجام شده است ) . در این رابطه خانواده بتن های پلیمری ، بهترین خاصیّت ها را از خود نشان دادند . خواصّ این نوع بتن ، برتر از بتن های سیمانی بود و گاهی خواصّ
منحصر به فردی از خود نشان می دهد . با توجّه به ‌نیاز بیشتر به استحکام در سازه ها و برتری های این نوع بتن ، بتن پلیمری مورد علاقه دانشمندان واقع شد و با وجود آنکه مدّت زیادی از اختراع آن نمی گذرد و علیرغم قیمت بالایی نیز که داراست مورد استقبال روزافزون قرار گرفته است . بتن های پلیمری از حدود سال 1950 وارد بازار شده اند و پیش بینی می شود در طیّ دهه پیش رو ، مصرفشان 10 برابر شود . کاربرد این نوع پلیمرها به دو شاخه استفاده جامد و استفاده غیر جامد تقسیم می شود .
در حالت جامد محصولات پلیمری به جای فولاد جایگزین می شوند و بتن را مسلّح می کنند که در این حالت ، پلیمر به صورت رشته ، شبکه و یا میلگرد در بتن استفاده می شود . در حالت غیر جامد با تزریق پلیمر های پودری و مایع ، در دوام بتن بهبود حاصل می شود .

در کشور ما کار خاصّی روی بتن پلیمری صورت نگرفته است و هنوز در سطح یک موضوع تحقیقاتی برای دانشجویان
باقی مانده است ، موضوعی که منابع تحقیق آن نیز غالباً خارجی هستند .

بتن های پلیمری ( Polymer Concrete ) حالت جامد : اکثر موادّ و مصالح طبیعی به دلیل ناپیوستگی های سطحی و ترکیباتی که در خود دارند ، دارای مقاومت لازم برای تحمّل
تنش های زیاد نیستند و لازم است تا با موادّ دیگری مسلّح شوند . دانشمندان به دنبال موادّی هستند که در ضمن مسلّح کردن بتن ، دارای وزن کمتر ، مقاومت بیشتر در برابر عوامل جوّی ، رفتار بهتر در بارگذاری های متناوب باشد و بتواند مقاومت خود را در دماهای بالا مثل دمای کوره حفظ کند و …..از این قبیل.

یکی از مشهورترین این مصالح ، کامپوزیت های پلیمری می باشند . اوّلین باری که کامپوزیت ها در بنا استفاده شد در زمان جنگ جهانی دوّم بود . در آن زمان بر روی ساختمان هایی که باید رادار نصب می کردند ، استفاده از سازه های فلزّی و یا حتّی بتن آرمه ، مشکل ایجاد می کرد ، با مسلّح کردن بتن توسّط کامپوزیت های بتنی ، این مشکل برطرف شد . همچنین در همان بحبوحه جنگ بعضی از قسمت های هواپیماهای جنگی را از پلی استرهایی که با رشته های شیشه تقویت شده بودند
می ساختند .

در ساختمان های مسکونی از کامپوزیت هایی با فیبر شیشه ای یا پلی استر استفاده می شد . (‌ سازه کامپوزیتی GPR ) ، دو ساختمان استثنایی با سازه کامپوزیتی ساخته شده است که یکی سازه گنبدی شکل در بن غازی (‌ 1968 )‌ و دیگری سقف فرودگاه دبی ( 1972 )‌ است که تأثیر محسوسی بر استفاده از این نوع سازه ها داشته است .

اکثر این سازه ها دارای سازه اصلی بتن مسلّح بود و برای ساخت پانل ها از GPR (Glass Polymer Reinforced ) بهره می برد ، همانند سازه قوسی فضاکار زمین فوتبال شهر منچستر (‌1980 ) ، مهمّترین کاربردهای GPR به قرار زیر است :

1- ساختمان هایی که تحت اثر خوردگی شدید هستند .

2- سازه های پیشرفته رادارها .

3- ساختمان هایی که کنترل کیفیّت آنها مهم است .

4- ماهواره ها .

5- آنتن های بزرگ .

مهمّ ترین دلایل افزایش استفاده از کامپوزیت ( Composite ) :

1 – وزن کم 2- قابلیّت ایجاد معماری های زیبا 3- مقاومت در برابر شرایط جوّی 4- خواصّ ضدّ خوردگی

5 – وجود سازه هایی که در آنها نباید از فلز استفاده کرد .

امروزه بسیاری از پل های بتن آرمه به دلیل وجود کلر در آب دریا ، تخریب شده اند که بتن پلیمری این نقیصه را ندارد و خورده نمی شود ، محصولات پلیمری در حالت جامد بیشتر به صورت میلگرد و شبکه مورد استفاده قرار می گیرند .

انواع بتن های پلیمری ( حالت غیر جامد ) : پیش از بیان انواع بتن های پلیمری لازم است با فرآیند پلیمریزاسیون بیشتر آشنا شویم :

پلیمریزه شدن : از اتّصال واحد های مونومر به یکدیگر ، رشته یا شبکه های مولکولی سطحی یا فضایی
تشکیل می شود که دارای وزن مولکولی بالایی هستند و به آنها پلی مر می گویند ، این فرآیند را پلیمریزه شدن می گویند .

انواع بتن های پلیمری بدین قرارند :

1- بتن های باردار شده توسّط پلیمر ( PIC ) : شامل بتن پورتلند پیش ریخته شده است که توسّط یک سیستم مونومری باردار گردیده است (‌ آماده واکنش است )‌ و متعاقباً در محلّ ، پلیمریزه می شود .

2- بتن های پلیمر – سیمان (PCC) : شامل یک مونومر است که به مخلوط آبی بتن تازه افزوده می شود و متعاقباً در محلّ، پلیمریزه می شود .

3- بتن های پلیمری (PC) : شامل یک سیستم مخلوط از سنگریزه ( Aggregate ) و پرکننده ( Filler ) در مونومر می باشد که متعاقباً در محلّ ، پلیمریزه می شود .

4- بتن های پلیمر – گوگرد (PSC ) : شامل یک سیستم مخلوط از بتن های گوگردی است که توسّط پلیمر ها اصلاح خواصّ پیدا کرده باشد .

نحوه تولید بتن پلیمری (‌حالت غیر جامد ) : بتن های پلیمری از 80 تا 95 درصد پرکننده های معدنی و گاهی آلی تشکیل شده اند و حدود 5 تا 20 درصد بایندر پلیمری نیز

بتن را نگاه می دارد ( بایندر ( Binder ) به معنای پیوند دهنده یا متّصل کننده است و منظور همان محلول مونومر است که پس از فرآیند پلیمریزاسیون بتن را نگاه می دارد ) ، خواصّ بتن های پلیمری برتر از بتن های سیمانی است .

با انتخاب : الف ) بایندر مناسب ب) نوع و میزان مناسب پرکننده ج ) به کار بردن افزودنی های مناسب

می توان طیف وسیعی از بتن های پلیمری را با خواصّ فیزیکی ، مکانیکی ، دینامیکی ، الکتریکی ، حرارتی ، شیمیایی ، تزئینی و … تهیّه کرد . در صورتیکه این طیف وسیع برای بتن های سیمانی وجود ندارد . از مجموعه موادّ رایج به عنوان بایندر پلیمری سه نوع رایج ترند که عبارتند از : 1 – اپوکسی ( Epoxy ) 2- پلی استر 3 – پلی یورتان

از پرکننده های رایج نیز دو نوع رایج ترند که عبارتند از : 1 – سیلیس (Silica) 2- کربنات کلسیم

بر اساس آزمایش هایی از نوع برزیلی ، نتایج زیر حاصل شد :

1 – نمونه های بتن پلیمری با بایندر اپوکسی و پلی استر ، استحکاک بالاتری دارند .

2- نمونه های بتن پلیمری با بایندر پلی یورتان ، ازدیاد طول بسیار زیادی دارند . ( تعریف اپوکسی و …. در همین مقاله گفته خواهد شد . )

بایندر های پلیمری 90% کلّ قیمت بتن را شامل می شوند . با وجود این ، قیمت بتن های پلیمری ، بسیار کمتر از
پلاستیک هاست . انتخاب مناسب بایندر و پر کننده مناسب ، می تواند سبب هر یک از حالات زیر شود :

1 – بتن هایی با دی الکتریک بالا 2 – برعکس بتن هایی با هدایت الکتریکی بالا 3 – قطعاتی مناسب برای ایجاد خلاء و ..

تغییر خواصّ بتن پلیمری بر حسب تغییر پرکننده ها : پرکننده ها از دو دسته تشکیل می شوند : 1- جزء زبر ( دانه بندی درشت ) 2- جزء نرم ( دانه بندی ریز )

پرکننده های سبک وزن شامل سه دسته سنگ های رسی سبک ، پرلیت و سنگ پا ( Pumice ) می شوند و پر کننده های سنگین شامل 4 دسته قطیر ، هماتیت ، ایلمنیت ، باریت می شوند .

از این موادّ برای تولید بتن های پلیمری با وزن مخصوص بین 640 تا 5200 کیلوگرم بر متر مکعّب می توان استفاده کرد . پرکننده های بسیار نرم برای کاهش حجم خالی بتن به کار برده می شود . مانند پودر سیلیس ، کربنات کلسیم ، خاکستر ، کائولین . میکا تالک ،‌تری هیدرات آلومینا ‌، سولفات کلسیم و سیمان پورتلند . پر کننده ها می توانند سبک باشند مانند
دانه های شیشه ای سوراخ دار ، سرامیک یا گلوله های پلاستیک .

با استفاده از پرکننده های هادی مثل کربن یا پودرهای فلزّی ، می توان بتن را از نظر الکتریکی رساناتر کرد ، افزودنی هایی مثل فیبرهای شیشه ای ،‌آلی و فلزّی برای اصلاح استحکام ضربه ای ، خمشی و همچنین برای کاهش پدیده انقباض ناشی از پخت به کار می رود . عوامل تر کننده باعث کاهش سطحی زیرین مایع و سهولت ترشدگی سطوح پرکننده می شود . جهت تأمین رنگ و همچنین گاهی اوقات به منظور پایداری در مقابل نور از رنگدانه ها استفاده می شود .

با افزودن لاتکس های SBR و اپوکسی به بتن معمولی به عنوان بتن سیمان پرتلند ، پلی مری استفاده شده است که باعث بهبود خواصّ‌مهندسی و پایایی بتن می شود و همچنین با افزودن رزین های پلی اسراسیترن و اپکسی به مصالح سنگی
به عنوان بتن پلیمری که در مورد رزین پلی اسراسیترن، خواصّ‌ مهندسی و پایایی بتن به طور چشمگیری بهبود می یابد .

آشنایی با انواع بایندرها :‌

رزین ( Resin ) : به مادّه آلی جامد یا نیمه جامد یا شبه جامدی گفته می شود که اغلب دارای وزن مولکولی نامشخّص امّا بالایی بوده و وقتی در معرض تنش قرار می گیرد تمایل به جریان دارد .

اپوکسی : اپوکسی نوعی رزین است ، این نوع رزین دارای قطعاتی گرم و نرم است که با گرما آب می شوند .

رزین های اپوکسی : نوع مایع آن از چسبندگی خوبی به الیاف شیشه برخوردارند .

لاتکس : شیر آب محتوی مونومر که برای تولید پلی مر استفاده می شود . ( SBR )

خواصّ رزین های اپوکسی :

1- مقاومت در برابر خوردگی (Corrosion ) بسیار زیاد . 2- زمان پخت کم . 3- زمان کم برای رسیدن به استحکام ساختمانی . 4 –چسبندگی خیلی خوب به سطوح فلزّی . 5- مقاومت سایشی ( Abrasion Resistance ) بالا. 6 – استحکام مکانیکی بالا . 7 – مقاومت در برابر موادّ شیمیایی مخرّب .

8 – چروکیدگی ( Shrinkage ) کم در حین پخت . 9- عدم تولید محصولات فرّار جانبی در واکنش پخته شدن .

10 – حفظ خواصّ و سازگاری حرارتی با فولاد در محدوده دمایی 30 تا 70 درجه سانتیگراد .

رزین اپوکسی مایعی است بی رنگ ، ‌متمایل به زرد ، فرّار و سمّی که در دمای اتاق بخار می شود .

روشی برای تقویّت بتن های معمولی :‌

در بتن های پلیمری از تکنیک آغشته سازی بتن با پلیمر استفاده می شود . در این روش ، یک سیستم مونومری به داخل بتن سخت شده نفوذ می کند و پس از پلیمریزاسیون موجب انسداد مجاری و حفره های درون بدنه و اتّصال بیشتر اجزاء متشکّله و ارتقای بسیاری از خواصّ بتن خواهد شد . در این روش از مونومر های متیل متا کریلات و استایرن استفاده می شود . روش کار بدین ترتیب است که نمونه های بتن را خشک و تمیز نموده و سپس خنک می کنیم . بعد بتن را با سیستم مونومری
آغشته می کنیم و پس از انجام پلیمریزاسیون کاتالیتی حرارتی ، بتن پلیمری آماده است . این بتن ، مقاومت فشاری و نفوذناپذیری اش افزایش پیدا کرده است .

مزایای بتن های پلیمری :

1 – استحکام 2- کرنش های فشاری ، خمشی ، کششی (‌چندین برابر ) 3 – میرایی 4 – عمر سرویس

5 – مقاومت سایش و ضربه ای 6 – مقاومت در برابر تغییرات جوّی 7- مقاومت در برابر عوامل شیمیایی

8 – مقاومت در برابر عوامل مخرّب محیطی 9- مقاومت در برابر عوامل مخرّب صنعتی 10- جذب آب کمتر

11 – افت کمتر خواص 12 – خواصّ فیزیکی و مکانیکی بهتر 13 - دارای خواصّ تزئینی

خاصّیت بتن پلیمری با بایندر اپوکسی و پلی استر	افزایش یا کاهش خاصّیّت نسبت به بتن سیمانی
استحکام فشاری	پنج و سه دهم برابر افزایش می یابد
استحکام کششی	پنج و هشت دهم برابر افزایش می یابد
استحکام خمشی	چهار برابر افزایش می یابد
کرنش فشاری	پنج و دو دهم برابر افزایش می یابد
کرنش خمشی	ده ها برابر افزایش می یابد
جذب آب	10 تا 60 برابر کاهش می یابد

جدول بالا به خوبی می تواند مزایای بتن پلیمری با بایندر اپوکسی و پلیستر را نسبت به بتن سیمانی نشان دهد ، علاوه بر این بتن پلیمری پلی یورتان دارای ازدیاد طول منحصر بفردی است . بتن های پلیمری در برابر شستشوی دائم مقاومند و فراورش و اجرای آسانی دارند .

موارد مصرف بتن های پلیمری :‌

1 – روکش پل ها و جادّه ها 2 – تعمیرکاریها 3- سازه ساختمان هایی که در معرض خوردگی هستند .

4 – پوشش دهی کف ساختمان های صنعتی ، ورزشی و … (‌ مثلاً پلی یورتان با ازدیاد طول منحصر به فرد ، برای پوشش کف های مقاوم در برابر سر خوردن مناسب است . )‌ 5- تولید پانل های مصنوعی و تزئینی در فضاهای مسکونی و اداری (‌ مثل سنگ مرمر مصنوعی ، انیکس پلیمری ، گرانیت مصنوعی )‌ 6- درزگیر بتن ها 7- ساخت سازه های زیرزمینی مثل فاضلاب های صنعتی (‌ مقاوم در برابر خوردگی ) 8 – ساخت آبشخورهای مورد نیاز در دامداری ها (‌ در مقابل موادّ آمونیاکی مقاوم و نسبت به محصولات سرامیکی ارزان ترند .) 9 – ساخت مجسّمه ها ، گلدان های تزئینی و سایر اشکال آرشیتکتی مشابه سنگ 10 – ساخت مخازن نگهداری موادّ شیمیایی 11 – سازه محیط های دریایی

12 – ساخت سازه های زیر آب 13- ساخت سر ریز های سد 14 – دیواره آب بند سدها 15 – دیواره تونل ها

16 – بازسازی و سرعت در تعمیر (‌ برای سازه های بتنی و مخصوصاً سازه هایی که در شرایط خاص، مثلاً‌زیر آب قرار دارند . ) بتن معمولی همواره با مشکل خوردگی توسّط عوامل اکسیدکننده گازی و مایع روبرو است و دلیل آن مقاومت کم در برابر عوامل خورنده شیمیایی است . با جایگزینی کامل حامل آبی در بتن توسّط حامل پلیمری ، ترکیبی به دست می آید که دارای مقاومتی بالا در برابر عوامل خورنده شیمیایی ، بدون نیاز به حفاظت های شیمیایی است .

بتن پلیمری زمان کمی برای پخت و جذب آب نیاز داشته و نفوذپذیری کمی دارد . نحوه اختلاط این نوع بتن و لوازم مورد نیاز آن مانند بتن معمولی است و به سهولت قالب ریزی می شود . مجموعه این مزایا و آنچه قبلاً گفته شد سبب کاربردهای گوناگون و روزافزون این بتن ، علیرغم قیمت بالای آن شده است . باید در اینجا به استفاده خاصّ و اجباری از بتن پلیمری در شرایط غیر متعارف اشاره کنیم ، مثلاً در جاهایی که بتن در معرض موادً شیمیایی قرار دارد و ممکن است پدیده کاوتیاسون
رخ دهد یا در مکان هایی که ممکن است بتن دائماً در معرض کلر باشد و …..

انواع پلیمرهایی که برای مصارف بالا استفاده می شوند عبارتند از :

1- اپوکتیک ها 2- فورانها ( Furan ) 3 – اکرلیک ها 4 – پلیسترهای غیر اشباع 5- وینیل استرها

انتخاب پلیمر مصرفی بر حسب مورد مصرف ( کارایی )‌ و قیمت آن انتخاب می شود.

استفاده از بتن های پلیمری در قطعات پیش ساخته و نماهای ساختمانی:‌

یکی از موارد استفاده از بتن های پلیمری ، تولید قطعات پیش ساخته و نماهای ساختمانی است که البتّه این قطعات ، معایب سنگ های طبیعی را ندارند ، سنگ های طبیعی که در صنعت ساختمان مورد استفاده قرار می گیرند اغلب دارای معایبی هستند که بعضی از آنها این چنین اند :‌

1 – سنگ های طبیعی چگالی بالایی دارند . 2- در اثر عوامل جوّی و موادّ شیمیایی تخریب پذیرند .

3 – نفوذ پذیری و جذب آب بالایی دارند . 4 –تهیّه آنها در ضخامت کم به دلیل شکنندگی بالایی که دارند
ممکن نیست . 5 – حمل و نقل آنها سخت است . 6 – عایق صوت و حرارت نیستند .

بتن های پلیمری چگالی پایین ، خواصّ فیزیکی و مکانیکی سطح بالا را دارا هستند و امکان اعمال طرح های تزئینی متنوّع در آنها وجود دارد و جایگزینی مناسب برای سنگ های تزئینی و نماهای خارجی رایج خواهند بود. (‌مرمر ، گرانیت انیکس و .. )

با انتخاب موادّ اوّلیّه خاصّ برای تولید این نوع بتن تزئینی و فراورش مناسب ، سنگ نمای مصنوعی سبکی تولید خواهد شد که معایب سنگ های تزئینی طبیعی را نداشته و دارای خواصّ و برتری های ذیل می باشد :

1 – چگالی 3/1 گرم بر سانتی متر مکعّب . 2 – درصد جذب آب 19% (‌یک شصتم بتن سبک و یک سی ام بتن معمولی )

3 – قدرت چسبندگی بیشتر بر روی بتن سیمانی 4 – مقاومت در برابر ضربه . 5 – سازگاری حرارتی بسیار خوب در محدوده دمایی 30 تا 70 درجه سانتیگراد 6 - مقاومت بسیار عالی در برابر شرایط محیطی شیمیایی 7 – استحکام فشاری ، خمشی و کششی بالاتر . 8 – تنوّع رنگ بسیار زیاد .

نکته جالب این است که با وجود تمام محاسنی که ذکر شد ، این نوع تولیدات ، قیمت کمتری نسبت به سنگ های طبیعی دارند .

کاربرد بتن های پلیمری به عنوان صفحات ضدّ گلوله :

برای تولید صفحات ضدّ گلوله در صورتی که وزن و حجم ، عوامل محدود کننده ای نباشند ، بتن سیمانی در تهیّه و ساخت موانع ضدّ‌گلوله به کار می رود . در صورتی که به جای سیمان از رزین پلیمری ، به عنوان حامل در ترکیب بتن استفاده شود ، مقاومت مکانیکی بتن افزایش چشمگیری می یابد و‌ سرعت گیرش و پخت سازه مورد نظر به صورت محسوسی بالا می رود .

در این ترکیب پلیمری که شامل 12 درصد رزین است ، 3 درصد تقویت کننده شامل پودر و لاستیک الیاف کوتاه شیشه ،
ایجاد خواهد شد ، این صفحه ضدّ گلوله ،‌ برای ساخت هدفی با حدّ اقل ضخامت 5 تا 6 سانتی متر به کار می رود و می تواند گلوله ای با انرژی معادل 2400 ژول را مهار کند و کمترین خسارات را متحمّل شود .

کاربرد بتن های پلیمری سبک در ساخت تابلوهای ایمنی راه :

با توجّه به گسترش جادّه ها و ازدیاد مسافرت ها ، نیاز به علایم رانندگی هر روز بیش از پیش احساس می شود . این علایم عمودی و افقی هستند و نوع قائم آن از پایه و سر تابلو تشکیل شده است و عموماً از جنس فلز ساخته می شود ؛
با توجّه به اینکه مصرف این تابلوها در کشور بسیار زیاد است و فلزّ به کار رفته در آن ورقی و وارداتی و ارزبر است و از طرف دیگر منابع فراوان تولید بتن و سیمان در کشور وجود دارد ، مسئولین بر آن شدند تا از بتن سبک در تولید علائم ایمنی شهری بهره برداری کنند . این تابلو ها باید به گونه ای باشند که اوّلاً در برابر عوامل جوّی و یخبندان مقاوم باشند ، ثانیاً‌ از
نظر اقتصادی ، مقرون به صرفه باشند و ثالثاً دارای سطحی صاف و بدون خلل و فرج باشند تا بتوان شبرنگ ها را بر روی آنها چسباند . از این رو در حال حاضر به دستور سازمان مدیریّت و برنامه ریزی ، محقّقین در حال تحقیق در زمینه استفاده از
بتن های پلیمری برای تولید پایه و سر تابلوهایی هستند که خاصیّت های مذکور را دارا باشند ، چنانچه بتوان به این مهم
دست یافت ، حدود 30 الی 50 درصد کاهش هزینه نسبت به علایم فلزی خواهیم داشت و به عبارتی سالیانه حدود چندصد میلیون تومان کاهش هزینه خواهیم داشت .

نتیجه گیری :

با توجّه به آشنایی مختصری که در این مقاله نسبت به بتن پلیمری به دست آمد ، می توان پیش بینی کرد که در آینده از بتن پلیمری به صورت عمده ، هم در داخل ساختمان به عنوان تحمّل کننده بار و هم در خارج از ساختمان به عنوان نما استفاده خواهد شد ، بدون شک آنچه که باعث افزایش استفاده از بتن پلیمری شده است ، قابلیّت تغییر در خواصّ آن با تغییر دادن نوع و درصد پرکننده ها و بایندر های پلیمری است .

امید است دانشمندان و دانش پژوهان ایرانی از عرصه تحقیقاتی وارد عرصه ازمایشگاهی شوند تا بدین ترتیب صنعت ساختمان کشور بهبود فن آوری یابد .

2-پلیمرها در معماری جایگزین فلزات، سنگ‌ها، شیشه و غیره می‌شوند؛ با توجه به ویژگیهای خاص پلیمرها از جمله سبکی، قیمت تمام شده و غیره، استفاده از این مواد چه مزایای قابل توجهی در مقایسه با مواد متداول قبلی دارد؟

پلیمرها علاوه بر مزایائی مانند سبکی، قیمت تمام شده کمتر، شکل دهی آسانتر و مقاومت شیمیایی و محیطی مناسب در کاربردهای معماری، مباحثی مانند صرفه‌جوئی در مباحث انرژی که در حال حاضر نقطه تمرکز مباحث اقتصادی در ساختمانهاست را به خود اختصاص داده است.

3-آیا پلیمرها توانسته‌اند در معماری ابنیه ایرانی جایگاهی به دست آورند؟ و آیا در آینده امکان گسترش بیشتر در این زمینه وجود دارد؟

امروزه ظهور کاربرد پلیمرها در معماری ایرانی کاملاً واضح است از پنل‌های یونولیتی (پلی استایرن) در سقف‌ها و لوله‌های انتقال آب و فاضلاب گرفته تا دربها و پنجره‌های ‌PVC و UPVC و کلیه پریزهای پلیمری، روکشهای سیمهای برق جای خود را به خوبی در ساختمانهای و ابنیه ایرانی باز نموده‌اند.

4-آیا دروس معماری یا پلیمری که در دانشگاههای ایران تدریس می‌شوند به موضوع کاربرد پلیمرها در معماری می‌پردازند؟ در این زمینه چه پیشنهادی دارید؟

با توجه به رشد رو به گسترش مواد پلیمری در معماری و ساختمان‌سازی اگر چه بصورت بسیار مختصر در رشته‌های دانشگاهی به آنها اشاره می‌شود ولیکن مطمناً نیاز به آموزش وسیع‌تری در مباحث مصالح در معماری وجود دارد.

5-کدام پلیمرها در معماری کاربرد دارند و کدامیک از این پلیمرها در داخل کشور تولید ‌می‌شوند؟

کاربرد پلیمرها در معماری بحث مفصلی است که در حقیقت کل مبحث در این کتاب معین گردیده است که بسیاری از این مواد در کشور تولید می‌شوند و تعداد بسیاری نیز وارداتی است که می‌توان تولیدکنندگان مواد پلیمری را برای ساخت آنها در داخل راهنمائی نمود.

6- تا چه میزان صنعت تولید قطعات پلیمری پیش ساخته ساختمانی در ایران جا افتاده است؟ برای گسترش آن چه اقداماتی را لازم می‌دانید؟

نسبت تولید قطعات پلیمری رشد بسیار خوبی در کشور داشته است در این زمینه تولید قطعات پلیمری مورد مصرف در صنعت معماری مورد توجه سازندگان داخلی قرار گرفته‌اند. مطمئناً زمینه‌های تشویقی در این مقوله راه گشا خواهد بود.

معجزه پلیمر برای هزاره جدید

       

چند دهه قبل، معماران تنها می­توانستند تصوری از ایده­های خلاقانه و بناهای شگفت انگیز خود داشته باشند، درحالی که امکان ساختن چنین پروژه­های جاه طلبانه­ای وجود نداشت. اما امروزه ساخت پهنه­ای شناور از حبابهای شیشه­ای یا استادیوم ورزشی بافته شده از تیرهای فولادی و یا حتی پوشش شفاف چادر مانندی بر روی هزاران متر مربع زمین - که صرفا می­توانست در تصور آدمی شکل بگیرد -  جنبه عملی به خود گرفته است. هرچند عموم مردم، ساخت چنین بناهایی را حاصل ابتکار و خلاقیت معماران و مهندسان می­دانند اما حقیقت اینست که برپایی چنین سازه­هایی بیش از هر چیز مدیون ویژگی­های منحصر به فرد متریالی است که بطور مخفف ETFE نامیده می­شود.

ETFE (Ethylene Tetrafluoroethylene) یک پلیمر پایه فلوئوروکربن بسیار بادوام و با قابلیت­های فوق العاده است که از آن به عنوان متریال ساختمانی آینده نام برده می­شود. این پلیمر شگفت انگیز یک پلاستیک شفاف تفلونی است که جایگزین شیشه و پلاستیک­های معمولی در بسیاری از ساختمانها شده است. هر چند این متریال با کارهای معماری شگفت انگیز به جهانیان معرفی شده است اما در حقیقت تاریخچه اختراع آن به دهه 70 میلادی برمی­گردد که نخستین بار در صنایع هوانوردی به کار برده شد. ETFE  از حدود 15 سال پیش مورد توجه معماران قرار گرفت و هم اکنون بناهای بسیاری در سرتاسر جهان با استفاده از آن ساخته می­شوند.

ETFE در مقایسه با شیشه، امتیازات فوق­العاده­ای دارد که از آن جمله می­توان به وزن بسیار کم آن اشاره کرد، به گونه­ای که با دارا بودن یک درصد وزن، هم نور بیشتری را از خود عبور می­دهد و هم عایق بهتری محسوب می­شود. از لحاظ هزینه­های نصب، بین 24 تا 70 درصد صرفه اقتصادی دارد. از دیگر ویژگی­های آن می­توان به حالت ارتجاعی فوق­العاده آن اشاره کرد که می­تواند تا 400 برابر وزن خودش را تحمل کند. این متریال به خاطر سطوح کربنی لغزنده خود، بصورت خودکار، گرد و غبار و چرک و لکه را پاک می­کند، همچنین طول عمر زیاد داشته و از قابلیت بازیافت برخوردار است.

نمونه­ای از کاربردهای ETFE در جهان معماری:  

پروژه Eden در انگلستان (2001):

این پروژه عظیم ترین بنای ساخته شده با استفاده از ETFE می­باشد. این بنا گلخانه بزرگی با گنبدهای ژئودزیک است که قابلیت پرورش انواع گونه­های گیاهی بومی اقلیم­های مختلف سرتاسر جهان را داراست. از اقلیم مدیترانه­ای گرفته تا جنگلهای پرباران استوایی. اما نکته اینجاست که تمام این ویژگی­ها مدیون قابلیتهای فوق­العاده ETFE نظیر انعطاف پذیری، سبکی، دوام و ... است که معمار پروژه نیکولاس گریمشاو را در طراحی و اجرای آن یاری نموده است. 

             

استادیوم Basel در سوئیس (2001):

این پروژه توسط معماران هرزوگ و دمورن طراحی شده است. استادیوم شکل پف کرده خود را در نمای بیرونی از پانلهای بادکرده­ای به دست آورده است که از ورق­های ETFE ساخته شده­اند. برای ایجاد چنین پانلهایی، هوای خشک با فشار به داخل دو ورق­ ETFE که از تمام جهات به یکدیگر جوش داده شده­اند، دمیده می­شود. در نمای این استادیوم نام شهر باسل توسط ورق­های ETFE که دارای رنگ قرمز ثابتی هستند حک شده است و در سایر قسمت­ها، نما بصورت نیمه شفاف همانند پرده سینما است که با جلوه­هایی از طریق پرژکتورها روشن می­شوند. 

             

استادیوم Alianz-Arena در آلمان (2005):

این استادیوم فوتبال در مونیخ، ابتکار دیگری از هرزوگ و دمورن است. لقب (قایق بادی) این استادیوم، ریشه در شکل منحصر به فرد و نیز 2800 پانل پف کرده ETFE دارد که نمای خارجی آن را پوشانده­اند. همانند استادیوم باسل، پوسته استادیوم آلیانز هم، شب هنگام روشن می­شود و بسته به تیمی که در آن میزبان است به رنگهای قرمز، آبی یا سفید درمی­آید.

             

مرکز بازیهای آبی پکن (2007):

این ساختمان ملقب به مکعب آبی است و میزبان بازیهای آبی المپیک 2008 پکن خواهد بود. در طراحی و ساخت این بنا، بر اساس ایده خاص آن، از 4000 پانل ETFE در جداره­ها و سقف استفاده شده است تا جلوه­ای حباب مانند در داخل و خارج آن ایجاد شود. مکعب آبی دارای 5 استخر برای شنا، شیرجه و واترپلو و 17000 سکو برای تماشاگران است. همچنین این ساختمان جزء معدود بناهایی در جهان است که بیشترین بهره وری انرژی را داراست. لایه­های حبابی آبی رنگ در نما، این قابلیت را بوجود آورده تا ساختمان همانند یک گلخانه، تا 90 درصد انرژی تابشی خورشید را در خود حبس کرده و از آن برای گرمایش داخلی و گرمایش استخرها استفاده شود.

            

استادیوم ملی پکن (2007):

به فاصله نیم کیلومتر از مکعب آبی، محل استقرار آشیانه پرنده "Bird’s Nest" یعنی استادیوم ملی پکن  است که کاری دیگر از معماران، هرزوگ و دمورن می­باشد. این پروژه تضادی است از یک اسکلت فولادی به هم تنیده صلب و لایه های نرمETFE  که با یکدیگر ترکیب شده­اند و در واقع از لایه­های ETFE برای پوشش فضاهای میان استراکچر فولادی استفاده شده است.

            

مرکز تفریحی Khan Shatyry در قزاقستان (2008):

این پروژه که توسط دفتر معماری نورمن فاستر طراحی شده یک مرکز بزرگ تفریحی و فرهنگی است که در آستانه، پایتخت کشور قزاقستان واقع شده است. این مرکز که در حال ساخت می­باشد، شامل گستره­ای از فروشگاه­ها، کافه­ها، تئاترهای نمایش و ... می­یاشد. سازه این بنا به یک چادر غول پیکر برفراز یک کوهستان شباهت دارد. در حقیقت ETFE نقش یک ستاره را در ساخت این بنا بازی می­کند و غشاء عظیم خارجی آن را تشکیل می­دهد. در نتیجه این امکان فراهم می­شود که در عین عبور نور به فضاهای داخلی، مردم در مقابل اثرات نامطلوب آب و هوای ناملایم، محافظت شوند و کل مجموعه در سرتاسر سال قابل استفاده گردد.

       

اجرای اتصال بیس پلیت Base Plate (صفحه زیر ستون)

اجرای اتصال بیس پلیت Base Plate (صفحه زیر ستون) و بولت Bolt دلایل استفاده از صفحه زیرستون و بولت :ستونهای یک ساختمان اسکلت فلزی ، نقش انتقال دهنده بارهای وارد شده را به فنداسیون (به صورت نیروی فشاری ، کششی ، برشی یا لنگر خمشی) به عهده دارند. در این میان ، ستون فلزی با صفحه ای فلزی که از یک سو با ستون و از سوی دیگر با بتن درگیر شده است روی فنداسیون قرار می گیرد. توجه به اینکه ستون فلزی به علت مقاومت بسیار زیاد تنشهای بزرگی را تحمل می کند و بتن قابلیت تحمل این تنشها را ندارد ؛ بنابراین صفحه ستون واسطه ای است که ضمن افزایش سطح تماس ستون با پی ، سبب می گردد توزیع نیروهای ستون در خد قابل تحمل برای بتن باشد. کار اتصال صفحه زیر ستونی با بتن بوسیله میله مهار (بولت Bolt) صورت می گیرد و برای ایجاد اتصال ، انتهای آن را خم می کنیم و مقدار طول بولت را محاسبه تعیین می کند. تعداد بولت ها بسته به نوع کار از دو عدد به بالا تغییر می کند ، حداقل قطر این میله های مهاری میلگرد نمره ۲۰ است ؛ در حالی که صفحه تنها فشار را تحمل می کنر ، بولت نقش عمده ای ندارد و تنها پایه این است که حتما انتهای ستون سنگ خورده و صاف باشد تا تمام نقاط مقطع ستون بر روی صفحه بیس پلیت بنشیند و عمل انتقال نیرو بخوبی انجام پذیرد . از آنجا که علاوه بر فشار ، لنگر نیز بر صفحه زیر ستونی وارد می شود ، طول بولت باید به اندازه ای باشد که کشش وارد شده را تحمل نماید که این امر با محاسبه تعیین خواهد شد.

نصب بیس پلیتها
با توجه به آکس بندی که در پلان فنداسیون صورت پذیرفته ودر آن که ازتفاع داده شده است در چندین نقطه از پی ساختمان میگردهایی را می کارد و توسط شیلنگ تراز به ارتفاع داده شده در پلان فنداسیون که معمولاً آن را با (0 0 .0 ± ) نمایش می دهند علامت ها ی را می زنند که ارتفاع( 0 .0 ± ) یا از زمین کناری بلند تر است در آن صورت ارتفاع مربوط به زمین با علامت منفی نوشته شده و یا پایین تر از زمین کناری است .که درآن صورت با علامت مثبت نوشته می شود

پس ازآن که علامت گذاری تمام شد بر طبق آکسی در نقشه آورده شده ریسمانی در یک آکس طولی و یک آکس عرض می بندند به طوری در محل قرار گیری بیس پلیتها دو ریسمان کاملاً بر هم عمود باشند که محل برخورد دو ریسمان وسط بیس پلیت خواهد بود و ریسمانها در اینجا نقش تراز راهم بازی می کنند چون دو طرف ریسمان به یک تراز بسته شده است با کار تمام بیس پلیتهای یک آکس کاملاً به موازات هم و در تر از یکدیگر قرار می گیرند زیرا اگر بیس پلیتها در یک تراز نباشند به همان ترتیب سقف ساختمان نیز تراز نخواهد بود و این یک ایراد بزرگ برای ساختمان به شمار می رود .

انواع اتصال ستون به شالوده :

جزئیات اتصال ستون فلزی به شالوده بتنی به نیروی موجود در پای ستون بستگی دارد. در ستون با انتهای مفصلی فقط نیروی فشاری و برشی از ستون به شالوده منتقل می شوند. اگر بخواهیم لنگر خمشی را نیز به شالوده منتقل نماییم ، در ان صورت ، نیاز به طرح اتصال مناسب برای این کار خواهیم داشت که اتصال گیردار خوانده می شود.

روش نصب پیچهای مهاری :

به طور کلی ، دو روش برای نصب پیچهای مهاری وجود دارد :

الف) نصب پیچهای مهاری در موقع بتن ریزی شالوده ها : در این روش ، پیچها را در محلهای تعیین شده قرار می دهند و موقیعت آنها را به وسیله مناسبی تثبیت می کنند ؛ سپس اطرافشان را با بتن می پوشانند . روشهای گوناگونی برای تثبیت پیچهای مهاری در محل خود وجود دارد که صورت زیر توضیح خواهم داد :

روش اول : ابتدا بوسیله صفحه ای نازک مشابه با ورق کف ستونی که شابلن یا الگو نامیده می شود . قسمت فوقانی بولت و قسمت پایین را بوسیله نبشی به یکدیگر می بندیم تا مجموعه ای بدون تغییر شکل به دست آید ؛ آن گاه محورهای طولی و عرضی صفحه الگو را با مداد رنگی ( گچ و یا رنگ) مشخص می کنیم ؛ سپس بوسیله ریسمان کار یا دوربیت تئودولیت با میخهای کنترول محور کلی فنداسیون را در جهتهای طولی و عرضی به دست می آوریم و به کمک شخصی با تجربه در موقیعت مناسب آن قرار می دهیم. ( محور طولی و عرضی صفحه شابلن بر محور طولی و عرضی کلی فنداسیون منطبق می شود و در ارتفاع صحیح و به صورت کاملا تراز نصب می گردد.) سپس به وسیله قطعات آرماتور آن را به میلگردهای شبکه آرماتور فنداسیون یا به قطعات ورقی (که در بتن قرارداده اند ) جوش (منتاژ) داده می شود ؛ به گونه ای که هنگام بتن ریزی ، صفحه از جای خود حرکتی نداشته باشد. باید دقت داشته باشیم که در موقع بتن ریزی ، هوا در زیر صفحه شابلن ، محبوس نسود . برای این منظور ، معمولا سوراخ بزرگی در وسط شابلن تعبیه می کنند که وقتی بتن از اطراف زیر صفحه را پر می از راه سوراخ خارج گردد و با بیرون زدن بتن از وسط صفحه ، از پر شدن کامل زیر آن اطمینان حاصل شود.

روش دوم : صفحه تقسیم فشار پیش از بتن ریزی پی به طور دقیق در محل خود قرار می گیرد و بوسیله آن بولت ها در جای خود ثابت می شوند . پس از بتن ریزی ، صفحه را از جای خود خارج می کنند و در کارگاه به طور مستقیم به پای ستون متصل می نمایند و پس از نصب ستون به همراه صفحه مهذه ها را محکم می بندند. در این حالت ، هر صفحه ای باید کاملا علامت گذاری شود تا هنگام نصب اشتباهی رخ ندهد.

روش سوم: به طور دقیق تعیین شود ؛ سپس میله مهارها را ثابت می کنند و عمل بتن ریزی را انجام می دهند ؛ در حالی که صفحه هنوز در جای خود ثابت است . پس از پایان یافتن بتن ریزی صفحه را در تراز مورد نظر نگه می دارند . این عمل را می توان به وسیله مهره های فلزی در زیر صفحه ای که میله مهارها از درون آنها عبور کرده اند با پیچتندن و تنظیم آنها تا تراز لازم انجام داد. سپس فاصله های بین دو صفحه و روی بتن پی با ملات ماسه شسته و سیمان به نسبت یک حجم سیمان به دو حجم ماسه کاملا پر می گردد یا از ماسه سیمان نرم (گروت) استفاده می گردد.

ب) نصب پیچهای مهاری پس از بتن ریزی شالوده : در این روش ، در محل پیچهای مهاری به وسیله قالب در داخل بتن فضای خالی ایجاد می کنند که این قالب جعبه نامیده می شود . میلگردی در بتن قرار می دهیم ، پس از گرفتن و سخت شدن بتن شالوده ، جعبه را از محل خود خارج می کنیم ؛ سپس پیچ مهاری را در محل خود درگیر با آرماتور قرار می دهیم و تنظیم می کنیم و اطراف آن را با بتن ریزدانه ( با حفظ اصول بتن ریزی) پر می کنیم . لازم به یادآوری است جعبه ای که برای ایجاد فضای خالی لازم برای نصب پیچ مهاری به کار می رود ، باید چنان طرح ریزی و ساخته شده باشد که به سادگی و در حد امکان ، بدون ضربه زدن ، شکستن و خرد کردن از داخل بتن خارج شود. برای این منظور می توان از جعبه هایی که قطعات آنها به صورت کام و زبانه متصل می شوند یا از جعبه های لولایی و سایر اقسام جعبه ها استفاده کرد . در مواردی که از پیچهای مهاری با قلاب انتهایی و رکاب یا از پیچهای مهاری با انتهای کلنگی استفاده می شود . برای سزعت بخشیدن به کار ، از جعبه های ساخته شده یا ورقهای فولادی که در درون بتن باقی می مانند ، استفاده می شود . باید توجه داشت که این شیوه کار بیشتر برای فنداسیون ماشین آلات صنعتی در کارخانجات کاربرد دارند . لازم به ذکر است در بعضی مواقع برای اتصال کف ستون به شالوده ، به جای پیچهای مهاری از میلگردها یا تسمه هایی استفاده می کنند که به ورق کف ستون جوش داده می شوند که به این صورت می باشد که معمولا در موقع بتن ریزی ، مجموع ورق کف ستونها و مهارها را در شالوده کار می گذارند ، پس از گرفتن و سخت شدن بتن ، ستون را روی ورق کف ستون قرار می دهند و جوشکاری می کنند.

محافظت صفحه زیر ستونها و پیچهای مهاری ( مهره و حدیده ) :

کف ستون ها از جمله قطعات ساختمانی هستند که اغلب در معرض اثر شدید رطوبت قرار دارند و باید به نحو مطلوب حفاظت شوند . در ساختمانهای معمولی و به طور کلی در ساختمانهایی که پس از پایان یافتن کار اسکلت فلزی دیگر نیازی به بازدید و تنظیم کف ستونها نیست ، اطراف کف ستون را با بتن پر می کنند و در صورتی که قبل از بتن ریزی سطوح فولادی خوب تمیز شده و کا جوش یا زغال جوش برداشته شده باشد ، بتن به فولاد می چسبد و آن را کاملا محافظت می کند . در بعضی دیگر از ساختمانها ، کف ستونها را نظیر سایر قطعات به وسیله رنگ محافظت می کنند . در ساختمانهای صنعتی که امکان باز کردن و نصب مجدد آنها وجود دارد ، با مواد قیری مخلوط با ماسه نرم از کف ستون ها حفاظت می شود ؛ همچنین برای تمیز ماندن حدیدهای پیچهای مهاری و دوری از آسیب دیدگی باید قبل از بتن ریزی فنداسیون ، قسمت حدیدها به وسیله پلاستیک یا گونی یا سیم مناسب بسته شده ، پوشش مناسب صورت گیرد.

دلایل استفاده از صفحه کف ستونی و بولت:

چگونگی اجرا و نصب پیچهای مهاری(Bolt) و صفحه کف ستونی(BasePlate)

دلایل استفاده از صفحه کف

ستونهای یک ساختمان اسکلت فلزی ، نقش انتقال دهنده بارهای وارد شده را به فنداسیون (به صورت نیروی فشاری ، کششی ، برشی یا لنگر خمشی) به عهده دارند. در این میان ، ستون فلزی با صفحه ای  فلزی که از یک سو با ستون و از سوی دیگر با بتن درگیر شده است روی فنداسیون قرار می گیرد. توجه به اینکه ستون فلزی به علت مقاومت بسیار زیاد تنشهای بزرگی را تحمل می کند و بتن قابلیت تحمل این تنشها را ندارد ؛ بنابراین صفحه ستون واسطه ای است که ضمن افزایش سطح تماس ستون با پی ، سبب می گردد توزیع نیروهای ستون در خد قابل تحمل برای بتن باشد. کار اتصال صفحه زیر ستونی با بتن بوسیله میله مهار (بولت Bolt) صورت می گیرد و برای ایجاد اتصال ، انتهای آن را خم می کنیم و مقدار طول بولت را محاسبه تعیین می کند. تعداد بولت ها بسته به نوع کار از دو عدد به بالا تغییر می کند ، حداقل قطر این میله های مهاری میلگرد نمره ۲۰ است ؛ در حالی که صفحه تنها فشار را تحمل می کنر ، بولت نقش عمده ای ندارد و تنها پایه را در محل خود ثابت نگه می دارد . نکته مهم هنگام نصب ستون بر روی صفحه تقسیم فشار این است که حتما انتهای ستون سنگ خورده و صاف باشد تا تمام نقاط مقطع ستون بر روی صفحه بیس پلیت بنشیند و عمل انتقال نیرو بخوبی انجام پذیرد . از آنجا که علاوه بر فشار ، لنگر نیز بر صفحه زیر ستونی وارد می شود ، طول بولت باید به اندازه ای باشد که کشش وارد شده را تحمل  نماید که این امر با محاسبه تعیین خواهد شد.

انواع اتصال ستون به شالوده :

جزئیات اتصال ستون فلزی به شالوده بتنی به نیروی موجود در پای ستون بستگی دارد . در ستون با انتهای مفصلی فقط نیروی فشاری و برشی از ستون به شالوده منتقل می شوند. اگر بخواهیم لنگر خمشی را نیز به شالوده منتقل نماییم ، در ان صورت ، نیاز به طرح اتصال مناسب برای این کار خواهیم داشت که اتصال گیردار خوانده می شود.

روش نصب پیچهای مهاری  :

به طور کلی ، دو روش برای نصب پیچهای مهاری وجود دارد :

الف) نصب پیچهای مهاری در موقع بتن ریزی  شالوده ها : در این روش  ، پیچها را در محلهای تعیین شده قرار می دهند و موقیعت آنها را به وسیله مناسبی تثبیت می کنند ؛ سپس اطرافشان را با بتن می پوشانند . روشهای گوناگونی برای تثبیت پیچهای مهاری در محل خود وجود دارد که صورت زیر توضیح خواهم داد :

روش اول : ابتدا بوسیله صفحه ای نازک مشابه با ورق کف ستونی که شابلن یا الگو نامیده می شود . قسمت فوقانی بولت و قسمت پایین را بوسیله نبشی به یکدیگر می بندیم تا مجموعه ای بدون تغییر شکل به دست آید ؛ آن گاه محورهای طولی و عرضی صفحه الگو را با مداد رنگی ( گچ و یا رنگ) مشخص می کنیم ؛ سپس بوسیله ریسمان کار یا دوربیت تئودولیت با میخهای کنترول محور کلی فنداسیون را در جهتهای طولی و عرضی به دست می آوریم و به کمک شخصی با تجربه در موقیعت مناسب آن قرار می دهیم. ( محور طولی و عرضی صفحه شابلن بر محور طولی و عرضی کلی فنداسیون منطبق می شود و در ارتفاع صحیح و به صورت کاملا تراز نصب می گردد.) سپس به وسیله قطعات آرماتور آن را به میلگردهای شبکه آرماتور فنداسیون یا به قطعات ورقی (که در بتن قرارداده اند )  جوش (منتاژ) داده می شود ؛ به گونه ای که هنگام بتن ریزی ، صفحه از جای خود حرکتی نداشته باشد. باید دقت داشته باشیم که در موقع بتن ریزی ، هوا در زیر صفحه شابلن ، محبوس نسود . برای این منظور ، معمولا سوراخ بزرگی در وسط شابلن تعبیه می کنند که وقتی بتن از اطراف زیر صفحه را پر می کند ، هوا از راه سوراخ خارج گردد و با بیرون زدن بتن از وسط صفحه ، از پر شدن کامل زیر آن اطمینان حاصل شود.

روش دوم : صفحه تقسیم فشار پیش از بتن ریزی پی به طور دقیق در محل خود قرار می گیرد و بوسیله آن بولت ها در جای خود ثابت می شوند . پس از بتن ریزی ، صفحه را از جای خود خارج می کنند و در کارگاه به طور مستقیم به پای ستون متصل می نمایند و پس از نصب ستون به همراه صفحه مهذه ها را محکم می بندند. در این حالت ، هر صفحه ای باید کاملا علامت گذاری شود تا هنگام نصب اشتباهی رخ ندهد.

روش سوم : صفحه را قدری بالاتر از محل اصلی خود نگه می دارند تا محل میله های مهار به طور دقیق تعیین شود ؛ سپس میله مهارها را ثابت می کنند و عمل بتن ریزی را انجام می دهند ؛ در حالی که صفحه هنوز در جای خود ثابت است . پس از پایان یافتن بتن ریزی صفحه را در تراز مورد نظر نگه می دارند . این عمل را می توان به وسیله مهره های فلزی در زیر صفحه ای که میله مهارها از درون آنها عبور کرده اند با پیچتندن و تنظیم آنها تا تراز لازم انجام داد. سپس فاصله های بین دو صفحه و روی بتن پی با ملات ماسه شسته و سیمان به نسبت یک حجم سیمان به دو حجم ماسه کاملا پر می گردد یا از ماسه سیمان نرم (گروت) استفاده می گردد.

ب) نصب پیچهای مهاری پس از بتن ریزی شالوده : در این روش ، در محل پیچهای مهاری به وسیله قالب در داخل بتن فضای خالی ایجاد می کنند که این قالب جعبه نامیده می شود  . میلگردی در بتن قرار می دهیم  ، پس از گرفتن و سخت شدن بتن شالوده ، جعبه را از محل خود خارج می کنیم ؛ سپس پیچ مهاری را در محل خود درگیر با آرماتور قرار می دهیم و تنظیم می کنیم و اطراف آن را با بتن ریزدانه ( با حفظ اصول بتن ریزی) پر می کنیم . لازم به یادآوری است جعبه ای که برای ایجاد فضای خالی لازم برای نصب پیچ مهاری به کار می رود ، باید چنان طرح ریزی و ساخته شده باشد که به سادگی و در حد امکان ، بدون ضربه زدن ، شکستن و خرد کردن از داخل بتن خارج شود. برای این منظور می توان از جعبه هایی که قطعات آنها به صورت کام و زبانه متصل می شوند یا از جعبه های لولایی و سایر اقسام جعبه ها استفاده کرد . در مواردی که از پیچهای مهاری با قلاب انتهایی و رکاب یا از پیچهای مهاری با انتهای کلنگی استفاده می شود . برای سزعت بخشیدن به کار ، از جعبه های ساخته شده یا ورقهای فولادی که در درون بتن باقی می مانند ، استفاده می شود . باید توجه داشت که این شیوه کار بیشتر برای فنداسیون ماشین آلات صنعتی در کارخانجات کاربرد دارند . لازم به ذکر است در بعضی مواقع برای اتصال کف ستون به شالوده ، به جای پیچهای مهاری از میلگردها یا تسمه هایی استفاده می کنند که به ورق کف ستون جوش داده می شوند که به این صورت می باشد که معمولا در موقع بتن ریزی ، مجموع ورق کف ستونها و مهارها را در شالوده کار می گذارند ، پس از گرفتن و سخت شدن بتن ، ستون را روی ورق کف ستون قرار می دهند و جوشکاری می کنند.

محافظت کف ستونها و پیچهای مهاری ( مهره و حدیده ):

کف ستون ها از جمله قطعات ساختمانی هستند که اغلب در معرض اثر شدید رطوبت قرار دارند و باید به نحو مطلوب حفاظت شوند . در ساختمانهای معمولی و به طور کلی در ساختمانهایی که پس از پایان یافتن کار اسکلت فلزی دیگر نیازی به بازدید و تنظیم کف ستونها نیست ، اطراف کف ستون را با بتن پر می کنند و در صورتی که قبل از بتن ریزی سطوح فولادی خوب تمیز شده و کا جوش یا زغال جوش برداشته شده باشد ، بتن به فولاد می چسبد و آن را کاملا محافظت می کند . در بعضی دیگر از ساختمانها ، کف ستونها را نظیر سایر قطعات به وسیله رنگ محافظت می کنند  . در ساختمانهای صنعتی که امکان باز کردن و نصب مجدد آنها وجود دارد ، با مواد قیری مخلوط با ماسه نرم از کف ستون ها حفاظت می شود ؛ همچنین برای تمیز ماندن حدیدهای پیچهای مهاری و دوری از آسیب دیدگی باید قبل از بتن ریزی فنداسیون ، قسمت حدیدها به وسیله پلاستیک یا گونی یا سیم مناسب بسته شده ، پوشش مناسب صورت گیرد .

پلی اورتان/پلی یورتان چیست؟

پلی اورتان/پلی یورتان چیست؟                   

1-     پلی اورتان چیست:

پلی اورتان یک پلیمر ترموست Thermoset میباشد که از ترکیب متیلن دی ایزوسانات با پلی اول ها و برخی  افزودنی های شیمیای دیگر پدید می آید.

با انتخاب این افزودنی ها و تغییر شرایط شیمیایی و فیزیکی فرایند واکنش، میتوان خواص  گوناگونی را برای کاربردهای متنوعی به وجود آورد.

همین ویژگی پلی اورتان باعث گسترش کاربرد آن  در بخشهای مختلف زندگی شده است. این پلیمر به دلیل hygienic بودن  به فرم الستومر در ساخت روکشهای مخازن، نقاله ها و بسته بندی در صنایع غذایی و دارویی، ساخت دستکشها، پوششها و سایر تجهیزات جراحی و اتاق عمل، قلب و سایر اعضای مصنوعی و... کاربردهای فراوانی دارد. همچنین  شکل اسفنجی آن در تولید مبلمان ، تخت خواب، موکت و کفپوش و ... به صورت گسترده استفاده می شود.. در صنایع اتومبیل نیز از فوم نرم (flexible foam) و فوم اینگرال (Integral skin foam) در ساخت قطعات تریم داخلی خودرو نظیر صندلی ها، قربیلک فرمان، دستگیره ها و ... و به صورت structural foam در ساخت قطعاتی نظیر سپر خودرو استفاده می شود.

امروزه رنگها و پوششهای ضد خوردگی پلی اورتان نیز با توجه به عمر و دوام بسیار بالای آنها گسترش بسیاری یافته اند.

فرم دیگری از این  مواد که به فوم سخت(Rigid foam) مشهور میباشد در صنایع تبرید و ساختمان به عنوان عایق حرارتی به صورت وسیع مورد مصرف قرار میگیرد که اختصاراً به آن PUR rigid foam اطلاق میشود.

این عایق از بدو اختراع، با توجه به اینکه بهترین ماده آلی عایق شناخته شده میباشد به صورت ویژه مورد توجه صنعت ساختمان قرار گرفت و پیشرفتهای بسیاری نیز در راستای بهبود خواص آن تا کنون صورت پذیرفته است.

2-      ساندویچ پانل:

برای عایقکاری حرارتی ساختمان به صورت کلی از گروه عایقهای معدنی نظیر پوکه، پشم سنگ، پشم شیشه و... و یا گروه عایق های آلی نظیر انواع فوم های پلی استایرن، نئوپرن، پلی اتیلن و پلی اورتان استفاده میشود. عایق های آلی در سنوات اخیر به دلایل مختلفی نظیر سهولت تولید و مصرف انرژی کم در فرایند تولید، قیمت ارزان، وزن کم، عملکرد بهتر، و عمر طولانی ، عدم جذب آب و عدم لانه گزینی حشرات و حیوانات موزی به تدریج جایگزین عایق های معدنی شده اند.

در میان عایقهای آلی نیز فوم های پلی اورتان (دو دسته پلی اورتان پایه پلی استر و پلی اورتان پایه پلی اتر) با توجه به خواص آنها گسترش فوق العاده ای یافته اند که آمارهای افزایشی اعلام شده از سوی تولید کنندگان اصلی مواد اولیه این پلیمر یعنی BASF,DOW,BAYER,NIPPON  و HUNTSMAN مؤید این مطلب میباشد.

از جمله ویژگیهای این ماده عبارتند از:

-         بالاترین ضریب مقاومت رسانایی گرمایی در میان عایق های آلی و معدنی (برای مثال عملکرد 2 سانتی متر پلی اورتان معادل 3.6 سانتیمتر پلی استایرن میباشد)

-         عدم جذب آب و رطوبت

-         عدم لانه گزینی حشرات (این خصیصه در مورد پلی استایرن برعکس بوده وحشراتی نظیر سوسک خانگی علاقه مند به ایجاد حفره و تخمگذاری در پلی استایرن میشوند)

-         قیمت مناسب

-         Hygenic بودن و عدم بروز حساسیتهای پوستی و یا سایر مضرات مواد شیمیایی به لحاظ عدم انتشار مواد مضر به ویژه هنگامی که به صورت ساندویج پانل (دارای دو رویه فلزی) استفاده میگردد.

-         کاهش بار مرده ساختمان

 به منظور افزایش کارایی فوم سخت جهت کابری آسان و ایمن در ساختمان اغلب این محصول به صررت ساندویچ پانل آماده سازی میگردد. در این روش با افزودن دو لایه رویه اغلب فلزی به دو طرف یک پانل پلی اورتان خواص مکانیکی، دوام، ایمنی و زیبایی این محصول افزایش یافته و با توجه به نصب آسان ، عمر طولانی و کاهش قابل توجه تبادل حرارتی ساختمان به یکی از مصالح مورد علاقه سازندگان ساختمان تبدیل میگردد.

  3-     ایمنی:

مطالعات بسیاری در خصوص ایمنی این محصول چه مواد اولیه آن (به منظور اطمینان از سلامت کارگران و کارکنان در معرض مواد اولیه پلی اورتان یعنی متیلن دی ایزوسیانات و پلی اول ها) چه محصولات تولیدی از پلی اورتان (به منظور اطمینان از سلامت افراد در معرض تماس مستقیم با این محصولات) و چه خطرات ناشی از حوادث نظیر آتش سوزی صورت پذیرفته است.

مواد اولیه: توصیه شده است تماس با مواد اولیه این محصول با دستکش و عینک ایمنی صورت پذیرد. علیهذا درجه سمی بودن آنها در حدی نیست که خطرات جدی برای کارگران مرتبط پدید آورد. با توجه به نا محلول بودن دی ایزوسیاناتها در آب نیز ورود آنها به آبهای زیر زمینی و منابع آب  و غذا بسیار ناچیز بوده و این مواد از این نقطه نظر ایمن میباشند. برخی تشابهات اسمی این ماده با مواد شیمیایی مظر دیگر نیز باعث حساسیت افکار عمومی نسبت به آن شده که به شرح ذیل میباشد.

-         دی ایزو سیانات ارتباطی با سیانید ها نداشته و در تولید آنها به هیچ وجهی از سیانید ها استفاده نمیشود. پایه دی ایزوسیانات از پلی استر و یا پلی اتر میباشد. پس از ترکیب با پلی اولها و به وجود آمدن پلی اورتان نیز مانند بسیاری ترکیبات آلی دیگر نظیر چوب و الیاف طبیعی که دارای نیتروژن در ساختار خود هستند ، سیانید آزاد نمیکنند.

-         دی ایزوسیانات ارتباطی با متیل ایزوسیانات که دارای بخارات سمی است ندارد و امکان تبدیل آن به این ماده نیز در شرایط طبیعی وجود ندارد.

-         دی ایزوسیانات همچنین ارتباطی با ایزو تیو سیانات نیز ندارد.

-         پلی اورتان ارتباطی با پلیمر یورتان (اتیل کاربامیت) ندارد.

محصولات تولیدی: ایمنی محصولات تولیدی پلی اورتان در حدی است که برای برخی کاربردهای پزشکی و صنایع غذایی تقریباً هیچ جایگزینی برای آن وجود ندارد و سایر محصولات پلیمری و حتی طبیعی از این جهت پس از پلی اورتان قرار میگیرند. استفاده از پلی اورتان در مبلمان و تخت خواب، یخچال، اسباب بازی کودکان و... و عدم ایجاد حتی ساده ترین حساسیتهای پوستی مؤید این نکته است.

در ارتباط با فوم های پلی اورتان تنها مورد مطرح، استفاده از گاز فریون 11 به عنوان ماده فوم زا بوده است که با توجه به آسیب لایه ازن در اثر استفاده از آن، این ماده در سنوات گذشته حذف شده و هم اکنون در تولید ساندویچ پانل از R141b ، سیکلو پنتان ، آب و یا برخی مواد کم ضررتر دیگر استفاده میشود.

آتش سوزی: با توجه به پایه آلی این عایق بدیهی است این ماده نیز همچون سایر پلیمرها قابلیت سوختن دارد. البته این خصیصه نافی سایر خواص مثبت این ماده نشده است و کماکان به مدد نو آوری های صورت پذیرفته در زمینه کاهش خطرات آن در زمان آتش سوزی به صورت وسیع از آن استفاده میشود.

این نو آوری ها شامل معرفی برخی افزودنی های شیمیایی و معدنی سرکوب کننده آتش موسوم به Fire retardant ها و همچنین معرفی خانواده جدید فومهای سخت دیرسوز موسوم به Polyisocyanurate (پلی آیزوساینوریت) که اختصاراً PIRنامیده میشود شده است. البته فومهای کاملاً نسوز نظیر Phenolic foam نیز به بازار آمده است که مناسب کاربردهای نظامی و امنیتی است.

استانداردهای ایمنی ساختمان در امریکا و اروپا نظیر ASTM C1289 ، CAN/ULC-S704 ، DIN EN 13823  و استاندارد جدید DIN EN 14509 استفاده از پلی اورتان  و پلی آیزوساینوریت را به صورت ساندویچ پانل برای فضاهای مختلف صنعتی، تجاری ، عمومی و مسکونی دسته بندی نموده و با رعایت نکات مندرج در این استانداردها، امکان استفاده از ساندویچ پانل برای عایق کاری سطوح خارجی این فضاها مجاز شمرده شده است.

مهمترین ویژگیهای ساندویچ پانل پلی اورتان و به ویژه پلی آیزوساینوریت در مواجه با آتش عبارتند از:

-         PIR استانداردهای B2 و B1 را برای خطر آتش سوزی میگذراند.

-         PIR پس از تماس با شعله مستقیم با تأخیر بسیاری مشتعل میگردد در حالیکهEPS یا سایر عایق های آلی بسیار زودتر

-         PIR پس از اشتعال، با کنار بردن شعله مستقیم بلافاصله خاموش میگردد و نتیجتاً باعث گسترش آتش نمیگردد.

-         PIR در هنگام سوختن ایجاد قطره شعله ور و یا ذرات شعله ور ننموده و باعث گسترش آتش نمیگردد.

-         دمای اولیه مورد نیاز برای شعله ور شدن PIR  بالاتر از PUR میباشد

-         دود و گازهای آلاینده حاصل از سوختن PIR کمتر از PUR و EPS و سایر لوازم منزل نظیر مبلمان ، تخت خواب و الیاف مصرفی در فرش و .. که در آنها گاهی از ترکیبات آمین دار می شود است.

-         وجود لایه های فلزی در دو طرف پانل مانع از تماس مستقیم شعله با PIR و همچنین مانع رسیدن اکسیژن به PIR و نتیجتاً تأخیر در آتش گرفتن آن مینماید.

 -         آیین نامه های طراحی ایمن ساختمانها نیز جهت کاهش مضاعف خطر، تدابیری را در جهت دوری منابع احتمالی آتش از این محصولات توصیه مینمایند.

 

قالب عایق پلی استایرن در سازه های بتن مسلح

قالب های عایق ماندگار

با توجه به رشد روز افزون جمعیت و همچنین وجود مشکلاتی چون هزینه زیاد اجرای ساختمان، زمان طولانی اجرا و عمر کم سازه، صنعت ساختمان کشور نیازمند ارایه راهکارهایی به منظور استفاده عملی از سیستم های ساختمانی نوین میباشد.

این سیستمها باید دارای ویژگیهایی چون: سبک سازی، مقاومت در برابر زلزله و زمان اجرای کوتاه باشد و همچنین با معماری ایران و شرایط اقلیمی کشور مطابقت داشته باشد.

یکی از این سیستم های نوین، ترکیب بتن مسلح( به عنوان قسمت باربر) و پانل های پلی استایرن( به عنوان عایق حرارتی و قالب ماندگار بتن) که با نام سیستم قالب های عایق ماندگار شناخته میشود.

یکی از مهمترین اجزای سیستم سازه بتن مسلح با قالب عایق ماندگار، قالب های دایمی از جنس پلی استایرن است که در مرحله بتن ریزی و ساخت دیوارهای بتن مسلح استفاده شده پس از بتن ریزی، بخشی از دیوار محسوب میشوند.

در این سیستم دیوارها، در داخل قالبی از پلی استایرن بتن ریزی می شوند.سقف ها دارای قالبی از پلی استایرن مسلح بوده و به صورت مجوف ساخته میشوند.به عبارت دیگر ساختمان در دو لایه از پلی استایرن پیچیده میشود که از لحاظ عایق بندی حرارتی و صوتی دارای بیشترین بازدهی است.کلیه قطعات این سازه در کارخانه آماده میشود و سپس در محل به هم متصل میشوند.

در این سیستم، دو لایه فوم با فاصله معینی از هم و به موازات همدیگر قرار میگیرند و در بین دو لایه عناصر مسلح کننده مانند قطعات پلاستیکی و تسمه هایی از جنس گالوانیزه قرار میگیرند.

اجزای سیستم

۱- دیوار باربر
۲- دیوار جداکننده( پارتیشن)
۳- پانل سقفی

دیوار باربر

دیوارهای باربر از دو لایه پلی استایرن به ضخامت ۵ سانتیمتر تشکیل شده است.این دو لایه توسط پیچ های دو سر رزوه به قطر ۵ میلیمتر در فواصل ۲۰ سانتیمتری به یکدیگر متصل میشوند.این پیچ ها توسط مهره های پلاستیکی به پانل های پلی استایرن محکم میشوند.این مهره های پلاستیکی نقش پل حرارتی را در سازه اجرا می کنند و مشکل سازه های پلی استایرن در برابر حرارت را حل میکند.

دیوار جداکننده( پارتیشن)

این دیوارها از جنس پلی استایرن با عرض ۶۰ سانتیمتر و ضخامت ۶ تا ۲۰ سانتیمتر و در طول دلخواه تولید میشوند.در داخل هر بخش دیوار ۲ عدد پروفیل از ورق خم شده کار گذاشته شده است که در ارتفاع دیوار ادامه دارد و ضمن فراهم آوردن پایداری لازم، اتصال مکانیکی پارتیشن به سقف، کف و پوشش یا نازک کاری را فراهم میسازد.

پانل سقفی

این پانل ها به عرض ۶۰ سانتیمتر، ضخامت ۱۶ تا ۳۲ سانتیمتر و طول دلخواه تولید میشوند.در قسمت زیرین این قطعات ۲ عدد پروفیل از ورق خم شده به شکل ناودانی وجود دارد.این پروفیل ها مقاومت لازم برای بارهای وارده هنگام نصب و ساخت را تامین می کنند.

امکان عبور تاسیسات از داخل دیوارها و سقف

در این سازه،داکت های عبوری از دیوارهای جداکننده میتوانند با قسمتهای باز در قطعات دیوار و کانال های موجود ادغام شوند.به عبارت دیگر میتوان لوله های آب و فاضلاب ، کابل های برق و سایر تاسیسات را از داخل حفره های پیش بینی شده در قطعات دیوار عبور داد.

امکان ترکیب با سایر سیستم ها
علاوه بر امکان ساخت کامل یک ساختمان با استفاده از سیستم سازه بتن مسلح و قالب عایق ماندگار، میتوان هریک از اجزای این سیستم را در کنار مصالح دیگر، از جمله مصالح متداول به کار برد.

پلی استایرن منبسط شده(یونولیت سقفی)و روش اجرای آن

پلی استایرن منبسط شده(یونولیت سقفی)و روش اجرای آن

در سقف های تیرچه ای(بتنی یا کرومیت)از آنجایی که فضای بین تیرچه ها باری را تحمل نمی کند و صرفا پر کردن جهت پر کردن حجم سقف کاربرد دارد و از طرفی بیش ترین حجم سقف را نیز در بر می گیرد، لذا سبکی آن بسیار مهم است از این رو یونولیت بهترین وسیله برای پر کردن این فضا به شمار می رود. در این مقاله سعی شده است، مزایا و معایب یونولیت نسبت به بلوک بتنی و سفالی مورد بررسی قرار گیرد، و نحوه ی صحیح اجرای آن نیز توضیح داده شود.

مزایای یونولیت نسبت به بلوک های سقفی:

• سبکی سقف
• کاهش میزان شمع بندی زیر سقف به میزان مورد توجه
• سهولت اجرا
• کاهش زمان اجرا
• قیمت مناسب
• راحتی سوراخ کاری جهت عبور لوله ها ی برق و تاسیسات
• اقتصادی بودن
• عایق صوت و حرارت
• و...

در مقابل یونولیت سقفی نسبت به بلوک معایبی نیز دارد که البته قابل کنترل است که در زیر آنها اشاره شده است:

• خطر آتش سوزی
• ترک اندود زیر سقف

راه های کنترل یا حذف معایب فوق الذکر:

برای جلوگیری از آتش سوزی بعد از تامین مقاومت سقف و خودگیری بتن روی آن، می توان یونولیت را حذف کرد یا به عبارت دیگر آن را برش داد.

مرکز تحقیقات مسکن دو راه برای حذف یونولیت سقفی اعلام کرده است که عبارتند از:

1. پس از بتن ریزی و پیش از رابیتس بندی مورد نیاز برای سقف.
2. در نظر گرفتن تمهیداتی در قالب بندی سقف، پیش از بتن ریزی.

علاوه بر موارد فوق، طبق اعلام مرکز تحقیقات مسکن اتصال مستقیم نازک کاری به بلوک پلی استایرن ممنوع است و باید برای نازک کاری سقف، از سقف کاذب با اتصال مکانیکی به سقف سازه ای استفاده شود و حداقل 1.5 سانتیمتر اندود گچی بر روی سقف کاذب اجرا شود. به این منظور یک نمونه جزئیات مورد تایید این مرکز در شکل زیر به عنوان راهنما ارائه میشود:

 

مطابق دیتیل فوق اجرای رابیتس یا تور مرغی از ترک های ایجاد شده در اندود جلوگیری می کند، برخی از صاحب نظران از رابیتس یا تور مورغی در سقف ها با بلوک پلی استایرن با کلمه ی آرماتور یاد می کنند و اعتقاد دارند که عملکرد رابیتس یا تور مورغی در اندود مانند عملکرد آرماتور در بتن می باشد.حذف یا برش بلوک پلی استایرن بعد از اجرا از آتش سوزی آن جلوگیری می کند.

پله فرار ( راه پله اضطراری )

پله فرار  ( راه پله اضطراری )

1- مسیرهای خروج باید به گونه ای طراحی و اجرا شوند که برای رسیدن به یک خروج، عبور از میان آشپزخانه ، انبارها، سرویسهای بهداشتی، فضاهای کاری، رختکنها، اتاقهای خواب و فضاهای مشابهی که در های آنها در معرض قفل شدن هستند، لازم نباشد.
2- رعایت حداقل فاصله یک متری پله فرار از پنجره های مشرف
3- محل و وضعیت پله فرار دور از پلکان عمومی و دسترسی کلیه واحدها به آن میسر باشد.
4- عرض پله ها و پا گردها و مسیر راه خروج نباید در هیچ قسمت از طول مسیر کاهش یابد .
5- درب پله فرار به طرف پله فرار باز شود.
6- پله فرار از پشت بام تا کف تراز خروجی مشرف به فضای آزاد (حیاط یا خیابان) اجرا گردد.
7- عرض هیچ یک از دسترسهای خروج نباید از 91 سانتیمتر کمتر در نظر گرفته شود.
8- پا خور تمام پله ها باید از یک جنس بوده و تمام تدابیر لازم به منظور ممانعت از لغزندگی بر روی سطح آن اتخاذ گردد.
9- ارتفاع نرده پلکان فرار حداقل 80 سانتیمتر و فاصله حفاظ داخلی ( عمودی ) حداکثر 10 سانتیمتر در نظر گرفته شود . (نصب حفاظ داخلی بصورت افقی مورد تایید نمی باشد.(
10- دو طرف پله فرار دارای گارد محافظ با میله های عمودی و حداقل ارتفاع 120 سانتیمترباشد.
11- کف پله های فرار با ورق آجدار با ضخامت حداقل 3 میلی متر پوشانده شود.
12- به منظور جلوگیری از ریزش نزولات آسمانی و سقوط اشیاء پله فرار به سقف مناسب مجهز گردد.
13- نصب روشنایی اضطراری در مسیر هر رمپ پلکان فرار (در طراحی نقشه های تاسیسات برقی پیش بینی شود.(
14- نصب علائم خروج اضطراری و شماره های طبقات در محل های مناسب(طبق نظر کارشناس بازدید
15- تاکید می شود برای جلوگیری از ریزش برف و باران و لغزندگی سطح پله های خارجی ( فرار و اصلی) تمهیدات ایمنی لازم پیش بینی شود.
16- پله فرار پیچ و دوار قابل تایید نیست (مگر با شرایط مبحث 3 مقررات ملی ساختمان(

پله و انواع آن

پله و انواع آن

          پلکان یک راه ارتباطی است که دو سطح مختلف را به هم ارتباط می دهد و انسان با انرژی خود ان را طی می کند .در واقع پله تکیه گاهی برای پا هنگام بالا رفتن است.   

● مقدمه

طراحی معماری به نیازمند است تا پاسخگوی یک عملکرد مناسب باشد. پلکان وسیله معمول دستر در بین طبقات ساختمان است.پلکان روشها و سیستمهایی را باید طوری ساخت که امکان دسترسی اسان و راحت ساده و ایمنی را توسط پله ها به بالا و پایین فراهم سازد.

● تعریف پله

پلکان یک راه ارتباطی است که دو سطح مختلف را به هم ارتباط می دهد و انسان با انرژی خود ان را طی می کند .در واقع پله تکیه گاهی برای پا هنگام بالا رفتن است.

● انواع پله

▪ فرم پله

▪ جنس پله

▪ کاربری

● فرم پله:

▪ راه پله مستقیم

▪ راه پله با پله های مایل

▪ راه پله ۴/۱ چرخش در بالا

▪ راه پله ۴/۱ چرخش در پایین

▪ راه پله ۴/۱ چرخش در بالا و پایین

▪ راه پله ۴/۱ چرخش در بالا و پایین در جهت مخالف

▪ راه پله مستقیم با پاگرد

▪ راه پله مستقیم با ۴/۱ دور چرخش

▪ راه پله مستقیم با نیم دور چرخش

▪ راه پله پاسگی همراه با چرخش

▪ راه پله با ستون پله باز با پاگرد

▪ راه پله سلطنتی

▪ راه پله با سه پلکان مستقیم و یک پاگرد

▪ راه پله با چهار پلکان

▪ راه پله قوسی

▪ راه پله سبدی با پاگرد

▪ راه پله نیم دور چرخش

▪ راه پله بیضی

▪ راه پله حلزونی یا مارپیچی

▪ راه پله هندسی

● از نظر جنس:

▪ پله های چوبی

▪ پله های فولادی

▪ پله های سنگی

▪ پله های بتنی

▪ پله های پلکسی

▪ پله های چوبی-فلزی

● از نظر کاربری:

در این بخش پله ها از نظر کاربرد در موقعیت مکانی مورد بررسی قرار می گیرند. این مبحث شامل دسته بندی هایی است که در زیر به آن اشاره می کنیم.

▪ پله های آموزشی

▪ پله های اداری

▪ پله های تجاری

▪ پله های فرار

▪ پله های مراکز تفریحی

▪ پله های بیمارستان

▪ پله های هتل

▪ پله های شهری

▪ پله های مسکونی

▪ پله های بیرونی

● اجزاء پله

۱) کف پله:

به سطح فوقانی پله گفته می شود،یعنی محل گذاشتن کف پا برای بالا رفتن یا پایین آمدن از پله.

۲) ارتفاع پله:

فاصله عمودی کف های دو پله متوالی را ارتفاع پله می گویند.میزان تغییرات ارتفاع پله به مکان و موقعیت پله بستگی دارد.

۳) پیشانی پله:

به قطعه عمودی که میان دو کف پله متوالی قرار می گیرد گفته می شود

۴) گونه پله:

سطـح بغـل پلـه را می گوینـد.

۵) عرض پله:

به فاصله بین گونه های پله گفته می شود و به مکان و تعداد استفاده کنندگان از پلکان بستگی دارد.

۶) لب پلـه:

پیش آمدگی کف پله از پیشانی ،لب پله نامیده می شود. وجود آن موحب بزرگ تر شدن کف پلـه می شود.

۷) شیار کف پلـه:

در کف پله شیار هایی در امتداد عرض پله ایجاد می کنند. این شیار ها از لیز خوردن افراد جلوگیری می کنند.

۸) ردیف یا خیز پلکـان :

به مجموعه پله های متوالی بین دو اختلاف سطح ردیف پله گفته می شود. در هر ردیف پله حداقل سه پله متوالی وجود دارد.

۹) خط مسیر پلـه :

این خط محل شروع و ختم پله را مشخص می کند. خط مسیر پله در روی پلان و وسط عرض پله ها مشخص می شود .

۱۰) خط شـیب پلـه :

این خط ، لبه پله های یک ردیف پله را به یکدیگر وصل می کند.

۱۱) زاویه شـیب پلـه :

به زاویه بین شیب پله با افق ، زاویه شیب پله گفته می شود . زاویه شیب پله رابطه مستقیم با ارتفاع پله و رابطه معکوس با کف پله دارد.

۱۲) حجم پلـه :

به ضخامت سقف زیر یک ردیف پله گفته می شود.

۱۳) طول پلـه :

به طول افقی یک ردیف پله گفته می شود یعنی از لبه اولین پله تا انتها کف آخرین پله در یک شیب .

۱۴) پا گـرد :

ایستگاه ما بین پله ها که برای رفع خستگی ساخته می شود به پاگرد پله معروف است و حداقل برابر عرض یک کف پله است.

۱۵) نرده پلـه :

وسیله ای است که برای جلوگیری از سقوط اشخاص ، در طرفین ردیف پله ها نصب می شود.

۱۶) دست انداز پلـه :

این وسیله بر روی نرده و به موازات خط شیب پله نصب می شود .

۱۷) چشم پلـه :

به فاصله بین دو ردیف پله گفته می شود .(یعنی شکاف بین دو بازوی پلکان)

● سیستم ساختاری :

در اینجا پله ها بر حسب جنسیت و پایه و اساس هایی که برای نصب ساختار آنها استفاده می شوند دسته بندی شده اند.

الف) موادی که برای ساختار پلکان استفاده می شوند.

ب) سیستم نصب و نگهداری پله ها

▪ موادی که برای ساختار پلکان استفاده می شود

۱) فولاد

۲) بتن

۳) سنگ

۴) چوب

۵) پلکسی

▪ پله های فولادی:

ساختار فولادی متشکلند از شمشیری هایی که از صفحات فولادی فشرده ساخته شده اند. این پله ها سبکتر از انواع دیگر پله هستند و تنظیم مقاومت در برابر آتش برای این پله ها خیلی مهم است.

▪ پله های بتنی:

شکل معمول پلکان بتن مسلح به صورت پلکان ½ گردش می باشد . در اکثر ساختمان های دو طبقه به عنواع پلکان دسترسی یا فرار استفاده می شود.

▪ پله های سنگی:

امروزه به خاطر کمبود و قیمت بالای سنگ طبیعی این نوع پله ها از سنگ ریختگی یا بتن ساخته می شوند. پله ها را می توان با همان رویه طبیعی سنگی یا بتنی باقی گذاشت اما معمولا از نوعی پوشش استفاده می شود تا سطح ضد لغزشی به وجود آید.

▪ پله های چوبی:

پله های چوبی عمر مفید کوتاهی دارند و در برابر آتش سوزی هم مقاومت کمی دارند اما با روشهای کامل سازی می توان تا حد مشخصی آنها را مقاوم کرد. رشته پلکانهای چوبی در واقع پلکان سنتی خانه های دو یا چند طبقه ای هستند که در آنها مسئله مقاومت در برابر آتش سوزی استفاده از پلکان بتنی را ضروری نمی سازد.

مراقب پله‌ها باشید

سالمندان به سادگی ممکن است از روی پله‌ها لیز بخورند و به خودشان صدمه بزنند

بنابراین مهم است که احتیاطاتی را برا جلوگیری از سقوط از پله رعایت کنید.

● از جمله به این نکات توجه داشته باشید:

▪ هم در بالا و هم در پایین پله‌ها کلید برق نصب کنید، یا چراغ‌‌های حساس به حرکت به پلکان بیفزایید.

▪ اطمینان حاصل کنید که تمام مسیر پلکان نور کافی دارد؛ یک چراغ قوه را در یک کشوی مجاور قرار دهید.

▪ در هر دو طرف پله‌ها میله دستگیره قرار دهید.

▪ پله‌ها ارا خالی از ابزارها و اشیای اضافی نگهدارید.

▪ در پله‌های چوبی یک سطح غیرلغزنده به آنها اضافه کنید. در پله‌هایی که با فرش یا موکت پوشیده شده‌اند، از فرش‌های تیره یا خیلی ضخیم که دیدن آنها مشکل است، اجتناب کنید.

▪ پوشش پله‌ها اعم از تخته یا فرش را در وضعیت مناسب و ثابت‌شده نگهدارید .

راه پله ها،هویت یک ساختمان

مبحث دکوراسیون و اهمیت پرداختن به آن، تنها به فضای داخل هر خانه محدود نمی شود. اگر در یک مجموعه آپارتمانی زندگی می کنید، همان طور که برای داشتن مطلوب ترین فضا در داخل چهاردیواری محیط زندگی تان، در انتخاب پوشش های سطوح، لوازم کاربردی و دکوراسیونی و در نهایت، چیدن آنها دقت و بررسی می کنید، دکوراسیون فضاهای عمومی ساختمان را نیز که همزمان به کلیه اهالی ساکن در آپارتمان تعلق دارد مورد اهمیت قرار دهید; زیرا اولین صحنه هایی که نظر بیننده را در وهله اول ورودش به داخل یک ساختمان، حتی با هدف ورود به خانه شما، به خود جلب می کند، شرایط ظاهری و همچنین دکوراسیون آن است. در واقع این مشخصات ظاهری، هویت یک ساختمان و ساکنین آن را نشان می دهد. در مطلب زیر که برگرفته از سایت تبیان است با توجه به میزان اهمیت موضوع و با هدف کمک به هر چه زیباتر و راحت تر شدن محیط ساختمان محل زندگی تان، به ارائه پیشنهادهایی با موضوع معماری داخلی و دکوراسیون فضاهای عمومی می پردازیم. همان طور که می دانید، آپارتمان ها به جهت وسعت، تعدد طبقات و واحدهای هر طبقه، به دو دسته اصلی تقسیم می شوند:

1 ) آن دسته از آپارتمان هایی که دارای طبقات و واحدهای بسیار بوده و به آنها برج و یا مجتمع مسکونی اطلاق می شود. 

2 ) دسته دیگر از آپارتمان ها که تعداد طبقات کمتری داشته (معمولا کمتر از 7 طبقه) و در هر طبقه نیز حداقل یک واحد و حداکثر 3 تا 5 واحد وجود دارد. این قبیل آپارتمان ها در شهری مانند تهران و با این جمعیت کثیر، درهر کوچه و پس کوچه ای به وفور دیده می شود. در واقع امروزه درصد زیادی از خانواده ها در اینگونه آپارتمان ها زندگی می کنند. هنگامی که به فضاهای عمومی یک ساختمان اشاره می شود، منظور محیط هایی شامل حیاط، پارکینگ، راهروها، راه پله ها و در برخی آپارتمان ها مکان هایی که تسهیلات ویژه ای مانند استخر، سونا، جکوزی و... در آن واقع شده اند و همچنین در برج ها و مجتمع های بزرگ، فضاهایی هال مانند به نام لابی است. 

توجه: فضاهای عمومی مورد نظر در این مبحث، راه پله ها، راهروها و پاگردها در آپارتمان های معمولی هستند. 

به طور کلی اولین گام در طراحی دکوراسیون هر مکانی، انتخاب پوشش ها است که در فضاهای یاد شده در فوق، این مسئله به جهت جابه جایی و مشکلات ناشی از اسباب کشی ساکنین، از اهمیت بیشتری برخوردار است، زیرا در این قبیل آپارتمان ها، حتی با وجود سیستم آسانسور در ساختمان، آسانسورها به جابه جایی افراد تعلق دارند و با توجه به محدودیت هایی که برای حمل بار در نظر گرفته شده، جابه جایی لوازم و اثاثیه باید از همین مکان های گذر (راه پله ها، پاگردها و راهروها) انجام گیرد; لذا مهم ترین مشخصه ای که به لحاظ معماری، یک راه پله و پاگرد باید دارا باشد، وسعت کافی برای جابه جایی و حمل بار است. 

نکته: براساس استانداردهای معماری ساختمان، در خانه هایی که هر مجموعه از پلکان برای رسیدن به یک پاگرد به موازات دیگری در سطح کمی بالاتر و پایین از آن واقع شده است، عرض پله ها حداقل یک متر، عرض پاگرد حداقل یک متر تا یک متر و 20 سانتیمتر و طول پاگرد حداقل 2 متر و 10 سانتیمتر باید در نظر گرفته شود. ولی در شرایطی که آسانسور در میان پلکان واقع شده و یا چنین فضایی خالی در نظر گرفته شده باشد، وجود پاگردی با طول حداقل 3 متر و 60 سانتیمتر و عرض حداقل یک متر نیاز است. 

پوشش دیوارها

با توجه به موارد یاد شده در فوق، به جهت شرایط راه پله ها، بیشترین صدمات در هنگام جابه جایی لوازم مربوط به دیوارهای راه پله ها و پاگردها است; در نتیجه بهترین مواد برای پوشش دیوار چنین مکان هایی، استفاده از سنگ در سطح کلی و یا لااقل نیمه بیشتری از دیوار است. به این ترتیب، در اثر برخورد لوازم با دیوار دیگر ضایعه ای به آن وارد نمی شود. خاصیت دیگری که برای پوشش دیوارهای چنین فضاهایی ضروری است، قابل شست وشو بودن آنها است که در این راستا سنگ علاوه بر مقاومت به راحتی قابل شست وشو نیز است. حال اگر به جهت مصلحت مالی، سازنده یک ساختمان برای پوشش دیوار این فضاها، از سنگ، تنها در قسمت پایین دیوار و یا نیمه آن استفاده کرده باشد، قسمت های باقی مانده باید با رنگ روغنی پوشیده شوند. اگرچه به این طریق مقاومت دیوار حفظ نمی شود ولی لااقل پوششی قابل شست وشو برروی آن قرار می گیرد. 

کفپوش

برای کفپوش فضاهای یاد شده نیز سنگ بهترین انتخاب محسوب می شود. زیرا همان طور که در بالا اشاره شد، سنگ هم مقاومت بسیاری دارد و هم شست وشوی آن بسیار راحت است; در صورتی که سرامیک با توجه به آن که، به جهت وجود لعابی برروی سطح آن نسبت به سنگ بهتر پاک و تمیز می شود ولی مقاومت پایین تری داشته و امکان شکستن، ترک خوردگی و لب پریدگی آن به خصوص در هنگام اسباب کشی و برخورد لوازم بسیار وجود دارد. لذا کفپوش مناسبی برای این منظور محسوب نمی شود. کفپوش های چوبی نیز از آنجا که نیازمند مراقبت های ویژه و بیشتر نسبت به سنگ هستند و در واقع دوام زیادی برای استفاده پی در پی و بدون توجه ندارند، توصیه نمی شود. 

مناسب ترین رنگ ها 

با توجه به آن که راهروها، پاگردها و راه پله ها فضای بسته و کوچکی هستند، بهترین رنگ های انتخابی برای آنها رنگ های روشن است. همان طور که می دانید رنگ های روشن فضا را بزرگتر و پر نورتر جلوه می دهند ولی در این مسئله وجود نور و میزان بهره مندی از آن، به خصوص نور طبیعی نیز بی تاثیر نیست. در برخی از ساختمان ها، راه پله ها دارای پنجره بوده و از میزان کافی نور طبیعی به هنگام روز بهره مند هستند ولی در بعضی دیگر فضای راه پله ها دارای هیچ گونه پنجره ای نبوده و تنها با نوری مصنوعی روشن می شوند. لذا در شرایطی که میزان بهره مندی از نور طبیعی وجود دارد، شما می توانید در انتخاب پوشش ها از رنگ های کمی تیره تر و با تنوع رنگی بیشتر استفاده کنید ولی در صورت وجود نداشتن این نعمت، تنها رنگ های روشن مناسب هستند. 

نورپردازی

نورپردازی فضای راهروها و راه پله ها، علاوه بر جنبه کاربردی و دکوراسیونی، به لحاظ مسائل ایمنی نیز از اهمیت بسیاری برخوردار است. بنابراین وجود نور کافی، از احتمال بروز خطر افتادن افراد برروی زمین می کاهد. این مسئله در ساختمان هایی که از نور طبیعی در فضای راه پله ها برخوردار نیستند، به هنگام روز نیز به همان میزان شب حائز اهمیت است. 

نکته: به جهت صرفه جویی در مصرف برق، کلیدهای روشن و خاموش کردن منابع نورزای مورد استفاده در راهروها و راه پله ها باید تایمردار باشند ولی از آنجا که فاصله زمانی میان روشن و خاموش شدن چراغ ها به صورت دستی قابل تنظیم است، این فاصله را با توجه به گروه سنی موجود در خانواده های ساکنین و همچنین تعداد پله ها و طبقات محاسبه، و در نهایت تنظیم کنید. 

لوازم کاربردی - دکوراسیونی

مهمترین وسیله کاربردی دکوراسیونی در این محیط ها، جاکفشی است. در صورتی که برای در ورودی داخل فضای هر واحد (خانه) تدبیری جهت قرار دادن جاکفشی و جالباسی اندیشیده نشده و یا محدودیت مکانی موجود این اجازه را نمی دهد، اهالی یک خانه مجبور خواهند بود کفش های خود را بیرون از هر واحد درآورده و سپس وارد خانه شان شوند، لذا این مسئله باعث ایجاد شلوغی، بی نظمی و خلل در دکوراسیون فضای پاگردها می شود. برای جلوگیری از این وضع تهیه جاکفشی، بهترین و رایج ترین راهکار است ولی هدف از طرح این موضوع و نقش آن در مسائل دکوراسیونی محیط این است که:

1 ) جاکفشی انتخابی باید دردار باشد تا نمای کفش های چیده شده در طبقات آن، فضای موجود را نازیبا نکند. 

2 ) برای کلیه واحدهای موجود در یک ساختمان یک مدل جاکفشی تهیه شود، زیرا مهمترین موضوعی که در فرهنگ آپارتمان نشینی مطرح است، اتحاد، یکپارچگی و هماهنگی در همه زمینه ها است. از روابط میان افراد ساکن گرفته تا دکوراسیون محیط های عمومی ساختمان. 

این مسئله در مورد انتخاب رنگ برای درهای هر واحد، پنجره ها، فرم و رنگ، حفاظ های در و پنجره و شکل و طرح پادری های مقابل هر واحد نیز صدق می کند. با وجود چنین هماهنگی در میان پوشش ها و لوازم مربوط به این مکان ها، دکوراسیونی مطلوب تر و زیباتر پدید می آید. 

عناصر دکوراسیونی

برای تزیین فضاهای یادشده عناصر گوناگونی وجود دارند که مهمترین آنها گل ها و گیاهان طبیعی و یا مصنوعی و همچنین تابلوها و عناصر تزیینی از این قبیل هستند. در ساختمان هایی که از نور طبیعی کافی برای پرورش گل و گیاه بهره مند هستند، می توان از گلدان های متعدد آپارتمانی با توجه به نوع و شرایط مورد نیاز آنها استفاده کرد; در غیر این صورت کاربرد گل ها و گیاهان مصنوعی، جایگزین خوبی برای انواع طبیعی بوده و محیطی زیبا و باصفا را ایجاد می کند. نصب تابلوها و عناصر دکوراسیونی مانند آنها برروی دیوارهای محیط نیز از جمله تزئینات مناسب فضاهای عمومی ساختمان ها محسوب می شود. البته تصمیم گیری و انتخاب این عناصر و کلیه لوازمی که به یک شکل بودن آنها توصیه شده، به عهده مسئول ساختمان است.

از فضای زیرین راه پله ها استفاده کنیم

اصولاً راه پله ها در منازل و آپارتمانها، مساحت قابل توجهی را اشغال می کنند. البته میزان اشغال فضاتوسط راه پله ها، بستگی به نقشه، مدل و همچنین مصالح به کار رفته در آنها دارد.

مطمئناً راه پله های فلزی و مارپیچ نسبت به راه پله های دارای پاگرد وسیع فضای کمتری را به خود اختصاص می دهند، حال اگر این پلکانها در خارج از خانه و در محیط عمومی آپارتمان واقع شده باشند، نمی توانید در ساختار آن دخل و تصرفی انجام دهید ولی اگر در خانه ای دوبلکس زندگی می کنید که وجود راه پله سبب از بین رفتن مساحت مفید داخل خانه شما شده است، دست به کار شویدو در بازسازی و ایجاد تغییر و تحولات در جهت استفاده بهینه از فضا توصیه های ارائه شده توجه فرمایید. البته این کار باید با توجه به نیازهای شما در خانه انجام گیرد، به عنوان مثال ممکن است به جهت داشتن تعداد کثیری کتاب، به یک کتابخانه وسیع احتیاج داشته باشید و یا اگر به علت فضای کم، امکان قرار دادن بوفه و یا دکوری زیبا را نداشته و لوازم تزئینی تان درکمدهای خانه بسته بندی شده اند می توانید با توجه به شرایط راه پله خانه تان از دکوری زیبا استفاده کنید و یا با طبقه بندی زیر پله به صورتهای مختلف، از آن محیط به عنوان انباری وسیع و کارا در خانه بهره گیرید.

پلان و برشى از آب‌انبارهاى دو راه‌پله‌اى و یک راه‌پله‌ای

آسانسور و تاریخچه آن

آسانسور وسیله حمل و نقل عمودی است مه با سیستم تعلیق و تعادل نیروی محرکه عمل جابه جایی انجام می دهد در واقع برای آشنایی بیشتر با این وسیلهباید گفت که بشر در قرن های گذشته از بالابر استفاده کرده است اما پایه گذار علمی و طراح آسانسور امروزی دانشمند و ریاضی دان بزرگ اتوود است که با ساختن ماشین اتوود که عبارت بود از دو وزنه که با یک نخ به یکدیگر مربوط می شدند و روی قرقره ها بالا و پایین می رفتند توانست طرج ابتدایی یک آسانسور را ارائه دهد اما اولین آسانسور به شکل امروزی که دارای ترمز ایمنی بود توسط اوتیس در آمریکا ساخته و آزمایش شده و سپس بعد از آن دیگران نیز به ساخت انواع آسانسور دست زدند و صنعت آسانسور شکل گرفت نکاتی درباره ایمنی و استفاده از آسانسور آسانسور راننده یا خلبان ندارد و به صورت شبانه روز آماده کار می باشد مسافرین بیرون آسانسور فرمان احضار می دهند و مبدا و مقصد را مشخص می نمایند و در زمان مناسب پاسخ می دهد بنابراین فشارهای مجدد بر روی دکمه های احضار کابین کاری بیهوده است مسافرین درون کابین فرمان حرکت می دهند و مقصد را مشخص می نمایند این وسیله قادر به شناسایی مسافرین از نظر سن قد مونث و یا مذکر و بیمار یا سالم بودن و میزان وزن دقیق مسافرین نمی باشد اذل در پاره ای از موارد به وسیله بسیار خطرناکی تبدیل می شود دکمه های فرمان در محلی نصب شده است که کودکان کمتر از هفت سال قادر به احضار و صدور فرمان نباشند ولی همواره باید به خاطر بسپاریم که هرگز کودکان به تنهایی نباید از این وسیله استفاده نمایند با ایجاد شرایط مناسب فضای بازی و گاهی مذاکره دست جمعی با کودکان و نوجوانان باید به صورت جدی و کامل از بازی با آسانسور جلوگیری نماییم در هنگام استفاده از آسانسور حتما باید به ظرفیت نهائی آن توجه شود ظرفیت ها معمولا 4 6 8 10 12 15 18 20 و ... می باشند که باید بر روی پلاک مشخصات در کابین نصب باشد معمولا کابین آسانسور به صورتی طراحی و ساخته می شود که حداکثر ظرفیت به سختی در آن جا شوند زیرا استفاده خارج از ظرفیت خطرات بسیار جدی در بر دارد که قابل قیاس با انواع خودروها و وسایل دیگرنیست اصولا آسانسور باید مجهز به سیستم آلارم ظرفیت مجاز و غیر مجاز باشد ولی رعایت ظرفیت آسانسور توسط مصرف کنندگان در اولویت قرار دارد هرگز در هنگام وارد شدن به کابین آسانسور در حال گفتگو به صورت عقب یا از پهلو اقدام ننمایید همواره در هنگام ورود به کابین آسانسور از وجود کابین در مقابل خود مطمئن شوید و رو به کابین وارد شوید

روش های ساده اطمینان از وجود روشنایی کابین دیدن تصویر خود در آینه کابین و مشاهده افراد درون کابین است در اوقاتی که ساختمان خلوت است حتی الامکان به تنهایی از آسانسور استفاده ننمایید اگر زمانی در آسانسور محبوس شدید هرگز خوف نکنید و نهراسید اول بر ترس خود غالب شوید و کنترل منطقی خود را به دست آورید سپس دست به اقدامات زیر بزنید زنگ خطر آسانسور را به صدا در آورید تا برای کمک و خارج نمودن شما از بیرون اقدام نمایند اگر در کابین تلفن نصب است از آن برای درخواست کمک استفاده نمایید اگر هیچ یک از این دو نبود ضمن حفظ خونسردی از تلفن همراه خود استفاده نمائید در غیر این صورت با صدای بلند ولی خونسرد مکررا در خواست کمک نمائید

تاریخچه آسانسور در ایران

آسانسور به صورت امروزی در حدود 50 سال پیش وارد کشور شده است و اولین نمایندگی فروش آسانسور در کشور مربوط به یک شرکت سوئیسی می باشد که توسط یک شرکت ایرانی وارد شد و بعد از آن نیز شرکت های خارجی دیگر در این زمینه فعالیت داشتند اولین کارخانه در ایران توسط وزارت مسکن و شهر سازی در سال 1350 در شهر صنعتی البرز قزوین تحت لیسانس یک شرکت سوئیسی بنا گردید و بعد از آن نیز کارخانجات دیگری توسط شرکت های خارجی در ایران فعالیت نمودند ولی با توجه به تحریم وسایل بعد از انقلاب و بر اساس ضرورت و نیاز شروع به فعالیتهای تولیدی در زمینه ساخت قطعات یدکی آسانسور نمودند و در واقع آسانسور به صورت تلفیقی در کشور تولید و نصب گردید تا اینکه در دهه 70 مجوز واردات آزاد شده وبه تبع آن واحدهای فروش آسانسور به صورت رسمی و غیر رسمی بوجود آمدند .

نحوه کار آسانسور

اصول عملکرد:

یک آسانسوربرقی با نیروی محرکه کششی دارای اتاقکی است که ازکابلهای فولادی آویزان است و این کابلها برروی قرقره محرک شیار دارحرکت می کنند.کابلهای فولادی از یک طرف به بالای اتاقک و از طرف دیگر به قاب وزنه تعادل متصل می شوند.وزنه تعادل ازمیزان بار روی موتور الکتریکی به اندازه اختلاف وزن موجود میان اتاقک همراه با بار و وزنه تعادل یا اصطکاک کم می کند.این اختلاف وزن را ((بار غیر متعادل))می نامند.

وزنه تعادل معمولاً ۴۰ تا ۵۰ درصد وزن اتاقک به علاوه بار آن و اصطکاک وزن دارد. اصطکاک معمولاً ۲۰ درصد وزنه تعادل است.

انواع کابل کشی:

۱-کشش تک رشته ای:

این شکل از کابل کشی معمولاً همراه با ماشینهای گیر بکسی به کارمی رود، اما از آن می توان برای ماشینهای بدون گیربکس با سرعتهای پایین تر ۱.۷۵ تا ۲.۵متر بر ثانیه نیز استفاده کرد.در این دو حالت معمولاً زاویه تماس کابل فولادی باقرقره محرک به ترتیب ۱۴۰ و ۱۸۰ است.

قرقره محرک به ندرت از چنان قطری برخوردار است که در فاصله میانی مرکز اتاقک و وزنه تعادل قرار گیرد،به همین دلیل استفاده از قرقره انحراف ضرورت پیدا می کند.

۲-کشش دو رشته ای:

چون استفاده از قرقره انحراف خطر لغزش کابل فولادی را در نتیجه کاهش سطح اصطکاک کابل با قرقره محرک افزایش می دهد ، می توان از قرقره دو رشته ای استفاده کرد.از این روش در آسانسورهای پر سرعت وسنگین بار استفاده می شود

۳-کابل کشی ۲ به ۱ :

از این روش گاهی به همراه ما شینهای گیربکسی در سرعتهای پایین تر اتاقک یعنی در حدود ۱.۷۵ تا ۳ متر بر ثانیه استفاده می شود.در این حالت سرعت اتاقک و وزنه تعادل نصف سرعت محیطی قرقره محرک است و این بار روی قرقره را به نصف کاهش می دهد وامکان استفاده از موتورهای پر سرعت را فراهم می سازد که نسبت به موتورهای کم سرعت ارزانتراند.

۴-کابل کشی ۳ به ۱:

از این نوع کابل کشی برای آسانسورهای سنگین کالا در مواردی استفاده می شود که باید توان موتوروفشار روی یاتاقانها راکم کرد.

۵-کابلهای توازن:

در ساختمانهای بلند بالاتر از ده طبقه،بار کابل فولادی که در حین حرکت اتاقک از آن به وزنه تعادل(و بر عکس)منتقل می شود مقدار قابل توجهی است و با رسیدن اتاقک به بالا، بار کابل سیمی به وزنه تعادل منتقل می گردد.برای توازن و کاهش این پدیده،به قسمت تحتانی اتاقک و وزنه تعادل، کابلهای توازن متصل می گردد. برای جای دادن کابلهای توازن به یک گودال عمیق تر نیاز است.

اتاق ماشین آلات در سطح پایین

در صورتی که اتاق ماشین آلات در یک طبقه میانی یا در کف چاه آسانسور واقع شود به کابل سیمی طویلتری احتیاج است ودر این حالت کابل از دور قرقره های بیشتری عبور می کند که این خود به مقاومت اصطکاکی بالاتر و ضرورت کار نگهداری بیشتر منجر می گردد. اما چنانچه اتاق ماشین آلات در طبقه همکف قرار گیرد، چاه آسانسور از وزن ماشینهای کابل پیچی و تجهیزات کنترل خلاص می شود. موقعیت اتاق ماشین آلات مسیله نفوذ دال بام و هوابندی را نیز منتفی می سازد.

محرک استونه ای:

در این شکل کابل در جهت حرکت عقربه های ساعت و کابل دیگر در خلاف جهت حرکت عقربه های ساعت به دور یک استوانه می پیچد، بنابر این زمانی که کابل به دور استوانه می پیچد ، کابل دیگر از دور آن باز می شود ، نقطه ضعف محرک استوانه ای آن است که با افزایش ارتفاع ،استوانه بزرگ و سنگین می شود و بنا بر این استفاده از این سیستم به ارتفاع حداکثر ۳۰ محدود می گردد.

کابلهای سیمی :

این نوع ازکابلهای مورد استفاده، کابلهای سیم فولادی با مقاومت کششی بالا هستند و تعداد کابلهای هر آسانسور بین ۴ تا ۱۲ عدد است . قطر کابلها ۹ تا ۱۹ میلیمتر و ضریب ایمنی آنها ۱۰ است.

موتورهای کابل پیچی:

درصورتی که نیروی محرکه انتقالی به قرقره کششی از طریق یک چرخ دنده حلزونی باشد،موتور از «نوع گیربکسی»است. اما چنانچه نیروی محرکه از طریق اتصال مستقیم از موتور به قرقره کشش منتقل گردد،موتور از«نوع بدون گیر بکس» است. توان موتورهای بدون گیر بکس از۲۲تا ۸۳کیلو وات متفاوت است،اما موتورهای گیر بکسی کشش از توان۳ تا ۳۰ کیلو وات برخوردارند.

موتورهای گیر بکسی تک سرعته کشش:

این نوع موتور شامل یک چرخدنده حلزونی است و با برق مستقیم یا متناوب کار می کند.زمانی که اتاقک به فاصله کمی از پا گرد طبقات میرسد،ترمز به صورت اتوماتیک عمل می کند تا اتاقک به شکل آرامی متوقف شود.

موتورهای گیر بکسی دو سرعته کشش:

در این حالت از یک موتور با دو سیستم سیم پیچ جداگانه یا از دو موتور جداگانه استفاده می شود .در زمان شروع،موتور با سیم پیچ پر سرعت به کارمی افتدو برای محدود کردن جریان،یک مقاومت بصورت سری به آنها متصل است.شتاب گیری آرام اتاقک با کاهش تدریجی میدان مقاومت صورت می گیرد.با نزدیک شدن به پا گرد طبقه،موتور یا سیم پیچ پر سرعت از کار می افتدوموتور با سیم پیچ کم سرعت متصل به چوک به کار می افتد.سرعت اتاقک تا رسیدن به فاصله کمی از پا گرد به صورت تدریجی کاهش می یابدودر این زمان جریان برق قطع می شود و ترمز به صورت اتوماتیک اتاقک را به آرامی متوقف می سازد.

موتورهای گیر بکسی ولتاژ متغیر کشش:

در سیستم ولتاژ متغیر مزایایی وجود دارد که با دیگر سیستمها نمی توان به آن دست یافت.شتاب گیری مثبت ومنفی بسیار آرام،این سیستم را نسبت به سیستمهای یک یا دو سرعته برتر می سازد.تجهیزات این سیستم شامل موتوری با برق متناوب است که برق مستقیم موتور محرک ماشین گیر بکسی را تأمین می‌کند.

موتورهای بدون گیر بکس ولتاژ متغیر کشش:

وجود این تجهیزات برای آسانسور های پرسرعتی با سرعت ۱.۷۵ متر بر ثانیه و بالاتر بسیار مهم است. این تجهیزات بیانگر بهترین روش جدید در برآورنده ساختن شرایط ترافیکی با کارآیی بالا است.

برای شتاب گیری آرام،در مدار میدان ژنراتور از رگولاتور تنظیم کننده ای استفاده می شودکه بازده خروجی ژنراتور را کنترل می کند.یک مقاومت متغیر در مدار میدان به تدریج میزان مقاومت را کاهش و ولتاز ژنراتور را افزایش می دهد تا اتاقک آسانسور باشتاب گیری آرام به سرعت کامل برسد. با ایجاد سرعت کامل، ولتاژ ژنراتور تا کاهش سرعت اتاقک ثابت باقی می ماند.برای کاهش سرعت و توقف اتاقک از یک مجموعه کلید القایی استفاده می شود.ترمزها تنها در زمان ثابت بودن اتاقک عمل می کنند.

ترمزها:

برای انواع تجهیزات ماشینی آسانسور وجود یک ترمز برقی- مکانیکی با عملکرد ایمنی در زمان قطع برق ضرورت دارد.زمانی که آسانسور در حال حرکت است،کفشکهای ترمز به صورت برقی- مکانیکی از استوانه ترمز فاصله می گیرند،یعنی بر نیروی فنرهای لوله ای یا صفحه ای ترمز در زما ن ثابت بودن اتاقک غلبه می شود. قطع جریان برق سبب به کار افتادن ترمز می شود و بنا براین در موقع رفتن برق ترمزها ایمنی ایجاد می کنند.

اتاق ماشین آلات:

در موارد ممکن،اتاق ماشین آلات را باید در بالای چاه آسانسور قرار داد،،این مکان بالاترین کارایی را ایجاد می کند .این اتاق را باید تهویه کرد و با عایق کردن پایه بتنی ماشین آلات از دیوارها و کف به کمک صفحات چوب پنبه فشرده ،به مسیله انتقال صوت توجه نمود.

وجود یک تیر بالابر سقفی درست در بالای ماشین آلات برای نصب یا پیاده کردن تجهیزات ضروری است ودر داخل کف در بالای پا گرد نیز باید یک دریچه دسترسی ایجاد کرد تا از طریق آن بتوان تجهیزات را در صورت ضرورت جهت تعمیر یا تعویض پایین برد.برای این اتاق باید یک در قفل دار نصب کرد و وجود فضای کافی جهت کنترل کنندها، انتخاب کننده طبقات و دیگر تجهیزات ضروری است.

دراین اتاق وجود پریز و تجهیزات روشنایی خوب ضرورت داردو استفاده کافی از نور طبیعی روز توصیه میشود.دمای اتاق نباید از۱۰ درجه کمتر و از ۴۰ درجه بیشتر شود و برای این منظور وجود امکانات گر مایش و تهویه ضروری است . برای پرهیز از ایجاد گرد و غبار باید دیوارها،سقف و کف را رنگ کرد،چرا که گرد .

طراحی آسانسور

پس از آنالیز ترافیک و بررسی محدودیتهای ابعادی که بر اساس فرم صفحه بعد اطلاعات اولیه آن از طریق بازدید از محل و یا نقشه های ابعادی و مشاوره با کارفرما صورت می گیرد. امر طراحی آسانسور صورت می گیرد.

فاز اول - بررسی و تعیین آبعاد و اندازه ها

فاز دوم - بررسی و تعیین مشخصات فنی قطعات

فاز سوم - تهیه نقشه های اجرایی جهت عملیات نصب و راه اندازی

استاندارد مورد نظر در طراحی: EN81

فاز اول طراحی: طراحی ابعاد و اندازه هاپس از انتخاب آسانسور مناسب از نظر تعداد، سرعت و ظرفیت که با بررسی محاسبات ترافیکی و محدودیتهای ابعادی صورت پذیرفت، بر اساس جداول ابعاد و اندازه های مطابق مقررات EN81 و توصیه های ISO که در صفحات بعد آمده است. سعی می شود مناسبترین ابعاد و اندازه ها انتخاب گردد.

شایان ذکر است ابعاد و اندازه های ارائه شده صرفا" برای آسانسورهای معمولی و استاندارد می باشد. در شرایط خاص و آسانسورهای گرد، آسانسورهای پاناروما(شیشه ای) و یا آسانسورهای صنعتی، ابعاد و اندازه ها بر اساس شرایط موجود تعیین می گردد اما همواره سعی می شود مقررات EN81 برای میزان فضای هر مسافر (مساحتها) رعایت گردد.

خروجی های فاز اول طراحی عبارتند از:

تعیین ابعاد چاهک (عرض - عمق - ته چاه Pit - اورهد - طول مسیر)

تعیین ابعاد موتورخانه و محل آن (طول - عرض - ارتفاع - بالا یا پایین)

تعیین ابعاد کابین (یک طرف درب - دو طرف درب)

تعیین نوع دربها و سمت بازشو (چدنی - سربی - در ابعاد مختلف)

نوع وزنه تعادل و ابعاد آن (چدنی - سربی - در ابعاد مختلف)

موقعیت وزنه تعادل (پشت کابین - بغل کابین)

فاز دوم طراحی: تعیین مشخصات فنی قطعاتپس از انتخاب ابعاد و اندازه ها، فاز دوم طراحی که در واقع مشخص نمودن دقیق پارامتر های فنی قطعات می باشد شروع می شود. ابعاد و اندازه های طراحی شده برای چاهک، کابین و درب ها پارامتر های بسیار مهمی هستند که در انتخاب مشخصات فنی قطعات مؤثر می باشد. لذا عوامل اصلی مهم، در انتخاب قطعات و مشخصات فنی آنها عبارتند از:

عوامل موثر در انتخاب تجهیزات

1- نوع استادارد EN81

2- سرعت آسانسور

3- ظرفیت آسانسور

4- طول مسیر حرکت (تراول) آسانسور

5- ابعاد و اندازه ها (چاهک، موتورخانه، کابین، درب)

6- نوع کاربری آسانسور

7- محیط کاربری آسانسور

8- اتخاب نوع و کیفیت حرکت آسانسور

فاز سوم طراحی: تهیه نقشه های اجرایی جهت عملیات نصب و راه اندازیپس از طراحی ابعادی و تعیین مشخصات فنی قطعات و تجهیزات، نقشه های اجرایی جهت آماده سازی چاه و همچنین نحوه قرارگیری و نصب تجهیزات و نقشه های مدار های کنترل تهیه می گردد.

در این مرحله از طراحی پارامتر های زیر مشخص می شود.

1- نحوه اسکلت فلزی و آهن کشی جهت چاهک های آجری (محل نصب براکت های ریل)

2- نحوه  پلیت گذاری برای چاهک های بتنی (محل نصب براکت های ریل)

3- نحوه قرارگیری تجهیزات آسانسور برای عملیات نصب

4- مشخص نمودن محل سوراخهای سکوی موتورخانه

5- نحوه بتن ریزی کف چاهک و محل قرار گرفتن بافرها

6- نحوه آماده سازی محل های نصب درها

7- محابه نیرو های وارده به سازه اصلی چاه

8- مشخص نمودن نقشه اجرایی موتورخانه (قلاب سقف - هواکش موتورخانه و چاهک - درب ورودی - محل تابلوی 3 فاز)

9- تهیه نقشه های کنترل فرمان و نحوه سیم کشی چاهک و موتورخانه

10- ارائه دستورالهمل های کابل کشی و آماده سازی تابلو 3 فاز جهت کارفرما

11- انجام بازرسی های فنی نهایی و تحویل تجهیزات به کارفرما

منابع :

http://www.mohandesi-sakhteman.blogfa.com    http://www.ebtekarnews.com

مقالات ارسالی به آفتاب

www.aftab.ir

موتور جستجو گر گوگل

www.google.com

پل و ساختار مطالعاتی آن

شما در این مقاله با انواع پل های تیری, پل های قوسی, پل های زیرقوسی و پل های معلق آشنا خواهید شد. به علاوه این که نیروهایی را که بر پل ها تاثیر می گذارند را خواهید شناخت. و نیز عکس هایی را از پلهای معلق, پلهای تیری و پل های قوسی و زیر قوسی را تماشا خواهید کرد.این مقاله با زبانی ساده و قابل فهم به بررسی پل ها می پردازد. امید است مورد رضایت شما قرار گیرد.

بدون شک تا به حال پلی را دیده اید و یا به احتمال زیاد از روی یکی از آنها عبور کرده اید. حتی اگر شما تخته یا کنده درخت را برای جلوگیری از خیس شدن خود بر روی آب قرار دهید در واقع شما یک پل ساخته اید. حقیقتاً پل ها در همه جا وجود دارند و در واقع یک بخش طبیعی و بدیهی از زندگی روزمره ی ما را تشکیل می دهند. یک پل مسیری را بر روی مانع ایجاد می کند که این موانع می تواند رودخانه, دره, جاده, خطوط راه آهن و ... باشد.

در این  مقاله ما سه نوع اصلی از پل ها را مورد مطالعه و بررسی قرار خواهیم دادکه شما می توانید بفهمید که هرکدام چگونه کار می کنند. نوع پل بکار رفته در یک مکان به نوع مانع موجود در آنجا بستگی دارد. معیار اصلی در تعیین نوع پل وسعت و گستردگی آن مانع می باشد. چه مسافتی میان طرفین مانع وجود دارد؟ این مسئله, فاکتور اصلی در تعیین نوع پلی است که قرار است در آن محل احداث شود.

اصول

سه نوع اصلی از پلها موجودند:

• پل تیری
• پل قوسی
• پل معلق

تفاوت عمده ی این سه پل در فاصله دهانه ی پل است. دهانه, فاصله ای است بین پایه های ابتدایی و انتهایی پل, اعم از اینکه آن ستون, دیوارهای دره یا پل باشد. طول پل تیری مدرن امروزه از 200 پا ( 60 متر ) تجاوز نمی کند. در حالی که یک پل قوسی مدرن به 800 تا 1000 پا ( 240 تا 300 متر ) هم می رسد. پل معلق نیز تا 7000 پا طول دارد.

چه عاملی سبب می شود که یک پل قوسی بتواند درازای بیشتری نسبت به پل تیری داشته باشد؟ و یا یک معلق بتواند تقریباً تا 7 برابر طول پل قوسی را داشته باشد؟ جواب این سوال زمانی بدست می آید که بدانیم چگونه انواع پلها از دو نیروی مهم فشاری و کششی تاثیر می پذیرند.

نیروی فشاری نیرویی است که موجب فشرده شدن و یا کوتاه شدن چیزی که بر روی آن عمل می کند می شود.

نیروی کششی نیرویی است که سبب افزایش طول و گسترش چیزی که بر روی آن عمل می کند, می گردد.

در این زمینه می توان از فنر به عنوان یک مثال ساده نام برد. زمانی که آن را روی زمین فشار می دهیم و یا دو انتهای آن را به هم نزدیک می کنیم, در واقع ما آن را را متراکم می سازیم. این نیروی تراکم یا فشاری موجب کوتاه شدن طول فنر می شود. و نیز اگر دو سر فنر را از یکدیگر دور سازیم, نیروی کششی در فنر ایجادشده, طول فنر را افزایش می دهد.

نیروی فشاری و کششی در همه پل ها وجود دارند و وظیفه طراح پل این است که اجازه ندهد این نیروها موجب خمش و یا گسیختگی گردد. خمش زمانی اتفاق می افتد که نیروی فشاری بر توانایی شئ در مقابله با فشردگی غلبه کند. بهترین روش در موقع رویارویی با این نیروها خنثی سازی, پخش و یا انتقال آنهاست. پخش کردن نیرو یعنی گسترش دادن نیرو به منطقه وسیع تری است چنانکه هیچ تک نقطه مجبور به متحمل شدن بخش عمده ی نیروی متمرکز نباشد. انتقال نیرو به معنی حرکت نیرو از یک منطقه غیر مستحکم به منطقه مستحکم است, ناحیه ای که برای مقابله با نیرو طراحی شده و منظور گردیده است. یک پل قوسی مثال خوبی برای پراکندگی است حال آنکه پل معلق نمونه ای بارز از انتقال نیروست.

پلهای تیری

یک پل تیری, اساساً یک سازه افقی مستحکم است که بر روی دو پایه نصب شده است و این پایه ها, هر یک در انتهای طرفین پل قرار دارند. وزن پل و هرگونه وزن اضافی دیگر که بر روی پل اعمال می شود, مستقیماً توسط پایه ها تحمل می شوند.

فشار

نیروی فشاری خود را در بالای عرشه پل یا جاده نمایان می سازد. این نیرو موجب می شود که بخش بالایی عرشه کوتاه تر گردد.

کشش

برآیند نیرو فشاری در بخش بالایی عرشه به ایجاد نیروی کششی در بخش پایینی عرشه پل منجر می شود. این کشش موجب افزایش طول در بخش پایینی پل می شود.

مثال

یک تخته در ابعاد 2 در 4 پا را بر روی جعبه خالی مثلاً جعبه شیر قرار دهید. هم اکنون شما یک پل تیری ساده ساخته اید. حال یک وزنه ۵٠ پوندی را در وسط آن قرار دهید. توجه کنید که چگونه تخته خم می شود. وجه بالایی تحت فشار و وجه پایینی تحت کشش است. اگر شما این افزایش وزن را ادامه دهید, سرانجام تخته خواهد شکست. یعنی قسمت بالایی خم شده و بخش پایینی آن ترک خورده و می شکند.

پراکندگی

بسیاری از پلهای تیری که شما می توانید آنها را در بزرگراهها بیابید, برای تحمل بار  از تیرهای بتونی یا فولادی بهره می گیرند. اندازه تیر و بویژه ارتفاع تیر بر حسب مسافتی که تیر دارد محاسبه می شود.با افزایش ارتفاع تیر, به مقدار مصالح بیشتری برای پراکنده کردن کشش مورد نیاز است. طراحان پل برای ایجاد تیر های بلند از شبکه های فلزی یا خرپا بهره می گیرند. این خرپا به تیر استحکام داده و توانایی آن را در پخش کردن نیروی فشاری یا کششی افزایش می دهد. زمانی که تیر شروع به متراکم شدن می کند, این نیرو در میان خرپا پخش می شود. به غیر از خلاقیت موجود در خرپا, پل تیری در میزان طول خود محدود است. با افزایش طول آن اندازه خرپا نیز می بایست افزایش یابد تا زمانی که خرپا به نقطه می رسد که دیگر نمی تواند وزن خود را تحمل کند.

انواع پل های تیری

پل های تیری به سبک های بسیار زیادی ساخته  می شود. نوع طراحی, مکان و چگونگی ساخت یک خرپا, تعیین کننده نوع یک خرپاست. در بدو انقلاب صنعتی, احداث پلهای تیری در ایالات متحده با سرعت توسعه یافت. طراحان با طرحهای نوین و سازه های مختلف و متعدد این حرفه را رونق بخشیدند. پل های چوبی جای خود را به پلهای فلزی یا نیمه فلزی دادند. این نمونه های متنوع از خرپا ها گامهای موثری را در جهت پیشرفت در این زمینه برداشت. یکی از ابتدایی ترین و مشهور ترین آنها خرپای «هاو»1 بود که در سال ١٨۴٠ توسط «ویلیام هاو»2 طراحی و ابداع شد.

شهرت ابداع جدید وی در طرح خرپایش نبود, چرا که مشابه طرح kingpost بود. چگونگی استفاده از تیرهای آهنی عمودی با مجموعه ای از تیر های چوبی مورب طرح او بود که مورد توجه قرار گرفت. بسیاری از پلهای تیری امروزه هنوز از طرح هاو در خرپایشان استفاده می کنند.

مقاومت خرپا

یک تیر به تنهایی هرگونه فشردگی یا کشش را در بر خواهد گرفت. بیشترین فشردگی در بالاترین نقطه تیر و بیشترین کشش در در پایین ترین نقطه تیر است. در وسط تیر فشردگی و کشش کمتری وجود دارد.

اگر تیر طوری طراحی شود که بیشترین مقدار مصالح در بالا و پایین تیر و در وسط تیر مصالح کمتری مصرف شود, بهتر خواهد توانست نیروهای کششی یا فشاری را تحمل کند. ( در توضیح می توانیم بگوییم که تیر های I شکلمستحکم تر از تیر های مستطیلی ساده است. )

مرکز تیر از عضو های مورب خرپا تشکیل شده طوری که بالا و پایین خرپا نشان دهنده بالا و پایین تیر است. با نگرش به خرپا به این شیوه ما قادریم ببینیم که بالا و پایین تیر مصالح بیشتری نسبت به مرکز آن مصرف می کند (به این دلیل که مقوای چین دار خیلی مستحکم است)

در اضافه به مطالب فوق در مورد تاثیرات خرپا, علت دیگری نیز وجود دارد دالّ بر اینکه چرا خرپا مستحکم تر از تیر است: یک خرپا توانایی پخش کردن نیرو را دارد. خرپا طوری طراحی شده است که به دلیل داشتن تعداد زیادی از مثلث ها - که به طور معمول در آن مورد استفاده قرار می گیرد - هم می تواند یک سازه بسیار مستحکم ایجاد کند و هم کار انتقال نیرو را از یک نقطه به منطقه وسیعی انجام دهد.

پل قوسی

یک پل قوسی سازه ای است به شکل نیم دایره که در هر طرف آن نیم پایه  (پایه های جناحی) قرار دارد. طراحی قوس طوری است که به طور طبیعی وزن عرشه پل را به نیم پایه ها منتقل و منعطف می کند.

فشار

پلهای قوسی همواره تحت فشار قرار گرفته اند. نیروی فشاری همواره در امتداد قوس و به سمت نیم پایه ها وارد می شود.

کشش

کشش در یک قوس ناچیز و قابل اغماض است. خاصیت طبیعی خمیدگی قوس و توانایی ان در پخش نیرو به بیرون, به طور قابل ملاحظه ای تاثیرات کشش را در قسمت زیرین قمس کاهش می دهد. هرچند با زیاد شدن زاویه ی خمیدگی ( بزرگتر شدن نیمدایره قوس ) تاثیرات نیروی کششی نیز در آن افزایش می یابد. 

همانطور که اشاره شد, شکل قوس به تنهایی موجب می شود که وزن مرکز عرشه پل به پایه های جناحی منتقل شود. مشابه پلهای تیری محدوده ی اندازه پل در مقاومت پل تاثیر گذاشته و در نهایت بر آن چیره خواهد گشت.

انواع پلهای قوسی

پراکندگی

انواع قوس ها محدود هستند. امروزه قوس هایی مانند «رمان»3 , «باروک»۴ و «رنسانس»۵ وجود دارند که همه آنها از نظر معماری و ظاهری متمایز هستند ولی از نظر ساختار یکسانند. میزان مقاومت این پلها به شکل هندسی آنه بستگی دارد. یک پل قوسی احتیاج به هیچگونه تکیه گاه یا کابل ندارد. و قوسهایی که از سنگ ساخته شده است حتی نیازی به ساروج یا ملاط نیز ندارد. در گذشته نیز رومیان باستان پلهای قوسی (پل آب بر) ساخته اند که هنوز هم پابرجا هستند و سازه های آنه امروزه نیز با اهمیت به شمار می آید.

پل معلق

پل معلق پلی است که توسط کابل ها (یا ریسمانها یا زنجیرها) در عرض رودخانه (یا در هر جایی که مانع وجود داشته باشد) کشیده شده اند و عرشه توسط این کابل ها معلق مانده است. پل های معلق مدرن دو برج در میان پل دارند که کابل ها آن را می کشند. بنابراین برج ها بیشترین وزن جاده را تحمل می کنند.

نیروی فشاری

نیروی فشاری عرشه پل معلق را به سمت پایین متراکم می سازد در نتیجه این نیروی فشاری به برجها وارد می آیند. اما از آنجا که این یک پل معلق است, کابلها این نیروی فشاری را از برجها گرفته و آن را در بین خود پراکنده می کنند. و آن را به زمین منتقل می کنند, جایی که آنها محکم بسته شدند.

کشش

کابلهایی که میان دو لنگرگاه خود یعنی تکیه گاهها قرار گرفته اند, دریافت کننده نیروی کششی هستند. وزن پل و حمل و نقل روی آن سبب می شود که این کابل ها به شدت کشیده شوند. تکیه گاهها نیز تحت کشش هستند ولی از آنجا که همانند برجها, محکم به زمین بسته شده اند, کشش موجود در آنها پراکنده می شود.

تقریباً همه پلهای معلق به غیر از کابل ها از یک سامانه خرپا نیز بر خوردارند که در زیر عرشه پل قرار گرفته است(Deck truss) . این سامانه موجب استحکام بیشتر عرشه و کاهش تمایل سطح جاده به نوسان و مواج شدن می شود.

یک پل معلق کلاسیک در شهر نیویورک

نیروهای دیگر در پل

ما در مورد دو نیروی بزرگ و مهم فشاری و کششی در طراحی پل بسیار صحبت کردیم. تعداد بسیار زیاد دیگری از نیروها در پل وجود دارند که در طراحی پل باید مد نظر قرار گرفته شوند. این نیروها معمولاً به محل مشخصی بستگی داشته و یا به نوع پل مرتبط است.

نیروی گشتاوری

نیروی گشتاوری نیروی چرخشی یا پیچشی و یکی از نیروهایی است که به طور موثر در پلهای قوسی و تیری وجود ندارد ولی به میزان قابل ملاحظه ای در پلهای معلق وجود دارد. شکل طبیعی قوس و خرپاهای موجود در پلهای تیری اثرات مخرب این نیرو را از بین می برد. پلهای معلق به دلیل معلق بودن در هموا (توسط کابلها) در برابر این نیروی گشتاوری بخصوص در هنگام وزش بادهای تند بسیار اسیب پذیر است.

همه ی پلهای معلق در عرشه ی خود از خرپا ها بهره می برند که همانند پلهای تیری تاثیرات نیروی گشتاوری را کاهش می دهد ولی در پلهایی با طول زیاد, خرپای موجود در عرشه به تنهایی کافی نیست. آزمون « تونل باد»7برای سنجش میزان مقاومت پل در برابر جنبش های چرخشی بر روی مدل آزمایش می شود. ایجاد خرپاهای آیرودینامیک در سازه ها و کابلهای آویزان مورب از روش هایی هستند که برای تقلیل تاثیرات نیروهای گشتاوری به خدمت گرفته می شود.

تشدید

تشدید ( ارتعاش در چیزی که توسط نیروی خارجی به وجود آمده و با ارتعاش طبیعی اصل آن چیز, هماهنگ و هم موج است ) نوعی نیرویی است, افسار گسیخته که می تواند بر روی پل اثرات مخربی بگذارد. امواج تشدید کننده از میان پل به صورت امواج عبور خواهد کرد. یک نمونه مشهور از قدرت تخریب این امواج مرتعشپل «تاکوما ناروز»8 است که در سال 1940 توسط بادی با سرعت 40 مایل در ساعت (64 کیلومتر در ساعت) تخریب شد. بررسی های دقیق از محل نشان می دهد که خرپای عرشه ناکارآمد بوده ولی با این حال عامل اصلی فرو ریزی پل نبوده. در آن روز باد با سرعت به پل ضربه زده و با برخورد قائم به پل باعث ایجاد ارتعاش شده است. این باد های متوالی لرزش و ارتعاش را افزایش داده تا آنجا که این امواج توانستند پل را فرو ریزند.

زمانی که یک ارتش بر روی پل رژه می رود, اغلب به سربازان گفته می شود " قدم رو" . با این کار, ریتم رژه ی آنها سبب ایجاد تشدید در پل می شود. اگر ارتش به اندازه کافی بزرگ باشد و آهنگ ارتعاشی لازم را داشته باشد در نهایت می تواند پل را فرو پاشد.

به منظور مقابله با تاثیرات تشدید در یک پل, خیلی مهم است که در پل کاهندهای امواجی طراحی شود تا در این امواج تداخل ایجاد کرده و از شدت آن بکاهد. ایجاد تداخل یک روش موثر در برابر امواج مخرب می باشد. تکنیک های کاهش امواج معمولاً شامل اینرسی نیز هستند. اگر پلی, به عنوان مثال یک جاده با سطح پیوسته و یک تکه داشته باشد, یک موج قوی می تواند در امتداد پل حرکت کرده و منتقل شود. اگر جاده از تکه های مختلفی تشکیل شده باشد و صفحات آن همدیگر را همپوشانی کرده باشند آنگاه جنبش از یک بخش توسط صفحات به بخش دیگر منتقل می شود. از آنجا که آن صفحات بر روی یکدیگر قرار گرفته اند, اصطکاک نیز ایجاد می شود. این ترفند, اصطکاک کافی را برای تغییر فرکانس امواج مرتعش را تولید می کند. با تغییر فرکانس می توانیم از ورود امواج مخرب به سازه جلوگیری کنیم. تغییر بسامد به طرزی موثر دو نوع مختلف از موج را به وجود می آورد که موجب خنثی شدن یکدیگر می شوند.

آب و هوا

نیروی طبیعت به ویژه آب و هوا به گونه ایست که مبارزه با آن مشکل و حتی در برخی موارد امکان پذیر نیست. باران, یخبندان, طوفان و نمک هر کدام به تنهایی می توانند در فرو پاشی پل نقش بسزایی داشته و تحت یک مجموعه به احتمال بسیار قوی خواهند توانست پل را تخریب کنند. طراحان پل با مطالعه و بررسی شکست های گذشته حرفه ی خود را بدرستی آموخته اند. آنان آهن را به چوب عوض کردند و سپس فولاد را جایگزین آهن کردند. بعد ها از بتن بطور گسترده در پلها بهره گرفتند. هر کدام از مواد و مصالح جدید و یا تکنیک های طراحی, ثمره درسهایی است که در گذشته آموخته اند. با دانستن نیروی گشتاوری, تشدید و آیرودینامیک ( بعد از چند شکست بزرگ ) طراحی های بهتر نیز شکل گرفت. تا آنجا که توانستند بر مسئله آب و هوا غلبه کنند. تعداد شکست های مرتبط با آب و هوا و شرایط جوی بسیار فراتر از تعداد شکست ها در زمینه طراحی بوده است. این شکست ها به ما آموخته است که همواره به دنبال راه حل بهتری باشیم.

پل ها و انواع آن

پل ها و انواع آن

تعریف پل  پل یک سازه است که برای عبور از موانع فیزیکی از جمله رودخانه ها و دره ها استفاده می شود.پلهای متحرک نیز جهت عبور کشتیها و قایقهای بلند از زیر آنها ساخته شده است.   تاریخچه پل ایجاد گذرگاهها و پلها برای عبور از دره ها و رودخانه ها از قدیمی ترین فعالیتهای بشر است. پلهای قدیمی معمولا از مصالح موجود در طبیعت مثل چوب و سنگ والیاف گیاهی به صورت معلق یا با تیرهای حمال ساخته شده اند.پلهای معلق از کابلهایی از جنس الیاف گیاهی که از دو طرف به تخته سنگها و درختها بسته شده و پلهای با تیر حمال از تیرهای چوبی که روی آنها با مصالح سنگی پوشیده می شد، ساخته شده اند. ساخت پلهای سنگی به دوران قبل از رومیها بر می گردد که در خاور میانه و چین پلهای زیادی بدین شکل برپا شده است. در اروپا نیز اولین پلهای طاقی را 800 سال قبل از میلاد مسیح، برای عبور از رودخانه ها از جنس مصالح سنگی ساخته اند. اغلب پلهای ساخته شده توسط رومیها از طاقهای سنگی دایره شکل با پایه های ضخیم تشکیل یافته است.در ایران نیز ساختن پلهای کوچک وبزرگ از زمانهای بسیار قدیم رواج داشته و پلهایی نظیر سی و سه پل، پل خواجو و پل کرخه بیش از 400 سال عمر دارند. از قرن یازدهم به بعد روشهای ساختن پلها پیشرفت قابل توجهی نمود و به تدریج استفاده از دستگاههای فشاری از مصالح سنگی و آجر با ملاتهای مختلف و دستگاههای خمشی از چوب متداول گردیده و تا اوایل قرن بیستم ادامه یافت. شروع قرن بیستم همراه با استفاده وسیع از پلهای فلزی و سپس پلهای بتن مسلح می باشد.  از اوایل قرن نوزدهم ساخت پلهای معلق، قوسی یا با تیر حمال از آهن آغاز شد. اولین پل معلق از آهن در سال 1796 به دهانه 21 متر در آمریکا ساخته شد، همچنین در سال 1850 یکی از مهمترین پلهای با تیر حمال از جنس آهن متشکل از دو دهانه 140 متر و دو دهانه 70 متری در انگلستان ساخته شد.  طویل ترین پل معلق به طول تقریبی 7 کیلومتر در سانفرانسیسکو ساخته و بزرگترین دهانه معلق به طول تقریبی 1400 متر در انگلیس (روی رودخانه هامبر) طراحی شده اند. در سالهای اخیر طرح پلهای ترکه ای فلزی (با کابل مستقیم) نیز برای دهانه های بزرگ مورد توجه قرار گرفته و بعد از نخستین پل که در سال 1955 به دهانه 183 متر در سوئد ساخته شده، پلهای زیادی اجرا شده است.  پلها را از نقطه نظر مصالح تشکیل دهنده به شکل زیر طبقه بندی می کنند : پلهای چوبی: این پلها معمولا" به شکل قوسی، با تیرهای مشبک و یا تیرهای حمال ساخته شده و در حال حاضر استفاده از آنهابه صورت موقتی می باشد. پلهای سنگی: با توجه به مقاومت مناسب فشاری مصالح سنگی، بسیاری از پلهای طاقی از این مصالح ساخته شده اند.نظر به کمبود افراد سنگ کار و زمان نسبتا طولانی لازم برای تهیه مصالح و اجرای سازه، امروزه استفاده از این پلها محدود می باشد. پلهای بتنی: در بسیاری از پلهای طاقی شکل، در حال حاضر از بتن، با توجه به مقاومت فشاری مطلوب آن به جای سنگ استفاده می شود. پلهای بتن مسلح: با توجه به روش اجرا و نحوه بتن ریزی، پلهای بتن مصلح را می توان از مقاطع مختلف و با اشکال دلخواه ساخت. با وجود این استفاده از مقاطع ساده در جهت کاهش بهای قالب بندی همواره مورد نظر است.در بعضی از حالات استفاده از سیستم پیش ساختگی باعث حذف اجزاء نگهدارنده قالبها و در نتیجه صرفه جوئی قابل ملاحظه می شود.   پلهای بتن پیش تنیده: با پیشرفت این تکنیک، به تدریج در دامنه وسیعی از ابنیه فنی،پلهای بتن پیش تنیده جایگزین پلهای فلزی و پلهای بتن مسلح شده اند. بدین ترتیب با صرف هزینه کمتر، پلهای با دهانه بزرگ ساخته می شوند. از طرف دیگر استفاده از این مصالح امکان به کارگیری تکنیک های جدید پل سازی را می دهد. پلهای فلزی: این پلها به اشکال مختلف، با تیرهای حمال معمولی یا تیرهای مشبک فولادی، با قوس یا قالبهای فلزی، نورد شده از ورق و المانهای اتصالی ساخته شده اند. در ساخت این پلها گاهی نیز از آلیاژهای سبک یا مقطع مرکب استفاده می گردد.  استفاده از فولاد در ساخت پلهای فلزی از قرن گذشته شروع و با عنایت به مقاومت کششی و فشاری مطلوب این مصالح در سطح وسیع متداول گردید.باتوجه به فزونی بهای تولید، معمولاً نیمرخهای فولادی دارای ضخامت ناچیز بوده و در نتیجه علاوه بر مسئله زنگ زدن و خوردگی، خطر بروز ناپایداری های الاستیک نیز همواره موجود می باشد، از طرف دیگر نظر به اینکه با افزایش طول دهانه وزن مرده پلها به سرعت افزایش می یابد، با توجه به ناچیزبودن ابعاد و در نتیجه سبک بودن مقاطع فلزی، هنوز نیز برای پوشش پلهای فلزی : پوشش پلهای فلزی را می توان از چوب مصالح سنگی بتن مسلح و یا از ورقهای فلزی انتخاب نمود. استفاده از چوب برای پوشش پلها در زمانهای بسیار قدیم رایج بوده اما امروزه به ندرت مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین در طرحهای جدید از پوشش مصالح سنگی نیز به علت وزن زیاد آن، کمتر استفاده می شود در این راه حل تیرهای حمال طولی پل بوسیله قوسهائی از آجر و مصالح سنگی به هم متصل می شوند. پوشش بتن مسلح: این پوشش از یک دال بتن مسلح که روی تیرچه های طولی و تیرهای عرضی پل تکیه نموده تشکیل یافته است.پوشش بتن مسلح مقاومت و صلبیت لازم را به سازه داده و از نظر اجرائی نیز آسان و بسیار متداول می باشد. پوشش فلزی: یک نوع از این پوششها از یک سری صفحات فلزی که بوسیله بتن مسلح پوشیده شده و روی بال فوقانی تیرچه طولی جوش شده اند تشکیل شده است ضخامت کل حاصله معمولاً ضعیف (بین 10تا 20 سانتی متر ) است. یکی دیگر از انواع پوششهای فلزی متداول دال ارتوتروپ است این پوشش از یک صفحه فلزی که در جهت عمودی بوسیله ورقهای ساده یا جعبه ای تقویت شده تشکیل یافته است، صفحه فلزی نقش بال فوقانی تیرها رابه عهده داشته و ضمن شرکت در مقاومت خمشی بارهای موضعی حاصل از چرخ وسائل نقلیه رانیز تحمل می کند. ضخامت آن معمولاً حدود 12 میلی متر (برای جان جعبه ای )تا 14 میلی متر(برای جان ساده)می باشد. دال ارتوتروپ در مجموع روی اجزاء اصلی پل (تیرهای طولی و عرضی )تکیه نموده است.  طبقه بندی پلهای فلزی: پلهای فلزی را می توان با توجه به نوع سیستم باربر به شرح زیرطبقه بندی نمود: ·         پل باتیرهای حمال ·         پل قوسی ·         پل با کابلهای باربر پل با تیرهای حمال این پلها از متداول ترین انواع مورد استفاده برای دهانه های متوسط (تا250 متر)می باشند . تیرهای حمال معمولا به صورت شبکه های فلزی مقاطع جعبه ای یا تیرهای مرکب تو پر ساخته شده و تغییر شکل بسیار محدودی خواهند داشت. شبکه های فلزی معمولآ سبک بوده اما با توجه به خصوصیات ظاهری آنها ،کمتر در مناطق شهری مورد استفاده قرار می گیرند.در حالت کلی این پلها را نیز می توان به شرح زیر تفکیک نمود: ·         پل با تیرهای حمال جانبی : در این حالت تیرهای حمال جانبی معمولآ از شبکه های فلزی تشکیل شده و اجزاء اصلی باربر تابلیه می باشند. در شرایطی که عرض پل محدود باشد ( کمتر از14 متر ) می توان از این سیتستم استفاده نمود. ·         پل با تیر های حمال تحتانی: در این حالت تیرهای حمال عمومآاز نوع تیرهای مرکب با جان تو پر ( که از چند ورق فلز با اتصال پیج پرچ یا جوش تشکیل شده اند ) می باشند. تیرهای حمال با ارتفاع ثابت یا متغیر ساخته شده و در نتیجه ضمن حصول منظره مناسب صرفه جوئی مهمی نیز در مصرف مصالح خواهد شد. همچنین در بعضی شرایط می توان سبستم متشکل از تیرها یا حمال تحتانی را با یک مقطع جعبه ای جایگزین نمود.   پل قوسی پل قوسی، پلی است با تکیه گاه های انتهائی در هر طرف، که شکلی نیم دایره مانند دارد. پلی که از رشته ای از قوسها تشکیل شده باشد، پل دره ای نامیده می شود. پل قوسی ابتدا توسط یونانی ها و از سنگ ساخته شد. بعدها، رومیان باستان از ملات در پل های قوسی خود استفاده کردند. با توجه به اصول مقاومت مصالح، شعاع قوس وابعاد این پلها را طوری انتخاب می کنند که بارهای قائم وارده تبدیل به یک نیروی فشاری در امتداد قوس شود. بنا براین در مناطقی با کیفیت خاک مناسب،می توان دهانه های بزرگ ( تا حدود500متر) را با پلهای قوسی طی نمود. پل ترکه ای: در این پلها،تابلیه به صورت یک صفحه صلب از یک طرف روی پایه های کناری (کوله ها) و دو پایه بلند میانی و از طرف دیگر به طور الاستیک روی کابلهای مورب تکیه نموده است. این کابلها در تمام طول پل گسترش می بابند بار وارده را به پایه های بلند میانی منتقل می نمایند. کابلهای ذکر شده را می توان در دو صفحه قائم و به طور موازی در دو طرف تابلیه قرار داده و یا در جهت عرضی نیز به طور مورب و در امتداد محورطولی پل به پایه میانی متصل نمود. همچنین در بعضی شرایط می توان از یک مجموعه کابل که در امتداد محور طولی پل قرار می گیرند استفاده نمود. پایه های میانی پل به شکل I ، A یا H طرح شده و معمولآ از فولاد یا بتن مسلح می باشد،پلهای ترکه ای به تعداد زیاد و تا دهانه 500 متر ساخته شده اند. پل معلق: در این پلها نیز تابلیه به صورت یک صفحه صلب روی پایه های کناری و میانی تکیه نموده است . نگهداری پل با توجه به مخارج سنگین انجام شده برای اجرای ابنیه بتنی،مسئله نگهداری دقیق این سازه ها در برابر آب و باد دو یخبندان از اهمیت خاصی بر خوردار است. در مناطقی که بستر رودخانه سست بوده و در اثر طغیان آب امکان شسته شدن داشته باشد باید وضعیت آن را در اطراف پل بعد از طغیانهای مختلف مورد برسی قرار داد تا با تدابیر مختلف از خالی شدن خاک اطراف پی ها و در نتیجه تخریب پایه ها جلوگیری شود. لایه عایق کاری و آسفالت کف جاده باید طوری انجام شود که از نفوذ و باقی ماندن آب در جسم پل جلوگیری شود. بعد از پایان ساختمان پل و قبل از تحت سرویس قرار گرفتن،المانهای مختلف آنرا باید به دقت مورد بازدید قرار داد تا مشخص شود تحت بارهای دائمی و دستگاههای ساخت،تغییر شکل ها و ترک های پیش بینی نشده در آن ایجاد نشده باشد، همچنین بعد از آزمون بار گذاری که تحت شدید ترین بارگذاری ممکنه در طول دوره سرویس قرار می گیرد، باید کلیه تغییر شکلهای ایجاد شده و فلش مقاطع بحرانی، ترک های احتمالی، نشست پایه ها، تغییر فرم دستگاههای تکیه گاهی و اتصالات مختلف به دقت مورد برسی قرار گیرند. در طول دوره بهره برداری نیز در زمانهای مشخص باید قسمتهای مختلف پل مورد بازدید قرار گیرند به عنوان مثال:در پلهای فلزی که احتمال از بین رفتن اتصالات پیچ و جوش، زنگ زدن المانها و خوردگی آنها و بروز نا پایداریهای الاسیتک موجود است. این بازدیدها باید به طور مداوم و حداقل هر پنج سال یکبار انجام شده و برای جلو گیری از تخریب قطعات، آنها را با مواد مناسب پوشانید. همجنین در مورد پلهای بتن پیش تنیده شده وضع دستگاههای مهارتی و کشش کابلها مورد بررسی قرار گرفته و با انجام عمل تزریق به نحو مناسب، از زنگ زدگی کابلها جلوگیری به عمل آید. از عبور سربارهای غیر مجاز که در طرح ومحاسبه قطعات پل در نظر گرفته نشده اند،اکیدآ جلوگیری شود. منتظر مقالات و تحقیقات شما در زمینه های زیر می باشیم : ·         پل نقال ·         پل بالارو ·         پل چرخان ·         پل دو طبقه ·         پل شناور قایقی ·         پل متحرک ·         پل معلق ·         پل جاده ای ·         پل پیاده رو ·         سایر پلها

پل کم نظیر ورسک

پل کم نظیر ورسک

یکی از افتخارات معماری و پل سازی در راه آهن کشور «پل ورسک» است که به عنوان مهمترین و مرتفع ترین پل خط آهن شمال ایران مطرح است . این پل که شهرت جهانی نیز دارد و نام آن در تمامی آثاری که پس از پایان جنگ جهانی دوم منتشر شد ، با عنوان «پل پیروزی » یاد شده است . ساخت پل ورسک که از مهمترین رویدادهای فنی مهندسی راه آهن کشور محسوب می شود، توسط مهندسان آلمانی و اتریشی و کارگران فنی انجام شده است. به لحاظ ویژگی های منحصر به فرد، این پل در فهرست آثار ملی کشورمان نیز به ثبت رسیده است .

پل ورسک که در واقع از شاهکارهای معماری جهان به شمار می رود، در دره ورسک واقع در ۸۵ کیلومتری جنوب قائم شهر در محور سوادکوه قرار دارد و راه آهن سراسری تهران ـ شمال را به هم متصل می کند. عظمت این پل که در واقع دو کوه عظیم و سخت را به یکدیگر اتصال می دهد، حقیقتی انکارناپذیر است که حتی جهانگردان خارجی نیز به آن اعتراف دارند ودر برابر عظمت و بزرگی و اراده آهنین طراح وسازندگان آن سر تعظیم فرود می آورند.

گفتنی است در سال ۱۳۲۰ که نیروهای متفقین در زمان جنگ جهانی دوم وارد ایران شدند، یکی از دلایل پیروزی خود را دراین جنگ وجود راه آهن سراسری ایران عنوان کردند. از طرفی ، «چرچیل»، نخست وزیر وقت انگلیس نیز پل ورسک مستقر در راه آهن شمال را پل پیروزی لقب داد.

طراح پل ورسک کیست؟

باید توجه داشت که این بنا برخلاف ادعای برخی افراد مبنی بر ساخته شدن آن بدست مهندس آلمانی بنام ورسک ، ساخت یک معمار اتریشی متولد وین به نام (( والتر اینگر )) در سال ۱۳۱۰ هجری شمسی است و نام این پل بر گرفته از نام قریه ورسک واقع در قسمت شمالی این پل میباشد. قریه ورسک در زمان احداث پل دارای حدود ۲۰خانوار جمعیت بوده است

(البته در خصوص طراح پل روایات دیگری هم هست مبنی بر اینکه طراح دانمارکی بوده و …)

به روایت بومیان منطقه، هنگامی که این پل ساخته شد، مهندس سازنده پل به همراه همسر و فرزندانش در هنگام عبور نخستین قطار از روی این پل در زیر آن قرار گرفتند تا به این ترتیب اطمینان سازه ساخته شده، ثابت شود. آرامگاه والتر اینگر در نزدیکی پل ورسک قرار دارد

مشخصات فنی پل ورسک و اصطلاح سه خط طلا :

این بنا از ملات سیمان و شن شسته شده و آجر ساخته شده و در ساختمان آن از آرماتور استفاده نشده است . به بیان دیگر این بنا از ملات غیر مسلح ساخته شده است .

پل ورسک دارای ۶۶ متر دهانه قوسی و ۱۱۰متر ارتفاع از ته دره است . طول کلی پل ۲/۷۳ متر است. هزینه ساخت آن در آن زمان، بالغ بر۲میلیون و۶۰۰هزار تومان بوده است . برای ساخت این پل عظیم چندطرح مبتنی براستفاده از مصالح بنایی که بیشتر مقرون به صرفه بوده، به تصویب رسید.

پل ورسک در شمار مهمترین آثار فنی مهندسی راه آهن ایران محسوب می شود و شماره ثبت تاریخی ملی آن ۱۵۳۴ می باشد .ورسک از جمله پل‌های استراتژیک ایران است که توسط مهندسان آلمانی و اتریشی با تضمین ۷۰ ساله احداث شد.

اصطلاح سه خط طلای راه‌آهن شمال مربوط به دره ای در سه کیلومتری بعد از پل ورسک و بعد از روستای ورسک به سمت گدوک در ارتفاعات شرق جاده تهران – شمال مشاهده می‌باشد. طراحی این خطوط به جهت کم کردن شیب و افزایش ضریب قدرت لوکوموتیوها در نظر گرفته شده است که برای ایرانیان ارزشی به مراتب بیشتر از طلا دارد .

پل شیشه ای گراند کانیون

پل شیشه ای گراند کانیون     

پل شیشه ای یا آسمان نورد گراند کانیون یا Grand Canyon Skywalk یک جاذبه توریستی است که در ۲۰ مارس ۲۰۰۷ کار آن به اتمام رسید و در ۲۸ مارس برای بازدید عموم آماده شد. این پل بر فراز رود خانه کلرادو ، در لبه دره گراند کانیون ایالت آریزونای آمریکا قرار گرفته است. بلیط ورودی آن ۲۵ دلار است.

بومیان محلی منطقه مالکان اصلی این ساختمان هستند. این پل شکل نعل اسبی دارد و ۱۲۰۰ متر از سطح زمین فاصله دارد ،ارتفاعی که بلندترین آسمانخراشهای دنیا را تحت الشعاع قرار میدهد. لبه آن ۲۰ متر فاصله افقی از کناره زمین دارد. دیواره ها و کف آن از شیشه ای به ضخامت ۱۰ سانتیمتر ساخته شده است. این پل میتواند ۷ تن وزن را تحمل کند ، یعنی در آن واحد ۸۰۰ فرد ۸۰ کیلوگرمی میتوانند بر روی آن بروند. البته تنها اجازه داده میشود ۱۲۰ توریست در یک زمان بر روی آن بروند.

این پل بسیار محکم ساخته شده و طوری طراحی شده که در نتیجه باد و راه رفتن مردم ، ارتعاش نداشته باشد. این بنا میتواند در برابر بادی با سرعت ۱۰۰ مایل در ساعت مقاومت کند و یک زلزله ۸ ریشتری را تاب بیاورد. ساخت این آسمان نورد در مارس ۲۰۰۴ -۳ سال پیش- شروع شد و مجموعا ۴۰ میلیون دلار هزینه صرف آن شد.

البته مجموعه آسمان نورد گراندکانیون ، ساختمانهای دیگری هم دارد : موزه ، سینما تئاتر ، سالن تشریفات ، فروشگاه و چندین رستوران. در انتهای این بنا ، کافه ای قرار دارد که مسافران میتوانند در آنجا در فضای آزاد غذا بخورند.

یک بازرگان اهل لاس وگاس به نام دیوید جین در ازای دریافت قسمتی از سود آسمان نورد ، در تأمین هزینه این بنا مشارکت داشته است. این پل ، تنها قسمتی از یک پروژه بزرگ است که در آینده تکمیل خواهد شد.

ساخت این بنا در میان ساکنان محلی موافقان و مخالفانی داشته است ،مخالفان این طرح این پل را یک بنای بر هم زننده ظاهر طبیعی گراندکانیون میدانند و موافقان آن را فرصتی برای مبارزه با فقر و بیکاری و الکلیسم گسترده ارزیابی کرده اند.

هر ساله ۴.۵ میلیون نفر از گراند کانیون بازدید میکنند و سازندگان این آسمان نورد امیدوارند سالانه ۲۰۰ هزار نفر را جذب کنند. امکاناتی همچون برگزاری مراسم ازدواج و پرش از ارتفاع هم در آسمان نورد مهیا خواهد شد.

پل شیشه ای راه آسمان ( Sky Walk )

ساخت پل شیشه ای راه آسمان ( Sky Walk ) در ماه مارس 2004 آغاز شد و تخمین زده شده بود که در 3 ماه آخر سال 2006 به پایان برسد . این پل شیشه ای در ارتفاع 4000 پایی از سطح رودخانه کلورادو و در حاشیه گراند کنیون قرار می گیرد . در ماه می 2005 تست نهایی انجام شد و این ساختار قادر بود تا وزن 71 عدد [ ... ]

هواپیمای بویینگ 747 ( یعنی بیشتر از 71 میلیون پوند را تحمل کند ) این پل قادر است در برابر بادهایی که در هشت جهت مختلف با سرعت 100 مایل در ساعت به آن می وزد و همچنین زلزله ای به قدرت 8 ریشتر تا محدوده 50 مایلی را تحمل کند . بیش از 1000000 پوند فولاد در ساختار پل اسکای واک به رفته است .

 

 

 

 

پل آبی آلمان

ساخت پل آبی آلمان حدود ٦ سال به طول انجامید که با هزینه ای حدود نیم میلیارد یورو ساخته شد
تا بتواند بندر درون مرزی برلین را به ساحل رودخانه راین متصل کند. این پروژه به عنوان بزرگترین پل
آبی است که طول آن به ١ کیلومتر و ٩١٨ سانتی متر می رسد. در ساخت این وان بزرگ که بر فراز
رودخانه الب برای عبور و مرور کشت یها ساخته شده است، حدود ٢٤٠٠٠ متر مربع فولاد و ٦٨٠٠٠
متر مکعب بتن به کار رفته است. این پل به قایق های با طول زیاد اجازه عبور می دهد گاهی این
قایق ها و برخی کشتی های باربر توانایی عبور از الب را ندارند ولی هنگامی که نشانگر میزان آب به
حداقل برسد این کشت یها نمی توانند از روی این پل بگذرند چون به کف پل کشیده می شوند.

---

پل

پل

سی‌وسه‌پل اصفهان.

پُل طاقی هست که به روی رودخانه یا دره و یا گذرگاه میان دو کوه برای عبور از روی آن ایجاد کنند.

یکی از عناصر پل‌سازی تیرهای سراسری هستند.

انواع پلها

پل گلن کنیون در ایالت آریزونا در امریکا

·         پل‌های قوسی

·         پل‌های فلزی

·         پل‌های بتنی مسطح

·         پل‌های بازویی

·         پل‌های کابلی

·         پلهای نظامی

·         پلهای معلق

پل قوسی

پلی چوبی در والورسین در کوه‌های آلپ فرانسه

پل قوسی، پلی است با تکیه گاه‌های انتهائی در هر طرف، که شکلی نیم دایره مانند دارد. پلی که از رشته‌ای از قوسها تشکیل شده باشد، پل دره‌ای نامیده می‌شود. پل قوسی ابتدا توسط یونانی‌ها و از سنگ ساخته شد. بعدها، مردم باستان از ملات در پل‌های قوسی خود استفاده کردند.

با توجه به اصول مقاومت مصالح، شعاع قوس وابعاد این پلها را طوری انتخاب می‌کنند که بارهای قائم وارده تبدیل به یک نیروی فشاری در امتداد قوس شود. بنا براین در مناطقی با کیفیت خاک مناسب،می توان دهانه‌های بزرگ (تا حدود ۵۰۰ متر) را با پلهای قوسی طی نمود.

پل کابلی

تاریخچه پل کابلی‎

الگوی یک پل کابلی

با اینکه به نظر می‌رسد پل‌های کابلی به آینده چشم دوخته‌اند، ایده آن‌ها مسیر طولانی را پیموده‌است. اولین طرح شناخته شده از یک پل کابلی در کتابی به نام "ماشین‌های نوواً - منتشر شده در سال ۱۵۹۵ - آورده شده ولی این ایده تا قرن حاضر که مهندسان شروع به استفاده از پل‌های کابلی نمودند؛ مورد استقبال واقع نشده بود. در جنگ جهانی دوم که فولاد کمیاب بود، این طرح برای بازسازی پل‌های بمباران شد که هنوز فوندانسیون هایشان پابرجاست، کامل بود. با اینکه از احداث پل‌های کابلی در آمریکا دیری نمی‌گذرد، واکنش‌ها در این مورد بسیار مثبت بوده‌است.

پل کابلی و نحوه عملکرد آن

یک پل کابلی نوعی، یک تیر حمال(عرشه پل) پیوسته با یک یا چند برج بنا شده بالای پایه‌های پل در وسط دهانه‌است. از این برج‌ها، کابل‌ها به صورت اریب به سمت پایین (معمولاً هر دو طرف) کشیده شده و تیر حمال(عرشه پل) را نگه می‌دارد. کابل‌های فولادی بی نهایت قوی و در عین حال بسیار انعطاف پذیر هستند. کابل‌ها بسیار مقرون به صرفه می‌باشند چون سبب ساخت سازه‌ای سبکتر و باریکتر شده که در عین حال قادر به پل زدن بین مصافت‌های بیشتری است.اگرچه تنها تعداد کمی از آن‌ها برای نگه داشتن کل پل قوی هستند، انعطاف پذیریشان آن‌ها را در مقابل نیرو‌هایی که به ندرت در نظر گرفته می‌شوند مانند باد؛ ضعیف می‌نماید. برای پل‌های کابلی با دهانه‌های طولانی به خاطر تضمین ثبات و پایداری کابل‌ها و پل در مقابل باد، می‌بایست مطالعات دقیقی انجام شود. وزن سبکتر پل یک وضع نامساعد در بادهای سهمگین و یک مزیت در مقابل زلزله محسوب می‌شود. نشست غیر هم سطح فوندانسیون‌ها که به مرور زمان یا طی یک زلزله روی می‌دهد، می‌تواند پل کابلی را دچار آسیب کند. پس باید در طراحی فوندانسیون‌ها دقت به عمل آورد. ظاهر مدرن و در عین حال ساده پل کابلی آن را به یک شاخص واضح و جذاب تبدیل کرده‌است. خصوصیات منحصر به فرد کابل‌ها و به طور کلی سازه، طراحی پل را بسیار پیچیده مینماید. برای دهانه‌های طولانی تر، جایی که باد و نوسانات باید مورد توجه قرار گیرند؛ محاسبات بی نهایت پیچیده‌اند و عملا بدون کمک کامپیوتر و آنالیز کامپیوتری غیر ممکن می‌باشند. علاوه بر این ساخت پل کیده‌ای مشکل می‌باشد. اتصالات، برج‌ها، تیر‌های حمال و مسیر کابل‌ها سازه‌های پیچیده‌ای هستند که مستلزم ساخت دقیق می‌باشند.

طبقه بندی پل‌های کابلی

طبقه بندی واضحی برای پل‌های کابلی وجود ندارد. به هر حال آن‌ها می‌توانند توسط تعداد دهانه‌ها، برج‌ها و کابل‌ها و همچنین نوع تیر‌های حمال از یکدیگر تمیز داده شوند. تنوع بسیاری در تعداد و نوع برج‌ها و همچنین تعداد و چینش کابل‌ها وجود دارد. برج‌های نوعی به صورت تکی، دوتایی، دروازه‌ای و یا حتی برج‌های A شکل استفاده شده‌اند. علاوه بر این چینش کابل‌ها به طور عمده‌ای متفاوت می‌باشند. بعضی اقسام دارای چینش تکی، چنگی(موازی)، پنکه ای(شعاعی) و ستاره‌ای هستند. در بعضی موارد تنها کابل‌های یک طرف برج به عرشه وصل می‌شوند و طرف دیگر روی یک فندانسیون یا وزنه برابری لنگر می‌اندازند.

الگوی یک پل کابلی با چینش چنگی(موازی)

الگوی یک پل کابلی با چینش پنکه‌ای(شعاعی)

مزایای و تفاوت‌های پل کابلی

برای طول متوسط دهانه‌ها (۱۵۰ تا ۸۵۰ متر) پل کابلی سریعترین انتخاب مناسب برای یک پل می‌باشد. نتیجه یک پل مقرون به صرفه‌است که زیبایی آن غیر قابل انکار است. همچنین پل کابلی بهترین پل برای طول دهانه بین پلهای بازویی و معلق می‌باشد. در این محدوده طول دهانه، یک پل معلق مقدار بسیار بیشتری کابل نیاز خواهد داشت و این در حالی است که یک پل بازویی کامل، به طور قابل ملاحضه‌ای به مصالح بیشتر نیاز دارد که آن را به مقدار چشمگیری سنگین تر می‌نماید. ممکن است به نظر برسد پل کابلی شبیه پل معلق است. با اینکه هر دو دارای عرشه هستند که از کابل‌ها آویزانند و هر دو دارای برج هستند؛ ولی این دو پل بار عرشه را به طرق بسیار متفاوتی نگه می‌دارند. این اختلافات در چگونگی اتصال کابل‌ها به برج می‌باشد. در پل معلق کابل‌ها آزادانه از این سر تا آن سر دو برج کشیده شده‌اند و انتقال بار به تکیه گاه‌های واقع در هر انتها صورت می‌گیرد. در پل کابلی، کابل‌ها در حالی که به برج‌ها متصلند به تنهایی بار را تحمل می‌کنند. در مقایسه با پل‌های معلق، پل کابلی به کابل کمتری نیاز دارد، می‌توان آن را از قطعات بتن پیش ساخته مشابه ساخت و همچنین احداث آن سریع تر است.

مهار کابلی چگونه کار می‌کند؟

بایستید و دستان خود را به صورت افقی در هر طرف دراز کنید. فرض کنید آن‌ها پل هستند و سرتان نیز برجی در وسط آن است. در این موقعیت ماهیچه‌های شما دستانتان را نگاه می‌دارد. سعی کنید یک مهار کابلی برای نگه داشتن دستانتان بسازید. یک تکه طناب به طول حدودی ۱۵۰ سانتیمتر بردارید. از یک دستیار بخواهید هر یک از دو انتهای طناب را به هر یک از آرنج هایتان ببندد. سپس وسط طناب را روی سر خود قرار دهید. اینک طناب مانند یک مهار کابلی عمل می‌کند و آرنج هایتان را بالا نگه می‌دارد. از دستیارتان بخواهید تکه طناب دیگری به طول حدودی ۱۸۰ سانتی متر را این بار به مچهایتان ببندد. طناب دوم را روی سرتا ن قرار دهید. حالا شما صاحب دو مهار کابلی هستید. فشردگی و فشار نیرو را در کجا احساس می‌کنید؟ ببینید مهار کابلی چگونه بار پل (دست هایتان) را به برج (سر شما) منتقل می‌کند!

پکیج شوفاژ چیست؟

پکیج شوفاژ چیست؟

گرمایش مطبوع محل سکونت و آب گرم بهداشتی، همواره از نیازهای اولیه بشر بوده و می باشد.
شاید هنوز هم استفاده از کرسی های ذغالی و بخاری های نفتی را در بعضی از نقاط کشور عزیزمان شاهد باشیم، ولی حقیقت این است که با توجه به فراوانی گاز طبیعی و برقراری امکان دسترسی به این موهبت الهی، تکنولوژی رابر آن داشته است که راهکارهای جدیدی را برای بشر مهیا سازد.
در حال حاضر، پکیج دیواری متداول ترین وسیله ایجاد گرمایش شوفاژ در سراسر دنیا است.
عدم اشغال فضای مفید، ایمنی بسیار بالا، استقلال کامل هر واحد مسکونی و رضایت کامل و کافی از عملکرد پکیج دیواری، تقریبا جایی برای تردید در استفاده از این سیستم در منازل و واحدهای تجاری باقی نمی گذارد.
راندمان بالا و مصرف بهینه سوخت گاز، از دیگر عواملی هستند که دستگاههای اجرایی را نیز تشویق به توسعه استفاده از پکیج دیواری می نماید.
پکیج دیواری، که فقط نوع فن دار آن از نظر استانداردهای معتبر دنیا تایید می گردد، علاوه بر تامین گرمایش داخل خانه یا محل تجاری، از طریق رادیاتور یا فن کوئل یا گرمایش از کف، آب گرم بهداشتی را نیز بصورت فوری در اختیار مصرف کننده قرار می دهد. همچنین ترکیب این دستگاه با کولر گازی از طریق یک کویل آب گرم، می تواند علاوه بر صرفه جویی در مصرف انرژی، گرمایش مطبوع تر و ارزانتری را برای مصرف کننده مهیا سازد.
استفاده از دودکش مخصوص، کواکسیال (دو جداره) در هنگام نصب پکیج دیواری، این امکان را فراهم می نماید که علاوه بر خروج دود ناشی از کار کرد دستگاه به محیط خارج، هوای مصرفی مورد نیاز دستگاه نیز از محیط خارج تامین می گردد و در نتیجه ایمنی کاملی برای مصرف کننده فراهم می گردد.

انواع پکیج شوفاژ
1.زمینی
2.دیوای
3.دودکشدار
4.فن دار

مواردی که باید قبل از خرید و یا در حین نصب پکیج دیواری به آنها توجه شود
1. فشار آب شهر در محل نصب پکیج دیواری می باید حد اقل 1 و حد اکثر 3?5 اتمسفر باشد.
2. در صورتیکه بخشی از مسیر دودکش پکیج دیواری، بصورت افقی(بیش از 30 سانتی متر) باشد، استفاده از پکیج های فن دار الزامی است.
3. در صورتیکه محل نصب پکیج دیواری گازسوز در بالکن یا فضای باز می باشد، باید از وزش مستقیم باد یا جریان تند هوا محفوظ شده باشد.
4. با توجه به هد پمپ سیر کولاتور در دستگاههای پکیج گرمایشی، حد اکثر طول لوله کشی افقی آب برای رادیاتور های شوفاژ حدود 35 متر می باشد.
ظرفیت حرارتی پکیج های دیواری و زمینی با قدرتی از 20000 تا 50000 وات بر ساعت ساخته میشوند و آنها را مناسب برای واحد های مسکونی از 60 تا 350 متر مربع با ظرفیت های 20 تا 35 هزار وات بر ساعت در نظر میگیرند.
در محل هایی که ارتفاع از سطح دریا بیشتر باشد به ازء هر 600 متر ارتفاع اضافی 30% از ظرفیت حرارتی ناشی از احتراق کاسته میشود و در نتیجه کلیه ی دستگاهای احتراقی دارای ظرفیت خروجی کمتری خواهند بود.

علل استفاده پکیج؟

اولا به دلیل داشتن ترموستات از تغییرات ناگهانی دمای آب زمانی که در حمام هستید جلوگیری می کند.

ثانیا اگر شما فضای کافی در پشت بام برای نصب تجهیزات مختلف ندارید پکیج بویلر برای شما بهترین انتخاب است می توانید درون آشپزخانه نیز نصب کنید.

ثالثا اگر شما می خواهید سیستم گرمایشی خود را به روز کنید می توانید از این روش که نصب راحتی هم دارد بهره گیرید.

کارکرد پکیج

اگر درجه حرارت خانه از حد تعیین شده پایین تر آید ترموستات سیگنالی به دیگ ارسال کرده تا آب را برای حرارت مرکزی و رادیاتور گرم کند. در مقابل هر زمان هم اتاق به بالاترین دمای مطلوب رسید فرمان خاموش شدن مشعل دیگ ارسال می گردد.

در آب گرم مصرفی هم به این صورت است که هر زمان کسی شیر آب داغ را باز کرد آب درون بویلر داغ شده و وارد شیر مربوطه می گردد. شیرهای کنترلی در خلاف جهت هم کار می کنند به این ترتیب که آب گرم را یا وارد حرارت مرکزی یا وارد شیر آب گرم می کنند ولی این دو کار را به طور همزمان انجام نمی دهد. پکیج بویلرها نیاز به فشار کافی برای انتقال آب دارند، در صورت پایین بودن فشار آب قطره قطره به مصرف کننده می رسد.

معرفی و کاربرد

پکیج تهویه مطبوع بی نیاز از سیستم موتور خانه مرکزی جهت تامین هوای گرم زمستانی ، هوای خنک تابستانی و آبگرم مصرفی در تمام فصول طراحی وساخته شده است ، پکیج تهویه مطبوع ، هوای گرم زمستانی وهوای خنک تابستانی را بطور یکنواخت از طریق کانال کولر در داخل ساختمان و از طریق سیستم شوفاژ در داخل حمام توزیع می نماید .

مزیتها و قابلیت ها

• کارکرد ایمن، مطمئن و آرام 

• تامین گرمایش مطبوع از طریق عبور آب گرم از مبدل حرارتی 

• تامین هوای خنک مرطوب در تابستان 

• تامین آب گرم مصرفی فراوان در تمام فصول 

• مجهز به سیستم کنترل فشار ودما 

• قابلیت استفاده از ترموستات محیطی 

• مجهز به فیلتر تصفیه هوا 

• سهولت در نصب و راه اندازی ، سرویس و نگهداری 

• استقلال هر واحد مسکونی در تامین گرمایش ، سرمایش و آبگرم مصرفی 

• صرفه جویی در مصرف سوخت و انرژی 

• ایجاد شرایط مطلوب و بهداشتی 

• سرعت عمل در گرمایش محیط 

• مجهز به فن سانتریفوژ دارای سیستم کنترل سرعت پیوسته و فشار استاتیک بالا 

• سرویس ونگهداری آسان با حذف تسمه و پولی

نحوه عملکرد

• الف ) زمستان : آب شوفاژ که داخل مبدل حرارتی گاز به آب گرم شده به سمت رادیاتور روی قسمت کولر هدایت می گردد و با روشن شدن فن هوای گرم به داخل ساختمان دمیده می شود ، به محض باز شدن آب مصرفی ، آب شوفاژ به مبدل حرارتی آب به آب جهت گرم کردن آب مصرفی هدایت می گردد و با سرد شدن آب داخل رادیاتور کولر ، فن خاموش می گردد. 

• ب ) تابستان : به محض باز شدن آب مصرفی ، برنر وپمپ روشن و آب شوفاژ به مبدل آب به آب جهت گرم کردن آب مصرفی هدایت می گردد و با بستن آب مصرفی ، پمپ و برنر خاموش می گردد . هوای سرد نیز توسط کولر تهویه مطبوع تامین می گردد.

پشم شیشه چیست ؟

پشم شیشه چیست ؟

پشم شیشه

تعریف : پشم شیشه محصولی است که از طبیعت بدست می آید . ماده اصلی تشکیل دهنده آن سیلیس و شیشه می باشد که پس از ذوب شدن وارد ماشینهای الیاف ساز شده و تحت تأثیر نیروی گریز از مرکز به شکل الیاف پشم مانند در می آید . فرمول مورد استفاده آریاناپارس دارای خواص Bio-Soluble به معنی قابل حل در ترشحات و مایعات فیزیولوژی بدن انسان می باشد که در صورت ورود به ششها ، سریعا" در مایع میان بافتی حل شده و دفع می گردد . بنابراین برای سلامت انسان کاملا" بی خطر است . خواص آن عبارتند از :


عایق حرارتی : پشم شیشه بعنوان یک عایق در مقابل جریان حرارت مقاوم است . حرارت و گرما یکی از اشکال انرژی است . با تقلیل و کند شدن جریان انتقال حرارت در سطوحی که از این عایق استفاده شده ، مقدار کمتری انرژی برای گرم کردن فضای آن در زمستان و خنک کردن آن در تابستان مصرف خواهد شد . هر چقدر میزان مقاومت حرارتی ( R ) بیشتر باشد ، کیفیت عایق بهتر است . مقاومت حرارتی عایق پشم شیشه با ضخامت آن نسبت مستقیم و با ضریب انتقال حرارتی آن نسبت معکوس دارد .
عایق صوت : وجود وسایلی مانند تلویزیون ، رادیوپخش ، کامپیوتر ، جاروی برقی ، تلویزیون و ... در منازل امروزی و وسائط نقلیه ای همچون اتومبیل ، هواپیما و غیره در خارج از خانه ، همگی منابع تولید سر و صدا و انتشار اصوات آزار دهنده ای می باشند که کمترین تأثیر مخرب آنها سلب آسایش و ایجاد فشارهای عصبی است .پشم شیشه در مقابل انتشار اصوات بسیار مقاوم است بطوریکه بعنوان مثال پشم شیشه ای با ضخامت 100 میلیمتر قادر است تا شاخص کنترل انتقال صوت را S.T.C ( Sound Transmission Class Rating ) بین 4 تا 12 پله ارتقاء دهد . استفاده از پشم شیشه در دیوارهای جانبی ، سقف و کف اتاقها دامنه نفوذ امواج مزاحم را کنترل کرده و تأثیر مطلوبی بر آرامش ، استراحت ، خواب و نهایتا" کیفیت زندگی می گذارد .
مقاومت در مقابل آتش : پشم شیشه آتش زا نیست و در مقابل شعله بسیار مقاوم بوده و از گسترش آتش سوزی جلوگیری می نماید . همچنین میزان دود ناشی از آن بسیار محدود و کم است .
مقاومت در مقابل رطوبت و جذب آب : جذب رطوبت در عایق پشم شیشه بسیار کم و قابل اغماض است . بعنوان مثال اگر رطوبت نسبی هوای محیط 95% باشد ، میزان جذب رطوبت در فشار اتمسفر کمتر از 5/0 درصد حجم پشم شیشه خواهد بود . علاوه بر این ، محصول پشم شیشه در مجاورت آب خاصیتی بر خلاف لوله های موئین از خود بروز می دهد و آب را از خود دفع می نماید .

موارد استفاده 

برای محصولاتی که نیاز به عایق حرارتی دارند و یا به ماده‌ای مقاوم در برابر خوردگی و مستحکم است از فایبر گلاس استفاده می‌شود.از فایبر گلاس برای ساخت لوله‌ها با مشخصات مختلف از نظر مکانیکی وهیدرولیکی برای انتقال سیالات و... در اکثر پروژه‌های بزرگ مانند خطوط انتقال نفت، خطوط فرآیندصنایع و پتروشیمی، انتقال آب و فاضلاب شهری وایجاد تونل‌های شهری استفاده می‌شود. همچنین از ایاف شیشه در ساخت ورقهای فایبرگلاس نیز استفاده میشود.

بیشترین مصرف الیاف شیشه در ایران برای ورق سازی و ساخت قطعات صنعتی است.

معماری ارگانیک

معماری ارگانیک

   بینش معماری ارگانیک، ریشه در فلسفه رمانتیک دارد. رمانتیسم یک جنبش فلسفی، هنری و ادبی در اواخر قرن هجدهم و نوزدهم میلادی در شمال غربی اروپا بود که به سایر نقاط اروپا و آمریکا سرایت کرد. این جنبش، واکنشی در مقابل خرد گرایی عقل مدرن بود. گوته و شیلر، دو شاعر بنام آلمانی، واژه رمانتیک را در مقابل کلاسیک برای اولین بار به کار بردند. (اوایل قرن نوزده )

   رمانتیک ها همانند پیروان تفکر کلاسیک به ذهن انسان اعتقاد داشتند. ولی رمانتیک ها به آن بخش از ذهن توجه داشتند که بیشتر درباره احساس و عواطف بود. در صورتی که برای فلاسفه کلاسیک مانند دکارت و لیبنیتز، عقل و منطق اهمیت داشت. می توان دید که کلاسیسیسم یا خرد باوری به مبانی علوم اثباتی مانند فیزیک، ریاضی و خرد و منطق معتقد است. در حالیکه رمانتیسم یا احساس باوری، به تخیل، احساس، هیجان و عاطفه نظر دارد.

   نکته حائز اهمیت اینکه اکثر فلاسفه رمانتیک، شاعر بودند و به تجلیل از طبیعت وتخیل می پرداختند. در حالیکه اکثر فلاسفه کلاسیک ریاضی دان بودند. بطور خلاصه میتوان خصوصیات آثار کلاسیک را واضح، بدون ابهام، دارای نظم و تقارن و تناسب بیان کرد و آثار رمانتیک را دارای خصوصیات برانگیزاننده احساس و هیجان، ایجاد ابهام و توهم و مناظر تماشایی طبیعی دانست. بطو رکلی کلاسیک به دنبال سلطه بر طبیعت و رمانتیک در پی تحسین آن است.

   مهمترین بنیانگذار فلسفه رمانتیک، فردریش ویلهم شیلینگ ( 1854- 1775 ) بود و معتقد به اینکه طبیعت، جزئی از انسان است و بین انسان و طبیعت جدائی نیست.

   رالف والدو امرسون ( 1882- 1802 ) نویسنده، شاعر و کشیش آمریکائی، هنرمندان را تشویق می کرد که از طبیعت الهام بگیرند. هوراتیو گرینو ( 1852- 1803 ) مجسمه ساز و هنرمند آمریکائی، نظریه زیبائی پیشنهاد می کرد که براساس مطالعه دقیق طبیعت بود. ساموئل تیلور کولریج ( 1834- 1772 ) شاعر، ادیب و فیلسوف انگلیسی معتقد بود که « فرم ارگانیک همانگونه که ازدرون رشد می کند، شکل می گیرد. » ویوله لودوک ( 1879- 1814 ) معمار معروف فرانسوی که بر ضد ضوابط مدرسه هنرهای زیبا قیام کرد، ساختمان های گوتیک را پویا و دینامیک می دانست. وی معتقد بود « ارتباط بین عملکرد و سازه یک اصل زیر بنائی در معماری قرون وسطا بود و باید به عنوان یک اصل مهم، راهنمای هنرمندان مدرن باشد. »

   معماری ارگانیک در آمریکا در قرن نوزده توسط فرانک فرنس و لوئی سالیوان شکل گرفت و اوج شکوفائی این نظریه در نیمه اول قرن بیستم در نوشته های فرانک لوید رایت مشاهده شد. فرانک فرنس، استاد سالیوان، تحت تاثیر سبک نئو گوتیک بود. سالیوان برای اولین بار شعار فرم تابع عملکرد را عنوان کرد. البته باید توجه داشت که معماران مدرن نیمه اول قرن اخیر مانند گروپیوس نیز فرم تابع عملکرد را شعار اصلی خود می دانستند ولی آنها فرم را تابع عملکرد ماشین و تکنولوژی می دانستند.

 فرانک لوید رایت ( 1959- 1869 ) یکی از مهمترین و خلاق ترین معماران و

نظریه پردازان قرن بیستم می باشد. وی در20  می سال 1953 در تلیسین، معماری ارگانیک را در نه عبارت ذیل تعریف کرد:

1.  طبیعت – فقط شامل محیط خارج مانند ابرها، درختان و حیوانات نمی شود بلکه شامل داخل بنا و اجزاء و مصالح آن نیز می باشد.

2.    ارگانیک – به معنای همگونی و تلفیق اجزاء نسبت به کل و کل نسبت به اجزاء است.

3.  شکل تابع عملکرد – عملکرد صرف صحیح نمی با شد بلکه تلفیق فرم و عملکرد و استفاده از ابداع و قدرت تفکر انسان در رابطه با عملکرد ضروری است. فرم و عملکرد یکی هستند.

4.  لطافت – تفکر و تخیل انسان باید مصالح و سازه تخت ساختمان را به صورت فرم های دلپذیر و انسانی شکل دهد. مکانیک ساختمانی باید در اختیار انسان باشد و نه بالعکس.

5.    سنت – تبعیت و نه تقلید از سنت اساس تفکر معماری ارگانیک است.

6.  تزئینات – بخش جدائی ناپذیر معماری است. رابطه تزئینات به معماری همانند گل ها به شاخه های بوته می باشد.

7.    روح – باید در درون آن وجود داشته باشدنه اینکه به ساختمان القاء شود.

8.  بعد سوم – بر خلاف اعتقاد عمومی، بعد سوم عرض نیست بلکه ضخامت و عمق است.

9.    فضا – عنصری است که دائما باید در حال گسترش باشد.

   رایت معتقد بودکه ماهیت مصالح در ساختمان باید نشان داده شود به گونه ای که « شیشه به عنوان شیشه، سنگ به عنوان سنگ و چوب به عنوان چوب به کار رود. » از نظر وی « ارگانیک یعنی تلفیق شدن کل مجموعه » و در مورد ساختمان ارگانیک معتقد بود « ساخته شده توسط افراد از درون زمین، با تمهیداتی که خود در نظرمی گیرد و با توجه به زمان، مکان، محیط و هدف، ممکن است آن را ساختمان محلی ( folk ) بخوانیم. »

 

      رایت ، خانه سازی و سنت های دیرین

     از آغاز توجه رایت معطوف مسئله ای شد که د ر سراسر عمر مورد توجه وی بود. ساختن خانه به عنوان ماوائی برای زندگی، سنت های عمومی آمریکائیان در این مورد، مثال هائی که سالیوان بوجود آورده بود و روح هنرمندانه ای که ریچاردسن به خانه سازی داده بود در اختیار رایت قرار گرفت. اما راز کار وی در این است که از سنت خانه سازی آمریکائیان، عواملی را که بر اساس معماری آینده اهمیت داشت باز شناخت و نسبت به این عوامل اساسی بی تفاوت نماند. بلکه به قدرت نبوغ خویش بر آنها عوامل تازه تر افزود و آنچه را که به وی رسیده بود بیشتر کرد.     درگذشته، خانه ها با تیپ های گوناگون در نظر گرفته می شدند. نمونه خاص آنها خانه دارای شیروانی ( سنتوری ) اروپائی است. شیروانی یا سنتوری به خانه معنا می بخشید در حالیکه تنوع بیشمار همین درونمایه، انطباق با محل و شرایط شخصی و موقتی را با خود همراه داشت. آرایش داخل خانه نیز خاص بود و می توانست به عنوان تعبیری از کارکردهای اصلی مربوط به یکدیگر – یعنی نشیمن، ناهار خوری، خواب و کار – درک گردد.  

     به طور کلی خانه عالم صغیری را به وجود می آورد و این واقعیت را تجسم می بخشد که زندگی، بین زمین و آسمان روی می دهد. کف خانه، زمین را نشان می دهد و سقف آن، آسمان را و دیوارها نیز افق محصور شده اند.

   در طرح ها و ساختمان های معماران قرن نوزدهم آمریکا عناصر بسیاری از فرم و فضا یافت می شود که با خانه مدرن همگونی دارند. آرایه بندی نامتقارن با محل طرح امری عادی می نمود و از همین دست است ورودی های سرپوشیده بزرگ ( نیز مرسوم به piazza یا میدان ) که گذار بین فضای داخلی و خارجی را ایجاد می کردند. تمایل عمومی برای گسترش افقی، با رخبام بزرگی که معمول گردید، نمود یافت. در مرحله اولیه پیشرفت، مشخصه فرم ساخته شده در اسکلت های چوبی نمایان، خلاصه می شد که این خود، خواست عموم را برای آشکارگی نسان می داد. در مرحله بعد، ساختمان ها را با نوعی پوشش چوبی بام می پوشاندند که این، عامل یگانگی احجام گوناگون ساختمانی بود و حرکت مستمری را به وجود می آورد.

   پنجره های ردیفی، اغلب تداوم را تشدید می کنند در صورتیکه دودکش های مستحکم بالای بام باعث ایجاد کلیتی در منظره می شوند.

 
    ویژگی پلان ها نیز غیر رسمی بودن متمایز آنهاست. اتاق ها معمولا با یکدیگر مجموعه هائی را بوجود می آوردند که به هشتی باز می شدند. تاثیر فضائی نیز در این میان با گوشه های اتاق ( کنار بخاری ) و پنجره های بیرون زده، هر چه غنی تر می شد. سرسرای واقع شده در مرکز، بیشتر به عنوان کانونی عمل می کرد که اتاق های دیگر پیرامون آن گرد آمده بودند. در مواردی حتی آرایه بندی صلیبی شکلی را که بیانگر یکی از راه حل های اصلی رایت است می توان مشاهده کرد.

   خانه مدرن، همانگونه که در پایان قرن نوزدهم به دست فرانک لوید رایت تحقق یافت، حاصل توسعه تدریجی است گو اینکه همانا رایت، سبب گام استواری است که خانه را به « آنچه باید باشد » بدل ساخت. جای تعجب نیست که توسعه اولیه خانه مدرن در آمریکا روی داد؛ نخست اینکه آمریکا نماینده بر جسته جهان جدید است و به همین خاطر به ویژه درآن بر روی ابداع و تحول باز است. دوم اینکه در آمریکا خانه فردی، پراهمیت تر از هر جای دیگر است. به هر حال باید اضافه کرد که دستاورد آمریکا به میزان زیادی ملهم از انگلستان است یعنی همان جائیکه شعار « خانه، قلعه من است » دارای سنت دیرینه ای است. ( قرون وسطائی )

  

    سئوالی که اینجا پیش می آید اینست که پس گام قاطعانه ای که رایت برداشت چه بود ؟ در کارهای قبل او خانه، کماکان حجم و به قول خود رایت « جعبه » ای تعریف شده بود. رایت این حجم را تجزیه کرد و اجزاء بدست آمده را به شیوه جدید با یکدیگر مطرح ساخت. برخی از این اجزاء همانگونه که بودند در نظر گرفته شده و برخی دیگر از طریق فرایند تجزیه، از نو شکل گرفته و تعریف می شدند. از نکات با اهمیت این اقدام می توان به سطوح عمود و جدا که جانشین دیوارهای سنتی شد اشاره کرد.

رایت می گوید: « احساس من از دیوار دیگر یکی از اضلاع جعبه نبود دیوار باید به قسمی فضا را محصور می کرد که حفاظی در برابر طوفان و گرما آن هم تنها زمانی که نیاز است به وجود آورد. اما دیوار باید جهان بیرون را به خانه می آورد و همچنین داخل خانه را به خارج می برد. بدین لحاظ من دیوار را به شکلی متفاوت از آنچه قبلا بود کار کردم و آن را به کارکرد پرده ای بدل ساختم ... »

   بدین ترتیب مفهوم اصلی پناهگاه، تعبیر جدیدی به دست می آورد. خانه به چیزی فراتر از نوعی خلوتگاه بدل گردید و نقطه ثابتی در فضا شد که از آن، انسان می توانست احساس جدیدی از آزادی و مشارکت را تجربه کند. این نقطه با بخاری دیواری بزرگی مشخص می گردید. از این رو آدم در مرکز خانه عنصری می یافت که مظهر نیروهای طبیعت بود.

 

رایت می گوید: « اینکه آتش در عمق مصالح سخت منزل می سوزد به من آرامش می بخشد. »

و او در کنار استفاده از مواد طبیعی اش بدین وسیله به آرزوی خود برای «حس عمیق واقعیت » صحه می گذارد.

خصوصیات و ویژگیهای خانه سازی آمریکائیان

·   استفاده از بخاری حجیم سنگی ( شومینه )

·   پلان L شکل و صلیبی شکل که هر شاخه صلیب، نمودار یک قسمت از خانه است و اغلب به ارتفاع های مختلف ساخته می شوند.

·   فضاهای داخلی یکپارچه و استفاده از یک تیغه جداکننده برای اتاق خواب و آشپزخانه

·        سقف عریان

·   گسترده شدن پلان روی زمین و پلان آزاد

·   ساختن ایوان به دور خانه و سقف با شیب بسیار کم

·        سطوح مسطح و نمای بسیار ساده

·        دیوار حجیم

·   کوتاه تر بودن سقف خانه ها ( نسبت به اروپائیان )

    حال خصوصیات کلی خانه های رایت را نام برده تا با مقایسه این دو با هم تاثیر پذیری زیاد رایت از سنت ها ی قدیمی آمریکائیان بهتر مشخص گردد.

·        سادگی نما

·        گستردن خانه ها بر روی زمین

·   یک نوع مرکز گرائی با استفاده از بخاری سنگی دیواری ( شومینه )

·        ارتفاع کم سقف ها

·        بازی زیاد با نور و سایه روشن

·   فضاهای داخلی یکپارچه و واحد ساختن فضاهای داخلی خانه

·        جدا کردن فضاها با یک تیغه

·   استفاده از چهار ضلعی هائی که دراغلب کمپوزیسین های مجردش دیده می شوند و به مهرونشان کارهای رایت معروفند. ( تحت تاثیر معماران هلندی گروه ستیل – موندریان در دئسبرگ )

·        آمیختن خانه ها با طبیعت

·        استفاده از تراس و بالکن

·   استفاده از مواد و مصالح به صورت طبیعی در خانه ها

·        بکارگیری دیوارهای حجیم

·        مسطح ساختن سطوح نما

    برخی از خصوصیات بالا لازم به توضیحاتی است که می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

    طبق علاقه خود رایت، اصول پایه گذاری شده معماری ارگانیک که توسط خودش تعریف شده بود ( اصل شماره 6 ) و کارهای انجام گرفته اش، نمی توان گفت که خانه های رایت دارای سادگی در نما است. بطور کلی او علاقه زیادی به تزئینات داشته و از آن به وفور استفاده کرده است. به جرات می توان گفت که بجز چند کار رایت (البته در خانه سازی ) مانند خانه آبشار که بیشتر تحت تاثیر خانه های ژاپنی و معماری مدرن ( که ساخت این خانه تحت تاثیر این دوره بوده است ) قرار گرفته ، بقیه کارهایش بیش از حد دارای تزئینات است.

 
    معمولا رایت خانه هایش را در یکی دو طبقه سازماندهی می کرد. او نسبت خطوط افقی را نسبت به خطوط قائم بیشتر می کرد. البته این شاید منبعث از این باشد که او یک آدم محافظه کار بود و می دانیم که استحکام، دوام و پایداری خطوط افقی بیشتر از خطوط قائم است. این خصوصیت خانه های رایت علاوه بر تاثیر پذیری از خانه های قدیمی آمریکائیان، تحت تاثیر خانه ها ی ژاپنی است. پخش فضاهای مختلف خانه بر روی زمین و ارتباط دادن آنها بوسیله یک رواق چوبی ساده ( خانه مارتین 1904 ) همانند اکثر خانه ها ی ژاپنی.     خانه های نخستین مهاجرین آمریکائی بخصوص آنها که نزدیک مرزهای متغیر این سرزمین ساخته می شدند می بایستی در مقابل حمله دشمن محفوظ باشند از این رو این خانه ها تقریبا بدون پنجره و ایوان بنا می گشتند. در سال 1914 یک خدمتکار، خانه و کارگاه رایت را در Wisconsin  آتش زد. در پی این فاجعه او همسر و تعدادی از اعضاء خانواده اش را از دست داد.

تحت تاثیر عوامل بالا معماری رایت متوجه جسم بیشتر ( More solid ) شد و اکثر خانه هایش مخصوصا در طبقه هم کف با نورگیری بسیار کم طراحی شدند. این نوع خانه سازی رایت ادامه پیدا کرد تا اینکه تحت تاثیر معماری

   مدرن و نیز با فراموش کردن حادثه تلخ آتش سوزی، رو به استفاده از نورگیریهای فراوان در داخل خانه کرد.      خانه آبشار

     در بین خانه های بیشماری که رایت ساخت این خانه از همه مشهور تر است. این خانه بر روی آبشاری واقع در تپه های پنسیلوانیا ساخته شده و در صخره ها فرو رفته است. در این خانه ، نشیمن و تراسهای بالا که در بر گیرنده اتاق های خواب هستند به شکل موثری بیرون آمده اند.

    سیرکولاسیون در ساختمان آکنده از موارد پیش بینی نشده است : پس از گذر از ورودی از راهروی باریکی که در پشت خانه و روبروی شیب قرار گرفته، عبور می کنیم. ابعاد راهرو کاهش یافته است تا به فضای روشن نشیمن وسعتی کامل ببخشد. به وسیله یک پلکان معلق ، می توان به سطح آب رسید. در اینجا ساخت جسورانه ارزشی عالی می گیرد. رایت خانه را مانند صخره بزرگی ثابت در نظر گرفت و فضاها را پیرامون آن چید.

Edgar Kaufmann     که روزانه بر پیشرفت امور نظارت می کرد می نویسد: او همچنین مشغول اجرای جناح ملاقاتها که سه سال بعد ساخته شد گردید. آبشار ، نامی که بر این خانه نهاده شد پیروزی عظیمی بر تمام قید و بندهایی بشمار می رفت که از هزار سال پیش ، معماری را تحت یوغ خود قرار داده بود. در اینجا دیگر دیوارها و فرم های هندسی ، متقارن و دارای نسبت های مستقیم وجود ندارد و از قواعدی که بمعنی حرکت و آزادی نباشد ، خبری نیست.

مقایسه ای اجمالی بر دو شاهکار رایت      اکثر تمایلات فکری رایت را می توان در هر دو بنا دید. تمامی این خصوصیات به نوعی در هر دو اثر به کار رفته است. مقصود از این مقایسه ، یافتن تشابهات زیاد دو خانه و چند مورد اختلاف در ساخت این دو خانه است که نشان دهنده تحت تاثیر قرار گرفتن رایت از آثار موجود خانه سازی در ژاپن و اروپا و نیز اصول تفکرات لوکوربوزیه ( معمار مطرح سبک مدرن ) است.

    برای هر وجه تشابه و یا احتمالا تمایز در بناهای مذکور سعی شده است تصاویر مربوط نیز ارائه گردد تا فهم مطالب یاد شده آسان تر شود.

   در ضمن با توجه به خصوصیات آثار رایت ( که قبلا در بخش مربوطه نام برده شده اند ) سعی شده تا مطالب به ترتیب آنها باشد.

    با توجه به علاقه خود رایت به ارتفاع کم خانه ها ، اصول معماری ارگانیک و خصوصیات خانه های آمریکائیان تقریبا در همه آثار رایت از جمله این دو خانه، پلان ها ر روی زمین پخش گشته اند.

    در خانه روبی به علت وجود محدودیت های شهری ، خانه ، نقشه صلیبی شکل خود را از دست داده و در یکی از اضلاع ، کش می آید. در خانه آبشار نیز پلانی که بتوان آنرا صلیبی شکل نامید دیده نمی شود و این امر بدلیل شرایط خاص سایت این بنا است.

        مرکز گرائی خانه ها نیز با همان المان خاص خانه های آمریکائی (شومینه ) مشخص شده است. البته این مرکز گرائی در خانه روبی بیشتر مشهود است.  
 ارتفاع فضاها در داخل بناها کم است. ولی دو تکه بودن سقف ( بیشتر بودن ارتفاع در وسط اتاق ها ) در هر دو دیده می شود. همچنین در هر دو خانه به نوعی شاهد            

سقف عریان

هستیم. ( نمایان  

بودن سقف چوبی

در خانه )

 

     در اکثر آثار رایت بازی با نور و سایه روشن به زیبائی تمام کار شده است. در این خانه ها نیز این ویژگی دیده می شود. در خانه آبشار این ویژگی از طریق رواق های بتنی صورت گرفته است که در یکی از تراس ها و راه ورودی از پشت ساختمان قرار گرفته اند.

    پیش آمدگی سقف ها نیز با ایجاد تراس های مختلف کمک به این موضوع کرده است.

    در خانه روبی نیز سایه روشن های زیبائی در داخل خانه به وسیله پنجره های کوچک زیر سقف بوجود آمده است.    

    از خصوصیات اصلی خانه های رایت آمیختن آنها با طبیعت است. در مورد این دو اثر نیز می توان این خصوصیت را فقط با تصویر بیان کرد.

    بالکن و تراس نیز در اکثر خانه های امریکائیان مشاهده می شود. در خانه روبی همانند آثار دیگر رایت ، ایوان های زیبا در ادامه یک فضای داخلی بوجود می آید. این ایوان ها با سقف شیب دار ( شیب کم ) محیطی مناسب برای استراحت در فصول گرم سال است.

    با توجه به خصوصیات خاص توپوگرافی سایت خانه آبشار ، ایوان ها به تراس های بسیار زیبا تبدیل شده است.

 

    کاربرد وسیع شیشه و بتن در خانه آبشار به وضوح دیده می شود. شاید بتوان گفت این از خصوصیات معماری مدرن است. ( ویلا ساویا اثر لوکربوزیه )

بر عکس در خانه روبی کاربرد کمتری از شیشه دیده می شود و فضاهای داخلی خانه تاریک تر است. در ضمن هیچ کاربردی از بتن در این خانه دیده نمی شود.

    نمایان بودن مصالح (نپوشاندن مصالح با آستر هائی از قبیل گچ ) در هر دو خانه براحتی قابل مشاهده است.   

 
    در ساخت خانه های مذکور از دیوار های ضخیم آجری و سنگی استفاده شده است.

    خانه روبی با دیوار های ساده آجری پوشیده شده است. در نمای اصلی خانه آبشار نیز که فقط خطوط افقی تراس ها دیده می شود از بتن ساخته شده اند و نمای شیشه ای آن نیز با سادگی کامل کار شده است. البته در این مورد ( پنجره ) خانه روبی دارای پنجره های تزئین شده است که در خانه آبشار اینگونه نیست.

 

Ø   منابع

    *  معماری معاصر غرب

    *  فضا، زمان، معماری

    *  فصلنامه معماری ایران   مـ ا  5 و 73

    *  مجله آبادی     شماره های 1 و37

    *  مجموعه آثار معماری  ( فرانک لوید رایت )

 

پروژه چیست ؟‌ مدیریت و کنترل پروژه به چه معناست ؟

پروژه چیست ؟‌ مدیریت و کنترل پروژه به چه معناست ؟

در زبانهای گوناگون و حتی در سازمانهای مختلف هر کشور در مورد واژه‌های برنامه ، طرح یا پروژه ، اختلافات لغوی ، معنایی و قانونی وجود دارد ؛ از این رو چهارچوب آنان روشن و آشکار نیست و گاه به جای یکدیگر نیز استفاده می‌شوند .

آرمانها و اهداف تعیین‌شده حکومت در سطح برنامه‌ریزی بلندمدت یا استراتژیک ، برنامه  (Plan)نامیده می‌شود که این برنامه‌ها دارای اهداف کیفی می‌باشند . مانند برنامه توسعه صنایع شیمیایی ، برنامه توسعه شبکه راه‌های کشوری ؛ دستیابی به این اهداف و آرمانها در یک فاصله زمانی بلندمدت که معمولا بین ده تا بیست‌وپنج سال است ، امکانپذیر می‌باشد .

پس از اینکه برنامه‌ها در سطح برنامه‌ریزی بلندمدت مشخص گردیدند ، هر برنامه در سطح برنامه‌ریزی میان‌مدت یا تاکتیکی توسط مدیریت طراز اول یا سیستم اجرایی کشور به مجموعه‌ای از طرحها (Program) یا برنامه‌های اجرایی تفکیک می‌شود که شامل مجموعه‌ای از تصمیمات مقطعی یا اجرایی هستند که ظرف پنج تا ده سال آینده باید اجرا و به نتایج موردنظر برسند .

هر طرح در سطح برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت یا اجرایی توسط واحدهای ستادی یا سطوح مدیریت میانی نظام اجرایی کشور به مجموعه کارها و عملیاتی که آن را پروژه (Project) می‌نامند ، تبدیل و تقسیم می‌شود .

بر این اساس پروژه را اینگونه تعریف می‌نماییم :

یک پروژه مجموعه‌ای از فعالیتهاست که برای دستیابی به منظور یا هدف خاصی انجام می‌گیرد . پروژه‌ها شامل فعالیتهایی هستند که باید در تاریخهای معین ، با هزینه‌هایی معین و کیفیت تعیین‌شده‌ای به انجام رسند ؛ لازمه موفقیت هر پروژه ، دستیابی توام به هر سه عامل زمان ، هزینه و کیفیت معین است و خارج شدن هر یک از سه عامل مذکور از حدود تعیین شده ، می‌تواند به انجام پروژه‌ای ناموفق و غیراقتصادی منجر شود .

تعریف مدیریت پروژه:

مدیریت‌پروژه برنامه‌ریزی و هدایت پروژه در چهارچوب زمان ، هزینه و کیفیت مشخص به‌سوی ایجاد نتایج مشخص‌ آن است . مدیریت‌پروژه فعالیت‌های برنامه‌ریزی ، سازماندهی ، نظارت بر اجرا و هدایت اجرا را در بر می‌گیرد و سعی ‌دارد تا با استفاده‌ درست از منابع ، نتایج مشخص و موردانتظار را با هزینه‌ توافق‌شده‌ قبلی در موعد درست خود تحویل ‌دهد . به بیان دیگر :

مدیریت پروژه بکارگیری دانش ، مهارتها ، ابزار و تکنیکهای لازم در اداره جریان اجرای فعالیتها ، به منظور رفع نیازها و انتظارات متولیان از اجرای پروژه است . مدیریت پروژه در اجرای این مهم از دو بازوی قدرتمند برنامه‌ریزی و کنترل پروژه بهره می‌گیرد .

تعریف برنامه‌ریزی:

فرآیند برنامه‌ریزی ، تعیین توالی و توازی فعالیتهای لازم برای اجرای یک پروژه با در نظر گرفتن زمان مورد نیاز برای اجرای هر فعالیت و کیفیت تعیین شده برای آن فعالیت است .
تعریف کنترل پروژه:

کنترل پروژه فرایندی است در جهت حفظ مسیر پروژه برای دستیابی به یک تعادل اقتصادی موجه بین سه عامل هزینه ، زمان و کیفیت در حین اجرای پروژه ، که از ابزار و تکنیک‌های خاص خود در انجام این مهم کمک می‌گیرد . در واقع کنترل ، اجرای دقیق و کامل برنامه تدوین‌شده برای پروژه است ، بگونه‌ای که هنگام خروج از برنامه بتوان با تشخیص علل و طرح اقتصادی‌ترین فعالیتها ، پروژه را به نزدیک‌ترین حالت ممکن در مسیر اولیه و اصلی خود بازگرداند . کنترل پروژه در این راه از سه عامل زیر بهره میگیرد :

1- تعیین وضعیت واقعی پروژه .

2- مقایسه وضعیت واقعی با برنامه .

3- در نظر گرفت اقدام اصلاحی .

در گام آتی از تاریخچه مدیریت پروژه خواهیم گفت ...

گام هفتاد و ششم

تاریخچه مدیریت پروژه به چه زمانی باز می‌گردد ؟

تاریخچه مدیریت پروژه در جهان را معمولا به مدیریت پروژه‌های عظیمی همچون ساخت اهرام مصر ، دیوار چین و یا بنا نهادن تخت جمشید به دستور داریوش مربوط می‏دانند ؛
هریک از این پروژه‌ها از جمله پروژه‌های بزرگ و پیچیده تاریخ بشریتند که با کیفیت استاندارد بالا و بکارگیری نیروی عظیم انسانی ساخته شده‏اند .

یک مدیر پروژه وقتی به شهر اسرارآمیز هخامنشیان سری می‏زند و در هر گوشه‏ای از آن به نقوش هنرمندانه برجسته باستانی برخورد می‌کند بدون شک دچار حیرت می‏گردد که چگونه چنین پروژه عظیمی قریب دو هزار و پانصد سال پیش با چنین کیفیت منحصر به‏ فردی ساخته شده که علی‌رغم ویرانی و به آتش کشیده شدن پیاپی توسط اسکندر و تسخیر کنندگان پس از او همچنان به عنوان نماد حیرت‌انگیز پروژه ایرانی از آن یاد می‏شود . هرچند به دستور کوروش ، مهندسان و سازندگان پاسارگاد موظف بودند شرح کار خود و همچنین برنامه کاری روز بعد خود را در لوحه‌هایی که به نام کارنامک مشهور بود ‏, بنگارند اما امروزه جز با تکیه بر حدسیات نمی‌توان اظهارنظر قاطعی پیرامون نحوه دقیق مدیریت پروژه‌های عظیم عهد باستان ابراز داشت ، چرا که متاسفانه تاکنون هیچ مدرک و نشانه‌ای دال بر چگونگی بکار بستن روشها و تکنیکهای مدیریت پروژه در این طرحها یافت نشده است .

اما تاریخچه مدیریت پروژه در دنیای جدید به سالهای ابتدایی دهه 1900 میلادی باز می‏گردد ؛ جایی که هنری گانت با توسعه نمودار میله‏ای ابداعی خود آغازگر حرکت پرشتاب بعدی طی سالهای دهه 1950 و 1960 میلادی در پروژه‌های نظامی و هوافضای آمریکا و سپس انگلستان گردید . هرچند نام پرآوازه هنری گانت به عنوان پدر تکنیک‏های برنامه‌ریزی و کنترل پروژه در تاریخ ثبت گردیده است لیکن سالهای دهه 1950 و 1960 به عنوان سالهای آغازین رشد و توسعه مدیریت پروژه در دنیای معاصر شناخته می‌شود . این سالها سرآغاز تکوین و توسعه بسیاری از روشها و دانشهای مربوط با مدیریتهای نه‌گانه پروژه است که سالها بعد توسط نرم‌افزارهای مختلف عملیاتی و در پروژه‌ها بکار گرفته شدند .

تغییرات سریع تکنولوژیک ، بازارهای شدید رقابتی و رایزنی فشرده و قدرتمندانه شرکتها ، همه‌وهمه سازمانها و بنگاههای متولی پروژه را تشویق به تغییر سیستم مدیریتی خود نمود . در هنگامه نبرد انتخاب بین غرق شدن یا شنا کردن و یا تطبیق و سازگاری یا مرگ و نابودی ، مدیریت پروژه و پروژه‌مداری درمدیریت تنها انتخاب و راه نجات فراروی پیمانکاران و سازمانها بود . حال به تارنمای مدیریت پروژه در دنیای معاصر تا شکل‌گیری استاندارد جهانی مدیریت پروژه که سبب قوام یافتن دانش مدیریت پروژه گردید ، می‌پردازیم :

گانت چارت در اوائل دهه 1900 میلادی :

تاریخچه تکوین بارچارت به دوران جنگ جهانی اول میرسد ؛ جائیکه یک آمریکایی به نام هنری گانت برای نخستین بار  بارچارت را برای برنامه‌ریزی و کنترل پروژه‌های موسسه کشتی‌سازی‌اش بکار برد . به پاسداشت این اقدام نام گانت قبل از عنوان بارچارت تداعی کننده این اقدام ارزشمند است . کتاب مرجع مهندسان صنایع اشاره می‌دارد که هنری گانت به کمک ابزار ابداعی خود در خلال جنگ جهانی اول توانست زمان ساخت کشتیهای ترابری خود را به میزان چشم‌گیری کوتاه نماید . امروزه گانت چارت بدلیل ساده و قابل فهم بودن آن , به عنوان روشی جالب و پرطرفدار به شکل وسیعی در دنیا جهت مدیریت زمان پروژه‌ها به کار برده می‌شود . یافته‌های یک پژوهش در میان کاربران نرم افزار برنامه‌ریزی و کنترل پروژه Micro Soft Project نشان داد که هشتاد درصد مدیران پروژه‌ها در دنیا ترجیح می‌دهند‏ برای برنامه‌ریزی و کنترل پروژه‌هایشان از گانت چارت استفاده نمایند .

مدیریت پروژه در دهه 1950 و 1960 میلادی :

تقریبا غالب تکنیک‏ها و روشهای مدیریت پروژه که ما امروزه از آنها استفاده می‏کنیم‏ توسط وزارت دفاع ‏, صنایع نظامی و سازمان هوافضای ایالات متحده در خلال سالهای دهه 1950 و 1960 میلادی ابداع و توسعه یافته‏اند که روشهایی همچون روش Pert , ارزش بدست آمده , مهندسی ارزش و ساختار شکست کار از آن جمله‏اند . صنعت ساختمان نیز در تکوین و توسعه روشهایی همچون روش مسیر بحرانی , روش نمودار پیش‏نیازی , استفاده از نمودار شبکه‏ای و تسطیح منابع یاری رسانده است . در جریان این تحولات , پروژه‌های بسیار بزرگی همچون پروژه فضایی آپولو و یا ساخت نیروگاههای اتمی در این دوران اجرایی گردیدند .

یکی از نخستین کاربردهای علمی و مدرن مدیریت پروژه در ساخت اولین زیردریایی هسته‌ای در دهه 1950 در آمریکا صورت گرفت ؛ دریاسالاری به نام ) ( Adm. Hyman Rickover مدیر پروژه این طرح ، برای اولین بار جهت هماهنگ کردن صدها پیمانکار ، هزاران منبع و اطمینان از اجرای به موقع پروژه ، روشی جدید که امروزه با نام Pert شناخته می‌شود ، ابداع نمود . هرچند بدون وجود کامپیوتر عملیات دستی محاسبه مسیربحرانی بسیار دشوار بود اما کمک بسیار زیاد این روش و اجرای موفقیت‌آمیز پروژه مذکور موجب شد تا همگان به اهمیت علم جدید پی برند . سالیان پس از آن ، این تکنیک در پروژه‌های ساخت فضاپیماها و دیگر پروژه‌های نظامی و غیر آن ، بارها و بارها استفاده شد .

پیشرفت مهم دیگر بدست آمده در این سالها , تعریف و تکوین مفهوم مسئولیت واحد برای پروژه‌های چندبخشی بود ؛ این مفهوم هنگامی به کار می‏رود که یک فرد در پروژه مسئولیت کاری را در پروژه از ابتدا تا تکمیل پروژه برعهده می‏گیرد . عملی ساختن این مفهوم , تیم پروژه را در به اشتراک نهادن منابع و یاری رساندن به یکدیگر در ماتریس ساختار سازمانی پروژه کمک می‌کند .

1960 :

پژوهشهای عملی Nasa پیرامون مفهوم ماتریس ساختار سازمانی پروژه‌ها .

1962 :

Nasa سیستم Pert را معرفی نمود . در این تکنیک تاکید ویژه‏ای بر مفاهیم ساختار شکست کار و کنترل هزینه شده بود .

1963 :

معرفی مفهوم ارزش بدست آمده در پروژه‌ها توسط نیروی هوایی آمریکا .

1963 :

مفهوم چرخه حیات پروژه توسط نیروی هوایی ایالات متحده تکوین یافت .

1963 :

برای اولین بار در پروژه پولاریس در انگلستان , رسما در قرارداد از پیمانکاران خواسته شد تا سیستم مدیریت پروژه را در مدیریت فعالیتهایشان به کار گیرند .

1964 :

برای نخستین بار سیستم مدیریت پیکربندی پروژه توسط Nasa به عنوان مجموعه رویه‌های اداری برای تعریف , مستندسازی و خصوصا کنترل فیزیکی سیستم یک پروژه و همچنین بازنگری و مستندسازی تغییرات پیشنهادی در این سیستم طراحی گردید .

1965 :

وزارت دفاع و Nasa در امریکا , سیستم قراردادهای خود را از قراردادهای هزینه به‌علاوه درصدی از سود , به سیستم قراردادهای هزینه به‌علاوه جایزه یا قراردادهای قیمت ثابت تغییر دادند .

1965 :

در اواسط دهه 1960 میلادی دنیا شاهد رشد شگرف استفاده از تکنیک‏های مدیریت پروژه نوین در صنعت ساختمان بود .

1965 :

شکست پروژه ساخت بمب‏افکن TSR-2 , عملا مشکلات و دردسرهای همزمانی تولید و توسعه ، پیش از تکمیل طراحی در پروژه‌ها را به اثبات رسانید . فقدان مدیریت صحیح بر افزایش دستور کار پروژه , هزینه‏ها و تاخیر‏های پروژه را بسیار بالا برد و در نهایت موجب شکست پروژه گردید .

1966 :

یافته‌های یک پژوهش منتشره در این سال نشان داد که اغلب ، زمان کافی برای مراحل تعریف و آماده‌سازی پروژه در چرخه حیات پروژه‌ها در نظر گرفته نشده و دقیقا به همین دلیل مغایرتهای فراوانی در کنترل استاندارد زمان و هزینه پروژه‏ها و همچنین کنترل ناکافی تغییرات طراحی بوجود می‏آید .

1969 :

موسسه بین‏المللی مدیریت پروژه به عنوان اولین موسسه رسمی مدیران پروژه تاسیس گردید . یکی از مهمترین دستاوردهای تاسیس این موسسه , تدوین استاندارد جهانی دانش مدیریت پروژه بوده است ؛ ازین پس بود که دگرگونیها و پیشرفتهای حوزه مدیریت پروژه ، صورتی منسجم و مدون به خود گرفت .

در گام آتی از کارکردهای مدیریت پروژه خواهیم گفت ...

گام هفتاد و هفتم

کارکرد مدیریت پروژه در چیست ؟

همان‌گونه که در گامهای پیشین بیان‌ کردیم ،‌ مدیریت‌پروژه مجموعه ابزارهایی برای برنامه‌ریزی و هدایت پروژه به سوی اهداف موردنظر است ؛ این اهداف بر پایه‌ رضایت‌مندی مشتری و توجه به سه ‌عامل زمان ، کیفیت و هزینه استوارند .

در نگاه اول ممکن ‌است ابزارها و روش‌های مورد استفاده در مدیریت پروژه زاید ،‌ زمان‌بر و هزینه‌زا باشند ،‌ اما باید توجه ‌داشت که مدیریت‌ پروژه تنها راهی است که می‌تواند شما را از انجام به‌موقع پروژه مطمئن‌ سازد . مدیریت ‌پروژه راهیست برای استفاده‌ مناسب از انسان ، ماشین و پول در راستای اجرای درست و به‌هنگام یک کار نو ،‌ کاری که باید در همان اولین اجرا درست انجام‌ شود .

مدیریت ‌پروژه یا مدیریت بر مبنای پروژه ، روش کارایی در مدیریت ، برای برخورد با کارهای نو و ایجاد توازن در توجه به محدوده‌ پروژه ، هزینه و کیفیت در قالب زمان و در محیطی مملوء از ریسک است . هدف از آموزش مدیران پروژه توانمندسازی آنان در برابر مشکلات پروژه و آماده‌سازی آنها برای ورود به فضای جدید و ناشناخته پروژه است . فنون مدیریت ‌پروژه سوالات زیر را پاسخ‌ می‌گویند :

• Ø     چگونه می‌توان کارهای لازم برای اتمام موفقیت‌آمیز پروژه را تعریف ‌کرد ؟
• Ø     مدت ‌زمان اجرای پروژه چقدر خواهد بود و چه هزینه‌ای در بر خواهد داشت ؟
• Ø     چگونه می‌توان گروه مناسب ‌کاری برای اجرای پروژه ایجاد نمود ؟
• Ø     چه مقدار کار و وظایف را بر عهده‌ یک‌ نفر می‌توان‌ گذاشت و چگونه می‌توان از اجرای آن اطمینان‌ یافت ؟
• Ø     چگونه می‌توان انگیزه‌ کاری را در بین افراد یک‌ گروه زنده ‌نگه‌ داشت ؟
• Ø     چگونه باید با افزایش‌ هزینه‌ها برخورد کرد ؟
• Ø     آیا بودجه و هزینه تحت‌ کنترل است ؟
• Ø     در چه ‌مواقعی و کجا ، پروژه در معرض شکست قرار می‌گیرد ؟
• Ø     برای اطمینان از انجام به‌موقع کارها چه‌ باید نمود ؟
• Ø     آیا می‌توان تشخیص‌ داد که پروژه واقعا بر روی برنامه حرکت ‌می‌کند یا خیر ؟

در گام آتی از استانداردهای مدیریت پروژه خواهیم گفت ...

رسالت ما این است که همواره به بهبود بیاندیشیم :

---

گام هفتاد و هشتم

استانداردهای مدیریت پروژه کدامند ؟

با گسترش حوزه‌ تجاری شرکت‌ها و جهانی‌شدن پروژه‌ها ، امروزه استفاده از استانداردها برای همزبانی افراد درگیر در پروژه و اطمینان از اجرای درست کار ضروری است . استانداردها ، علاوه ‌بر تبیین کار و تعیین چگونگی اجرای ‌صحیح عملیات ، به ‌عنوان مرجعی برای افراد گروه پروژه در اختلافات مطرح ‌است . قوت استانداردها در جامع ‌بودن آنها ، سادگی ، مقبولیت عام استفاده‌کنندگان و تضمینش برای اجرای درست کار است . با توجه به جهانی‌ شدن شرکت‌های ساخت و تولید و گسترش بازارهای کار ، مدیران پروژه بهتر است با استانداردهای مدیریت‌پروژه آشنا شوند ؛ بهره‌گیری از آنها می‌تواند آنها را در اجرای برنامه‌های پروژه یاری ‌‌نماید .

موسسات و کشورهای گوناگونی اقدام به تدوین استانداردهای مخصوص خود در زمینه‌ مدیریت‌پروژه کرده‌اند ؛ اما در این ‌میان چهار استاندارد دارای اهمیت و مقبولیت بیشتری هستند :

1- PMBOK (Project Management Body Of Knowledge) :

این همان نام آشنا و معروف است که در انجمن مدیریت ‌پروژه‌ آمریکا (PMI) تدوین‌شده و استفاده از آن بسیار متداول است . پس ‌از تدوین PMBOK ، موسسه‌ ملی استاندارد آمریکا نیز آن ‌را تایید و به‌ عنوان استاندارد ملی آمریکا در زمینه‌ مدیریت‌ پروژه ثبت ‌کرده ‌است . در این استاندارد دانش مدیریت پروژه در نه ‌بخش بیان ‌شده ‌است . در این میان تفاوت‌های اندکی بین دونسخه‌ی موسسه‌ی PMI و موسسه‌ی استاندارد وجوددارد ؛ PMBOK‌ نگاهی نظری و ANSI 99-001-2000 نگاهی اجرایی‌تر دارد . PMBOK‌ همانند سایر استانداردها ، هرساله توسط هیات منتخبی از PMI‌ بازبینی ‌می‌شود و در صورت نیاز به تغییر ، ویرایش جدیدی از آن به ‌اطلاع اعضاء PMI می‌رسد .

2- APM (Association For Project Management) :

این استاندارد توسط مرکز مطالعات مدیریت پروژه انگلستان (UMIST) و زیر نظر پروفسور موریس تهیه و تدوین شده است . این استاندارد شامل هفت قسمت است که در این هفت قسمت چهل مفهوم کلیدی در زمینه مدیریت پروژه تشریح شده اند .

3-  (British Standard) BS6079 :

این استاندارد توسط شرکت British Standard تهیه و تدوین شده است . این استاندارد موردقبول دولت و صنعت انگلستان می‌باشد ؛ در این استاندارد مدیریت پروژه به چهار قسمت تقسیم شده است .

4- JPMF  Management Forum) (japanese Project :

این استاندارد توسط انجمن پیشرفت مهندسی ژاپن (ENAA) تهیه شده است . دیدگاه این استاندارد بر خلاف استانداردهای فوق بر این اساس است که چگونه مدیریت پروژه می‌تواند محرک خلاقیت و ایجاد ارزش تجاری گردد ؟ این استاندارد نیز مدیریت پروژه را به چهار قسمت تقسیم کرده است .

استانداردهای دیگری نیز چون استاندارد ISO 1006 تدوین‌شده‌اند که نه‌ عمومیت استانداردهای بالا را دارند و نه مقبولیت عام آنها را . در انتخاب استاندارد موردنظر لازم است نوع پروژه ، محیط اجرا و نظر مشتریان و حامیان پروژه را درنظر گرفت و با مدیرانی که پیش ‌از این پروژه‌ای مشابه را مدیریت ‌کرده‌اند ، مشورت‌ نمود .

در گام آتی حوزه‌های دانش مدیریت پروژه را بیان خواهیم نمود ...

گام هفتاد و نهم

حوزه‌های دانش مدیریت پروژه کدامند ؟

براساس استاندارد PMBOK ، مدیریت نه‌گانه حاکم بر پروژه‌ها عبارتند از :

1- مدیریت یکپارچگی پروژه : توصیف کننده فرایندهای موردنیاز جهت حصول اطمینان از هماهنگی مناسب عناصر مختلف پروژه و شامل آغاز پروژه ، اجرای برنامه و اختتام پروژه می‌باشد .

2- مدیریت محدوده پروژه : توصیف‌گر فرایندهای لازم برای حصول اطمینان از این امر که پروژه در برگیرنده تمامی فعالیتهای موردنیاز بوده و کار اضافی در آن انجام نمی‌شود ، می‌باشد و شامل تصور توسعه پروژه ،محدوده توسعه وکنترل ، تعریف فعالیتها و کنترل آن می‌گردد .

3- مدیریت زمان پروژه : توصیف‌گر فرایندهای لازم برای حصول اطمینان از خاتمه به‌موقع پروژه می‌باشد و شامل تعریف ارتباط فعالیتها ، برآورد مدت زمان فعالیتها ، تهیه برنامه زمانی و کنترل زمانبندی آنهاست.

4- مدیریت هزینه پروژه‌ها : توصیف‌گر فرایندهای لازم برای حصول اطمینان از اینکه پروژه در چارچوب بودجه مصوب به اتمام خواهد رسید ، می‌باشد و شامل برآورد هزینه ، بودجه‌بندی و کنترل هزینه می‌گردد .

5- مدیریت کیفیت پروژه:  توصیف‌گر فرایندهای لازم برای حصول اطمینان از تامین ضرورتهای موثر در اجرای پروژه بوده و شامل برنامه‌ریزی ، تضمین و کنترل کیفیت می‌باشد .

6- مدیریت تدارکات پروژه : توصیف‌گر فرایندهای موردنیاز برای فراهم کردن کالا و خدمات  لازم‌الوجود در پروژه می‌باشد و شامل برنامه‌ریزی و کنترل تدارکات ، مدیریت مدارک تجهیزات ، برنامه‌ریزی تقاضا و درخواست ، انتخاب منبع ، مدیریت و ارزیابی طرفهای قرارداد دست دوم(Subcontractors) آنهاست .

7- مدیریت منابع انسانی پروژه : توصیف‌گر فرایندی است که بهترین شکل بکارگیری افراد در پروژه را تضمین می‌نماید و شامل تعریف ساختار سازمانی نیروی انسانی پروژه ، شیوه‌های جذب نیرو ، روش تخصیص نیروها (در ساختار ماتریسی) ، تشکیل ، سازماندهی و توسعه تیم پروژه می‌باشد .

8- مدیریت ارتباطات پروژه : توصیف‌گر فرایندهای لازم برای حصول اطمینان از تولید ، جمع‌آوری ، انتشار و توزیع مناسب و به‌موقع اطلاعات پروژه بوده و شامل برنامه‌ریزی ارتباطات ، مدیریت اطلاعات ، کنترل اطلاعات ، گزارش کارایی و اختتام رسمی پروژه می‌باشد .

9- مدیریت ریسک پروژه : توصیف‌گر فرایندی است که با تعیین و تجزیه‌وتحلیل واکنش مناسب در مقابل درجه ریسک پروژه سروکار دارد و شامل تعریف ریسک در پروژه ، برآورد ریسک ، کمی(مقداری) کردن ریسک ، اتخاذ واکنش در برابر ریسک و کنترل واکنش در قبال ریسک و پاسخگویی در قبال ریسک می‌باشد .

در گام آتی با قوانین طلایی مدیریت پروژه همراه خواهیم شد ...

گام هشتادم

قوانین طلایی مدیریت پروژه کدامند ؟

این قوانین طلایی برمبنای تجربه‌ سالیان مدیران مختلف پروژه‌های بزرگ و کوچک ، تهیه ‌شده و صیقل‌ خورده ‌است ؛ اصول مدیریت ‌پروژه بر مبنای همین دوازده ‌قانون بنا نهاده‌ شده‌اند . توجه به این قوانین ، از مرحله‌ آغازین پروژه تا انتهای آن ، نتایج بهتری را به بار خواهد نشاند .

قانون اول : باید به اجماعی بر روی اهداف و نتایج پروژه برسی !

اگر ندانید که قرار است چه‌ چیز را به ‌اتمام برسانید ، اگر ندانید چه‌ چیزی باید تحویل‌ شود ، بعید است که خروجی ارزشمندی ارائه ‌دهید . پروژه‌ای که نتایج آن شفاف نیست محکوم به شکست است . اولین قدم در راه موفقیت پروژه ، تعریف و تعیین دقیق اهداف پروژه ‌است ؛ اهدافی که همه‌ افراد مهم‌ درگیر در پروژه روی آن اتفاق‌نظر داشته‌ باشند . این تنها کافی ‌نیست که شما بدانید چه ‌کاری می‌خواهید انجام ‌دهید ؛ افراد کلیدی ، حامیان پروژه و اعضای پروژه نیز باید به آنچه می‌خواهند انجام دهند ، معتقد باشند و آن ‌را پذیرفته‌ باشند .

قانون دوم : باید بهترین تیم ‌پروژه‌ای را که می‌توانی ، بسازی !

گروهی از افراد ماهر ، شایسته و خوب سازماندهی‌شده ، لازمه‌ موفقیت پروژه است . تشکیل تیم‌ خوب پروژه با انتخاب افرادی توسط مدیر پروژه آغاز می‌شود ؛ در انتخاب افراد ، به ‌خصوص در مورد پروژه‌های بدیع باید به هوش و قدرت و سرعت یادگیری آنان بیش ‌از تجربه بها داد . افراد باید توان کار کردن در تیم را داشته ‌باشند و به جایگاهی مناسب در تیم دست ‌یابند . آنان باید حین ‌کار تنها متوجه کار باشند و نه درگیریهای شخصی . گاهی لازم ‌است افراد برای انجام درست کارشان آموزش‌ ببینند . افراد باید بتوانند درطول مدت‌ زمان اجرای ‌پروژه ‌با علاقه کار را دنبال ‌کنند ؛ از این‌روست که مدیر پروژه باید راهکارهای لازم برای افزایش انگیزه‌ اعضای تیم پروژه‌اش را بداند .

قانون سوم : برنامه‌ای فراگیر و مناسب رشد و ترقی تهیه و آن ‌را بروز نگاه ‌دار !

یک برنامه‌ کامل مرکز موفقیت پروژه است . این سند ، محل ارتباط و فرماندهی کل نیروها ، منابع و زمان‌های پروژه است . بدون برنامه نمی‌توان یک تیم را برای دستیابی به اهداف راهبری ‌کرد . بی‌شک ساخت یک برنامه به‌ تنهایی کافی نیست ، چرا که مدیر نمی‌تواند آینده را پیش‌بینی ‌کند ، از این‌روست که برنامه‌ پروژه ، ممکن است بارها و بارها تغییر یابد . دلایل این تغییرات ، کشف حقایق جدید نسبت به واقعیات پروژه ، به‌ مرور زمان و تغییر ذهن و نیازهای افراد مهم ‌درگیر است . گاهی تغییر محدوده‌ پروژه یا تغییرطرح نیز سبب نیاز به این اصلاحات می‌شوند .

قانون چهارم : میزان منابع موردنیاز ، انسان و تجهیرات را محاسبه‌ کن !

بدون نفرات ، تجهیزات ، ابزار و سرمایه‌ کافی ، هیچ‌ راهی برای انجام تعهدات در موعد مقرر وجود ندارد . مدیر باید توانایی تامین منابع ‌انسانی موردنیاز پروژه‌ خود را داشته ‌باشد ، در غیر این ‌صورت باید اثرات ناشی از کمبود منابع را بررسی ‌کرده، آنها را به ‌اطلاع افراد کلیدی پروژه برساند . تامین منابع ‌کافی برای یک پروژه ، یکی از سخت‌ترین وظایف مدیران‌ پروژه‌ها در ایران است .

قانون پنجم : زمان‌بندی واقع‌بینانه‌ای تهیه‌ کن !

بدون زمان‌بندی مناسب ، قبل ‌از آنکه کاری انجام ‌شده ‌باشد ، به موعد تحویل می‌رسید ! مدیر می‌تواند با صرف هزینه‌ بیشتر ، منابع ، انسان و ابزار بیشتری تامین ‌کند ؛ اما زمان را نمی‌تواند به ‌هیچ ‌شکلی تهیه ‌کند ! تقریبا اغلب مدیران ناموفق پروژه ، اعتبار خود را به‌ دلیل رعایت ‌نکردن زمان و تحویل ندادن به‌ موقع نتایج از دست ‌داده‌اند .

قانون ششم : سعی‌ نکن بیش از آنچه قرار است انجام‌ شود ، انجام ‌دهی !

البته این به‌ معنای آن نیست که مدیر کمتر از آنچه انتظار می‌رود ، تحویل‌ دهد ؛ بلکه باید دقیقا چهارچوب‌های محدوده‌ پروژه را در زمان ، کیفیت وهزینه رعایت‌ کند . مدیر در ابتدا به تعریف‌ دقیق محدوده‌ پروژه پرداخته و آن ‌را به تایید افراد کلیدی می‌رساند . پیش‌ از آغاز هر پروژه‌ای ، اهداف و نتایج پایانی باید به تایید همگان برسد ؛ کلیه‌ افراد درگیر در پروژه باید نسبت به آنچه انجام‌ می‌دهند اطلاعات کافی داشته ‌باشند تا بتوانند به ‌درستی وظایفشان را به‌ انجام رسانند . طراحی شیوه و روشی برای گردش مناسب اطلاعات در پروژه بین کلیه‌ افراد درگیر ، یکی ‌از وظایف مهم مدیر پروژه است .

قانون هفتم : نقش افراد را به‌خاطر بسپار !

برخی مدیران ‌پروژه در طول اجرای پروژه فراموش ‌می‌کنند که اساسا پروژه برای مردم انجام ‌می‌شود و نتایج آن قرار است در خدمت مردم باشد . موفقیت پروژه بستگی به نظر مردم دارد ؛ برای آنکه مدیر پروژه‌ موفقی باشید باید خود را مطابق نظر مردم و با اولویتهای آنان هماهنگ سازید . فراموش ‌نکنید که مردم پروژه را مدیریت ‌می‌کنند ، آنها قسمت ‌اعظم کار را انجام می‌دهند و مردم هستند که از نتایج پایانی خوشحال یا ناراحت می‌شوند .‌

اغلب پروژه‌ها برای مردم ، چه ‌آنها که مستقیما در تیم ‌ساخت پروژه درگیرند چه سایرین ، فشارهای عصبی ایجادمی‌کند ؛ چرا که گروهی از کارهای نو است که تاثیر نتایج آن بر زندگیشان هنوز مشخص‌ نیست . بد نیست بدانید اگر نتایج پایانی پروژه به‌ ضرر مردم باشد ‌اغلب با شکست مواجه ‌می‌شود !

قانون هشتم : حمایت مداوم مدیریت ‌سازمان و افراد کلیدی را به ‌دست ‌آور !

لازم ‌است مدیر پیش ‌از آغاز کار حمایت افراد مهم‌ درگیر پروژه را به‌ دست ‌آورد . مهارت کلامی و قدرت چانه‌زنی بالا اینجاست که خودنمایی می‌کند . این ‌قانون مشابه قانون اول ،‌ اما فراتر از آن است ؛ مدیر در اینجا نه‌ تنها نظر مثبت ایشان را جلب‌می‌کند که آنها را راضی‌ می‌کند گاهی از نفوذ یا قدرت خود برای پیشبرد کارهای پروژه استفاده‌ نمایند .

قانون نهم : منتظر و مترصد تغییرات باش !

این قانون درکنار قانون سوم معنا دارد . پروژه همواره درمعرض تغییرات گوناگون است ؛‌ تغییرات محیطی ، تغییر نیازها ،‌ تغییر روش و انبوه تغییرات دیگری که ممکن‌ است برای پروژه رخ ‌دهد . مدیر نباید منتظر تغییرات بماند و پس ‌از رخ‌دادن نسبت به ‌آنها واکنش نشان‌دهد ؛ بهتر است مدیران بیاموزند که نسبت به تغییرات پیش‌دستی ‌کنند ؛ مدیران‌ موفق خود عامل ایجاد تغییرند .

تغییر یک اصل در دنیای پرشتاب امروز است . مقابله با تغییرات و اقدامات مناسب در قبال آنان هنر مدیر و برنامه‌ریزان پروژه را مشخص ‌می‌نماید . چگونگی عمل آنها در قبال تغییرات و انعطاف‌پذیری برنامه ، پروژه را به‌سوی موفقیت یا شکست راهبری ‌می‌کند . به ‌یاد داشته ‌باشید که جهت‌دهی تغییر ، مطابق امکانات تیم ‌پروژه می‌تواند نجات‌دهنده‌ مدیر و پروژه‌اش باشد ؛ اگر منتظر تغییر بمانید و آنگاه عکس‌العمل نشان دهید ،‌ زمان زیادی را از دست ‌خواهید داد . چشمان خود را برای مشاهده‌ تغییرات بیش ‌از پیش باز بگذارید !

قانون دهم : افراد را ازآنچه تاکنون انجام‌ داده‌ای مطلع‌ کن !

مدیر باید کلیه‌ افراد مهم‌ درگیر در پروژه را از پیشرفت ، مشکلات و تغییرات پروژه آگاه‌ سازد . او باید از این قانون ساده پیروی ‌کند : آگاه‌سازی افراد از همه‌ چیز ! مهم‌ترین قانون در دنیای کار ،‌ راست‌گویی و صداقت است . بهتر است در مواجه با مشکلات حقیقت را با افراد کلیدی در میان گذارید و از آنان در حل‌ مشکلات راهنمایی و حمایت بخواهید .

قانون یازدهم : مبدع کارهای نو و روشهای نو باش !

پروژه یعنی کار نو ! ازآنجا که تقریبا تمام پروژه‌ها در نتایج ، تیم ‌پروژه ، اهداف ، انتظارات و زمان متفاوتند باید مترصد استفاده از روشهای نو ، ابزار نو ،‌ نرم‌افزارهای جدید ، افراد و متخصصین ‌جدید بود . روشهایی که در گذشته موجب رشد و پیشرفت شده‌اند ممکن است نتوانند راه‌گشای مشکلات حال شما باشند .

قانون دوازدهم : رهبر پروژه باش .

راهبری پروژه ، کار سختی است . رهبری افراد درمیان مسیری نو و ناآشنا به‌سوی اهداف نو بسیار مشکل است . رهبری هنری است که به ‌شکل ذاتی در برخی وجود دارد ؛ تنها مطالعه‌ کتب مدیریت کافی نیست . مدیریت تنها خواندن گزارش‌های نظارتی ، تایید یا رد پیشنهادات یا صدور فرمانهای لازم در قبال تغییرات ، نیست ؛ مدیریت ، فراتر از اینها ، در همراه بودن با تیم ‌پروژه و ایجاد انگیزه در آنها نهفته است .

مدیر باید بتواند افراد مختلف با سلیقه و افکار مختلف را ،‌ برای دستیابی به یک هدف واحد گردهم آورد و تا پایان پروژه در کنار یکدیگر نگاه ‌دارد ؛ شاید تشکیل تیم آسان باشد ،‌ اما مهم نگاهداری تیم تا پایان پروژه است .

درنگاه ‌اول عمل به این قوانین مشکل به ‌نظر می‌رسد ، اما موفقیت یا شکست پروژه در عمل به این موارد نهفته است . اساس دانش مدیریت پروژه بر مبنای همین دوازده‌ قانون ‌طلایی ، پی‌ریزی ‌شده ‌است .  توجه به این قوانین نشان ‌می‌دهد که مدیریت پروژه ، همان مدیریت است که این‌بار بر مبنای پروژه ظهور کرده ‌است . در نهایت کلیه‌ تکنیک‌های مدیریت ، از یک ‌سری اصول پیروی ‌می‌کنند و با شناخت آنها و اضافه کردن ویژگی‌های خاص پروژه‌هاست که می‌توان پروژه را به‌ خوبی مدیریت ‌نمود .

در گام آتی از توانمندیهای مدیر پروژه خواهیم گفت ...

گام هشتاد و یکم

یک مدیر پروژه باید دارای چه توانمندیهایی باشد ؟

دامنه‌ عملیاتی پروژه‌ها و اعمال مدیریت بر آنها ، بازه‌ای وسیع‌تر از محدوده‌ خود پروژه را دربردارد . سازمان اجرای پروژه معمولا به ‌عنوان بخشی از سازمان‌ها ، شرکت‌ها و موسسات دولتی و خصوصی مطرح ‌است . ساختار سازمان ‌اجرایی پروژها ، اغلب متاثر از اقتضا و محدودیت‌های استفاده از منابع ‌کاری در آنها هستند . در هرشکلی از سازمان ‌اجرایی پروژه ، این مدیر پروژه است که به ‌عنوان مسئول آن و تحویل‌دهنده‌ کار مطرح ‌است . در سازمانهای پروژه‌مدار ، مدیر پروژه کلیه‌ اختیارات و استقلال یک مدیر را دارا بوده ، کلیه‌ بخش‌ها را شخصا مدیریت‌ می‌کنند . این وضع در سازمانهای وظیفه‌ای که بر مبنای پروژه‌ها طراحی نشده‌اند متفاوت است و مدیر در آنها بیشتر یک هماهنگ‌کننده یا پیگیری‌کننده است .

مدیریت ‌عمومی دربرگیرنده‌ طیف ‌گسترده‌ای از جنبه‌های مختلف سرپرستی فعالیتهای مستمر است . مهارت‌های مدیریت‌ عمومی ، پایه و مبنای اصلی مهارت‌های مدیریت‌ پروژه هستند و آگاهی کامل از آنها اغلب برای مدیران‌ پروژه ضروریست . تواناییهای یک مدیر پروژه از دیدگاه PMBOK به‌شرح ذیل است :

1 - رهبری

رهبری (Leadership) و مدیریت  (Management)، از یکدیگر متمایزند ولی نیاز توامان به آنها در پروژه احساس ‌می‌شود . مدیریت توجه ‌خاص به سازگاری بین نتایج اصلی حاصله و انتظارات متولیان و مجریان است درحالیکه رهبری شامل موضوعات زیر است :

• Ø     تعیین اهداف ‌سازمانی : مشخص ‌نمودن اهداف و تبیین استراتژی دستیابی به آنها .
• Ø  همسوسازی متولیان و مجریان : ایجاد ارتباط و همسوسازی اهداف ‌فردی و ایجاد انگیزه‌ همکاری‌ مشترک بین دست‌اندرکاران برای حصول به اهداف سازمانی .
• Ø  ایجادانگیزش : کمک به متولیان و مجریان در ایجاد انگیزه در آنها برای غلبه ‌بر مشکلات محیطی ، قوانین اداری و سایر محدودیت‌های فردی .

انتظار می‌رود در پروژه‌ها ، به‌خصوص پروژه‌های بزرگ ، مدیر پروژه ، رهبر نیز باشد . این رهبری نه ‌تنها در امور پروژه ، که در همه‌ بخش‌های ارتباطی اعضای تیم ‌پروژه جریان‌ می‌یابد .

2- ارتباطات

موضوع‌اصلی ارتباط (Communicating) تبادل اطلاعات است . طراحی و پیاده‌سازی جریان درست داده‌های دقیق و پردازش مناسب آنها به‌ منظور دستیابی به اطلاعات درست ، از مهارتهای مهم مدیریت‌ عمومی است . انواع روش‌های ارتباطی در پروژه گسترده است و طیف وسیعی شامل ارتباطات شفاهی ، نوشتاری ، شنیداری و گفتاری ، رسمی و غیررسمی ، داخلی و خارجی ، عمودی و افقی را دربردارد .

مدیر پروژه باید روش ‌درست انتقال اطلاعات و چگونگی برقراری ارتباط در هر بخش را به‌ دقت طراحی کند تا از گردش مطلوب اطلاعات در سازمان پروژه‌اش اطمینان ‌یابد . داشتن اطلاعات درست ، دقیق و به‌هنگام ، از پیش‌شرط‌های لازم برای تصمیم‌سازی است . اهمیت این مساله در پروژه‌ها به‌حدی است که PMBOK ، فصل‌دهم خود را به مساله‌ ارتباطات در پروژه اختصاص داده ‌است .

3- مذاکره

مذاکره (Negotiation) مشاوره و رایزنی با دیگران برای کسب نتیجه و دستیابی به توافقی ‌مشخص است . بسیاری از توافقات با حضور طرفین یا نمایندگانشان و با گفتگو حاصل ‌می‌گردد . میانجی‌گری ، حکمیت و داوری ، برخی اشکال گوناگون مذاکره هستند . مذاکرات در پروژه‌ها، به‌دفعات و در زمان‌های مختلفی صورت‌ می‌پذیرد .

4- حل‌وفصل اختلافات

حل مشکلات پروژه (Problem Solving) ، تلفیق توام بیان ‌مسایل ‌روزمره و اخذ تصمیم است . حل ‌مشکلات نیاز به ریشه‌یابی آنها و یافتن علت‌ومعلول‌هاست . حل‌وفصل مشکلات ، شامل تجزیه و تحلیل مساله و تعیین راه‌حل‌های مناسب و سپس انتخاب یکی از آنان ، از فعالیتهای مهم مدیریت است . تصمیمات باید به‌موقع اتخاذ شوند و اجرای آنها به‌دقت پیگیری‌ شود .

5- تاثیر بر سازمان

توانایی ‌سازمان ، قابلیت انجام به‌موقع امور است . برای ایجاد این قابلیت باید هماهنگی مناسب بین اجزای سازمان برقرار گردد و تصمیمات اتخاذشده‌ مدیر به‌درستی توسط افراد اجراشود ؛ این‌جاست که مدیران نیاز به هنر اقتدار و علم سیاست دارند تا از طریق نفوذ بر افراد ، توانایی‌های سازمان در اجرای به‌موقع تصمیمات را افزایش ‌دهند .

در گام آتی مراحل برنامه‌ریزی و کنترل پروژه را بیان خواهیم نمود ...

رسالت ما این است که همواره به بهبود بیاندیشیم :

---

گام هشتاد و دوم

مراحل انجام برنامه‌ریزی و کنترل پروژه کدامند ؟

مراحل برنامه ریزی و کنترل پروژه را می تون به شرح زیر تقسیم بندی نمود:

1 - تحلیل پروژه

1-1- مروری بر اهداف و شرایط اجرایی پروژه

1-2- تفکیک پروژه و تهیه فهرست فعالیتها

1-3-بررسی روابط بین فعالیتها و تهیه فهرست آن

1-4- ترسیم شبکه پروژه

2 - برآورد مدت ، هزینه و منابع اجرایی

2-1- برآورد حجم عملیات و منابع موردنیاز فعالیتها

2-2- برآورد مدت و اجرای فعالیتها

2-3- برآورد هزینه‌های غیر مستقیم پروژه

2-4- تهیه بودجه تفصیلی پروژه

3 - زمانبندی پروژه

3-1- زمانبندی شبکه پروژه

3-2- تهیه جدول مشخصات پروژه

3-3- بررسی شرایط نامناسب جوی

3-4- بررسی سایر مسایل و مشکلات احتمالی

4 - برنامه‌ریزی منابع و شناخت رابطه زمان-هزینه

4-1- برنامه‌ریزی و تخصیص منابع

4-2- بررسی رابطه زمان-هزینه

4-3- تاریخگذاری پروژه

5 - تهیه برنامه نهایی و اجرایی پروژه

5-1- صدور مجوز برای شروع پروژه

5-2- تهیه برنامه نهایی و اجرایی پروژه

5-3- تامین منابع اجرایی پروژه

6 - اجرای پروژه

6-1- هدایت و اجرای پروژه

7 - ارزشیابی و نظارت پروژه

7-1- ارزشیابی پیشرفت اجرای فعالیتها

7-2- ارزشیابی هزینه‌های اجرایی

7-3- مقایسه نتایج بدست‌آمده با پیش‌بینی‌ها

7-4- به‌هنگام کردن پروژه

7-5- تهیه گزارش‌های مدیریتی

8 - تصمیم‌گیری مدیریت

8-1- ارزشیابی پیشنهادها

8-2- تصمیم‌گیری مدیریت و اعمال واکنشهای مناسب و مقتضی

در گام آتی از هزینه ، زمان و کیفیت در پروژه‌ها سخن خواهیم گفت ...

گام هشتاد و سوم

پروژه ، تعادل هزینه ، کیفیت و زمان !

پیروزی در پروژه بستگی ‌به برقراری تعادل مناسبی بین سه ‌عامل مهم زمان انجام ‌کار ، منابع مورد استفاده و نتایج‌ کار در راستای ارائه‌ سطح‌ مناسبی از خدمت به ‌مشتری دارد . پروژه در خدمت رضایتمندی مشتری است ، بنابراین سه ‌عامل مهم موردنظر او باید در نظر گرفته‌شده و تعادل مناسبی بین آنها برقرار شود . او علاقه‌ دارد پروژه‌اش در موعد مقرر به‌ پایان ‌رسد ،‌ نتایج مشخصات درخواستی را رعایت‌ کنند و دقیقا آنچه باشد که او می‌خواسته و در آخر اینکه پروژه قیمت ‌تمام‌شده‌ مناسبی داشته‌ باشد ، آنچه که قبلا بر آن توافق‌ شده و بودجه‌ معینی برایش تخصیص ‌داده ‌شده ‌است . سه ‌مورد فوق بیانگر سه‌ عامل اساسی زمان ، کیفیت و هزینه هستند که بین آنها تعادلی برقرار است . به‌ عبارتی هرگاه در مقدار یکی تغییری ایجاد شود ، بقیه نیز تغییر می‌کنند . مثلا برای دستیابی به کیفیتی بسیار خوب هزینه (و در مواردی زمان) بالا می‌رود ؛ برای کاهش زمان اجرای پروژه یا باید از کیفیت کاست و یا بر هزینه (استفاده‌ بیشتر از منابع) افزود ؛ همچنین واضح‌ است که با کاهش هزینه ، کیفیت پایین‌ می‌رود و زمان اجرای کار بالا می‌رود .

نسبت بین این سه ‌عامل خطی نیست ،‌ گاهی ممکن ‌است کاهش نصف‌ زمان  اجرا تا چهار برابر هزینه‌ استفاده از منابع را بالا برد . تصمیم‌گیران ،‌ حامیان و صاحبان پروژه پیش ‌از آغاز فاز برنامه‌ریزی پروژه باید درمورد نسبت بین سه‌ عامل فوق تصمیم‌گیری‌ کنند و نسبت مناسبی بین این سه‌ عامل برقرار کنند . هر پروژه‌ای ، فارغ از اندازه‌ آن با سه ‌ویژگی فوق ارتباط دارد و در نهایت روشهای مدیریت پروژه تنها روی این سه ‌ویژگی عمل ‌می‌کنند و سعی در کنترل این سه ‌مورد دارند .

در گام آتی مشخصه‌های اساسی پروژه‌ها را بیان خواهیم نمود ...

گام هشتاد و چهارم

مشخصه‌های اساسی پروژه‌ها کدامند ؟

مشخصات اصلی پروژه‌ها عبارتند از :

1- موقتی بودن

2- یکتا بودن

3- تفضیل فزاینده

1- مشخصه موقتی بودن در پروژه‌ها :

هر پروژه در زمان مشخصی آغاز و خاتمه می‌یابد ؛ پروژه زمانی خاتمه‌ می‌یابد که به اهداف (از پیش تعیین‌شده) نایل شده باشد و یا هنگامیکه مشخص شود اهداف پروژه قابل حصول نبوده و می‌بایستی پروژه خاتمه یابد . اجرای موقتی پروژه‌ها ، نه تنها لزوما به معنی دوره کوتاه انجام آنها نیست بلکه بسیاری از پروژه‌ها در طی سالیان طولانی به نتیجه می‌رسد ، اما به هر حال زمان اجرای هیچ پروژه‌ای نامحدود نبوده و اجمالا پروژه یک تلاش مداوم نیست . محصولات و خدمات منتج از اجرای پروژه‌ها برخلاف دوره اجرای آنها عموما موقتی نیستند .

یک مساله دیگر درخصوص موقتی بودن پروژه‌ها میزان حصول به نتایج ( و اهداف از پیش) پیش‌بینی شده آنها در موعد مشخص شده است ؛ این موضوع بطور دائم توجه مسئولین پروژه را به خود مشغول می‌دارد و آنان همیشه در تکاپوی پاسخ به این سؤال هستند که آیا می‌توانند پروژه را مطابق اهداف از پیش‌ تعیین‌شده به اتمام برسانند ؟

2- مشخصه یکتا بودن پروژه‌ها :

اجرای پروژه‌ها ، انجام آن مجموعه فعالیتهای منحصر بفردیست که پیش از این انجام نشده‌اند و این نشانه یکتایی آنها است . پروژه تهیه و تولید یک محصول یا ارائه خدمات ، اگرچه ممکن است در یک گروه مشخص (مانند طراحی نرم‌افزار) قرار گیرد ، اما یکتا و منحصر بفرد است . پروژه‌ها با متولیان ،‌ طراحان ، موقعیتهای زمانی ، مکانی ، مجریان و سایر مشخصه‌های گوناگون و متفاوت از یکدیگر ، اجرا می‌شوند لذا حتی وجوه اشتراک پروژه‌ها از برخی جهات و یا حتی همه موارد برشمرده شده نیز نمی‌تواند یکتایی آنها را منتفی نماید .

3- مشخصه تفصیل فزاینده :

محصول یا نتایج پروژه‌ها یکتا و منحصر به هر یک از آنها بوده و مشخصه‌های این نتابج منحصر به فرد می‌بایستی از ابتدا تا انتها بطور فزاینده بسط داده شود . مفهوم فزاینده روند صعودی مستمر و بدون بازگشت و تفصیل نیز بسط توسعه یافته برای تکمیل تبیین می‌باشد .

تفصیل فزاینده مشخصه‌های محصول پروژه می‌بایستی حتی‌الامکان از همان ابتدای پروژه آغاز و به تدریج همزمان با تکمیل گروه مدیریت پروژه دقیق و کامل گردد . تفصیل فزاینده مشخصه‌های محصول پروژه می‌بایستی بدقت با تعریف محدوده پروژه ( مجموعه کارهایی که می‌بایستی برای نیل به اهداف پروژه انچام پذیرند) هماهنگ و متناسب باشد و همچنین تفصیل فزاینده مشخصه‌های محصول پروژه نمی‌بایستی موجب تغییر در تعریف محدوده مصوب پروژه گردد .

به عنوان نمونه در پروژه احداث یک کارخانه پتروشیمی ابتدا مشخصه‌های فرایند کارخانه تبیین ، آنگاه واحدهای اصلی فرایندی با توجه به این مشخصه‌ها طراحی می‌‌گردد ؛ سپس این اطلاعات مبنا و معیار مناسبی برای انجام مهندسی پروژه اعم از طراحی مفهومی ، پایه و تفصیلی جانمایی کل کارخانه (Detail plant layout) و همچنین طراحی مشخصه‌های فرایندی و مکانیکی هر یک از دستگاهها و تجهیزات در واحدهای فرایندی و سرویس‌های جانبی کارخانه می‌باشد .

نتایج طراحی نقشه‌ها و تهیه مدارک مهندسی ، به مرور و بطور فزاینده تهیه و تولید نقشه‌ها و مدارک خرید ، ساخت و نصب (مانند نقشه‌های ایزومتریک) را بدنبال خواهد داشت . (هنگام عملیات اجرایی تقسیر و تطبیق بین برنامه کاری و شرایط کاری بسیار ضروری و مبتنی بر اخذ تأییدات لازم می‌باشد) این تفصیل فزاینده مشخصه‌ها ، در نهایت منجر به تولید نقشه‌های عین ساخت می‌گردد .

در گام آتی از چرخه حیات پروژه‌ها خواهیم گفت ...

گام هشتاد و پنجم

چرخه حیات پروژه چیست ؟

چرخه حیات پروژه نمایانگر مراحل اصلی و قدم‌های عمده در اجرای پروژه از شروع تا خاتمه آن می‌باشد و به دو بخش عمده ذیل تفکیک می‌شود :

1- مشخصات فعالیت‌هایی که در هر مرحله از چرخه حیات پروژه و برای تکمیل آن می‌بایستی انجام شوند .

2- مشخصات نیروهایی که برای تحقق اهداف هر مرحله ، درگیر انجام فعالیت‌های آن مرحله می‌گردند .

اغلب چرخه‌های حیات پروژه دارای مشخصه‌های کلی زیر می‌باشند :

1- میزان انجام هزینه‌ها و استفاده از نیروی انسانی در مراحل اولیه اجرای پروژه‌ها عموما کمتر بوده ، به مرور افزایش یافته و هنگامیکه پروژه به خاتمه نزدیک می‌شود این میزان سریعا کاهش می‌یابد .

2- در مرحله آغاز پروژه احتمال موفقیت در انجام تعهدات و حصول کامل به نتایج از پیش تعیین‌شده کمتر است و بدین لحاظ میزان ریسک و عدم قطعیت بیشتر می‌باشد ؛ این احتمال به مرور پیشرفت کار پروژه و با شناسایی و تسلط به جوانب کار و محیط پروژه ، تعدیل و متناسب می‌گردد . (بدیهی است اگر پیشرفت پروژه مطابق مبانی اولیه و مغایرت برنامه با اجرا در حداقل ممکن باشد موفقیت کاملا محتمل خواهد بود و در صورت عکس ، احتمال عدم موفقیت بیش از پیش و متناسب با اختلافات برنامه با اجرا خواهد بود .)

3- اغلب برآوردها و پیش‌بینی‌ها در مراحل آغازین پروژه دقیق نیست ؛ لذا تاثیر آراء و نظریات مجریان در تعیین مشخصه‌های محصول و هزینه نهایی در اوایل پروژه بسیار زیاد است و اما به مرور و در مراحل بعدی و با پیشرفت پروژه و کسب مبانی دقیق‌تر و کسر فاصله زمانی بین پیش‌بینی و اجرا، ، به‌مرور از اعلام نظر متولیان (که بیشتر جنبه بایدها و نبایدها دارد) کاسته شده و بنا به مقتضای کار و واقعیات ملموس ، مشخصه‌های پروژه و مراحل آن تبیین و تعیین می‌گردد .

4- چرخه حیات پروژه‌ها اغلب به چهار یا پنج مرحله (و در برخی موارد بیشتر) قابل تفکیک می‌باشد . این تفاوت حتی می‌تواند مطابق نظرات مجریان و متولیان مختلف بین دو پروژه مشابه نیز متفاوت باشد ؛ به عنوان مثال برخی از مجریان دو مرحله (مهندسی پایه و مهندسی تفصیلی) را به عنوان یک مرحله (طراحی و مهندسی) می‌نامند . عده‌ای مراحل چرخه حیات پروژه‌ها را با نام زیرپروژه‌های آنها شناسایی می‌نمایند ؛ مثلا طراحی و مهندسی پروژه به عنوان یک مرحله و از طرفی یک زیرپروژه قلمداد می‌گردد .

در گام آتی از ویژگیهای اهداف پروژه خواهیم گفت ...

گام هشتاد و ششم

اهداف پروژه باید حائز چه ویژگیهایی باشند ؟

هدف‌گذاران پروژه ، در تعیین اهداف لازم است شش‌ معیار مهم را در نظر گیرند تا پروژه بتواند تولید ارزش نماید . این شش ویژگی ، مختص اهداف پروژه‌ها نبوده و اصول آنها را باید برای کلیه‌ اهداف سازمان رعایت نمود . هدف‌ باید مشخص ، قابل ‌دسترسی ، دارای بعد زمانی ، قابل ‌اندازه‌گیری ، دارای مسئول‌ تحویل مشخص و مورد تایید عام افراد پروژه باشد :

ملاک اول: هدف باید مشخص و روشن  (Specific)باشد .

اهداف باید به‌روشنی ، مشخصات خروجی‌های پروژه را بازگو کنند؛ به‌ گونه‌ای که اگر مدیر لایق دیگری جای مدیر فعلی را پر کند ، بتواند به‌ راحتی منظور از کار را درک‌ کرده ، آنرا ادامه‌ دهد . از همکاران و صاحب‌نظران دیگر بخواهید اهداف پروژه‌ی شما را مطالعه ‌کنند ، سپس از آنها سوالاتی درباره‌ پروژه بپرسید ؛ چگونگی درک آنها از منظور پروژه می‌تواند نشانگر موفقیت شما در تعریف هدف ‌باشد . پاسخ‌هایی گنگ به سئوالات شما و افرادی که کاملا متوجه منظور پروژه نشده‌اند نشان‌دهنده‌ لزوم بازتعریف اهداف هستند . اهداف را با زبان ‌مهندسی و با لغات استاندارد مهندسی بیان‌ نمایید . هر چه هدف برای مدیر ، طراحان ، مجریان و سایر اعضای گروه کاری پروژه روشن‌تر باشد بهتر می‌توانند درکنار یکدیگر کار کرده ، تلاش‌های خود را تنها معطوف به خواسته‌های پروژه ‌می‌کنند . بهتر است مدیر کلیه‌ ویژگی‌های خروجی پروژه را بررسی و آنرا برای اطلاع عموم مکتوب ‌کند .

ملاک دوم : هدف باید واقعی (Realistic) و دست‌یافتنی باشد .

اهداف باید شدنی و در حوزه‌ واقعیت تعریف‌ شوند . تعیین دست‌یافتنی بودن یا نبودن اهداف بستگی به شرایط انجام‌دهندگان پروژه و محیط اجرای پروژه دارد . ممکن‌ است هدفی که در یک سازمان شدنی‌ است در سازمان دیگری نشدنی تلقی ‌گردد . هدف‌گذاران باید پیش ‌از آغاز هدف‌گذاری ، شناخت جامعی از توان سازمان خود داشته ‌باشند ؛ اگر اهداف در سطح توان سازمان تعریف ‌شوند کارکنان با آسودگی خاطر و اطمینان از توانایی‌های خود کار را آغاز و در فضایی به‌ دور از فشارهای عصبی کار را به پایان‌ می‌برند . از سویی باید به‌ یاد داشت که سازمان‌ها می‌توانند توان خود را برای رسیدن به ‌یک هدف افزایش ‌دهند . همچنین ، هدف‌گذاران پروژه باید از پروژه‌های موازی با پروژه‌ی خود در سازمان ، خروجی‌ها و تاثیرات احتمالی آنها بر این پروژه ، آگاه‌ باشند .

ملاک سوم : هدف باید دارای بعد زمانی (Time Component) مشخص باشد .

در هدف باید به ‌روشنی مشخص‌ شود که تا چه زمانی باید به ‌نقطه‌ مورد نظر رسید ؛ نداشتن زمان تحویل مشخص برای اهداف ، یعنی مشخص‌ نبودن آن . تعیین ‌زمان برای دستیابی به اهداف برمبنای واقعیات کار ، محیط و توان سازمان محاسبه ‌می‌شود یا به ‌دلیل رقابت در محیط به‌ آن اجبار می‌شود . سازمان باید زمان را بشناسد و بداند که انجام یک‌ کار تا چه‌ زمانی می‌تواند مفید باشد و پس ‌از آن ، انجام‌ کار سود چندانی ندارد . گاهی اوقات باید با توجه به منابع در دست و چگونگی تخصیص آنها به پروژه ، تغییراتی در هدف ایجاد نمود .

ملاک چهارم: هدف باید کمی و قابل اندازه‌گیری (Measurable) باشد .

موفقیت یا شکست پروژه در دست‌یابی به اهداف باید به نوعی اندازه‌گیری شود . از این‌روست که اهداف باید دارای اجزای قابل اندازه‌گیری باشند و استانداردها یا همان خط‌کش اندازه‌گیری برای بررسی آنها پس ‌از دست‌یابی نیز مشخص‌ شوند . هر پروژه باید دارای قلم قابل ‌تحویل کاملا تعریف‌شده‌ای باشد که بتوان کیفیت آن را با شاخص‌هایی معین اندازه‌ گرفت . هرچند مقوله‌ کیفیت در علوم ‌مهندسی حیاتی است اما نباید در امور مهندسی ، کیفی سخن ‌گفت . در مهندسی ، کلمات خوب و بد ، اولین یا بزرگترین ، مفهومی‌ ندارند ، این شاخص‌ها هستند که می‌توانند حکم‌ دهند چیزی تحت استانداردی مشخص قابل قبول‌ هست یا خیر . موفقیت پروژه تنها با تحویل به‌موقع اقلام ‌قابل‌ تحویل ، تحت بودجه‌ مقرر معنا ‌دارد .

این ویژگی در اهداف از بحث‌برانگیزترین مسایل پروژه است . عده‌ای معتقدند در برخی پروژه‌ها نظیر پروژه‌های اجتماعی و فرهنگی ، اهداف کیفی هستند و نمی‌توان آنها را اندازه‌ گرفت ؛ این نظر درست ‌نیست . بهرحال باید به ‌شکلی از نقطه‌ توقف پروژه و موفقیت یا شکست آن آگاه ‌شد . هر نقطه‌ هدف کیفی ، حتی احساسات را مهندسان باید به‌ شکلی قابل اندازه‌گیری درآورند . مثلا بالا بردن سطح آگاهی مادران‌ ، یک پروژه در حوزه‌ علوم‌ اجتماعی است ؛ باید تعریف نمود که میزان آگاهی فعلی در چه‌ حدی است و به‌ کدام نقطه‌ مشخص باید رسید .

ملاک پنجم : هدف باید مورد توافق جمعی (Agreed Upon) باشد .

پیش‌از آغاز پروژه کلیه‌ افراد کلیدی باید به اجماعی روی نتایج درخواستی یا همان اهداف پروژه برسند ؛ اگر اجماع افراد درگیر در پروژه به‌دست‌ نیاید پروژه پیش‌ از آغاز محکوم به شکست خواهد بود ؛ چرا که افراد مهم‌ درگیر درمورد خروجی‌ها که بیانگر شکست یا پیروزی پروژه است توافقی ندارند و هر یک برداشتی از خروجی‌ها ارائه ‌می‌دهند ، از این‌رو نمی‌توانند همگی پروژه را تایید کنند . سعی‌ کنید توافق تمامی افرادی که بعدها به تیم‌ پروژه اضافه‌ می‌شوند را نیز بر روی اهداف پروژه به‌ دست آورید ؛ مطمئن‌ شوید که کلیه‌ افراد اهداف را درک ‌کرده‌اند .

ملاک ششم : مسوولیت‌ها در دستیابی به هدف باید مشخص (Clear Responsibility) باشند .

هنگامیکه مدیر مسئولیت سخت تحویل پروژه را بر عهده می‌گیرد باید مسوولیت سایر افراد در انجام هریک از قدم‌ها تا رسیدن به هدف را مشخص ‌کند . هنگامیکه اهداف پروژه برای افراد بازگو می‌شود ، باید نسبت به مسوولیت‌هایشان نیز توجیه ‌گردند . مسوولیت هر فرد در تیم پروژه باید مشخص باشد و وی درقبال مسوولیتی که برعهده ‌دارد ، اختیار یا قدرت دریافت ‌کند و در نهایت نسبت به آن حسابدهی داشته‌ باشد .

با تقسیم مسوولیت‌ها ، در لایه‌های بالایی سازمان پروژه اختیار بیشتر و قدرت ‌کمتر و در لایه‌های پایینی آن قدرت ‌بیشتر و اختیار کمتر وجود دارد . چگونگی توزیع قدرت و اختیار بسیار مهم است و از پروژه‌ای به پروژه‌ دیگر متفاوت می‌باشد .

در گام آتی به دسته‌بندی محدودیتهای پروژه‌ها خواهیم پرداخت ...

رسالت ما این است که همواره به بهبود بیاندیشیم :

---

گام هشتاد و هفتم

محدودیتهای پروژه در چند طبقه دسته‌بندی می‌شوند ؟

برنامه‌ریزی ، تصمیم‌گیری در زمان حال برای آینده است . هر چه بتوان آینده را دقیق‌تر پیش‌بینی ‌کرد و هر چه بتوان عوامل تاثیرگذار بر کار در آینده را بهتر شناخت و بهتر تحلیل نمود ، آنگاه می‌توان انتظار برنامه‌ موثرتر و کاراتری داشت . برنامه‌ریزی در محیطی معنا می‌یابد که در آن قیود و محدودیت‌هایی مطرح ‌باشند ؛ اگر هیچ محدودیت و هیچ قیدی وجود نداشته ‌باشد ، برنامه‌ریزی بی‌معناست . تصور نمایید در محیطی منابع بی‌پایان در دست باشند ، زمان تحویلی مشخص ‌نشده‌ باشد و کار را بتوان با هر کیفیتی تحویل ‌داد ، در این محیط هر کس می‌تواند به‌ هر شکلی رفتار کند و برنامه‌ای نیاز ندارد .

متاسفانه ، جهان پیرامون ما آمیخته‌ای است از محدودیت‌های گوناگون که هر یک به شکلی اثر خود را بر کار می‌گذارند ؛ سازمان‌هایی پیشرو هستند که بتوانند عوامل تاثیرگذار بر کار را شناسایی و بر اساس میزان تاثیر آنها بر کار خود ، برنامه‌ای قوی تهیه‌ نمایند و مهم‌تر از برنامه‌ریزی ، تعهد کافی برای اجرای برنامه در خود ایجاد کنند . در این گام به تشریح محدودیتهای شش‌گانه پروژه می‌پردازیم :

محدودیت اول : بودجه

بسیاری از پروژه‌ها به ‌حدی سریع پول جذب ‌می‌کنند که متوجه نمی‌شوید ! بودجه اولین محدودیت تمام پروژه‌های کوچک و بزرگ است . حتی در پروژه‌های فرهنگی که افرادی بدون دریافت کارمزد برای انجام ‌کار قدم پیش‌ می‌گذارند نیز کمبود نفرات و کمبود اعتبار برای تهیه‌ ملزومات ، محدودیت است . بودجه‌ریزی پروژه ، از وظایف مهم برنامه‌ریزان پروژه است و چگونگی تامین اعتبارات لازم برای پیشبرد اهداف ‌پروژه از وظایف بسیار مشکل مدیران است ! به‌خصوص در پروژه‌های بزرگ علاوه بر تامین اعتبارات برای فعالیت‌ها ، چگونگی چینش فعالیت‌ها و تعیین پیش‌نیازهای آنها برای انجام موثر کار با توجه به زمان احتمالی اخذ اعتبارات مالی مهم هستند . مثلا نمی‌توان در یک سال کل زیرسازی یک بزرگراه را تمام‌ کرد و بدون تهیه‌ اعتبار برای روکش آسفالت آن ، منتظر رسیدن بودجه در سال بعد ماند ؛ باران و برف اثر مخربی بر روی زیرسازی خواهند گذاشت به‌ گونه‌ایکه بخشی از بودجه‌ باید صرف مرمت زیرسازی شود . در چنین مواقعی می‌توان بزرگراه را در قطعاتی مجزا به‌ پایان رساند و قطعات را به‌تدریج به یکدیگر متصل ‌نمود . در فازبندی کار و تعیین اندازه بهینه محدوده هربخش ، بودجه و چگونگی تامین آن از مهم‌ترین عوامل است . مدیران باید اطلاعات ‌دقیق اخذ بودجه و چگونگی تعهد مالی تامین‌کنندگان را دریافت و در اختیار برنامه‌ریزان قرار دهند و در مدت اجرای پروژه ، به‌ دقت ، اخذ بودجه از منابع را پیگیری ‌کنند .

محدودیت دوم : زمان

زمان برای هیچ‌کس صبر نمی‌کند ! به ‌خصوص برای مدیر پروژه‌ای که باید ساخته‌اش را در زمان معینی تحویل ‌دهد . برنامه پروژه به دلیل مشخص‌ کردن زمانی برای تحویل‌ کار ، به ‌معنای ترسیم یک قید برای پروژه ، همواره یک محدودیت است . به ‌خصوص در پروژه‌های به‌ هم‌پیوسته که خروجی‌های یکی به‌ عنوان ابزار یا بخشی از محصول نهایی پروژه دیگر است ، فشار بر مدیران برای تحویل به‌ موقع بیشتر است . در چنین مواقعی برنامه پروژه و منابع موردنیاز بر مبنای زمان از پیش تعیین‌شده ، تعیین‌می‌شوند ؛ در صنعت این‌گونه برنامه‌ریزی را Pull System Planning گویند .

محدودیت زمان ، در بازار رقابتی امروز به‌ حدی است که مدیریت‌ موثر زمان ، به‌عنوان ابزاری برای نجات سازمان‌ها مطرح ‌است . تفاوت بین پیشرو بودن و تقلیدکردن تنها در زمان اولین تحویل به بازار است !

محدودیت سوم : افراد

می‌توان با روش‌های مختلف پول یا تجهیزات لازم برای اتمام پروژه را تامین ‌کرد ،  اما یافتن افراد خوب و کاری برای پروژه ، افرادی که واقعا حلال مشکلات باشند ، بسیار دشوار است . برخی افراد بدون قیمت هستند و پیشرفت یک پروژه تنها به‌ حضور آنان بستگی دارد ؛ جذب و استخدام افراد مناسب و از آن مهم‌تر نگاه‌داشتن آنها در تیم پروژه کار آسانی نیست و هنری است که مدیران معدودی آن را دارا هستند .

از سویی اختلافات بین افراد ، چه درون تیم پروژه و چه با افرادی خارج از آن ، امری همیشگیست و حل‌وفصل آنها از وظایف مهم مدیران است ؛ این اختلافات همیشگی هستند ولی باید با مدیریت مناسب آنها را در جهت رشد سیستم به ‌کار انداخت .

محدودیت چهارم : محیط

واقعیات محیطی بر پروژه‌ها موثرند . تامین بودجه ، تعیین ‌برنامه و چگونگی عملکرد افراد همگی از واقعیات محیط اجرای پروژه تاثیر می‌پذیرند . به‌ عنوان مثال اعضای تیمی که پروژه‌ای را با موفقیت به ‌اتمام رسانده‌اند ، ممکن ‌است در پروژه‌ای دیگر ناموفق باشند . ممکن ‌است شرایط محیطی حتی آب‌وهوا بر کار افراد ، تجهیزات ، صحت برنامه و سایر پارامترها تاثیر گذارد . اغلب لازم ‌است تا پس ‌از مدتی کوتاه از کارکرد پروژه ، عمدتا بین پنج تا ده درصد پیشرفت پروژه ، بازبینی جامعی از چگونگی تامین بودجه ، برنامه و کارکرد افراد به ‌عمل آید تا از انطباق کامل آنها اطمینان حاصل ‌شود . معمولا در این مرحله تغییراتی در برنامه‌ها و اعضای تیم پدید می‌آید چرا که واقعیات محیط بهتر مشخص ‌شده و مدیر و برنامه‌ریزان پروژه می‌توانند برای مقابله با آنها برنامه‌ریزی کنند .

محدودیت پنجم : ابزار و تجهیزات

در برنامه‌ریزی هر پروژه‌ای فرض ‌می‌شود که ابزار موردنیاز آن در زمان معین آماده ‌می‌شود . بسته به نوع و اندازه پروژه ، ابزارهای متفاوت و گاهی خاص برای انجام کارها لازمند ؛ در صورت حاضربودن آنها و درستی کارکردشان ، یکی از الزامات پروژه برای تکمیل در زمان مقرر آماده‌است . اما تجهیزات ممکن‌ است خراب‌ شوند ، بشکنند یا هم‌زمان در دو یا چند پروژه درگیر باشند . ابزار و وسایل ، هم به ‌لحاظ هزینه و بار کاری و هم به ‌لحاظ زمان تدارکشان از جمله محدودیت‌های مهم پروژه هستند که باید در هنگام برنامه‌ریزی توجه لازم را به آنها معطوف داشت . گاهی تهیه ابزار و تجهیزات و تجهیز کارگاه پروژه (Mobilization) خود یک‌ پروژه بزرگ است ؛ درچنین مواقعی مدیر پروژه مادر باید تمام تمهیدات لازم را برای به ‌موقع آماده‌شدن تجهیزات و کارگاه و تنظیم هم‌پوشانی فعالیت‌ها به کار برد .

محدودیت ششم : اتفاقات غیرمنتظره (Force Major)

نمی‌توان رفتار طبیعت را به‌ دقت پیش‌بینی کرد اما می‌توان با توجه به داده‌های پیشین و نگاهی به تاریخ اثر بلایای طبیعی را کم‌ نمود . شروع ‌کار زیرسازی باندپرواز فرودگاه در ابتدای فصل زمستان یا روکش‌کردن زمین خیس با آسفالت ، به‌ نظر هر کس غیرمنطقی می‌رسد اما متاسفانه در هنگام برنامه‌ریزی ممکن ‌است نادیده ‌گرفته‌ شوند ؛ برنامه خوب برنامه‌ای است که همه عوامل موثر بر خروجی را شناسایی‌ کرده ، برای آنها چاره‌اندیشی ‌کند . هزینه‌های بسیاری به‌دلیل بی‌توجهی به این نکات به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به پروژه یا استفاده‌کنندگان خروجی‌های آن وارد می‌شود .

درکنار این موارد قابل پیش‌بینی ممکن ‌است گاهی اتفاقاتی درمسیر پروژه پیش‌ بیایند . زلزله ، وقوع‌جنگ و تغییر ناگهانی قوانین از جمله این موارند ؛ هرچند نمی‌توان چنین بلایایی را پیش‌بینی‌ نمود اما برنامه‌ریزان خوب باید راهکارهایی پیش‌بینی‌ نمایند تا در صورت  وقوع ، پروژه کمترین آسیب را از آنها ببیند . دستورالعمل‌های تغییر و بندهای فورس‌ماژور در قراردادها از این مواردند ؛ به ‌یاد داشته ‌باشیم که :

همه‌ چیز را نمی‌توان پیش‌بینی ‌نمود

در گام آتی از ساختار شکست کار خواهیم گفت ...

گام هشتاد و هشتم

ساختار شکست کار (WBS) چیست ؟

آیا تاکنون برای انجام کارهای شخصی روز آینده خود آنها را دسته‌بندی کرده‌اید ؟ اگر اینگونه بوده در حقیقت شما نیز برای مدیریت پروژه کارهای انجام نشده فردا از WBS کمک گرفته‏اید .

در این گام ، دو نوع ساختار شکست کار برای هر پروژه تعریف می‌نماییم :

1 - ساختار فیزیکی اقلام قابل تحویل  (PCWBS):

ساختار فیزیکی تقسیم کار پروژه  (PCWBS), تجزیه سلسله مراتبی و سطح به سطح یک پروژه به اقلام قابل تحویل (Deliverables) است و اقلام قابل تحویل , خروجیهایی هستند که در انتهای پروژه تحویل می‌گردند که می‌توانند محصولات , تجهیزات , ماشین‌آلات ، تسهیلات ، سخت‌افزار , نرم‌افزار , دستورالعملها و مدارک یا مجموعه‌ای از آنها باشند. عناصر PCWBS همیشه با اسم تعریف می‌شوند نه با فعل .

هدف از تهیه این ساختار عبارتست از :

1- شکستن محدوده کار به اجزاء کوچکتر و قابل‌مدیریت که این اجزاء قابل پیش‌بینی , برنامه‌ریزی . قابل‌ تخصیص به فرد یا افراد مسئول و یا دپارتمان ، جهت تشکیل می‌باشند.

2- ایجاد همزبانی بین صاحبان ، پیمانکاران , مشاورین و دست‌اندرکاران پروژه .

3- به حداقل رساندن احتمال نادیده گرفته شدن بخشی از پروژه .

4- احراز اطمینان از بررسی تمامی اقلامی که بدون تکرار شدن در انتهای پروژه می‌بایست تحویل گردند .

مهمترین روشهای تقسیم و تفکیک اقلام پروژه عبارتند از :

1- بر اساس واحدهای فیزیکی  : یعنی اقلام هر سطح بر اساس مشخصات فیزیکی آن تقسیم‌بندی می‌شوند.

2- بر اساس تقسیمات جغرافیایی : در صورتیکه پروژه به مکانهایی که در آنها انجام می‌شود بستگی داشته باشد , تقسیم اقلام پروژه بر اساس مکانهای جغرافیایی انجام خواهد شد .

3- بر اساس سلسله مراتب زمانی : در این روش توالی انجام هر فاز پس از دیگری مدنظر قرار می‌گیرد و اقلام قابل تحویل هر فاز پیش‌نیاز انجام فازهای بعدی می‌باشند .

4- بر اساس ساختار سازمانی : در این روش ساختار پروژه و ساختار سازمانی بر یکدیگر منطبق می‌شوند . به عبارتی اقلام پروژه به واحدهای سازمانی مسئول هر یک شکسته می‌شود . در این روش نام واحدها و سازمانهای سهیم در اجرای پروژه در سطح دوم نمودار    PCWBS  قرار می‌گیرد .

قابلیتها و مشخصات PCWBS عبارتند از  :

1-   جمع‌پذیری .

2-   بررسی از بالا به پایین تا محصولی از قلم نیفتد .

3-   هدایت طبیعی برنامه‌ریزی از اقلام به فعالیتها .

4-   ایجاد زمینه نظارت بر پروژه .

5-   تاکید داشتن بر چیزها (Things) نه فعالیتها (Activities) .

2 - ساختار عملیاتی تقسیم کار پروژه ( FWBS or Functional WBS)

ساختار عملیاتی شکست کار ، تجزیه سلسله مراتبی و سطح به سطح عملیات یک پروژه است ؛ منظور از عملیات , تلاش و انرژیی است که جهت بدست آوردن اقلام قابل تحویل پروژه موردنیاز خواهد بود ؛ این تلاش و انرژی در قالب تخصصها و رده‌های تخصصی مختلف نمایان و مستند می‌شود . پروژه بایستی به چند مرحله کاملا متمایز دسته‌بندی گردد و چون کلیه فعالیتهای خروجی در هر مرحله , ورودی برای مرحله بعدی می‌باشد بایستی کلیه تغییرات در هر مرحله تحت کنترل درآیند .

معیارهای تقسیم FWBS عبارتند از :

1- ساختار سازمانی : در صورتیکه بر اساس Function سازماندهی شده باشد .

2- ماهیت کارها : در این معیار عملیات موردنیاز جهت تکمیل و تحویل هر یک از اقلام   PCWBS  بررسی و سپس این عملیات گروه‌بندی می‌شوند .

3- چرخه عمر پروژه (Project life cycle) : مهندسی , تدارکات , ساخت , نصب و راه‌اندازی .

در تهیه FWBS توجه به نکاتی چند ضروریست :

1- عناصر FWBS به صورت فعل هستند و نه اسم .

2- لازم نیست که سطح شکست در تمامی عملیات به یک اندازه باشد ؛ یک عملیات ممکن است که تا سطوح بسیار تفضیلی شکسته شود در حالیکه عملیات دیگر در سطح کلی تعریف گردد .

3- FWBS را بر اساس سطحی که مدیریت و کنترل خواهد شد (کنترل عبارتست از تجزیه‌وتحلیل موجود , مقایسه برنامه با عملکرد و تصمیم‌گیری در موارد بعدی) و یا بر اساس سطحی که نظارت خواهد گردید تهیه می‌شود . (نظارت عبارتست از جمع‌آوری داده‌ها و ارایه گزارشات .)

در گام آتی روش دلفی را تعریف می‌نماییم ...

گام هشتاد و نهم

روش دلفی چیست ؟

دلفی نام محل تشکیل جلسات نمایندگان یونان باستان بوده ‌است ؛ جایی که مشکلات آتن به رای دانشمندان آن زمان گذاشته ‌می‌شد .

روش ‌دلفی ، همان اجماع صاحب‌نظران روی مساله‌ای خاص است . از این روش برای دستیابی به بهترین گزینه ، هنگامیکه نظر افراد درگیر مهم است یا هرگاه که پیچیدگی‌های مساله به‌گونه‌ای است که نمی‌توان از روش‌های معمول مساله را حل‌کرد ، استفاده ‌می‌شود .

اساس روش دلفی بر جمع‌آوری نظرات کلیه‌ کارشناسان کلیدی استوار است ؛ در این روش ، مدیر یا فرد متولی حل مساله ، فرمی تهیه‌کرده و سوال موردنظر را روی آن درج‌ می‌کند و این فرم را برای کلیه‌ افراد مهم ارسال ‌کرده از آنها می‌خواهد در مدت ‌زمان مشخصی سوالات را پاسخ ‌گویند . پس ‌از بازگشت پاسخها ، مدیر آنها را بررسی و دسته‌بندی‌ می‌کند . او می‌تواند بحث کوچکی روی هر پیشنهاد انجام‌ دهد و تحلیل‌ کند که آیا روش پیشنهادی شدنی هست یا خیر . پس ‌از آن ، مدیر برگه‌هایی حاوی فهرست کامل پیشنهادات تهیه و آنها را برای تمام افراد ارسال‌ می‌کند و سپس آنها را در جلسه‌ای حضوری گردهم ‌آورده و مدل‌های پیشنهادی را به‌ بحث می‌گذارد تا در نهایت یکی انتخاب ‌شود . مزیت این روش این است که افراد در هنگام ارائه‌ پیشنهاد تحت‌تاثیر عقاید یکدیگر قرار نمی‌گیرند و تاثیر جمع را احساس ‌نکرده ، آزادانه و به دور از تشویش حضور در جمع ، نظرات خود را ابراز می‌کنند . نقد گروهی کارشناسان ، چه بسا به‌ بهبود برخی پیشنهادها منجر گردد و در نهایت منتج به نتیجه‌ای کارساز شود .

در گام آتی از فازهای انجام پروژه خواهیم گفت ...

گام نودم

فازهای انجام پروژه کدامند ؟

رویکرد انجام پروژه به پنج فاز تقسیم می‌شود . در این گام به بیان خلاصه‌ای از این مراحل خواهیم پرداخت :

فاز اول : آغازپروژه

فاز آغازین پروژه ، بر چگونگی پیدایش دید نسبت به پروژه و تعیین اهداف تاکید دارد . در این فاز ، برخی عناصر کلیدی مجزا گردهم ‌آمده ، هسته‌ اولیه‌ تیم ‌پروژه را ، برای آغاز فاز دوم تشکیل‌ می‌دهند . مراحل عمده‌ این فاز عبارتند از :

• Ø     تشخیص اینکه یک پروژه باید انجام‌شود .
• Ø     تخمین اینکه پروژه چه‌چیز را باید ارائه‌دهد .
• Ø     تعریف اهداف ‌کلی پروژه .
• Ø     تعیین انتظارات کلی مشتریان ، مدیریت و سایر افراد مهم‌ درگیر .
• Ø     تعیین محدوده‌ کلی پروژه .
• Ø     انتخاب اعضای اولیه‌ تیم‌پروژه .

فاز دوم : برنامه‌ریزی

فاز برنامه‌ریزی‌پروژه شامل تعیین منابع ‌لازم برای انجام پروژه ، برنامه‌ریزی ، زمانبندی و تهیه‌ بودجه‌ پروژه است . از فعالیت‌های مهم این فاز تبدیل اهداف به فعالیت‌های ملموس و تشکیل گروه‌های کاری برای انجام این فعالیت‌هاست . مراحل عمده‌ این فاز عبارتند از :

• Ø     پالایش محدوده‌ پروژه ، به‌معنای برقراری تعادل بین سه ‌عامل نتیجه (کیفیت) ، زمان و منابع (هزینه) .
• Ø     تهیه‌ فهرست فعالیت‌هایی که برای دست‌یابی به اهداف پروژه لازم‌الاجرا می‌باشند .
• Ø     تعیین بهترین ‌شکل توالی فعالیتها .
• Ø     تهیه‌ یک برنامه و بودجه‌ کارا جهت تخصیص منابع به فعالیتها .
• Ø     گرفتن تاییدیه‌های لازم برای برنامه‌ پروژه .

فاز سوم : اجرا

فاز اجرای پروژه شامل فعالیت‌های هماهنگ‌سازی و راهبری تیم ‌پروژه به‌سوی انجام موثر فعالیت‌های پروژه ، مطابق برنامه‌ به‌دست‌آمده در فاز پیشین است . در این بخش ، بر روی انجام درست کار توسط منابع تاکید می‌گردد . برخی فعالیت‌های مهم این فاز عبارتند از:

• Ø     رهبری تیم ‌پروژه .
• Ø     برگزاری جلسات با اعضاء تیم .
• Ø     ارتباط با افراد مهم درگیر .
• Ø     حل‌وفصل مناقشات و درگیری‌هایی که در طول اجرای پروژه پدید می‌آیند .
• Ø     تامین منابع ‌موردنیاز (پول ، نیروی‌انسانی ، تجهیزات) برای اجرای درست برنامه‌ پروژه .

فاز چهارم : هدایت و کنترل

فاز کنترل ، مرحله‌ایست که در آن بر چگونگی انجام پروژه نظارت ‌می‌شود . در واقع این فاز و فاز قبل همزمانی‌هایی دارند و کل فازهای دوم تا چهارم تشکیل یک چرخه می‌دهند . در این مرحله به اندازه‌گیری میزان دست‌یابی به اهداف تعیین‌شده پرداخته ، فرمانهایی برای منطبق‌کردن مجدد اجرا بر برنامه و حذف مغایرت‌هایی که بر نتایج پروژه و زمان تحویل یا کیفیت آنها اثر دارد ،‌ صادر می‌شوند . تاکید این فاز بر روی چگونگی برخورد موثر مدیر با تاخیرات ناخواسته ،‌ تخطی از سقف بودجه یا تغییر محدوده‌ پروژه است . در این فاز است که مدیر باید بهترین گزینه را برای حل مشکلات پروژه انتخاب ‌کند . مراحل این فاز عبارتند از :

• Ø     نظارت بر اجرا و گزارش اختلاف‌ها با برنامه .
• Ø     اتخاذ تصمیمات اصلاحی برای منطبق ‌کردن اجرا با برنامه .
• Ø  دریافت ، ارزش‌گذاری و تصمیم درباره‌ تغییرات ‌پروژه که ازسوی افراد مهم ‌درگیر یا اعضای تیم‌ پروژه پیشنهاد می‌شوند .
• Ø     برنامه‌ریزی مجدد پروژه در صورت نیاز .
• Ø     تطبیق سطوح منابع در صورت‌ نیاز .
• Ø     اصلاح محدوده‌ پروژه .
• Ø     بازگشت به برنامه برای تطبیق نتایج و اهداف و گرفتن تاییدیه‌های لازم .

فاز پنجم : بستن پروژه

آخرین فاز پروژه ، بستن پروژه است ؛ زمانی که بازتاب همه‌ فعالیت‌ها و تلاش‌های انجام‌شده را می‌توان ‌دید . بی‌شک مهم‌ترین فاز پروژه ، بستن آن است و هنر مدیر در اتمام موفقیت‌آمیز پروژه است . اغلب پایان پروژه با تمام‌ شدن بودجه و مناقشات پیمانکار و کارفرما همراه ‌است . گرفتن تاییدیه‌ قبول نتایج پایانی پروژه ، مهمترین فعالیت این فاز است ؛ مراحل فاز بستن پروژه :

• Ø     کسب و مستند کردن نتایج و دانش .
• Ø     بازبینی روند اجرای پروژه و نتایج با تیم‌ پروژه و افراد مهم ‌درگیر .
• Ø     توقف‌ عملیات اجرایی و انحلال تیم‌ پروژه .
• Ø     بازبینی تجربیات پروژه .
• Ø     نوشتن گزارش نهایی پروژه .

لازم به ذکر است فازهای دو تا چهار یعنی‌ برنامه‌ریزی ، اجرا و کنترل در یک‌ چرخه قرار دارند ؛ این به ‌دلیل ماهیت وابستگی درونی این فازها به‌ یکدیگر است . مثلا گاهی لازم ‌است تا برنامه‌ پروژه با توجه به تجربیات بدست‌آمده در حین اجرا ، یا بواسطه‌ تغییرات پدیدآمده در طول پروژه ، اصلاح‌ شود و نتایج اصلاح مجددا برای اجرا ارسال‌ گردد .

در گام آتی از مدیریت ریسک خواهیم گفت ...

پروژه سد خاکی

چکیده:

بررسی کارشناسی در سطح کلی و بین المللی نشانگر این است که کره زمین در سالهای نه چندان دور با بحران جدی در رابطه با تأمین اب مطمئن و قابل مصرف  روبرو خواهد شد . . لذا اتخاذ روشهای اصولی و عملی در زمینه توسعه حفاظت و بهره برداری و مدیریت منابع اب امری اجتناب ناپذیر است .

بر این اساس لازم است . متدهای عملی استحصال اب که کمترین اثرات مخرب زیست محیطی را داشته و نیز هدر رفت آب را به حداقل برسانند و توسعه یابند .

امروزه در جهان سدهای زیر زمینی جهت توسعه و جلوگیری از خروج بدون استفاده منابع اب قابل مصرف به خصوص در نواحی خشک و نیمه خشک مورد توجه قرار گرفته اند .

ایران به علت اقلیم گرم و خشک و نیمه خشک که دارد همواره دغدغه آب داشته اند لذا در مناطقی که دارای آب زیر زمینی و بستر مناسب هستند ، احداث سدهای زیر زمینی می تواند یکی از گزینه های مطلوب باشد . . لازم به ذکر است که فن استفاده از جریانات ابهای زیر سطحی از ابتکارات ایرانیان بوده و سابقه استفاده از ابهای زیر زمینی به صورتهای مختلف از جمله قناتها و کاریزها از دیر باز در کشور ما وجود داشته است . اما تا کنون در خصوص احداث سدهای زیر زمینی مطالعه جدی به عمل نیامده است .

در این مقاله بطورمختصر به معرفی و شناخت سدهای زیر زمینی و شرایط مورد نیاز جهت مطالعه و احداث انها در مناطق مختلف پرداخته شده و مزایاو معایب و اهداف حاصله از اجرای آنها تشریح گردیده است ودراختیار دانشجویان عمران قرار داده شده است.به امیدروزی که یکی ازهمین دانشجویان باعث وبانی ساخت یکی از سدهای زیرزمینی درکشور باشد.

مقدمه:

هنگامی که بارندگی اتفاق می افتد .مقداری ازآن جاری می شود  (رواناب سطحی ) و به رودخانه ها و دریاها می پیونددو مقداری نیز تبخیر شده و به جو باز گردانده می شود  و حدود شش درصد آن نیز به زمین نفوذ می نماید وتشکیل سفره های اب زیر زمینی را می دهد . بدون شک می توان گفت در هر جایی که بارندگی اتفاق می افتد منابع آب زیر زمینی نیز در آنجا موجود می باشد . ابهای زیر زمینی در واقع بخشی از آبهای سطحی اند که به طور طبیعی از طریق چشمه به سطح زمین راه می یابند . و یا توسط چاه و قنات و....از سفرهای زیر زمینی استخراج می شوند .این آبها یکی از منابع مهم تأمین آب شیرین مورد نیاز بوده که معمولا عاری از ارگانیسم های بیماری زا بوده و احتیاج به تصفیه خاصی ندارند . انها همچنین بی رنگ و فاقد ترکیب شیمیایی هستند و دمای انها نیز ثابت است . و غالبا" تحت تأثیر خشک سالیهای کوتاه مدت قرار نگرفته و در بیشتر نقاطی که آبهای سطحی قابل اطمینانی ندارند یافت می شوند .همچنین آلودگی های سطحی نیز تأثیر کمی روی آبهای زیر زمینی دارند . امروزه پدیده نشست زمین و تغییر کیفیت منابع آب ، پایین افتادن سطح ایستابی سفره های زیر زمینی و پیشروی آب شود در حاشیه کویرهاو از اثرات خانمان سوز برداشت بی رویه از این منابع گرانبها به شمار می ایند . در مناطق خشک و گرم ، آبهای زیر زمینی به دلیل کم بودن میزان بارش و رواناب حاصل از آن و بالا بودن میزان تبخیر همواره از اهمیت بالایی برخوردار می باشد.

سطح ایستایی:

حد فوقانی منطقه اشباع از آب است که در مطالعات آبهای زیر زمینی و پیش بینی وبهره برداری از چاههاو همچنین تغییرات آب چشمه ها ، رودخانه ها ، و دریاچه ها از اهمیت زیادی برخوردار است .

لایه های نفوذ ناپذیر :

 لایه هایی در زیر زمین هستند از جنس سنگ یا رس که هنگامی که آب به آنها می رسد نمی توانند عبور کنند و یا با کندی مواجه می شود . لایه های نفوذ ناپذیر مانند سطح زمین دارای پستی و بلندی می باشند .

سیستم آبخوان :

سفره های اب زیر زمینی هم مانند یک سیستم عمل می کنند . یعنی تعدادی ورودی و تعدادی هم به عنوان فاکتورهای خروجی دارند . هرگاه که این ورودیها بیشتر از خروجهاباشد و یا بر عکس خروجها  بیشتر از ورودیها باشد معادله سیستم به هم می خورد و دچار مشکل خواهد شد .

ورودی های سیستم :

1- اصلی ترین ورودی سیستم نفوذ مستقیم آب باران به زمین می باشد .

2-  آبهای جاری انهار ، برگه ها ؛ رودخانه ها و مسیل ها در مسیر و بستر خود به زمین نفوذ می کنند .

3-آبهای زراعی مصرف شده در مزراع پس از مشروب نمودن زمین به درون زمین نفوذ می کنند

4- آبهای لوله کشی شهری و روستایی بعد از مصرف به صورت فاضلاب به درون زمین نفوذ می کنند.

تمامی این آبها پس از نفوذ در اثر نیروی زمین به سمت یک هدف و آن تأمین ترین نقطه تراز ممکن حرکت می کنند تا به لایه نفوذ ناپذیر برسند و سپس بر روی هم انباشته شده و سیستم آبخوان را تشکیل می دهد .

خروجی های سیستم :

خروجی های سیستم می توانند قنوات – چاههای عمیق و نیمه عمیق – چشمه و غیره و.... باشند.

مشکلات سیستم :

الف) بالا آمدگی سطح ایستابی:

هنگامی که آب ورودی سیستم بیش از میزان خروج باشد سطح ایستابی بالا آمده و باعث ایجاد خسارتهایی می شود از جمله نمناک شدن کف اتاقها – جمع شدن آب در طویله روستاییان – نمور و تخریب شدن دیوارها – آلوده شدن آبهای زیر زمینی با فاضلاب های خانگی – افزایش بیماریهای ناشی از آب-کاهش راندمان زراعی و.......

راهکارها:

بازهکشی سطحی و زیر زمینی و پمپاژو خارج کردن آبهای زیر زمینی مازاد و انتقال آن به دیگر مناطق می توان از خسارتهای بالا آمدن آب زیر زمینی جلوگیری کرد .

ب) پایین رفتن سطح آب :

هنگامی که میزان خروج بیشتر از میزان ورودی می باشد سطح ایستابی پایین آمده و باعث خسارتهایی از جمله خشک شدن چاههای عمیق و نیمه عمیق ، قناتها ، چشمه ها ، خشکسالی و کاهش راندمان زراعی – شوری آب چاهها در اثر پیشروی جبهه آب شور در حاشیه کویر و...

راهکارها :

تغذیه سیستم آبخوان به روشهای مختلف می باشد که یکی از این روشها برای تغذیه سیستم آبخوان احداث سدهای زیر زمینی می باشد .

تعریف سد زیر زمینی :

سدهای معمولی را در مقابل جریان سطحی رودخانه ها می سازند تا آبها را در مخزن خود و در پشت سد جمع آوری کرده و به هدف برسانند. سد زیر زمینی در حقیقت عکس سدهای معمولی است و ارتفاع آن نیز معمولا" بالاتر از سطح رودخانه نخواهد بود . با خاکبرداری بستر رودخانه و پر کردن آن با خاکها و مواد نفوذ ناپذیر و ایجاد لایه های نفوذ ناپذیر در مقابل جریان یک مخزن زیر زمینی را ایجاد می کنند . در بالا دست نیز کف بستر رودخانه را برداشته و یا باقلوه سنگها به گونه ای سنگ چینی می کنند که قسمت عمده ای از جریان ظاهری رودخانه در بستر نفوذ نموده و به اصطلاح غرق شود و آب غرق شده  در حقیقت به آبخوان افزوده گردد .

 

تاریخچه سدهای زیر زمینی :

مهندسی سد جزئی جدا نشدنی از تمدن بشریت است . چرا که سدهایی که برای تأمین آب احداث شده اند بدون شک از اولین سازه های ساخته شده توسط انسان به حساب می آیند و همانطور که شواهد در مهد های تمدن بابل – مصر- ایران- و شرق اروپا نشان می دهد سدها حداقل از پنج هزار سال قبل در خدمت تمدن بشری بوده اند . نمونه هایی از سدهای زیر زمینی در ایران و جزیره ساردینا در زمان رومیان ساخته شده است . ولی رشد و تکوین سدهای زیر زمینی به صورت علمی از قرن بیستم آغاز گردیده و در سه دهه اخیر بین کشورهای جهان رشد بسیاری کرده است .  لازم به ذکر است فن استفاده از جریانات آب زیر سطحی بویژه سدهای زیر زمینی و قناتها از ابتکارات ایرانیان بوده و علی رقم آنکه شرایط توپوگرافی و اقلیمی ایران در بسیاری از مناطق پتانسیل بالایی ایجاد سدهای زیر زمینی را نشان می دهد . و سابقه و اهمیت دیرینه استفاده از آبهای زیر زمینی به صورتهای مختلف از جمله قناتها و کاریزها نیز در کشور ما وجود دارد . اما تا کنون در مورد احداث سدهای زیر زمینی مطالعات جدی به عمل نیامده است .

همچنین قابل ذکر است که یکی از قدیمی ترین سدهای زیر زمینی جهان در میمه اصفهان و در نزدیکی کاشان احداث شده است . این سد زیر زمینی 9 متر ارتفاع داشته و قادر به ذخیره حدود 270 هزار متر مکعب آب ، برای مصرف در دوره آبیاری و خشکسالی بوده است . همچنین در حال حاضر در کشور چندین سد زیر زمینی در حال ساخت وجود دارد که می توان از آن جمله سد زیرزمینی خرانق شهرستان اردکان یزد را نام برد و چند سد زیر زمینی نیز به مرحله بهره برداری رسیده اند . از جمله سد زیر زمینی کهنوج در استان کرمان . این سد به عرض چهل متر و ارتفاع دوازده متر در شیب چهار درصد با هسته رسی ساخته شده که حجم ذخیره آن 10000 هزار متر مکعب می باشد . و جهت تأمین آب شرب منطقه می باشد . همچنین در دیگر کشورهای جهان مانند تایلند- تانزاینا – چین – ژاپن و برزیل نمونه های ساخته شده که در ادامه ذکر می نماییم .

محاسن سدهای زیرزمینی :

1-      هزینه ساخت بسیار پایین نسبت به سدهای رو زمینی

2-      تبخیر آب این سدها نسبت به سدهای روزمینی بسیار کمتر می باشد .

3-      کم بودن خطر شکست سدهای زیر زمینی در مقایسه با سدهای رو زمینی .

4-      طولانی تر بودن عمر سدهای زیر زمینی در صورت اجرای صحیح و در نظر گرفتن نکات لازم

5-      بهداشتی تر بودن اب در سدهای زیر زمینی به علت گندزدایی از میکروب و ویروسهایی که اغلب در آبهای پشت سدها وجود دارد .

6-      ممانعت در مقابل هجوم آب شور دریا ها و یا ورود آبهای آلوده به حوضه آبهای سالم .

7-      نزدیک بودن سد به محل مصرف .

8-      تکنولوژی ساخت بسیار ساده .

9-      توزیع آب بسیار ارزان تر از توزیع آب در سدهای روزمینی است که توسط لوله کشی و تصفیف  خانه انجام می شود .

10-  در صورت در نظر گرفتن ملاحظات طراحی و جلوگیری از زیر آب رفتن سطح  مخزن – از سطح مخزن به عنوان اراضی در مواقع کمبود اراضی استفاده کرد .

11-  سدهای زیر زمینی روشی جهت بهره برداری بهینه از منابع آب موجود می باشند که نه تنها باعث جلوگیری از هدر رفتن آبهای زیر زمینی میگردند بلکه تأثیر این سدها در مهار آبهای زیر سطحی قابل مقایسه با همان نقشی است که سدهای رو زمینی نسبت به کنترل رواناب های سطحی در مسیلها و رودخانه ها دارند . به طوریکه جریان های آب زیر سطحی که ساکن نبوده و در فصول نیمه آبیاری از دسترس خارج می شوند می توانند متناسب با ابعاد طرح در مخزن سد زیر زمینی ذخیره و در زمان مناسب و با راندمان بیشتر که به علت بالا رفتن سطح آب در سفره های زیر زمینی حاصل می گردد مورد بهره برداری قرار گیرند .

هدف از اجرای سدهای زیر زمینی :

1-ممانعت از فرار آبهای زیر زمینی و خروج از حوضه

2- از هرز روی و تبخیر آب جلوگیری شود.

3- ایجاد یک منبع ذخیره مطمئن و همیشگی در تأمین آب.

4- بدور بودن از آلودگیهای شیمیایی و میکروب آبهای سطحی.

5- امکان تصفیه فیزیکی و مکانیکی به علت لایه های متخلخل آبرفتی در زمین

6- جلوگیری از فرسایش خاک و جابه جایی رسوبات و پایداری خاک.

7- تقویت آبخوان و تغذیه سفره های بالا دست .

موارد کاربرد سدهای زیر زمینی :

الف) ذخیره آب زیر زمینی (تأمین آب مصرفی ):

در کشور ما این نوع سدها را می توان جهت تامین آب کشاورزی و همچنین آب شرب نقاط ساحلی به کار برد . اما معمولا" به علت پایین بودن حجم ذخیره مخازن و بالا بودن هزینه ساخت آنها نسبت به سایر سازه های آبی بیشتر با انتقال آب از حوضه های مجاور نیاز آبی مناطق مورد نظر تأمین می گردد. همچنین این نوع سازه ها در دنیا برای تامین آب کشاورزی و شرب و همچنین تغذیه مصنوعی کاربرد دارند . باید توجه داشت که سدهای زیر زمینی در ابعاد و اندازه های مختلفی اجرا شده و مورد استفاده قرار می گیرند . لذا کوچک بودن ابعاد آن دلیل کم اهمیت بودن نبوده و در بسیاری از مناطق به علت آنکه تنها منبع تامین آب بشمارمی آیند از اهمیت زیاد و حیاتی برخوردارند ..

ب) جلوگیری از نفوذ آب شور به مخازن اب شیرین در کنار سواحل و دشت نمک

اینگونه سدها معمولا  در مناطق ساحلی و دشتهای نمک و جزایر ساخته می شوند . در این مناطق در اثر برداشت آب زیر زمینی تراز اب پایین آمده و به علت افزایش گرادیان هیدرولیکی ، آب شور وارد مخازن شیرین زیر زمینی شده و استفاده از آبهای زیر زمینی را محدود و غیر ممکن می کند . سدهای ناکاجیما  در ژاپن و بانگ تو در تایلند نمونه هایی از این سدها هستند . از کاربرد جانبی این سدها می توان کنترل سیلابها ، افزایش کیفیت  آب زیر زمینی و جلوگیری از فرسایش خاک اشاره نمود .

ج) مدیریت منابع آب :

در بعضی مواقع که چشمه اصلی و یا مادر چاه و قناتها در یک منطقه با بحران آب مواجه می شود . می توان با احداث سدهای زیر زمینی و مسدود کردن چند چشمه یا قنات آب آنها را به سمت چشمه اصلی یا مادر چاه  قناتها هدایت کرد و مانع خشک شدن آنها شد .

انواع مخازن آب زیرزمینی :

الف) سفره ها یا مجموعه های آبی که در محیط هایی با تخلخل بین دندانه ا ی تشکیل می شوند و اکثر مخازن زیرزمینی که ازلحاظ بهره برداری اهمیت بیشتری دارند  در این سری از مخازن واقع شده اند که در شکل به صورت شماتیک نمایش داده شده است.

سفره های آب زیرزمینی خود به دو قسمت تقسیم می شوند :

1- سفره های آزاد : در این نوع سطح ایستابی همان سطح فوقانی منطقه اشباع بوده و مقدار فشار در سطح ایستابی برابر فشار اتمسفر می باشد .

سفره های تحت فشار : به سفره های آرتزین یا محصور معروفند و در محلهایی تشکیل می شوند که اب زیرزمینی توسط لایه ای نسبتآ" نفوذ ناپذیر  از بالا محدود شده و در نتیجه آن  آب زیر زمینی تحت فشاری بیش از فشار اتمسفری دارد .

ب) گروه دوم مخازنی هستندکه در لایه های شکافدار، توده های آهکی و دولومیتی و همچنین بر اساس اطلاعاتی که در چند سال اخیر بدست آمده در توده های باز التی شکافدار تشکیل می شوند .مجموعه این مخازن  به عنوان هیدروژئولوژی کارستیک شناسایی می شوند که به جای یک سفره زیر زمینی گسترده پیوسته یک مجموعه از شکافهای مرتبط که بعد عبور جریان آب است را به وجود می اورد . برای نمونه این نوع مخازن می توان غار آبی علی صدر در همدان را اشاره نمود شکل زیر به صورت شماتیک این مخازن را نمایش می دهد

 

الف ) طبیعی :

لایه های نفوذ پذیر همانطور که قبلا گفته شد از سنگ یا رس تشکیل شده اند که حرکت آب در برخورد با آنها با کندی مواجه شده  ویا قطع می شود . این لایه ها همانند سطح زمین دارای پستی و بلندی می باشند که حاصل حرکت گسلها – آتش فشانها – حرکتهای پوسته ای و.... هستند هنگامی که آبهای زیر زمینی در هنگام حرکت در شیب زمین به یک لایه نفوذ ناپذیر بلند با ارتفاع زیاد برخورد می کنند از حرکت باز ایستاده و در پشت لایه نفوذ ناپذیر که به عنوان سد زیر زمینی عمل می کند جمع میشوند شکل روبرو به صورت شماتیک یک سد زیر زمینی طبیعی را نمایش می دهد .

ب) سدهای مصنوعی :

سدهایی هستند که ساخته دست بشر هستند و به دو دسته مدفون و نیمه مدفون تقسیم می شوند .

ب-1 ) سدهای مدفون :

این نوع سدها شامل دیواره ای هستند که به طور کامل داخل زمین قرار گرفته اند و مخزن آن در داخل آبرفت بالا دست تشکیل می گردد . اکثر سدهای زیر زمینی از این نوع هستند . سدهای مدفون به دو دسته نزدیک سطح زمین و در اعماق زمین تقسیم می شوند .

ب-1-1) سدهای مدفون نزدیک سطح زمین :

لایه نفوذناپذیر مصنوعی هستند که عمود بر مسیر آب زیرزمینی  قرار گرفته اند و ارتفاع آن از سطح زمین بالاتر نمی آید .

ب -1-2-) سدهای مدفون در اعماق زمین :

در بعضی مواقع به منظور جلوگیری از خروج آب قنوات در زمان غیر ابیاری وزمستان می توان در محل مناسبی از مسیرقنات اقدام به احداث سد زیرزمینی نمود و آب مازاد را در داخل سفره بالا دست ان ذخیره ساخت . این روش به طور سنتی در بعضی از نقاط کشور به کار گرفته شده است . همچنین با احداث این گونه سدها می توان مسیر برخی از چشمه ها و قناتها را مسدود کرد و اب انها را به سمت چشمه اصلی و مادر چاه قناتها هدایت نمود .

ب-2) سدهای نیمه مدفون )

در سدهای نیمه مدفون دیواره نفوذناپذیر غالبا" تا ارتفاع بالاتری از سطح زمین نیز امتداد پیدا می کند که این نوع سدها می توانند علاوه بر یک مخزن زر زمینی با ایجاد یک مخزن معلق سطحی و رسوب گیری جریان رودخانه یا سیل بر حجم مخزن زیر سطحی خود بیفزاید و آن را توسعه دهد  بنابراین برای کنترل سیل نیز مناسب خواهند بود . نمونه ای از این سدها در ژاپن ( سد نیمه مدفون جوگین) .ساخته شده او مورد بهره برداری قرار گرفته است .شکل روبرو شماتیک یک سد زیر زمینی نیمه مدفون نمایش داده شده است .

انواع سدهای زیر زمینی از لحاظ نوع مصالح به کار رفته :

مصالح به کار رفته در سدهای زیر زمینی باید مصالحی باشند که در مقابل رطوبت مقاومت زیادی داشته باشند . متداولترین سدهای زیر زمینی که ساخته شده و یا در دست احداث می باشند سدهای زیر زمینی با هسته رسی متراکم شده است و یا سدهای زیر زمینی محافظت شده  با ورق های قیراندود و یا پلاستیکی می باشند . که در ادامه نحوه ساخت این سدها توضیح داده خواهد شد .

طراحی سدهای زیر زمینی :

الف) مطالعات احداث سد :

دره های کوچک v یا u شکل مکان های مناسبی جهت احداث سدهای زیر زمینی می باشند که با انجام مطالعات دورفولوژیکی ،زمین شناسی ،هیدرولوژیکی و بهره گیری از دانش ژئوفیزیک نسبت به شناخت محلهای مناسب انها می توان اقدام نمود. اصول اجرای سدهای زیرزمینی سنتی برا ی ایجاد دیواره های غیر قابل نفوذ به منظور جلوگیری از فرار اب زیر زمینی می باشد . بگونه ای که با مطالعات فیزیکی و تعین سنگ بستر ، تعیین ضخامت نهشته های ابرفتی ، تعیین سطح استابی ، ضخامت لایه آبی ؛ شرایط نفوذ پذیری سفره ، مطالعات چینه  شناسی ، و سنگ شناسی به مکانیابی و تعیین محل مناسب سدهای زیر زمینی پرداخته می شود . بدیهی است دره های کم عرض V شکل و آبرفتهای کوهستانی مشرف به مخروطه افکنه ها بهترین نواحی احداث این قبیل سدها می باشند . از نظر زمین شناسی لایه های آبرفتی با ضخامت کم و لایه های نفوذ ناپذیر سنگ بستر نزدیکتر به سطح زمین به همراه حرکت آبهای زیر زمینی در جهت شیب هدرولیکی به عنوان بهترین شرایط مناسب در پتانسیل یابی سدهای زیر زمینی محسوب می شوند . بنابراین با بهره گیری از تکنیک های اکتشاف منابع تحت لارضی مشتمل بر دانش زمین شناسی یا رئوفیزیک و حتی سنجش از راه دور امروزه می توان علاوه بر روشهای معمول یعنی تامین اب به صورت حفر چاههای عمیق و نیمه عمیق و قنوات که به استحصال اب سفره های زیرزمینی منجر می شود ، با استفاده از فنون جدید مهندسی به منابع جدیدی جهت استعمال ابهای زیر زمینی دست یافت ، همچنین تعیین شکستگیها و درزهای تکتونیزه ، وجود زمین لغزشهای احتمالی و تعیین دقیق شیب گرادیان هیدرولیک اب زیر زمینی و تغییرات مسیر و انشعابات فرعی آن از دیگر مواردی است که باید در مطالعات مربوط به انتخاب محل سدهای زیر زمنی مشخص شود .

به طورکلی مطالعات احداث سدهای زیر زمینی در دو مرحله مطالعاتی به شرح زیر انجام می شود .

الف) مطالعات مقدماتی

شامل جمع آوری اطلاعات مربوط به عکس هوایی ، نقشه های توپوگرافی ، زمین شناسی ، اطلاعات مربوط به تراز آب زیر زمینی ، آورد سالانه آبهای زیر زمینی و سطحی در منطقه ، وضعیت سیلابهای محتمل ؛ اطلاعات مربوط به بارشهای منطقه ؛ آزمایشات ژئوفیزیک و......

الف -2) مطالعات تکمیلی :

شامل اطلاعات مربوط به نوسانات فصلی آبهای زیر زمینی حفر گمانه جهت تعیین عمق و خصوصیات سنگ کف ، تعیین ضخامت ابرفت و نهایتا" رسم پروفیلهای طولی و عرضی ابراهه ها می باشد . لازم به ذکر است انجام مطالعات در زمان اجرا و حتی بعد از آن نیز ادامه می یابد و در حین اجرا دیواره آببند سد می بایست به طور منظم از بدنه سد و تکیه گاهها به خصوص در محل اتصال دیواره آب بند به سنگ کف  مغزه گیری به عمل آید و آزمایشات متعددی جهت بررسی کسفت مغزه و کنترل و اطمینان از صحت  اجرای عملیات صورت پذیرد که به منظور ایجاد اتصال مناسب بین دیوار آب بند و سنگ کف می بایست دیواره حداقل 20 سانتی متر در سنگ کف فرو رود.

ب) مکانیابی سدهای زیرزمینی :

پس از مرحله مطالعات مقدماتی و شرایط مطلوب برای احداث سدهای زیر زمینی حال باید مکان مناسب برای احداث سد زیر زمینی را جستجو کرد . در مکانیابی باید به توپوگرافی حوضه و زمین شناسی حوضه توجهی خاص داشت .

ب- 1) توپوگرافی حوضه :

حوزه باید دارای اقلیم خشک یا نیمه خشک باشد 2- شیب زمین باید کمتر از 5% باشد که این خصوصیت بیشتر در دره ها یا رودخانه های باریک و یکدست یافت می شود  3- سدهای زیر زمینی را می توان در خروجی دشتها و یا در محل گسلها نیز احداث نمود .4- بهترین حوضه ها جهت احداث سدهای زیر زمینی باید دارای یک مسیر خروجی آب زیر زمینی باد . 5- بستر نفوذ ناپذیر به فاصله کمی از سطح زمین 6- لایه های زمین با خلل و فرج زیاد و ضخامت کافی برای ذخیره مناسب و هر چه بیشتر آب 7- کمترین فاصله تا محل مصرف.

ب-2 ) زمین شناسی حوضه :

لیتولوژی : سنگ کف و دیواره های مخزن باید به گونه ای باشد که آبگذاری نداشته باشد . این کار با انجام عملیات ژئوتکنیک که شامل حفاری گمانه های اکتشافی و ازمایش لوژان در محل احداث سد و در محوطه سد امکانپذیر می باشد .

تکتونیک : با توجه به اینکه اکثر تنگه ها و دره ها مناسب سد سازی در نواحی کوهستانی که در اثر پدیده های کوهزایی و عمدتا" گسلی به وجود آمده اند واقع می باشند  منطقه مورد نظر می بایست تحت کاوشهای ژئوفیزیک قرار گیرد و اطلاعات پروفیلها مختلف طولی و عرضی تهیه شده با گمانه های شناسایی مورد بررسی قرار گیرد .

آبرفت محل سد : از عوامل مهم قابل اجرا بودن یک سد زیر زمینی  نفوذ پذیری ابرفت و قابلیت ذخیره سازی و بازدهی سفره است . در محلهای خروجی دشتها به دلیل بعد مسافت و کم شدن توپوگرافی و عبور جریان سطحی و فصلی و دائمی  عمدتا" آبرفتهای ریزدانه هستند . لیکن سیلابهای عظیم در بعضی از سنوات لایه های درشت دانه به جا گذاشته که بایستی آن پدیده با ضخامت لایه آبدار و عمق سنگ کف در ان ناحیه و با حفر گمانه های اکتشافی مورد بررسی قرار گیرد . عواملی از قبیل ضخامت قسمت خالی سفره بالا دست محور و جنس رسوبات در راندمان ذخیره و آبدهی و عواملی مانند شیب آبراهه و سطح مقطع خروجی در هزینه های اجرایی طرح بسیار موثر می باشند.

ج) ساخت سدهای زیر زمینی :

اولین اقدام در ساخت سدهای زیر زمینی حفر گدوالی عمود بر مسیر حرکت آبهای زیر زمینی و یا بستر رودخانه است . در آبرفت های ماسه ای خشک با خاصیت چسبندگی کم و مناطق شنی به علت ناپایداری شنها امکان فروریزی دیواره  تراشنه ها وجود دارد و حفاری را با مشکل مواجه می کند . با این وجود آبرفتهای ماسه ای برای مکان سد مطلوب هستند ..چون سطح آب زیر زمینی براحتی در انها دیده میشود و می توان با پمپ کردن سطح آب را پایین نگه داشت . معمولا زمان احداث سدهای زیر زمینی در پایان فصل خشک می باشد . که سطح آب زیر زمینی پایین می باشد . و عملیات اجرایی به سهولت بیشتری همراه خواهد بود . مصالح معرفه در احداث سدهای زیر زمینی با توجه به سه پارامتر 1-منبع قرضه موجود در منطقه 2- هزینه های مصرفی 3- سهولت انجام کار تعیین می شود هرچند از مواد ساختمانی مختلفی برای احداث سد می توان استفاده کردا ما تنها احتیاج به آب بند کردن  دیواره های سد می باشد . سیستم آب بند یا بدنه اصلی سد در سدهای بزرگ به روشهای مختلفی مانند رس متراکم شده – ورق های قیراندود- پرده تزریق و دیوار آب بند بتنی اجرا گردد. در نمونه های کوچک سدهای زیر زمینی جهت اجرای دیوار اب بند از مصالح بنایی مثل آجر – ملات ماسه و سیمان و حتی مواد ژئوتکستایل به عنوان عامل آب بند کننده استفاده می شود . لازم به ذکر است جهت اجرای دیواره اببدبا ابعاد بزرگ به دستگاهها و ماشین آلاتی با قدرت بالا مانند هدروفرز- کلامشل – گراب باکت – یا اورگرهای قدرتمند – نیاز است . و این نکته باید در بررسی های امکان سنجی و اقتصادی پروژه مورد توجه قرار گیرد . از طرف دیگر تهیه بتن مناسب جهت پر کردن تراشنه های حفر شده به طوری که نتواند در عین دارا بودن خصوصیات روز از جمله دانه بندی مناسب ، روانی مناسب ، تراکم مناسب ، مقاونت بالا و غیره با لایه های مختلف زمین سازگاری نیز داشته باشد .

در ذیل به دو نمونه از مصالحی که در احداث سدهای زیر زمینی استفاده می شود اشاره شده است .

1- رس متراکم شده :

استفاده از رس روش مرسومی است که احتیاج به نیروی انسانی نیرومند ندارد  رس در لایه های با ضخامت کم ریخته و سپس متراکم می شود . به علت جریان آبی زیر زمینی احتمال فرسایش سطح رس وجود دارد . به همین علت برای محافظت دیواره از ورق های لاستیکی استفاده می شود . عملیات پر کردن تراشنه توسط وسایل متراکم کننده و با رطوبت مناسب انجام می شود اگر ذخیره سد در فصول خشک کاهش یابد امکان توسعه درز و ترک در سد وجود دارد به همبن خاطر با احداث دیواره با ضخامت مناسب جهت نگهداری رطوبت در منطقه هسته در دوره های خشک طولانی نیز می توان از این مسئله جلوگیری کرد .

2-ورقه های قیر اندود یا پلاستیکی :

1-   در این روش از یک هسته پلاستیک برای آب بند کردن استفاده می شود که نوع پلاستیک آن معمولا" پلی اتیلن است . و تا جایی که به هزینه مواد مربوط می شود کم هزینه ترین روش می شود . هنگامی که از این روش استفاده می شود . باید توجه داشت که باید از مصالحی مانند گل و لای برای اندود کردن دو طرف ورق استفاده شود تا از ایجاد سوراخ توسط سنگهای تیز جلوگیری به عمل اید . همچنین برای محافظت در برابر اثرات انبساط و انقباض باید تغییرات دمایی را مورد توجه قرار داد

استخراج آب از سدهای زیر زمینی:

 استخراج اب از سدهای زیر زمینی به دو صورت ثقلی و چاهی صورت می گیرد:

1-استخراج به وسیله چاه : در این روش بر روی مخزن اب زیرزمینی در پشت سد زیر زمینی چاههایی حفاری شده و اب به سطح زمین پمپ شده و استفاده می شود . در شکل روبرو نحوه استفاده آب توسط چاه به صورت شماتیک نمایش می دهد.

2-استخراج آب به روش ثقلی :

 در مناطقی که تامین اب از طریق پمپاژ و در بالا دست سد صورت می گیرد . می توان با نصب خروجی در داخل سد ، جریان اب را بدون نیاز به پمیاژ از مخزن به طرف محل مصرف منتقل و با حذف  چاهها و یا استفاده موردی از آنها  صرفه جویی قابل توجهی در هزنه های تامین آب به عمل آورد . اگر محل بهره برداری مردم در پایین دست سد باشد . و شرایط توپوگرافی نیز هم فراهم باشد . امکان استخراج اب از مخازن به صورت ثقلی وجود دارد . در شکل روبرو شماتیک از استخراج اب به روش ثقلی نمایش می دهد.

معرفه نمونه های انجام شده از سدهای زیر زمینی در ایران و جهان :

منطقه کندر کهنوج استان کرمان: دارای مجموعه ای از روستاهای پراکنده در نقاط صعب العبورو کوهستانی در 40 کیلومتری شهرستان کهنوج بوده که جهت رساندن خدمات رفاهی به آنها لازم بود در محل مناسبی و در قالب یک شهر متجمع گردند . و جهت تامین آب مورد نیاز این جمعیت با توجه به شرایط طبیعی و اقلیمی منطقه ، تبخیر بالا و احتمال شیوع بیماری مالاریا و مقایسه هزینه ها در ارتباط با انجام پروژه های مختلف ، سرانجام ساخت سد زیر زمینی بر روی رودخانه گرووان با ارتفاع 5/9 متر ، و عرض 17 متر ، و76 متر به ترتیب در عرض بالا و کف مورد تأئید و توافق قرار گرفت که میزان بارندگی متوسط سالانه حوضه 207 میلی متر و آورد سالانه آن  66/1 میلیون کتر مکعب می باشد .

از دیگر سدهای زیر زمینی کشورمی توان سد های زیر را نام برد .

کوهزرد دامغان : که روش ساخت آن در دوقسمت می باشد. از کف تا ارتفاع 4 متر به صورت دیوار چینی آجری با رویه قیر گونی می باشد . و در قسمت دوم با ارتفاع 3 متر رس کوبیده شده می باشد .

تویه دوار یزد: که تا عمق 5 متر از سنگ و ملات و ادامه آن از بتن استفاده شده است . و برای حفاظت از لایه ایزوگام ، دیوار 20 سانتی متری ایجاد گردیده است . و در داخل مخزن سد از مصالح گراولی استفاده شده است .

از سدهای زیرزمینی خارجی نیز می توان به موارد زیر به صورت فهرست وار اشاره کرد .

منطقه ساحلی واقع در شاخ آفریقا – جزایر و مناطق ساحلی کشور ژاپن – جزیره میاکو در جنوب غربی ژاپن – جزیره ناکاجیمای ژاپن- نواحی مرکزی کشور تانزانیا- مناطق خشک و نیمه خشک شمال و شمال غرب تبت در کشور چین – جزیره ساحلی فاکت در جنوب تایلند – و موارد دیگر....

معایب سدهای زیر زمینی :

از آنجا که ایده ها و پروژه ها و مصنوعات دست بشر هیچگاه حسن کامل نداشته و عاری از عیب نیز نبوده است سدهای زیر زمینی نیز از این امر مستسنی نیستند . و دارای معایب می باشند . از جمله معایب سدهای زیرزمینی می توان به موارد زیر اشاره کرد :

1-حجم آب کمتری را در مخزن خود ذخیره می نماید .

2- تخمین صحیح آب ذخیره شده و قابل برداشت بسیار مشکل است و به عوامل متعددی بستگی دارد .

3-   در این نوع سدها به علت غیر قابل رویت بودن کار،کنترل عملیات اجرایی،کنترل کیفیت ساخت دیواره اب بند و همچنین کنترل آبگذاری از مرزها بسیار مشکل می باشد . و نیاز به دقت و مطالعه زیادی دارد .

4-   در صورتی که عمق بدنه سد از 70 متر بیشتر باشد پروژه از لحاظ اجرایی و تهیه دستگاه حفاری مناسب و مسائل اقتصادی با مشکل مواجه خواهد شد .

در مقایسه محاسن و معایب سدهای زیر زمینی به وضوح می بینیم که محاسن سدهای زیرزمینی نسبت به معایب ان بسیار چشمگیر تر است . با استفاده از سدهای زیر زمینی می توان با توجه به شرایط محلی امکان استفاده از منابع آب زیرزمینی راتا حدود 30 درصد افزایش داد که این میزان افزایش به خصوص در مناطق خشک رقم قابل ملاحظه ای بوده و می تواند تأثیر بسزایی در منطقه به خصوص در مواقع بحران بگذارد .

نتیجه گیری:

سدهای زیر زمینی با توجه به هزینه های پایین ، روش ساخت آسان ، ذخیره اب بهداشتی ، و مزایایی بسیاری که نسبت به سدهای سطحی دارند . و به خصوص با توجه به آب و هوای خشک و نیمه خشک ایران می توانند یک روش مقرون به صرفه و ساده برای استفاده از آبهای زیرزمینی باشند . امید است با صرف هزینه های زیاد در بخش سد سازی در کشور ما  ساخت این گونه سدها نیز پیش از پیش مد نظر قرار گیرد . و ما که در بخش استفاده از ابهای زیرزمینی در دنیا پیش تاز بوده ایم و در حال حاضر نیز یکی از بزرگترین سد سازان دنیا هستیم در این زمینه نیز گوی سبقت را از سایر کشورها ربوده و پیش تاز باشیم .

منابع و مراجع

1- ایران ابر قدرت تاریخ مهندسی آب در جهان نوشته دکتر کامران امامی

2- اولین کنفرانس ملی بررسی راهکارهای مقابله با کم آبی و خشک سالی ، جهد دانشگاهی استان کرمان 9و10 اسفند 79

3-شرکت سابیر ( وزارت نیرو) سدهای زیرزمینی راهی به سوی توسعه منابع آب ، مهندس علی بهرنگی

4- سد زیرزمینی یک تکنولوژی جدید توسعه منابع آب زیرزمینی ،منابع آب منطقه ای اصفهان

5- تغذیه مصنوعی با استفاده از سدهای زیرزمینی ، دکتر y-c-Reitzer (Ritzier)

6- سد خاکی زیرزمینی کهنوج ، محمدرضا امینی زاده برزجانی ، جهاد کشاورزی استان کرمان

7-نخستین همایش آبخیزداری و مدیریت استحصال آب ، محمد محرابی ، بوشهر ، بهمن 1380

8- سدهای زیرزمینی ، نوشته آ-ک-نلسون ، ترجمه مهندس باقر یزدانی – انتشارات دانشگاه اصفهان

9-      www.civilica.com

10-  www.unu.edu        

Islamic Azad University

 Of the

 Khomein

پروانه ساختمان

پروانه ساختمان

لزوم رعایت 60 درصد طول مجاز در صدور پروانه های مسکونی:

با توجه به بند 27 کمسیون ماده 5 مورخ 6/8/77  به منظور جلو گیری از ساخت و سازهای بی رویه و ایجاد سایت های غیر معقول در قطعات که منجر به از بین رفتن قضا های باز و بسته در اراضی می شود و این امر باعث تضییع حق و حقوق شهروندان و مجاورین از نظر عدم تامین نور وایجاد اشراف و سایه اندازی خواهد شد. لذا مقرر گردید ساخت و سازهای مسکونی با توجه به تراکم و سطح اشغال ارائه شده در جدول طرح تفصیلی حداکثر در 60 در صد طول زمین احداث گردد. بدیهی است کلیه بخشنامه های صادره در ارتباط با افزایش تراکم اضافه نمودن مساحت راه پله و 25 در صد و غیره می بایست در همین محدوده و حتی الامکان در ارتفاع منظور شود و به صورت کلی در هیچ  قسمتی سطح بنا از 60 درصد طول زمین تجاوز ننماید .

عدم محاسبه مساحت پست برق جزء تراکم:

با تو جه به نامه شماره 15092/33 مورخ 3/11/78 سازمان مسکن و شهر سازی استان گیلان مساحتی که برای احداث پست برق لحاظ گردیده در صورتیکه از نظر اداره برق بلا مانع اعلام گردد جزء تراکم محاسبه نمی گردد.

ضوابط تشویق در تجمیع قطعات کمتر از 74 متر مربع :

با تو جه به نامه شماره 30873/30 مورخ 19/12/80 سازمان مسکن و شهرسازی و نظریه مشاور ایران آمایش تراکم مسکونی قطعه حاصل از تجمیع دو قطعه کمتر از 74 متر مربع در صورتیکه مساحت آنها پس از تجمیع بیشتز از 120 متر مربع باشد 25 درصد و در  صورتیکه مساحت آن پس از تجمیع بیشتر از 80 متر مربع باشد 15 در صد به صورت طبقاتی تحت عنوان تراکم تشویقی علاوه بر تراکم مجاز افزایش می یابد. (ب / 17189/33 مورخ 7/1/81)

عدم ارسال پرونده تجاری های جداساز یا با ارتفاع زیر سه متر و زیر پیلوت  به کمیسیون ماده 5 : با توجه به مصوبه مورخ 24/6/ 82 کمیسیون ماده 5 مقرر در قانون شورای عالی شهر سازی شهرداری از قبول تقاضا و ارسال تجاری های جدا ساز یا با ارتفاع زیر سه متر و زیر پیلوت خودداری نماید.

ضوابط تشویقی اسانسور راه پله اصلی راه پله فرار زیر شیروانی و سرایداری:

با توجه به صورتجلسه کمیسیون ماده 5 مورخ 9/ 16/ 81 ضوابط تشویقی به شرح زیر تصویب شد.

برای ساختمانهای کمتر از پنج طبقه بر روی پیلوت که نصب اسانسور برای انها اجباری نیست در صورت تقاضای مالک به نصب اسانسور از ده در صد تراکم تشویقی در تراکم کل برخوردار خواهد بود.

برای ساختمانهای پنج طبقه و با لاتر به جهت تامین بخشی از هزینه های اسانسور پنج (5) در صد تراکم تشویقی در تراکم کل منظور خواهد شد.

مساحت واقعی راه پله و پله فرار و اسانسور جزء تراکم محسوب نمی گردد.

به منظور استفاده بهینه از فضای زیر شیر روانی بدون تغییر ارتفاع شیروانی حداکثر مساحت زیر بنای شیروانی که در طرح بصورت مسکونی و یا انباری پیش بینی می شود بصورت نصف محاسبه می گردد.

توضیح:   حداکثر شیب شیروانی بصورت 30 درجه در شهرداری صدور پروانه خواهد شد و هیچگونه تغییر شیب پذیرفته نبوده و در صورت پیشنهاد مالک قابل طرح در کمیسیون ماده 5 خواهد بود.

برای مجتمع های مسکونی شش واحد و بالاتر حداکثر پانزده واحد متر مربع برای سرایداری و سرویس بهداشتی می تواند منظور گردد که جزء تراکم محسوب نگردیده است و قابل تفکیک بصورت یک قطعه جداگانه نمی باشد و به عنوان فضای مشاعی محسوب می شود.

نحوه جا نمائی پارکینگ در پیلوت :

حداقل ابعاد پارکینگ برای واحد های مسکونی برابر نقشه تهیه شده توسط حوزه مدیریت شهر سازی (پیوست 2 ) و ضوابط طرح تفصیلی 5*5/2 متر می باشد به گو نه ا ی که حداقل دو متر عرض بلا معارض برای عبور اتو مبیل در نظر گرفته شود. ضمن اینکه نحوه قرار گیری پارکینگ ها به شکلی طرا حی شود که هر اتومبیل یرای خروج و یا ورود به ان حد اکثر مجبور به جابجائی فقط یک اتومبیل دیگر باشد ( ب / 6177 /33 مورخ 14/ 5 /81 )

تعیین و تغییر عرض کو چه ها ی با عرض 10 متر و پایین تر :

با توجه به بند 6 کمیسیون ماده 5 مورخ 4/ 9/ 83 مقرر گجردید در خصوص کو چه های 10 متر و پایین تر طرحهای اجرائی توسط شهرداری تهیه و پس از تایید گروه کارشناسی کمیسیون ماده 5 به شهرداری ابلاغ گردد. و در خصوص کو چه ها و خیابانهای بیش از ده متر جلسه اصلی کمیسیون ماده 5 تصمیم گیری نماید.

اعطای تراکم مجاز براساس مساحت قبل از عقب نشینی :

با توجه به مصوبه کلی شماره 2 مورخ 24/ 9 / 82 شهرداری می تواند در خصوص واگذاری سطح اشغال مجاز براساس مساحت بعد از عقب نشینی و تراکم مجاز براساس مساحت قبل از عقب نشینی به شرطی که پس از عقب نشینی حد اکثر افزایش طبقه از یک طبقه بیش از تعداد طبقات مجاز مندرج در ضوابط  طرح تفصیلی شهر رشت تجاوز ننماید و رعایت ضوابط محدودیت ارتفاع نسبت به عرض گذر مصوب کمیسیون ماده 5 مورخ 28/ 9 /81 گردیده باشد بنماید.

ضوابط محدود نمودن ارتفاع ساختمان نسبت به عرض گذر:

با توجه به مصوبه ماده 5 مورخ 28 / 9 / 81 حداکثرتعداد طبقات ساختمان با توجه به تعداد طبقات مندرج در ضوابط طرح تفصیلی به شرح زیر تعیین می گردد.

برای کو چه ها ی بن بست شش متر و کمتر حداکثر تعداد طبقات مجاز دو طبقه بر روی پیلوت .

تبصره 1:برای زمینهای با مساحت 300 متر مربع و بیشتر واقع در این کوچه ها در صورت رعایت 15 در صد عقب سازی حد اکثر تعداد طبقات به سه طبقه بر روی پیلوت افزایش می یابد.

تبصره 2:برای زمینهای با مساحت 500 متر مربع و بیشتر واقع دراین کو چه ها درصورت رعایت 25 درصد عقب سازی حد اکثر ارتفاع مجاز به چهار طبقه بر روی پیلوت افزایش می یابد.

برای کوچه های با عرض هشت متر و کمتر از ده متر حداکثر تعداد طبقات مجاز به سه طبقه بر روی پیلوت محدود می شود .

تبصره: برای زمینهای سیصد متر مربع و بیشتر درصورت رعایت پانزده در صد عقب سازی در قطعات جنوبی و شرقی حداکثر تعداد طبقات به چهار طبقه بر روی پیلوت افزایش می یابد.

احداث مغازه خلاف ساز در کاربری غیر تجاری :

شهرداریهای که مناطق مکلفند با توجه به بند 24 از ماده 55 قانون شهرداریها در صورت مشاهده تخلف احداث بنای تجاری در کاربری غیرتجاری مراتب را بدون ارزیابی و با اعلام اینکه بنای احداثی مغایر با اصول و ضوابط شهر سازی است به کمیسیون ماده صد قانون شهرداریها ارجاع و تقاضای تبصره یک به منظور قلع بنای احداثی را مینماید و چنانچه پس از صدور حکم مالک همچنان در استفاده تجاری از ملک اصرار داشته باشد براساس بند 24 از ماده 55 قانون شهرداریها مجدداً  از کمیسیون ماده صد تقاضای تعطیل مجازات تصریح شده در متن قانون را بنماید.

تبصره:  درصورتی که کمیسیون ماده از صدور رای تا تعیین قیمت ارزیابی خودداری نماید پرونده به کمیسیون ارزیابی احاله و مبلغ ارزیابی خودداری نماید پرونده به کمیسیون ارزیابی احاله و مبلغ ارزیابی به کمیسیون ماده صد اعلام خواهد شد . چنانچه کمیسیون رای به جریمه درحق شهرداری بدهد نسبت به رای جریمه به کمیسیون تجدید نظر اعتراض بعمل خواهد امد.

احداث بنا در محدوده بازار رشت:  

هرگونه احداث بنا در محدوده بازار رشت میبایست با ارائه پنج قطعه عکس از وضع موجود مشخص نمودن محل ملک بر روی نقشه بازار فتو کپی سند مالکیت و کرو کی ملک توسط نا مه ای از سوی شهرداری منطقه به حوزه معاونت امور عمرانی و شهر سازی ارسال تا از طریق کمیسیون ماده 5 مقرر در قانون شورای شهر سازی تعیین ضوابط تراکم پوشش و ارتفاع شود.

نحوه بر خورد با قطعات شر قی - غربی:

شهرداریهای مناطق میبایست حتی الامکان از تفکیک قطعات شرقی و غربی پرهیز نماید و در صورت ضرورت و یا و جود قطعات تفکیک شده قبلی مقررات مربوط به احداث قطعات غربی دقیقاً همانند قطعات  شمالی و قطعات  شرقی مطابق  قطعات  جنوبی اعمال خواهد شد.

جلو گیری از اشراف در  پاسیوها:

به منظور جلو گیری از اشراف در پاسیو ها به سمت پلاک مجاور میبایست قسمت  سمت همسایه مجاور حتما" با ایرانیت  سایه روشنی به نحو مناسب  پوشانیده  شده با شد.

ضوابط اراضی مجاور فرودگاه:

ضوابط و مقررات طرح تفصیلی اراضی مجاور فرو دگاه رشت مانند ضوابط و مقررات مصوب طرح تفصیلی شهر رشت خواهد بود که تراکم مسکونی ان دارای ضوابط و مقررات خاص خود به شرح ذیل است:

تراکم به صورت تراکم ویژه و با د ر صد سطح اشغال 50 درصد و با حد اقل تفکیک 200 متر مربع و با تراکم ساختمانی 100 درصد و تعداد طبقات دو طبقه می باشد.

صدور پروانه بر روی زمینهای اوقافی:

زمینهای اوقافی به دو دسته اوقافی با خط عادی و اوقافی دارای سند مالکیت تقسیم میشود.

الف_ زمینهای اوقافی خط عادی : صدور پروانه برای زمینهای اوقافی خط عادی و فاقد سند مالکیت ممنوع است.

ب_ زمینهای اوقافی دارای سند مالکیت: چنانچه ملک مورد تقاضا دارای سند مالکیت ششدانگ بوده و براساس ان اجاره نامه اوقاف تنظیم گردیده باشد صدور پروانه ساختمانی با استعلام از اداره اوقاف و اعلام موافقت ان مطابق ضوابط و کار بریهای تفصیلی بلا مانع است .در صورتی که ملک مورد استفاده قسمتس از سند مادر باشد در صورتی که دارای صورت مجلس تفکیکی مورد تایید شهرداری باشد صدور مجوز احداث با اعلام موافقت اداره کل اوقاف بر اساس کار بریها و ضوابط طرح تفصیلی بلا مانع بوده و در غیر اینصورت صدور مجوز مقدور نمی باشد.

عدم امکان اصلاح پروانه هایی که در اثر خلاف توسعه می یابند:

مستند به بند 6و 9 دستور العمل نحوه تکمیل شناسنامه ساختمان ابلاغی از سوی وزارت محترم کشور  منبعد از هر گونه اصلاح پر وانه مغایر با اصول و ضوابط شهر سازی مصوب جدا" خودداری و فقط مراتب تخلف و شرح ماوقع مطابق مفاد بند 9 دستور العمل مذکور در صفحه مربوط به پایان کار ساختمانی توضیح داده شود. ( ب / 11704/ 33)

ممنوعیت استفاده از پانلهای پلی استایرن بجای بلوک های سقفی:

با توجه به نامه شماره  18893 /37 مورخ 18/ 6/ 83 سازمان مسکن و شهر سازی بدلیل ایجاد گاز های سمی در زمان اتش سوزی استفاده از پانلهای پلی استایرن بجای بلوک های سقفی در ساختمان ممنوع است  ( الف 14883 / 33  مورخ 5/ 7 / 83 )

لزوم رعایت حرایم لوله های نفت:

با توجه به نامه شماره 3 / 4 / 309/ 3 مورخ 7 / 6/ 83 شرکت ملی پخش فراورده های نفتی در زمان صدور پروانه ساختمانی در صورت و جود لوله های نفت و موارد مشابه استعلام از سازمان ذیربط در خصوص رعایت حریم انها ضروریست ( ب/  8513 /33 مورخ 4/ 7 /83 )

لزوم تایید پایان کار ساختمانهای  عمومی و دولتی توسط اداره شهر سازی از نظر رعایت نیازهای معلولین جسمی و حر کتی :

با تو جه به قانون رعایت طراحی های شهری مطابق با نیاز معلولین جسمی و حرکتی منبعد کنترل نقشه و صدور پایان کار ساختمان های عمومی و دولتی پس از تایید اداره شهر سازی و معماری و مسئول اداره نظارت بر صدور پروانه ها صورت خواهد گرفت. ( ب / 7919/ 33 مورخ 3/ 6 /83 )

عدم استفاده از دیوار ده سانتیمتری در بخش های خارجی ساختمان :

با توجه به نامه شماره  3/6378  مورخ 25/ 11/ 82 معاونت محترم هماهنگی و امور عمرانی وزارت کشور رعایت مقررات ملی ساختمان در ارتباط با عدم استفاده از دیوارده سانتیمتری دربخش های خارجی ساختمان بدلیل جلو گیری از اتلاف انرژی الزامیست.

عدم محاسبه فضای حاصل از رعایت درز انقطاع:

به منظور تشویق سازندگان ساختمان به رعایت درز انقطاع تصریح شده در ائین نامه 2800 زلزله مساحت حاصل از فضای ایجاد شده جزء زیر بنا محسوب نمیگردد (بخشنامه شماره ب  / 871/ 33 مورخ 2/ 2/ 83 )

عدم ضرورت تایید نفشه های اصلاحی خلاف ساز توسط سازمان نظام مهندسی:

با توجه به نامه شماره  4807/ 11 مورخ 18/ 12/ 82 سازمان نظام مهندسی استان گیلان مبنی بر عدم کنترل نفشه های اصلاحی ساختمانهای خلاف ساز با توجه به ضرورت اطلاع شهرداری از اخرین نقشه ها ی وضع موجود ساختمان نقشه ها پس از تائید مهندسین ناظر گواهی استحکام جهت تصمیم گیری نهایی با در خواست قلع بنا توسط شهرداری به کمیسیون ماده صد ارجاع و تصریح شود قابل کنترل توسط کار شناسان رسمی موضوع ماده 27 قانون نظام  مهندسی نمیباشد ( بخشنامه شماره ب / 17635 / 33 مورخ 24/12 /82 )

نحوه ارائه فرم شروع عملیات ساختمانی و پیشرفت عملیات ساختمانی و پایان کار:

با توجه به نامه شماره 3369/ 11 مورخ 6/10/ 82 سازمان نظام مهندسی استان گیلان فرم پایان کار ساختمانی میبایست به تائید کلیه مهندسین ناظر اعم از معمار . سازه و تاسیسات رسیده به گزارش شروع به کار و پیشرفت عملیا ت ساختمانی به تناسب مرحله اجرائی ساختمان توسط مهندسین ناظر ذیربط به شهرداری ارائه گردد. ( بخشنامه شماره ب / 14625 / 33 مورخ 24/ 10 /82 )

صلاحیت مهندسین در زمان اصلاح پروانه :

مطابق نامه شماره 36377 / 37 سازمان مسکن و شهر سازی استان گیلان و 4/ 52596 مورخ 11/ 10 /82 مدیر کل محترم دفتر فنی استان گیلان به منظور جلو گیری از شائبه حقوقی نحوه نظارت برساختمان در ایجاد تغییرات مهندسین ناظر لذا حدود صلاحیت در هنگام اصلاح پروانه همان صلاحیت سال مبنا یعنی زمان صدور پروانه ساختمانی و بدون توجه به پایه مهندسین در نظر گرفته شود ( الف / 24734 /11مورخ 20/ 10 / 82 )

عدم لزوم استعلام از ادارات اب و برق برای ساختمانهای چند واحدی:

به منظور تسریع در مراحل صدور پروانه ساختمانی منبعد کلیه متقاضیانی که تمایل به دریافت پاسخ استعلام اب و برق ندارند میتوانند با ارائه تعهد محضری مبنی براینکه مسئولیت تاخیر یا عدم دریافت انشعاب ساختمان به عهده خودشان است پروانه ساختمانی خود را دریافت نمایند ( ب / 12270/33 مورخ 21/8/82 )

جلوگیری از هرگونه تخریب و دخل تصرف در اثار تاریخی ثبت شده:

با توجه به نامه شماره 5992-1 /1 مورخ 12/6/82 سازمان میراث فرهنگی استان گیلان در اجرای بند " ج" ماده واحده قانون تشکیل سازمان و بند 6 ماده 3 قانون اساسنامه سازمان میراث فرهنگی کشور مصوب مجلس شورای اسلامی اثار ذیل در فهرست اثار ملی ایران به ثبت رسیده است و از تاریخ ثبت (14/5/82 ) هر گونه دخل و تصرف در اثر مذکور برابر مواد 558 لغایت 569 از کتاب پنجم قانون مجلزات اسلامی جرم محسوب و مرتکب مشمول مجازات های قانونی خواهد بود.

1- کتابخانه ملی     2- ساختمان استانداری قدیم     3- ساختمان اداره پست  4- ساختمان شهرداری 

5- هتل ایران        6- کاروانسرای طاقی بزرگ       7- کاروانسرای سعادت    8- کاروانسرای ملک

ضمنا" رعایت حرایم مربوطه مطابق نفشه های ارسال شده الزامیست ( الف / 3178 /223 مورخ 22/2/82 )

لزوم تعبیه سیم اتصال زمین:

با توجه به نامه شماره 4/135170 مورخ 27 /3 /82 معاونت محترم امور عمرانی استانداری گیلان و نامه شماره 03/330/963   مورخ 24/2/82 سرپرست دفتر فنی وزارت کشور  برابر مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان تعبیه سیم اتصال زمین در هنگام گواهی نفشه های تاسیست الزامیست ( ب / 508/33 مورخ 19/4/82  )

لزوم تائید نفشه های افراز و تفکیک توسط مهندسین شهر سازی :

با توجه به بخشنامه شماره 33/3/23090  مورخ 12/8/80 و پیرو بخشنامه های شماره 33/3/8865 مورخ 7/9/79 و 33/3/16250 مورخ 8/3/80 و همچنین نامه شماره 30470/37 مورخ 29/9/83 سازمان مسکن و شهر سازی کلیه نقشه های تفکیک اراضی شهری و فراز میبایست بیش از یکهزار  متر مر بع قبلا" به تائید مهندسین شهر ساز رسیده باشد . ( بخشنامه ب / 15533 مورخ 20/11/81 )

لزو م هماهنگی با شرکت گاز استان گیلان قبل از صدور پروانه اعیانات قدیمی:

با توجه به نامه شماره گ 56/000/1788 مورخ 20/1078 شرکت گاز استان گیلان به جهت تامین ایمنی شهروندان دستور فرمایند قبل از صدور پروانه احداث و تخریب بنا هماهنگی لازم با شرکت بعملاورند ( ب / 17437/33 مورخ 28/ 10/78 )

لزوم استعلام از اداره برق قبل از تفکیک اراضی یکهزار مترمربع به بالا:

با توجه به مصوبه کمیسیون ماده 5 مورخ 25/7/81 مالکین حقیقی و حقوقی در شهر های اداری طرح جامع و تفصیلی چنانچه قصد تفکیک اراضی خود را داشته باشند در صورتی که سطح قطعه بیش از یکهزار متر مربع باشد شهرداریها قبل ا ز موافقت از شرکت توزیع نیروی برق استعلام که در صورت اعلام نیاز به پست برق یک قطعه زمین در حد 52 متر مربع بعنوان پست برق در قطعات تفکیکی منظور گردد تا شهرداری موافقت خود را با تفکیک اراضی مورد نظرصادر نماید . در اینصورت اولا" در مورد نصاب تفکیک قطعات سطح تخصیصی برای پست برق منظور نگردد . ثانیا"شرکت توزیع برق موظف میباشد در اسرع وقت به خریداریکه قطعه زمین مذکور براساس تعرفه قانونی اقدام نماید. (ب / 10839/33 مورخ 23/8/81)

ممنوعیت استفاده از بالابر های برقیدر مغازه های چند اشکوبه بجای راه پله :

با توجه به نامه شماره 4082/441 مورخ 1/9/81 سازمان اتش نشانی منبعد شهرداری از قبول نقشه و صدور پایان کار برای مغازه هائی که بجای پله فقط از بالا برهای برقی استفاده نمایند ممنوع است ( ب / 12230/33 مورخ 14/9/81 )

مواردی که از ارجاع به سازمان نظام مهندسی برای تائید نقشه اصلاحی معاف میباشند:

با توجه به نامه شماره 1437/11 مورخ 23/5/81 سازمان نظام مهندسی و کاهش مراجعات مردمی به سازمان برابر هماهنگی های بعمی امده موارد زیر از شمول کنترلمعافبوده و صرفا" با تائید و امضاء و مهر مهندسین طراح و ناظر قابل قبول میباشد .

افزایش زیربنای ساختمان تا حد 50 متر مربع مشروط به اینکه دهنه ستونها بیش از 5 درصد به دهنه قبلی افزوده نشده باشد.

1-حذف تراس های باز و الحاق به ساختمان

2- احداث بنا در طبقه همکف با هر مقدار زیربنا

تبصره : افزایش زیربنا در هر صورت که منجر به افزایش طبقه گردد مشمول کنترل میباشد.

ضرورت همکاری شهرداریها با متقاضیان احداث اماکن ورزشی:

با توجه به شماره 42/4/28358 معاونت محترم امور عمرانی استانداری کیلان و همچنین به لحاظ نقش ویژه فضاهای ورزشی در پر کردن اوقات فراغت مردم علی الخصوص جوانان ضرورت شهرداریها با متقاضیان احداث اینگونه اماکن همکاری نمایند ( الف /12636/223 مورخ 11/7/81 )

تفسیرتبصره یک ماده11 قانون زمین شهری در ارتباط با تفکیک اراضی:

با توجه به نامه شماره 61/1839 مورخ 7/2/81 سرپرست محترم دفتر امور حقوقی وزارت کشور با توجه به ماده 101 قانون شهرداری محول الحاقی 1345 تطبیق نقشه های تفکیک اراضی با طرحهای جامع و تفصیلی و تصویب ان به شهرداری محول گردیده و به موجب تبصره یک ذیل ماده11 قانون زمین شهری مصوب 1366 اختصاصا" تطبیق نقشه های تفکیکی و شهر سازی  اراضی نمیتواند در تفکیک و افراز اراضی غیر دولتی دخل و تصرف نماید. (/4026/33 مورخ 4/4/81 )

لزوم درج مقدار مساحت ساختمان های توسعه داده شده در اثر خلاف در کارت سهمیه بندی مهندسین ناظر:

با توجه به نامه شماره 2880/11 مورخ 7/12/80 سازمان نظام مهندسی و  42/32543 مورخ 23/12/80 مدیر کل کحترم دفتر شهری و روستائی استانداری گیلان لازمست کل مساحت افزایش یافته در اثر تخلف ساختمانی در کارت سهمیه بندی مهندسین ناظرثبت گردد ( الف/1154/33 مورخ 29/1/83 )

تخلف ساختمانی پس از دریافت پایان کار :

با توجه به نامه شماره 61/1233 مورخ 28/11/80 سرپرست محترم دفتر امور حقوقی وزارت کشور چنانچه تخلف انجام شده با اصول شهر سازی نبوده و در حد تراکم مصوب طرح تفصیلی باشد از مصادیق تبصره 4 و چنانچه مازاد بر تراکم باشد از مصادیق تبصره 2 صد قانون شهرداریها است . (الف /344/222 مورخ 24/1/81 )

صدور پروانه ساختمانی در اطراف پادگان نیروی دریائی:

با توجه به نامه شماره 7812/30 مورخ 31/4/80  سازمان مسکن و شهرسازی و تائید معاونت محترم امور عمران استانداری به شماره 4/20314 مورخ 15/10/80 و با عنایت به مصوبه مورخ 22/12/63 مبنی بر ضرورت خروج تدریجی تاسیسات نظامی از محدوده و حریم شهرها وجود پادگان نیروی دریائی در د اخل شهر مرجع قانونی نداشته و اعلام حریم و شبکه برای پادگان و جاهت قانونی ندارد صدور پروانه مطابق ضوابط طرح تفصیلی بلا مانع است. (ب/ 13640/13/33 مورخ 30/10/80)

مصوبه شورای اسلامی شهر رشت در خصوص معافیت  پار کینگ اتومبیل در ساختمانهای ویلائی با قدمت بیش از پانزده سال:

با توجه به صورتجلسه یکصدو نو دو یکمین جلسه شورای اسلامی شهر رشت احداث پارکینگ اتومبیل در ساختمانهای ویلائی که قدمت انها بیش از پانزده سلا باشد حداکثر به مساحت هفده متر مربع صرفا" جهت پارک اتومبیل با مصالح پروفیل لوله نبشی و  ایرانت سایه روشن بلا مانع است. ( ب/ 13297 /33 مورخ 22/10/80 )

ضرورت مهر و امضاء مسئول فنی بر روی نقشه های بایگانی :

به منظور جلوگیری از هر گونه سوء استفاده منبعد کلیه نقشه هایی که در بایگانی منطقه نگهداری میشود و میبایست ممهور به مهر واحد  فنی و امضاء مسئول مربوطه باشد و محل احداث ساختمان اعم از عقب ساز یا جلو ساز بودن دقیقا" در کروکی شناسنامه ساختمان مشخص گردد. ( پ /12488/33 مورخ 30/8/79 )

پاسخگویی به ساختمانهای مسکونی دارای پروانه و پایان کار قدیمی :

چنانچه ساختمان احداثی دارای پروانه از شهرداری بوده و مطابق مفاد پروانه احداث بنا شده باشد صدور انواع پاسخها جهت تفکیک اپارتمانی انجام معامله مجوز تعمیرات جزئی با اخذ عوارض بدهی نو سازیمجاز بوده و اعمال ضوابط جدید از قبیل کسری پارکینگ و 60 در صد طول مجاز و غیر مجاز نمیباشد.

تبصره: درخصوص صدور گواهی انجام معامله و یا پاسخ استعلامبانک اعلام نوع کاربری و میزان عقب نشینی مطابق اخرین طرح تفصیلی موجود الزامی است.

تعیین کف یا کد ارتفاعی ساختمان :

در خیابان ها ی اصلی کوچه های اسفالت شده کف تمام شده ساختمان حداکثر 10 سانتیمتر بالا تر از پیاده رو یا اسفالت معبر در نظر گرفته شود.

در کو چه هایخاکی در صورتی که دارای اگویفاضلاب باشد کف تمام شده 20 سانتیمتر بالا تر از سطح درب اگو درنظر گرفته شود.

در کوچه های خاکی فاقد اگوی فاضلاب به ازای هر یک متر عمق کوچه نسبت به اولین معبر اصلی موجود یک سانتیمتر بالاتر از معبر اصلی ( یک در صد شیب طولی ) و 20 سانتیمتر بالاتر از ارتفاع بدستامده تعیین کف گردد.

تعیین  عرض کوچه های با طول کمتر از 20 متر واقع در بافت موجود شهر:

برابر بند 42 کمیسیون ماده مورخ 17/11/77 در ارتباط با پیشنهاد الحاقی تبصره به ضوابط و مقررات مربوط به تعیین عرض معابر بن بست وضع موجود در صورتی که معبر بن بست با طول کمتر از 20 متر و یا اختصاصی بوده و حداکثر چهار پلاک دسترسی داشته و یا اتومبیل رو نباشد معابر بنبست در وضع موجود حفظ گردد و در صورتی که عرض ان کمتر از چهار متر است به چهلر متر تعریض گردد.

مجری ذیصلاح برای ساختمان های چهارطبقه بر روی پیلوت :

با توجه به نامه شماره 21738/37 مورخ 15/7/83 ریاست محترم سازمان مسکن و شهر سازی منبعد برای کلیه ساختمان های دارای پنج سقف یا چهار طبقه برروی پیلوت و ساختمان های با زیر بنای 800 متر مربع و بالا تر با هر تعداد طبقه نیاز به معرفی مهندس مجری دارای پروانه اشتغال می باشد.

استفاده از پروانه انبوه سازان برای ساختمان های با مساحت 2000 متر مربع و بالا تر :

با توجه به نامه شماره 16459/37 مورخ 28/5/83 سازمان مسکن و شهر سازی استان گیلان نظر به این که تا کنون پروانه مجریان حقوقی به دلیل عدم استقبال صاحبان شرکت های ساختمانی صادرنشده است. لذا در حای حاضر مسئولیت اجرای ساختمان های بالا تراز 2000 مترمربع به عهده دارندگان پروانه اشتغال انبوه سازان بلا مانع می گردد.

بخشنامه نحوه اعمال تبصره ذ یل بند 24 ماده 55 قانون شهرداریها:

با توجه به اینکه استفاده های مجاز در کاربری های مسکونی مطروحه در تبصره ذیل بند 24 ماده 55 قانون شهرداریها دستخوش تغییر و تاویل های متفاوتی شده و برخی افراد با استفاده نابجا از منطوق تبصره فوق اقدام به دایر نمودن کلینیک های پزشکی و خدمات درمانی و مجتمع پزشکی در املاک واجد کاربری مسکونی می نمایند درحالی که مفهوم قانون منحصر به مواردی است که شخص پزشک یا وکیل پایه یک دادگستری یا سر دفتر اسناد رسمی و ازدواج و طلاق و موارد احصائی مذکور که مالک میباشدراسا" مبادرت و مباشرت در امر طبابت و وکالت و نیرو داشته باشند. تسری دادن اینامتیاز به افراد غیر مالک خلاف منظور قانونگذار می باشد به علاوه ضوابط الحاقی به طرح تفضیلی شهر رشت که به منزله قانون و لازم الرعایه می باشد استفاده های مجاز در کاربری مسکونی بند 1-1-1-5را منوط به طرح و تصویب در کمیسیون ماده 5 موضوع شورایعالی معماری و شهرسازی نموده است . که تصاویر رای شماره 720/165 مورخ 29/2/1373 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری و بند 1-1-1-5 موضوع کمیسیون ماده 5 شورایعالی معماری و شهر سازی به پیوست می با شد . مع الوصف منبعد درصدور پروانه های ساختمان و هر گونه خدمات مربوطه موارد قانونی فوق ملحوظ نظر قرار گیرد. ( ب/658/112 و به مورخه 7/3/83 )

نامه سازمان بازرسی گیلان مبنی بر احداث مغازه براثر تخلف ساختمانی:

با توجه به نامه شماره 1714/40 مورخ 29/4/78 سازمان بازرسی استان گیلان چنانچه  تخلفی از ناحیه شهروند در تبدیل قسمتی از ملک مسکونی به مغازه صورت گیرد دال برتغییر کاربری نبوده و تغییر کاربری املاک و اراضی صرفا" در چارچوب کمیسیون ماده 5 مقرر در قانون تاسیس شورا یعالی شهر سازی میبایست صورت پذیرد.

ممنوعیت اخذ تعهد از اشخاصی که برای تمدید جواز کسب به شهرداری مراجعه مینمایند:

با توجه به بخشنامه شماره 2594/34/3/267 معاونت محترم هماهنگی امور عمرانی وزارت کشور اخذ تعهد نامه از اشخاصی که برای تمدید جواز کسب خود به شهرداری مراجعه می نمایند محمل قانونی نداشته و بر خلاف قوانین و مقررات میباشد.

صدور جواز کسب برای مغازه های فاقد سند مالکیت:

در صورتی که دارای رای کمیسیون ماده صد مبنی بر پرداخت جریمه در حق شهرداری باشد و تطبیق با کاربری مصوب طرح تفصیلی داشته باشد صدور جواز پس از دریافت مطالبات شهرداری بلا مانع است.

تبصره: چنانچه دارای کاربری مغایرطرح تفضیلی اعم از مسکونی فضای سبز و.... با شد و کمیسیون رای به پرداخت جریمه داده شده شهرداری ابتدا نسبت به رای کمیسیون اعتراض در صورت قطعی شدن رای جریمه با اخذ تعهد از مالک مبنی بر اینکه در زمان اجرای طرح حق مطالبه سر قفلی را ندارد جئاز کسب صادر خواهد شد.

جلوگیری از سد معبر ناشی از مصالح ساختمانی و ایجاد حصار اطراف محل گود برداری:

شهر داریها ی مناطق موظفند که هرگونه ایجاد سد معبرناشی از تخلیه و نگهداری انواع مصالح ساختمانی و خاک مازاد ساختمانهای دردست احداث در سطح معابر اصلی و فرعی قویا" جلوگیری و اشغا ل سطوح پیاده روها اعم از خاک مازاد و مصالح بیش ازحد متعارف که مشکل تردد برای شهروندان ایجاد نماید قویا" جلوگیری و در صورت مشاهده هر گونه مورد خلاف یا اخطار کتبی 24 ساعته در صورت عدم اقدام ما لکین تا پاکسازی معابراز ادامه عملیات ساختمانی جلوگیری نمایند.

ضمنا"‌‌‌   کلیه مالکینی که قصد احداث ساختمان دارند موظفند اطراف محل گود بر داری را با حصای لازم جهت جلو گیری از سقوط احتمالی با نظر شهرداری منطقه پوشش داده و همزمان با پیشرفت عملیات ساختمانی در ارتفاع نسبت به نصب وسایل ایمنی ( نظیرتوری سیمی) بمنظور جلوگیری از خطرات ناشی از سقوط مصالح لازم از ارتفاع و ایجاد خطربرای عابرین اقدام لازم و عاجل معمول دارد .

احداث ساختمان نصب حصار موقت و جلو گیری از خطرات برای عابرین :

بمنظورجلوگیری از خطرات برای عابرین هر ساختمان جدید در کلیه قسمتها باید بطریقی بنا شود که در هیچ مورد موجب خطر برای کارگران و همسایگان و یا اشخاصیکه از گذر های مجاور عبور مینمایند  نباشد . نصب حصار موقت در گذر های همگانی در کارگاههای ساختمانی تا خاتمه نمای ساختمانی اجباری است. حصار مزبور حداکثر نباید یش از دو متر پهنای گذر را بگیرد مگر با اجازه شهرداری.

صدور گواهی پایان ساختمان منوط به نما سازیساختمان میباشد:

صدور گواهی پایان ساختمان منوط به نما سازی جهات مختلف ساختمان بوده و مادام که مالکین ساختمان را نما سازیننمایداز صدور گواهی پایان ساختمان خودداری خواهد شد.

نحوه نصب سنگ جهت نما سازی ساختمان :

چون تعدادی از ساختمانها برای نما سازی از سنگ رو کار استفاده مینمایند و ملات مورد مصرف به اندازه کافی در چسبیدن سنگها موثر نمیباشد و ضمنا" مشاهده گردیده است که در مواردیسنگهای رو کار ساختمانها کنده شده و بالمال خطراتی برای عابرین پیاده بوجود اورده است . لذا بلحاظ حفظ جان عابرین پیاده مالکین ساختمانهائکه درنظردارند از سنگ جهت نما سازی استفاده نمایند نصب سنگ را با بست اهنی انجام داده و یا بوسیله پیچهای 12 سانیمتریسنگها را نصب و یا محکم نمایند و ضمنا" مالکین ساختمانهائکه دارای نمای سنگی میباشند نیز بایستی موارد فوق را رعایت نمایند.

نما سازی و محوطه سازس قبل از صدور پایان ساختمان :

صدور پایان ساختمان موکول به انجام نما سازی و محوطه سازی میباشد.

فرازی از ضوابط و مقررات نمای شهری مصوبه مورخ 28/8/69 شورایعالی شهر سازی و معماری

کلیه سطوح نمایان ساختمانهای واقع درمحدوده و حریم شهر ها و شهرکها که از داخل معابر قابل مشاهده است اعم از نمای اصلی یا نما های جانبی نمای شهری محسوبشده لازم است با مصالح مرغوب به طرز مناسب و زیبا و هماهنگ نما سازی شود.

صدور گواهی پایانکار ساختمان مشروط به انجام نما سازی نما های اصلی و جانبی است.

مهندسین مشاور و دارندگان پروانه اشتغال بکار مهندسی موظفند در تهیه و اجرا و نظارت بر طر حهای ساختمانی نما سازی کامل کلیه سطوح نمایان را رعایت کنند.

تعهدات مهندس ناظر:

مهندس ناظرموظفاست نظارت برحسن اجرای عملیات اجرائی طبق بند 3 قسمت ب ماده 4 انجام دهد درصورت عدم نظارت و یا عدم رعایت اصول فنی و معماری در نظارت به تشخیص کمیسیون کنترل نظارت کارفرما حق فسخ حاضر را خواهد داشت در این صورت حق نظارت تا این مرحله محاسبه و مابقی به کار فرما مسترد گردد در صورت بروز اختلاف و تعیین میزان حق نظارت به عهده کمیسیون فوق الذکر میباشد.

مهندس ناظر موظف است طبق تبصره 7 ذیل ماده 100 قانون شهرداریها در صورت مشاهده هرکونه تخلف از ناحیه کارفرما و عدول ازنقشه اجرائی و مقررات نظارت بر احداث ساختمان مراتب را به شهرداری و یا سازمان نظام مهندسی کتبا" اعلام نماید و در صورت عدم اعلام باکار فرما در موارد فوق مسئولیت تضامنی خواهد داشت. مسئولیت رعایت ضوابط فنی و معماری موضوع این قرار داد و ابلاغ  انها به کار فرما در همه حال به عهده مهندس ناظراست مگر این که مراتب را کتبا" به کار فرما و یا مراجع ذیصلاح اعلام کرده باشد.

 مراحلنظارت عبارتند از:

1- شالوده   2- اسکلت  3-سفت کاری    4- نظارت ضوابط معماری و شهر سازی   5-تائید پایان کار

4- مهندس ناظرموظف است هر موقع که نیاز به تغییر نفشه اجرائی باشد مراتب را کتبا" به کارفرما اعلام نمایند.  

ناصر جعفریانی       www.jafaryani.persianblog.ir

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  |  نظر بدهید

---

انواع پروانه

پروانه ساختمانی:

مجوز قانونی ای که از طرف شهرداری برای هرگونه ساخت و ساز برای صاحبان املاک صادر می گردد.

پروانه تخریب و بازسازی:

 پروانه ای که با تخریب بنای قدیمی و احداث بنای جدید براساس طرح تفصیلی صادر می گردد.

پروانه تبدیل:

مجوزی که برای تبدیل یک واحد مسکونی به دو واحد ، تبدیل واحد مسکونی به اداری و یا تبدیل قسمتی از مسکونی به واحد تجاری و… صادرمی گردد.

پروانه تعمیرات:

پروانه ای که منظور انجام تعمیرات و تغییرات جزئی و کلی صادر گردد.

تمدید پروانه:

در صورت منقضی شدن مهلت پروانه و یا عدم شروع عملیات ساختمانی از طرف مالک ، اعتبار پروانه تمدید و با همان مشخصات صادر خواهد شد.

پروانه تغییر نقشه:

در صورت تقاضای مالک و به شرط عدم شروع عملیات ساختمانی نسبت به تغییرات یا جابجایی فضاها یا توسعه بنای پروانه های معتبر ، پروانه تغییر نقشه صادر خواهد شد.

ابطال پروانه:

در صورت تقاضای مالک با اخذ اصل پروانه صادره و ابطال آن و پیوست به پرونده بصورت مکانیزه نیز پروانه باطل و تصویر به مراجع ذیربط اعلام می گردد و با رعایت ضوابط و مقررات پرداختی های مالک عودت گردد.

پروانه تعویض مهندس ناظر یا مجری:

در صورت درخواست مالک و با رعایت ضوابط و مقررات و موافقت ناظر و مجری و مراجع ذیصلاح و معرفی ناظر و مجری جدید مجوز فوق صادر می گردد.

انواع گواهی

گواهی عدم خلاف:

در صورت شروع به کار ساختمانی طبق پروانه صادره برای هرگونه معامله و یا انقضای مهلت پروانه (برای ادامه عملیات ساختمانی یا بروز خلاف، پس از رسیدگی ،‌گواهی جدیدی به نام عدم خلاف صادر می گردد.

گواهی بلامانع ناحیه:

در موارد بروز تخلفات جزئی که منجر به جلوگیری شود، پس از رفع خلاف یا رسیدگی به آن ، مجوز ادامه کار از شهرسازی منطقه به ناحیه مربوطه صادر خواهد شد.

گواهی بلامانع شهرسازی:

درصورت درخواست انواع پروانه و کشف خلاف در بنا و رسیدگی به آن برای سهولت روند اداری و ادامه کار ، بلامانع شهرسازی صادر خواهد شد.

گواهی پایان کار:

در صورت پایان عملیات ساختمانی و عدم وجود تخلف و ارائه گواهی صحت اجرا از جانب مهندس ناظر گواهی پایان کار ساختمانی توسط شهرداری صادر می شود.

گواهی پایان کار آپارتمانی:

صدور گواهی پایان ساختمان یا عدم خلاف در مورد هریک از آپارتمان های یک مجتمع بشرطی که در اختصاصیات و مشاعات تخلفی حادث نشده باشد .

گواهی پایان کار قبل از 49:

جهت بناهایی با هر کاربری که قبل از اردیبهشت سال 1349 احداث و بهره برداری گردیده اند( شامل مقررات طرح جامع تهران نمی باشند) پایان ساختمانی قبل از 1349 صادر می گردد.

گواهی تمدید پایان کار:

در صورت انقضای اعتبار پایان کار و عدم وجود هرگونه خلاف یا تغییرات در بنا پایان کار مذکور با همان مشخصات مجدداً‌ تمدید می گردد.

مشخصات املاک در کاربری مسکونی

مساحت زیربنا:

مجموع سطوح در هرطبقه از ساختمان های یک ملک را مساحت زیربنای آن طبقه گویند.

مساحت کل بنا:

عبارت است از مجموع سطوح ساخته شده در کلیه طبقاتی که در یک ملک احداث می شود یا شده است که شامل زیرزمین یا زیرزمین ها ، همکف، طبقات فوقانی اعم از قسمت های مفید و اختصاصیات و یا مشاعات در طبقات ساختمان می باشد.

متوسط مساحت زمین:

عبارت است از نسبت کل مساحت زمین ها به تعداد اراضی بلوک یا ضریب سطح اشغال: عبارت است از نسبت درصد مساحت سطح مجاز احداث بنا به مساحت قطعه زمین در طبقه همکف 

متوسط مساحت کل بنا:

عبارت است از نسبت مساحت کل بنا در املاک موجود به تعداد اراضی بلوک یا ناحیه یا محله یا منطقه یا شهر 

ضریب تراکم مجاز:

عبارت است از نسبت درصد سطح زیربنای کل ساختمان به سطح قطعه زمین مورد ساخت با کاربری مجاز طبق طرح تفصیلی (مشاعات و انبار و پارکینگ در زیرزمین و پارکینگ در همکف جزء این ضریب محاسبه نمی گردند.) 

تراکم استفاده شده :

عبارت است از سطح زیربنای کل ساختمان به سطح قطعه زمین مورد ساخت با هرکاربری (مشاعات و پارکینگ و انباری در زیرزمین و پارکینگ درهمکف جزء این سطوح محاسبه نمی گردد) 

بنای مفید:

مجموع زیربنای کل طبقات بجز سطح پارکینگ ها و انباری ها و مشاعات

مساحت زیربنای مشاعات در مسکونی:

شامل مجموع مساحت تاسیسات ، راهرو ، راه پله،‌آسانسور ، لابی،‌سالن اجتماعات ، استخر و سونا و ورزشی، سرایداری، شوت زباله ، نگهبانی، نورگیرها، سرویس بهداشتی و انباری مشاع جزء سطوح مشاعات می باشند. 

درصد بنای مفید استفاده شده:

درصد مجموع زیربنای مفید طبقات در طبقات، نسبت به مساحت ملک(طبق سند مالکیت) . (زیربنای کل ، منهای مشاعات و پارکینگ و انباری)

انواع اراضی

دایر:

اراضی دارای ساختمان و تاسیسات و دیوارکشی متناسب با ملک و یا املاکی که باغ و مشجر و یا زراعی باشد، می گویند. 

بایر:

به اراضی فاقد ساختمان و تاسیسات می گویند که سابقه دایر بودن را داشته اند.

موات:

به املاکی که فاقد ساختمان و تاسیسات باشد و هرگونه سابقه عمران و آبادی و یا باغ و کشاورزی نداشته اند گویند.

مشخصات کاربری ملک

مسکونی:

به سطوحی اطلاق می گردد که براساس نقشه کاربری اراضی جهت احداث واحدهاو مجموعه های مسکونی اختصاص یافته اند.

تجاری:

این اراضی برای فعالیت های بازرگانی ، مغازه ها و فروشگاه ها ، کسب و پیشه و دوایر نمایندگی های مختلف و دفاتر تجاری براساس سلسله مراتب طرحهای تفصیلی (خرده فروشی، عمده فروشی، دفاتر) پاساژ، تیمچه، سرا درنظر گرفته شده است.

مختلط :

عبارت است از ترکیب چندعملکرد از کاربری های مختلف دریک قطعه زمین با کاربری مختلط (تجاری اداری، تجاری مسکونی ، مسکونی اداری و اختلاطی از کاربری های فرهنگی ،‌ورزشی، آموزشی) با توجه به طرح تفصیلی می باشند.

باغ:

عبارت است از زمین محصور و یا غیر محصوری که در آن درخت به تعدادی که قانون مشخص نموده است کاشته باشند و یا در طرح تفصیلی به صورت باغ تعیین شده باشد. 

مذهبی

انواع کاربریهای مذهبی در سلسله مراتب خدمات شهری به شرح ذیل می باشد.

اراضی مذهبی رده محله:

شامل مساجد کوچک، تکایاو حسینیه ها.

اراضی مذهبی رده ناحیه شامل:

مساجد و فاطمیه ها ‌اراضی مذهبی رده منطقه شامل مساجد بزرگ و هیئت ها.

اراضی مذهبی رده حوزه شامل:

مجتمع های مذهبی ، دارالتبلیغ ها و مهدیه ها.

اراضی مذهبی رده شهر و فراتر:

شامل مساجد اصلی شهر، خانقاه،‌ کلیساها و کنیسه ها، امامزاده ها، بقاع متبرکه، ‌مصلی،‌ آتشکده ها و معابد. 

آموزشی

این اراضی بسته به سلسله مراتب خدمات شهری با توجه به رده های مختلف کاربری آموزشی به احداث ساختمان های آموزشی اختصاص دارد. فعالیت های مجاز در این اراضی آموزشی رده های مختلف به شرح ذیل می باشد. 

اراضی آموزشی رده محله:

شامل مهدکودک، آمادگی ،‌مدرسه ابتدایی مدارس راهنمایی و دبیرستان ها.

اراضی آموزشی رده ناحیه:

شامل کلاس های نهضت سواد آموزی، مراکز آموزش حرفه ای و هنرکده ها.

اراضی آموزشی رده منطقه شامل:

مدارس اسلامی ،‌موسسات آموزش زبان های خارجی وهنرستان های صنعتی.

اراضی آموزشی رده حوزه ای:

شامل مدارس ویژه نابینایان ،‌مدارس ویژه معلولین کرو و لال و مدارس ویژه سایر معلولین.

اراضی آموزشی رده شهر و فراتر:

شامل مدارس ویژه خارجیان مقیم تهران و مدارس ویژه کودکان استثنایی

فرهنگی

انواع کاربری های فرهنگی بنا به سلسله مراتب خدمات شهری به شرح ذیل می باشد. *‌ اراضی فرهنگی رده محله ای: شامل کتابخانه کودکان و کتابخانه های درجه 5 * اراضی فرهنگی رده ناحیه ای : شامل کتابخانه های درجه 4 و سالن های اجتماعات. * اراضی فرهنگی رده منطقه : شامل کتابخانه های درجه 3، بنیادهای ارشادی و کانون ها*اراضی فرهنگی رده شهر و فراتر : شامل اماکن و محوطه های تاریخی ، موزه ها، موسسات انتشاراتی، کتابخانه های ملی و سایر کتابخانه های بزرگ ،‌نمایشگاهها، انجمن ها ،‌بناهای یادبود،‌آرامگاه مشاهیرو فرهنگستان ها.

بهداشتی

این اراضی در رده محله مطرح شده و شامل گرمابه ها و رختشویخانه ها می گردد. 

ورزشی

انواع این کاربری برحسب سلسله مراتب خدمات شهری به شرح ذیل می باشد. * اراضی ورزشی رده محله: شامل زمین های بازی کوچک . * اراضی ورزشی رده ناحیه : شامل زمین های ورزشی و سالن های کوچک. *‌اراضی ورزشی رده منطقه شامل زمین های ورزشی سالن های متوسط – سالنهای استخر سرپوشیده و اراضی ورزشی رده شهر، استادیوم ها و …می باشد. 

فضاهای سبز-پارک عمومی

ملکی که دارای طرح پارک ، حریم سبز ، جنگل مصنوعی و … طبق طرح تفصیلی و جامع می باشد، بارده بندی باغ کودک ،‌پارک محله، پارک منطقه ای و پارک های عمومی شهری ،‌حریم سبز بزرگراهها ، اتوبانها ، بزرگراه ها ، کمربند سبز شهری

+ نوشته شده در  ساعت   توسط سیدفرشیدغزنینی هاشمی  |  نظر بدهید

---

الف- جانمایی بنا برخلاف مشخص شده در پروانه ساختمانی

1. پیشروی خارج از 60% طول زمین
2. عدم رعایت سطح اشغ��ل مجاز
3. احداث بنای جداساز
4. احداث بارانداز و پارکینگ در محوطه
5. عدم رعایت فاصله 2 متر در حیاط خلوت سرتاسری
6. عدم رعایت سطح و ابعاد پاسیو
7. عدم رعایت درز انقطاع

الف – 1 ( پیشروی خارج از 60% طول زمین )

برخلاف مدلول پروانه و جانمایی تعیین شده در پلاکهای با قواره مشخص به شکل مستطیل – مربع با ذوزنقه که امکان محاسبه 60% طول زمین با محاسبه 60% میانگین مجموع دو طول زمین وجود داشته باشد، چنانچه ساختمان احداث گردد محدوده ای که خارج از مقدار مشخص شده قرار می گیرد، شامل سطح پیشروی مجازی در همکف و همچنین سطح طبقات در محدوده پیشروی شده تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

الف – 2 ( عدم رعایت سطح اشغال مجاز )

برخلاف مدلول پروانه افزایش سطح اشغال مجاز در همکف تخلف ساختمانی محسوب می گردد. افزایش سطح اشغال مجاز محدود به بازده پروانه و در حد 60% طول زمین خواهد بود.

الف -3 ( احداث بنای جداساز )

آن قسمت از سطح زیربنا که برخلاف مدلول پروانه و جانمایی تعیین شده در پروانه ساختمانی خارج از حجم ساختمان بهصورت متصل یا منفصل در حیاط یا محوطه احداث می گردد و قابلیت استفاده ه صورت تجاری و یا بارانداز و پارکینگ را نداشته و تصرفهای دیگری نظیری مسکونی ، بهداشتی و ... داشته باشد ، تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

الف – 4 ( احداث بارانداز و پارکینگ در محوطه )

آن قسمت از سطح زیربنا که برخلاف مدلول پروانه و جانمایی تعیین دشه در پروانه ساختمانی خارج از حجم ساختمان بصورت متصل یا منفصل در حیاط یا محوطه احداث می گردد و قابلیت استفاده فقط بصورت پارکینگ و بارانداز را داراست. این نوع بنا عموماً مسقف و حداقل از یک طرف فاقد دیوار است. تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

الف – 5 ( عدم رعایت فاصله 2 متر در حیاط خلوت سرتاسری )

برخلاف مدلول پروانه و جانمایی تعیین شده در پروانه ساختمانی در صورت عدم رعایت 2 متر حیاط خلوت سرتاسری ، سطح حیاط خلوت به عرض 2 متر و در حیاط خلوت سرتاسری ضربدر تعداد طبقات ، سطح مجازی برای تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

الف – 6 ( عدم رعایت سطح و ابعاد پاسیو )

برخلاف مدلول پروانه عدم رعایت سطح و ابعاد پاسیو ( 12 مترمربع و با حداقل بعد 3 متر برای نورگیری اتاقهای اصلی و 6 مترمربع با حداقل بعد 2 متر جهت نورگیری آشپزخانه و سرویس ) به ترتیب به میزان 12مترمربع و 6 مترمربع ضربدر تعداد طبقات سطح مجازی برای تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

الف – 7 ( عدم رعایت درز انقطاع )

برخلاف مدلول پروانه ساختمانی و نقشه های فنی ساختمانی به واسطه عدم رعایت درز انقطاع از روی زمین بکسر سطح درز انقطاع برابر نقشه های ساختمانی ضربدر تعداد طبقات سطح مجازی برای تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

ب – افزایش زیربنا

1. احداث یک طبقه مازاد بر مدلول پروانه
2. احداث بیش از یک طبقه مازاد بر مدلول پروانه
3. احداث کنسول غیر مجاز به شارع
4. احداث کنسول به شارع در حد مجاز خارج از مدلول پروانه
5. افزایش زیربنا خارج از مدلول پروانه بدون افزایش طبقه
6. افزایش بالکن تجاری بیش از حد مجاز

ب- 1 ( احداث یک طبقه مازاد بر مدلول پروانه )

احداث بنا برخلاف مدلول پروانه ساختمانی و تعداد طبقات مشخص شده در آن در صورت افزایش یک طبقه کل سطح زیربنا به عنوان تخلف ساختمانی محاسبه می گردد.

ب – 2 ( احداث یک طبقه مازاد بر مدلول پروانه )

مانند بند فوق در صورت احداث بنای بیش از یک طبقه مازاد ، سطح زیربنای طبقات افزوده شد بر یک طبقه مازاد به عنوان تخلف ساختمانی محاسبه می گردد.

ب – 3 ( احداث کنسول غیرمجاز به شارع )

احداث کنسول در خیابانهای کمتر از 12 متر و بیشتر از 18 متر ممنوع بوده و سطح پیش آمده به سمت شارع در کلیه طبقات تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

ب – 4 ( احداث کنسول به شارع در حد مجاز خارج از مدلول پروانه )

آن قسمت از سطح کنسول در طبقات در خیابانهای 12 تا 18 متر که خارج از سطح مدلول پروانه احداث شده باشد تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

ب – 5 ( افزایش زیربنا خارج از مدلول پروانه بدون افزایش طبقه )

افزایش سطح زیربنا در طبقات برخلاف مدلول پروانه ساختمانی و در بازه تراکم مجاز پروانه صادره تا حد 60% طول زمین تخلف ساختمانی است .

ب – 6 ( افزایش بالکن تجاری بیش از حد مجاز )

هرگونه افزایش سطح بالکن تجاری بیش از سطح مندرج در پروانه ساختمانی محسوب می گردد.

ج – تبدیل

1. تبدیل پارکینگ به مغازه
2. تبدیل پیلوت به مسکونی
3. تبدیل زیر شیروانی به طبقه
4. تبدیل بام زیرشیروانی به تراس
5. تبدیل واحد مسکونی به تجاری
6. تبدیل محوطه به محوطه تجاری
7. تبدیل محوطه به مغازه جداساز

ج – 1 )( تبدیل پارکینگ به مغازه )

برخلاف مدلول پروانه تبدیل سطح پارکینگ به مغزه تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

ج – 2 )( تبدیل پیلوت به مسکونی )

برخلاف مدلول پروانه تبدیل سطح پیلوت به مسکونی تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

ج – 3 )( تبدیل زیرشیروانی به طبقه )

برخلاف مدلول پروانه در صورت داشتن مجوز احداث زیرشیروانی برابر ضوابط ، سطحی که به زیرشیروانی افزوده می شود و آن را از حالت زیر شیروانی به یک طبقه مشابه پایین تر می سازد ، تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

ج – 4 )(تبدیل بام شیروانی به تراس )

چنانچه بام شیروانی که در نقشه های اجرایی مشخص شده ، در زمان احداث تبدیل به سقف تراسی گردد، کل سطح تراسی ایجاد شده تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

ج – 5 ( تبدیل واحد مسکونی به تجاری )

برخلاف مدلول پروانه تبدیل واحد مسکونی به مکان تجاری تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

ج – 6 )( تبدیل محوطه به محوطه تجاری )

چنانچه محوطه بناها و فضای باز تبدیل به محوطه تجاری شود ، سطح تبدیل شده تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

ج – 7 )( تبدیل محوطه به مغازه جداساز )

چنانچه در محوطه یک بنا مغازه جداساز احداث شود سطح مغازه تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

د – افزایش یا کاهش ارتفاع

1. افزایش ارتفاع مغازه و بالکن مغازه
2. افزایش ارتفاع پیلوت
3. عدم رعایت حداقل ارتفاع کنسول از سمت شارع

د – 1 )( افزایش تبدیل پارکینگ به مغازه )

برخلاف مدلول پروانه افزایش ارتفاع مغازه و ارتفاع بالکن مغازه تخلف ساختمانی محسوب می گردد. ارتفاع مغازه برابر ضوابط حداکثر 40/5 متر و حداقل 40/3 متر می باشد.

د - 2 )( افزایش ارتفاع پیلوت )

برخلاف مدلول پروانه افزایش ارتفاع پیلوت از 40/2 متر به بالاتر تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

د – 3 )( عدم رعایت حداقل ارتفاع کنسول از سمت شارع )

احداث کنسول به سمت شارع در حد ارتفاع کمتر از 30/3 متر از سطح معبر تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

ه – طرح تفصیلی

1. احداث بنای بدون مجوز
2. احداث بنای بدون مجوز بر خلاف کاربری طرح تفصیلی
3. عدم رعایت عقب نشینی از معبر
4. عدم رعایت تعداد پارکینگ برخلاف مدلول پروانه

ه – 1 ( احداث بنای بدون مجوز )

احداث بنای بدون مجوز ( پروانه ساختمانی ) تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

ه – 2 ( احداث بنای بدون مجوز برخلاف کاربری طرح تفصیلی )

احداث بنای بدون مجوز دارای کاربری برخلاف کاربری طرح تفصیلی تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

ه – 3 ( عدم رعایت عقب نشینی از معبر )

احداث بنا برخلاف عقب نشینی اعلام شده و یا بدون مجوز در مسیر خیابان تخلف ساختمانی محسوب می گردد.

ه – 4 ( عدم رعایت تعداد پارکینگ برخلاف مدلول پروانه )

برخلاف مدلول پروانه عدم رعایت تعداد پارکینگ مورد نیاز ساختمان مشخص شده در ضوابط طرح تفصیلی رشت تخلف ساختمانی است و ساختمان مشمول کسری پارکینگ می گردد.

و – تبدیل و افزایش

1. تبدیل پیلوت به مغازه و افزایش تعداد مغازه
2. تبدیل تراس مسکونی به سطح مسکونی و افزایش سطح مسکونی
3. تبدیل قسمتی از راه پله به سطح مسکونی و افزایش سطح مسکونی

و – 1 (تبدیل پیلوت به مغازه و افزایش تعداد مغازه )

تبدیل پیلوت برخلاف مدلول پروانه به مغازه و یا افزایش تعداد مغازه برخلاف مدلول پروانه ساختمانی است.

و – 2 (تبدیل تراس مسکونی به سطح مسکونی و افزایش سطح مسکونی )

چنانچه در نقشه های ارائه شده برای صدور پروانه ساختمانی مسکونی تراس در نظر گرفته شده باشد تبدیل بالکن به مسکونی و افزایش آن به سطح مسکونی تخلف ساختمانی محسوب می شود.

و – 3 ( تبدیل قسمتی از راه پله که در نقشه های ساختمانی ارائهشده و افزودن آن سطح به زیربنای مسکونی ، کل سطح راه سطح تخلف مجازی ساختمانی خواهد بود.

پرسپکتیو

پرسپکتیو 

پرسپکتیو چیست؟ 

برای کشیدن طرح های کلی که بیشتر به واقعیت نزدیک باشند، مهم ترین چیز این است که بدانید پرسپکتیو چیست و چگونه از آن استفاده می شود. یک نقاشی پرسپکتو خوب نقاشی است که زمانی که بیننده به ان نگاه می کند احساس کند در حال نگاه کردن به یک عنصر واقعی است. در فرهنگ لغت پرسپکتیو به معنای باز تولید یک عنصر سه بعدی که در یک سطح دوبعدی قرار داده شده است. نقاشی پرسپکتیو انواع مختلفی دارد: پرسپکتیو یک نقطه ای، دو نقطه ای و سه نقطه ای. پرسپکتیو سه نقطه ای متدوال ترین نوع پرسپکتیو در کشیدن طرح های اولیه است، چون تصورات کلی محصول را به صورت خوانا و واضح ایجاد می کند.

ژرف نمایی-پرسپکتیو

دنیایی که ما در آن زندگی می کنیم سه بعدی است ولی ابزاری که هنرمند به کار می گیرد، به ویژه آن دسته از هنرمندانی که با طراحی، نقاشی و هنرهای چاپی و ارتباطات بصری از جمله عکاسی سرو کار دارند، دو بعدی (عدم وجود عمق یا ارتفاع) است.

اغلب هنرمندان هنرهای تجسمی در غرب به ویژه از اواخر سده چهاردهم تلاش نموده اند، تا با بهره گیری از روش های علمی گوناگون، به سطح دو بعدی کاغذ، بوم و یا تصویر جلوه ای سه بعدی ببخشند.

با این تدبیر تلاش شد تا ماهیت طبیعی فضایی که روی آن طراحی و یا ایجاد تصویر می نمودند نفی گردد و فضایی کاذب از محیط مصنئع و طبیعت اطراف در آن ایجاد شود.

پرسپکتیو از واژه لاتینی perspectiva گرفته شده است و نخستین بار توسط Boethius به هنگام ترجمه رساله "علم نور و بصر" ارسطو به کار گرفته شد. در دوره رنسانس پرسپکتیو معنی "دیدن از ورای صفحه ای شفاف" را به خود گرفت. دیدن از ورای صفحه ای شفاف، تکرار همان مفهوم فضا از ورای یک پنجره رنسانس بود که این بار به صورت علمی و هندسی مطرح می شد، بدین گونه که مدل را در مقابل چهارچوبی که شیشه در آن قرار داشت، می نشاندند و سپس با نصب کاغذ نازکی روی شیشه، با نقطه چین موضوع را به روی سطح دو بعدی منتقل می کردند.

   

 پرسپکتیو یک نقطه ای

در حالتى که پرده تصویر با دو دسته از یالهاى جسمى که داراى سه دسته یالهاى عمود بر هم اند موازى باشد, پرسپکتیوى که از جسم مذکور بر روى پرده تصویر خواهیم داشت پرسپکتیو یک نقطه اى خواهد بود.
پرسپکتیو هاى یک نقطه اى براى نشان دادن فضاهاى داخلى , برخى صحنه هاى خیابان و طرحهایى که 
داراى تقسیمهاى مساوى (مدوله) مى باشد استفاده مى شود, ترسیم این گونه پرسپکتیو ها آسان است.

انواع پرسپکتیو

نظر به آن که اغلب اجسامى که با آنها سروکار داریم(در طرح و ترسیم معمارى) داراى یالهاى موازى و 
عمود بر هم هستند لذا با توجه به فرم قرار گرفتن یالهاى یک جسم در وراى صفحه تصویر, نسبت به این 
صفحه سه حالت خاص براى تصویر پرسپکتیو اجسام بر روى پرده تصویر به وجود مى آید.
الف- پرسپکتیو یک نقطه اى . ب- پرسپکتیو دو نقطه اى. ج-پرسپکتیو سه نقطه اى.


پرسپکتیو مرکزی (perspective)

در پرسپکتیو مرکزى از یک نقطه به نام مرکز (مرکز دید) نگاه مى کنیم و آنچه را که دیده مى شود روى 
پرده تصویر که ممکن است در پشت و یا جلوى جسم قرار داشته باشد, تصویر مى کنیم. واضح است که 
در این نوع پرسپکتیو شعاعهاى مصور با هم موازى نبوده و در همان مرکز دید با یکدیگر متقاربند. این 
نوع پرسپکتیو بیشتر در ترسیم نقشه هاى ساختمانى به کار برده مى شود. در ترسیم پرسپکتیو , بر روى یک سطح مسطح حقیقى جوانب مختلف فرم را آن طور که دیده مى شود ترسیم مى کنیم. به عبارت دیگر یک پرسپکتیو صحیح تصویر سه بعدى ظاهر (آنچه ما مى بینیم) یک جسم آن طور که در حقیقت وجود داردمى باشد و تنها تصویرى است که چشم انسان آن را به عنوان واقعیت قبول مى کند و احساسات انسانى مى تواند بر آن قضاوت نماید,هر چه ما یک شیئى را بیشتر(یا بهتر) درک نماییم , ترسیم پرسپکتیو آن آسانترخواهد بود.

پرسپکتیو یعنی علم طراحی شکل ظاهری اشیاء و نحوه دیدن حجم های سه بعدی و ترسیم آنها برروی سطح دو بعدی قوانین پرسپکتیو امکان نمایش عمق و بعد سوم را بر روی صفحه فراهم می کد.
با تغییروتبدیل خطوط وبا حالتهایی که سایه روشن ایجاد می کند. عمق کاذب و بعد مجازی ایجاد می شود که عامل انحراف دید چشم محسوب می شود وچون چشم مدام در حرکت است هما هنگ با دگرگونی زمان و مکان دریافت های تازه تصویری را بصورت پیوسته ادراک می کند. در حالتیکه تصویر اشیاء که با قوانین پرسپکتیو بوجود می آ ید تنها نمایش لحظات زمان است که بصورت ثابت و ساکن ایجاد شده است.
در عالم طبیعت (فضای سه بعدی), هر چه به چشم بیننده نزدیکتر باشد بزرگتر(پلان جلوه), و هرچه دورتر باشد کوچکتر(پلان عقب) دیده می شود. بدین ترتیب اشیاء مثل تیر چراغ برق ویا ریل قطار که در فواصل مختلف نسبت به بیننده قرار دارند بحالت بزرگتر (اشیاء نزدیک به بیننده) و کوچکتر( اشیاء دور نسبت به بیننده) رؤیت می شوند. نمایش این حالت بر روی سطح, مستلزم رعایت اصول پرسپکتیو است.
اشیایی که ساختمان شکلی آنها از خطوط موازی تشکیل شده است هنگامی که به حالت مایل یا کاملاً در جهت مقابل چشم قرار گیرند فاصله خطوط موازی آن در فاصله دورتر بهم نزدیک می شود ودر صورتیکه به عمق (نقطه گریز در روی افق) ادامه یابد بهم مرسد. بهمین جهت هر قدر فواصل دورتر باشد اندازها نیزکوچکتر خواهد شد.

موقعیت فضایی اشیاء و اجسام طبیعی در اثر مقایسه و چگونگی قرار گرفتن آنها در جلووعقب یکدیگر سنجیده می شود و در نتیجه عمق و فاصل اشیاء مشخص می گردد. با ترسیم عناصرشکلی بر روی سطح به حالتی که شکل ها در جلو و عقب یکدیگر قرار گرفته اند, موقعیت فضایی تصاویر برروی سطح مشخص می شود.

به دلیل خطای باصره و تصورات ذهنی  احجام به جهت دوری و نزدیکی نسبت به ما دچار تغییر شکل ظاهری می شوند. این گونه تغییرات اساس پرسپکتیو رو تشکیل می دهند.

طراحی پرسپکتیو اساسا شکل ظاهری و نحوه دیدن اشیا سه بعدی و بهترین راه نشون دادن اونها روی صفحه دو بعدی کاغذ یا بوم نقاشی رو مورد بررسی قرار می ده.

 اگه یه مکعب رو روبروی خودمون طوری قرار بدیم که دقیقا یکی از اضلاع اون مقابل چشمامون باشه در این حالت اضلاعش دو به دو با هم موازی هستند. و چون از روبرو نگاه می کنیم وجه های دیگه مکعب رو نمی بینیم .

اگر در نقطه برخورد نگاه با سطح یه خط افقی بکشیم اصطلاحا به اون خط << خط افق >> گفته میشه.

اگر مکعب رو کمی پایین بیاریم و از همون نقطه قبلی نگاه کنیم در این حالت زاویه دید تغییر می کنه و مقداری از سطح بالایی مکعب هم دیده می شه که یالهای اون موازی نخواهند بود. اگر امتداد این یالها رو روی کاغذ بکشیم در یک نقطه همدیگر رو قطع می کنند که این نقطه  اصطلاحا << نقطه گریز >>  گفته می شه.

اگر نقطه گریز دقیقا روبروی نگاه ما باشه شکل به دست اومده رو << پرسپکتیو مرکزی>> و در غیر این صورت << پرسپکتیو زاویه ای >> می نامند.

پرسپکتیو یا علم مناظر و مرایا، بهترین راه نشان دادن اشیاى سه بعدى بر روى صفحه (دو بعدى) مسطح است.» حال به رابطه ایدئولوژیک نوعى از پرسپکتیو، موسوم به «پرسپکتیو ثابت یا مستقیم الخط» و «فیزیک کلاسیک» توجه کنیم؛

«فیزیک کلاسیک» اشیاى موجود در فضا را به طور سه بعدى و در موقعیت هاى متغیر در توالى زمان مطلق شرح مى داد. پرسپکتیو ثابت یا مستقیم الخط نیز، تصویر اشیا یا موجودات را به تناسب فاصله آنها با چشم ناظر، مى سنجید. اشیا هرچه از چشم دورتر باشند، کوچکتر و هرچه به چشم نزدیکتر باشند بزرگتر دیده مى شوند. در این نوع از پرسپکتیو تنها یک وجه از وجوه لایتناهى طبیعت دیده مى شود. این اندیشه با برداشت فیزیک کلاسیک مطابقت داشت.

در زمانه اى که مدیوم بصرى بشر، یعنى هنر نقاشى با معیار «پرسپکتیو ثابت» سازماندهى مى شد و «کوپرنیک» خورشید را مرکز جهان مى پنداشت، زیبایى شناسى حاکم تحت تأثیر اندیشه «فیثاغورث» دایره را «شکل کامل » مى دانست. براساس این اندیشه، یک جسم کامل باید بر یک مدار کامل حرکت کند (اجرام سماوى بر روى دایره مى گشتند). زیبایى شناسى هرعصرى، تحت تأثیر درک علمى آن عصر است.

اما «پرسپکتیو ثابت» و «فیزیک کلاسیک» با کشف قوانین سه گانه حرکت سیارات، توسط «کپلر » دچار تزلزل شد. قانون اول «کپلر » بر آن است که سیارات روى مدارهاى بیضوى حرکت مى کنند و خورشید در یکى از کانونهاى آنها واقع شده است. قانون اول کپلر، به آزاد ساختن اندیشه، از کمند ایستاى سنت ها یارى مى رساند. اندیشه جزمى در حال ترک خوردن بود، شرایط براى ظهور «گالیله» آماده مى شد. گالیله به نقش مهم «شتاب » در «دینامیک » پى برد. در گذشته ها تصور مى کردند که حرکت «اجسام سماوى» دایره،و حرکت «اجسام زمینى» خط مستقیم یا پرسپکتیو مستقیم الخط است . اندیشه بشرى ، کم کم ویژگى داینامیک و پرتحرک خود را پیدا مى کرد و در عرصه هنر نیز ، «پرسپکتیو ثابت» بى اعتبار مى شد. با بى اعتبارى پرسپکتیو ثابت، خط ها و رنگها و سطح ها تولد دیگرى پیدا کردند.

وقتی ما طرحمان را به صورت سه بعدی روی کاغذ میاریم درواقع یک پرسپکتیو ایجاد کردیم
چون اکثرآ نقاشی روی صفحات صاف و تخت ( سطح) انجام می شود ، در نتیجه نمی توان به طور واقعی ایجاد دوری – نزدیکی ، گودی – برجستگی ، پستی بلندی نمود .

همچنانکه در عکاسی نیز این محدودیت وجود دارد ، ولی می توان روشها و شگرد هایی به کار برد که بیننده تصور کند اشیا را دور – نزدیک ، برجسته و یا گود می بیند . 

در زبان تجسمی به سطوح صاف و تخت ، دو بعدی یا سطح گویند و به شکل های برجسته – گود ، دور یا نزدیک ، سه بعدی یا حجم گفته می شود.

اهمیت پرسپکتیو

▪ توضیح پرسپکتیو: تکنیک های آفرینشی حالت های سه بعدی یکی از ابتدائی ترین جاذبه های تصویرهای چشم انداز، تجسم عمق فضاست. برای ارائه حالت سه بعدی باید اجزاء صحنه را به گونه ای در کنار یکدیگر قرار دهید که دنیا متفاوت از آنچه که در دوربین دیده می شود، ارائه شود. با این که چشمان ما منظره ها را به صورت برجسته می بینند، حتی در حالت حرکت هم سر خود را آنقدر تکان می دهیم تا بهترین منظره با بهترین عمق را ببینیم، یک دوربین ثابت کنتراست ها و تضادها را به خوبی نمایش می دهد، اما منظره مورد نظر با حالتی ثابت و ایستا نشان داده می شود. برای رفع چنین مشکلی باید روی نقاط راهنمائی کننده در چشم انداز تأکید کرده تا عمیق فضائی ایجاد شود.

▪ اندازه نقاط راهنما: اندازه متناسب با بخش های گوناگونی یک چشم انداز، یکی از آشکارترین نقاط راهنمائی کننده عمق صحنه به حساب می آید. سوژه هائی که در جلوی تصویر واقع می شوند بزرگ تر از سوژه های عقب تصویر هستند. بدین ترتیب شما با یکی از مهم ترین نقاط راهنمائی کننده آشنا شدید. پس نتیجه می گیریم سوژه هائی که تقریباً هم اندازه هستند یا دست کم به نظر بیننده هم اندازه می آیند، باید با توجه به مکان قرار گرفتنشان در تصویر کوچک یا بزرگ نشان داده شوند. این نکته در مورد درخت ها، بوته ها، گل های وحشی و حیواناتی که از یک گونه هستند هم صدق می کند. اگر دوربین در جای مناسبی نصب شده باشد چنین نکاتی به صورت خودکار روی یک سطح اریب و در فاصله های معین رعایت می شود. (مثل یک منحنی)

نقاط راهنمای دیگری هم درباره قدرت اندازه های اجزاء تصویر وجود دارد. که گرچه آنها در زمره اصلی ترین نقاط نیستند، اما با رعایت آنها می توان تصویر را بهتر و زیباتر نمایش داد. زمانی که ابرهای تیره آسمان را می پوشانند. هر چه به افق نزدیک تر شویم، اندازهٔ آنها هم کوچک تر خواهد شد. از حرکت موجی شن ها، گل های حالت گرفته و قالبی و هم چنین امواج اقیانوس می توان برای معرفی یک الگوی شبیه به هم، اما با اندازه های گوناگون استفاده کرد. یک زاویه مناسب دوربین در نمایش رودخانه ها، چشمه ها و امواج شن های تپه های شنی به گونه ای معرف حقیقت استعاری ”شیارهای خط آهن“ است: هم گرائی خطوط موازی در نقطه بی نهایت!

▪ زاویه دید: فاصله کانونی لنز، افکت قدرتمند پرسپکتیو را مؤثرتر جلوه گر می سازد. لنزهائی که زاویه واید دارند با تأکید روی تفاوت اندازه نقاط راهنمائی کننده، فاصله موجود میان ترکیب ها را تشخیص داده و حس عمق فضای موجود را زیادتر می کنند، در حالی که لنزهای تله فوتو، افکتی مقابل با این افکت را می سازند: آنها فاصله میان عوامل موجود در صحنه را کم می کنند. بدین ترتیب برای آنکه افکت های بهتری به دست آید باید دوربین را تا جای ممکن به نزدیک ترین اندازه نقطه راهنمائی کننده موجود در ترکیب نزدیک کنید. برای دریافت یک عمق میدان مناسب می توانید دوربین را روی f/۱۶ یا کم تر تنظیم کرده و سپس عکس بگیرید. در بیشتر مواقع، شما در کنار افراد دیگری که حق امتیازی شبیه به حق امتیاز شما دارند، می ایستید و از فاصله معینی عکس می گیرید.

▪ زاویه برای عمق: از آنجائی که چشمان یک فرد ایستاده پنج تا شش فوت (در حدود دو متر) بالاتر از سطح زمین قرار دارد مناظر چشم اندازهای نزدیک به فرد پائین تر از سطح دید او قرار می گیرند، اما چشم اندازهائی که در فاصله دورتری از فرد قرار گرفته باشند (به استثناء ابرها) این گونه نیستند. برای هر چه بیشتر کردن افکت سه بعدی، باید تنظیمات خود را چهل وپنج درجه (بالاتر از سطح افق) و روی نخستین اندازه نقطه راهنمائی کننده انجام دهید. تا جائی که برایتان مقدور است از فاصله کنونی واید بهره ببرید تا دست کم خط افق و مقداری از آسمان هم در تصویر نمایش داده شوند. اگر دوربین را خیلی پائین نصب کنید، نمایش های دیداری فضاهای مابین اندازه نقاط راهنمائی کننده را از دست خواهید داد. اگر هم خیلی بالا نصب کنید، افق و ترکیبات آشنای چشم را از دست می دهید. در مجموع نصب نامناسب دوربین به صاف و هموار نشان دادن چشم انداز می انجامد.

بهتر است دوربین را به صورت افقی نصب کنید تا تعداد بیشتری از نقاط راهنمائی کننده را به صورت جداگانه یا فاصله دار در بربگیرد. شاید در این مرحله نیاز باشد دوربین را به جلو، عقب یا حتی کناره ها حرکت دهید. در برخی شرایط می بایست عمق میدان را به گونه ای تنظیم کنید که هم نزدیک ترین نقطه راهنما را در بر بگیرد و هم افق (بیکران) را به نمایش بگذارد. نصب دوربین در مکان مناسب با روش آزمون و خطا انجام می شود تا در نهایت به بهترین حالت ممکن از لحاظ رنگ، نور و سوژه تصویر و حتی افکت پرسپکتیو برسید.

● همپوشانی

▪ کنترل همپوشانی: یکی از ابزارهای کارآمد پرسپکتیوی که به مهارت بسیاری نیاز دارد، همپوشانی اجزاء تصویر است. برای موثر جلوه کردن در این بخش باید دوربین هم از لحاظ عمودی و هم از لحاظ افقی در بهترین مکان نصب شده باشد. در عکسبرداری از چشم اندازهای کوچک تری که درخت ها یا سنگ ها را به نمایش می گذارند، بیشتر متوجه اهمیت این موضوع خواهید شد. چنین فاکتورهائی آنقدر به هم شبیه هستند که احتمال گرفتنشان در عکس خیلی زیاد است. برای این که مانع سردرگمی و گیج شدن بیننده بشوید، بهتر است تنها محدوده های ساده ای از رنگ های متضاد (با کنتراست)، مسیر خط، روشنائی یا شکل (برای مثال بخش های افقی لابه لای تنه های عمودی) را روی هم بیندازید. با تقسیم سطوح چشم اندازها بهترین و تأثیرگذارترین بهره را از روی هم افتادگی اجزاء ببرید. به طور معمول چنین شرایطی در زمین های تپه ای یا کوهستانی پیش می آید. سعی کنید محدوده هائی که طرح هائی از نقشه های برجسته زیبا را در مقابل مسیرهای اریب ارائه می کنند را در فریم جای دهید: بهتر است سوژه ها از کناره ها یا پشت نورپردازی شوند یا اینکه در ساعت های اولیه صبح زمانی که مه در لایه های نزدیک به زمین ایستاده است، عکس بگیرید تا سطوح گوناگونی و نقاطی که روی هم افتاده اند بهتر نشان داده شوند.

پرسپکتیو یک نقطه ای

در این قسمت از نشریه قصد داریم به بررسی اموزش پرسپکتیو یک نقطه ای و دو نقطه ای بپردازیم در این شماره پرسپکتیو یک نقطه ای را بررسی نموده ایم

پرسپکتیو یک نقطه ای

                       
اگر دوربین عکاسی را کاملا عمود بر زمین و موازی با ضلع روبرویی  یک ساختمان قرار دهیم و  یک عکس بگیریم . نتیجه بدست  آمده یک تصویر با  پرسپکتیو یک نقطه ای میشود  یعنی همه دیوارها و ضلع های ساختمان به سمت یک نقطه  حرکت میکنندو به معنای دیگر محور ایکسX  ساختمان موازی با صفحه دوربین عکاسی  و محور Z  که همان ارتفاع  ساختمان است نیز  موازی با  صفحه دوربین عکاسی  هستند وتنها محوری که از ما دور میشود و به سمت نقطه گریز میرود محور Y است
از این جهت به این نوع پرسپکتیو ، پرسپکتیو یک نقطه ای میگویند زیرا همه اجزای در راستای محور Y به سمت یک نقطه می روند                                                                                                                    ابتدا به تعریف چند موضوع می پردازیم
خط pp ............................. پرده تصویر
خط HL ............................. خط افق
خط GL ............................. خط زمین
نقطه sp ........................... چشم ناظر
نقطهvp .........................نقطه گریز                                                                                                              

P.P  پرده تصویر است که شکل بر روی آن ترسیم یا بوجود میآید که در انسان همان چشم میشود و در مثال بالا همان لنز یا صفحه دوربین عکاسی می باشد

خط افق H.L: خطی است که در راستای دید ماست و همیشهvp)نقطه گریز ) بر روی آن قرار دارد و در پرسپکتیو یک نقطه ای در راستای sp )ناظر‌(قرار دارد. خط افق به میزان قد ناظر بستگی دارد بعنوان مثال خط افق دید یک پسر بچه از خط افق دید یک فرد قد بلند در سطح بالاتری قرار دارد

خط زمینG.L : همان زمین زیر پای ناظر است که شی بر روی آن قرار دارد                                                                     برای ترسیم یک شی در نمای پرسپکتیو ابتدا باید پلان شکل را ترسیم کنیم و سپس ارتفاع آن را
بدین منظور مانند شکل زیر خطوط مورد نیاز را ترسیم و پلان شی مورد نظر را در پشت پرده تصویر قرار میدهیم و با حروف لاتین برای سهولت کار نامگذاری میکنیم (  توجه شی ما میتواند از پرده تصویر فاصله بگیرد که ما پیش فرض شکل را چسبیده به پرده تصویر  قرار میدهیم                                                                                         فاصله خط افق H.L با خط زمین G.L برابر است با قد ناظر که معمولا آن را 2 متر  تصور میکنیم  
فاصله ناظر S.p  با شکل را هم به طور پیش فرض 3 متر لحاظ میکنیم.  اولین مرحله بدست آوردن نقطه گریز است  که طبق شکل زیر  از  ناظر خطی عمود میکنیم به خط افق و هر کجا خط افق را قطع کرد آن نقطه را نقطه گریز V.P نامگذاری میکنیم

مرحله بعدی بدست آوردن  پاره خط های AC و BD است که ابتدا باید نقاط A  وB را که روی پرده تصویر قرار دارند بدست بیاوریم ،
به طوری کلی برای بدست آوردن تصویر یک نقطه (نقطه ای که بر روی پرده تصویر است ) ابتدا از نقطه مورد نظر وصل میکنیم به نقطه ناظر  S.P تا  پرده تصویر را قطع کند، سپس از همان نقطه تلاقی با پرده تصویر خطی عمود میکنیم به خط زمین و نقطه بدست آمده بر روی خط زمین تصویر همان نقطه در نمای  پرسپکتیو میشود 

نکته : کلیه نقاط موجود در شکل که بر روی پرده تصویر قرار نگرفته اند را  به روش بالا بدست می آوریم  با این تفاوت که عمود نمیکنیم بر خط زمین بلکه عمود میکنیم بر پاره خطهای که میدانیم نقاط روی آن قرار میگیرند 
 پس میتوان به صورت قراردادی زین پس برای بدست آوردن تصویر نقاطی که بر روی پرده تصویر هستند از خود همان نقاط مستقیم عمود کنیم بر روی خط زمین ...

حال از نقطه  A به نقطه گریز V.Pوصل میکنیم و همین کار را برای نقطه B انجام میدهیم زیرا هر دو نقطه امتدادشان به سمت نقطه گریز میرود....

مرحله بعدی مشخص کردن جای نقاط  D  و  C بر روی دو خط ذکر شده  در بالا( B  V.P )  و ( A  V.P) است تا اندازه این دو پاره خط بدست بیاید:
طبق قسمت گفته شده در مرحله قبل نقطه D را بدست می آوریم با این تفاوت که هر کجا خط عمود شده پاره خط B V.P را قطع کرد آن نقطه  میشود نقطه D چون نقطه D شکل ما بر روی این پاره خط قرار دارد نه خط زمین
نقطه  C را نیز میتوان از همین روش بدست آورد مانند شکل:

در این مرحله تقریبا کار کشیدن پلان شکل تمام شده و فقط کافیست نقاط بدست آمده را به همدیگر وصل کنیم تا پلان شکل در نمای پرسپکتیو مشخص شود مانند شکل

مرحله آخر ارتفاع دادن به شکل است در نمای پرسپکتیو فقط بر روی پرده تصویر ارتفاع به اندازه واقعی دیده میشود .
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 بعنوان مثال اگر شکلی  2 سانتیمتر ارتفاع داشته باشد فقط مجازیم نقاطی که بر روی پرده تصویر قرار گرفته اند  را ارتفاع 2 سانتیمتری به آنها بدهیم برای بدست آوردن ارتفاع نقاط دیگر مانند C  ابتدا از نقطهA که بر روی پرده تصویر قرار گرفته،  بر فرض اینکه ارتفاع شکل 2 سانتیمتر باشد به صورت عمود به اندازه 2 سانتیمتر ارتفاع میدهیم و سپس آن را به نقطه گریزV.P وصل میکنیم ( طبق شکل )حال میدانیم کلیه نقاط موجود بر روی پاره خط AC ارتفاعشان  از خط وصل شده بالاتر نیست و برای بدست آوردن ارتفاع نقطه C کافیست از نقطه C  به صورت عمود ارتفاعی تا خط ذکر شده ترسیم کنیم طبق شکل زیر

در شماره ی بعدی نشریه ارتفاع به صورت کامل تر توضیح داده میشود...

پـرچ و پیـچ

مقدمه

هر سازه ترکیبی از اعضای جدا از هم می باشد که این اعضا باید به طریق .مناسبی به یکدیکر متصل شوند. پرچ و پیچ دو نوع از این وسایل می باشند که در این فصل به معرفی و بررسی آنها می پردازیم.

پرچ

پرچ از قدیمی ترین وسایلی می باشد که از آن برای اتصال اعضای سازه های فلزی استفاده می شود. لیکن امروزه بنا به دلایلی که بعداً ذکر خواهد گردید استفاده از پرچ رفته رفته منسوخ می شود. همانند شکل زیر یک پرچ نکوبیده از یک تنها استوانه ای که یک سر آن دارای کلاهک می باشد تشکیل می شود. پرچ‌ها معمولا از فولاد نرمه ساخته می شوند. در استاندارد آمریکایی دو نوع پرچ یکی A502-1 با تنش جاری شدن 1900 کیلوگرم بر سانتی متر مربع و دیگری A502-2 با تنش جاری شدن 2600 کیلوگرم بر سانتی متر مربع وجود دارد. عمل گرم کردن پرچ و همچنین کوبیدن آن باعث تغییر در خواص مکانیکی پرچ می شود.

روش کوبیدن پرچ بدین ترتیب است که ابتدا آن را تا دمای سرخ شدن گرم می‌کنند. سپس آن را توسط انبر مخصوصی درون سوراخ اتصال قرار داده و با ثابت نگه داشتن سر کلاهک دار آن سر دیگر را می کوبند تا به فرم کلاهک در آید و پرچ محکم گردد. در طی این مراحل تنه پرچ به طور کامل سوراخی که در آن فرو رفته پر می کند. در حین سرد شدن پرچ منقبض می شود که این انقباض باعث به وجود آمدن نیروی پیش تنیدگی در پرچ می شود. اما از آنجایی که این نیروی پیش تنیدگی از پرچی به پرچ دیگر فرق می کند از آن نمی توان در محاسبات طراحی استفاده کرد. البته پرچ را به صورت سرد نیز می کوبند که در این پرچها دیگر نیروی پیش تنیدگی وجود ندارد. امروزه پرچ‌کاری به دلایل زیر از رونق افتاده است:

1-   پیشرفت فن جوشکاری

2-   تولید پیچ های پر مقاومت

3-   احتیاج به نیروی انسانی زیاد و ماهر برای پرچکاری

4-   احتیاج به نظارت دقیق

5-   تولید سر و صدای زیاد در هنگام کوبیدن و خطر آتش سوزی در کارگاه

در ایران صنعت پرچکاری هیچ وقت به طور جدی رونق نگرفت و طراحان به ندرت به طراحی پرچ می خورند.

پیچ های معمولی

این پیچها از فولاد نرمه (با کربن کم) ساخته می شوند و در استاندارد آمریکایی با علامت A307 نمایش داده می شوند. این نوع پیچ ارزانترین نوع پیچ می باشد، اما معلوم نیست که اتصالی که با آن ساخته می شود، ارزانترین باشد. زیرا به علت پایین بودن مقاومت، تعداد آن نسبت به پیچ های اعلا (پر مقاومت) ممکن است بیشتر گردد. این نوع پیچ ها در ساختمان سازی سبک،  اعضا مهاربندهاو اعضای درجه دوم، خرپاهای کوچک لایه ها و کلیه اعضایی که بار وارد بر آنها سبک و استاتیکی می باشد مورد استفاده قرار می گیرند.

مورد استفاده دیگر این پیچ به عنوان پیچ مونتاژ در اتصالاتی که وسایل اصلی اتصال آنها پیچ های اعلا و یا جوش است می باشد. لقی سوراخ این نوع پیچ ها حدود 2 میلیمتر می باشد. این نوع پیچ ها از قطر 6 تا 100 میلیمتر ساخته می شوند.

پیچ های پر مقاومت

در استاندارد آمریکایی دو نوع پیچ پر مقاومت که با علامت A490 , A325 نشان داده می شوند، وجود دارد. پیچ های A325 از لاد با کربن متوسط که مقاومت جاری شدن آن حدود 5600 تا 6300 کیلوگرم بر سانتی متر مربع است ساخته می شوند و تقریباً معادل پیچ های پر مقاومت آلمانی 8.8 می باشند. پیچ های A490 از فولاد آلیاژ دار با مقاومت جاری شدن 8000 تا 9000 کیلوگرم بر سانتی متر مربع ساخته می شوند و معادل پیچ های آلمانی 10k می باشد.

قطر پیچ های پر مقاومت بین 12 تا 38 میلیمتر ( تا  اینچ) می بشاد که استفاده از قطرهای 20 و 22 میلیمتر ( و  اینچ) در ساختمان سازی معمولتر است.

مشخصه مهم پیچ های پر مقاومت در این است که با سخت کردن معین مهره های آنها یک نیروی پیش تنیدگی که به بار دوام مشهور است در آنجا ایجاد می شود. این نیروی پیش تنیدگی با فشار دائمی که بر صفحات اتصال وارد می آورد باعث تولید نیروی اصطکاکی بین آنها می شود که از این نیروی اصطکاکی می توان در محاسبات اتصال استفاده نمود.

برای جلوگیری از باز شدن محدود مهره ها آنها را می توان به وسیله خال جوش به پیچ و یا صفحه اتصال محکم نمود. روش دیگر استفاده از واشرهای فنری می باشد. البته تدابیر فوق فقط برای پیچ های معمولی می باشد. در پیچ های پیش تنیده به خاطر وجود نیروی پیش تنیدگی در پیچ خطر باز شدن مهره ها وجود ندارد.

جــوش

مقدمه

   جوشکاری عبارت است از اتصال و یکپارچه کردن مصالح به یکدیگر به کمک حرارت با و یا بدون استفاده از فشار و یا مواد پر کننده اضافی.

برای ذوب فلز مبنا و ماده جوش حرارت به کار می رود. تا مواد سیال شده و تداخل آنها عملی گردد. ضمناً حرارت شکل پذیری را افزایش داده باعث می شود که حتی در صورت عدم ذوب کامل سیلان خمیری انجام شود. به علاوه حرارت باعث کمک به کنده شدن لایه های مواد خارجی از روی اجسام می گردد.

معمولترین روش های جوشکاری، خصوصاً برای جوش فولاد ساختمانی، استفاده از انرژی برق به عنوان منبع حرارتی است. بدین منظور اغلب از قوس الکتریکی استفاده می شود. قوس الکتریکی تشکیل شده است از یک تخلیه جریان نسبتاً بزرگ بین الکترود و فلز مبنا[1] که از میان ستونی از مواد گازی یونیزه به نام پلاسما انجام می‌پذیرد. در جوش قوس الکتریکی[2]، عمل ذوب و اتصال با جریان مواد در طول قوس و بدون اعمال فشار صورت می گیرد.

انواع روش های جوشکاری با استفاده از قوس الکتریکی

در زیر به تشریح چهار روش متداول برای جوشکاری با استفاده از قوس الکتریکی می پردازیم:

1- جوش های قوس الکتریکی با الکترود روکش دار ([3]AMAW)

  جوش های قوس الکتریکی با الکترود روکش دار یکی از مهمترین، ساده ترین و شاید کارآمد ترین جوشی است که برای فولاد ساختمانی به کار می رود. در محاورات فنی، این روش به نام جوش برقی دستی با الکترود خوانده می شود.

حرارت توسط برقرار نمودن قوس الکتریکی بین یک الکترود روکش دار و اعضایی که باید متصل شوند ایجاد می گردد. مدار جوشکاری در شکل به نمایش درآمده است.

در جریان جوشکاری با استفاده از فلز الکترود به ماده مبنا، الکترود روکش دار مصرف میشود. فلز الکترود تبدیل به ماده پر کننده می شود و قسمتی از روکش به گاز حافظ و قسمت دیگر آن به گل جوشکاری تبدیل می گردد، و قسمتی هم به وسیله فلز جوش جذب می شود. روکش مخلوطی گل مانند از سیلیکاتی های سخت کننده و مواد گردی مانند فلورایدها، کربناتها، اکسیدها، آلیاژهای فلزی و سلولز است. این مخلوط پخته و فشرده شده تا روکش سخت و خشک و متراکم را به وجود بیاورد.

روکش الکترود می تواند وظایف زیر را نیز به عهده داشته باشد:

1-   با ایجاد سپر گازی هوا را جدا ساخته و قوس را تثبیت کند.

2-   مواد دیگری مانند احیا کننده ها را وارد فلز جوش نماید، تا بافت ساختمانی آن را بهبود بخشد.

3-  با ایجاد یک روکش از گل جوشکاری روی حوضچه مذاب و جوش سخت شده آنها را در مقابل اکسیژن و نیتروژن هوا محا فظت کرده، در ضمن مانع سرد شدن سریع جوش گردد.

در اینجا لازم است به نحوه مشخص ساختن و شناسایی الکترودهای مورد استفاده اشاره کوتاهی به عمل آید.

در استاندارد های مختلف برای نشان دادن انواع الکترود از علائم گوناگون استفاده می شود، به عنوان مثال استاندارد انجمن جوشکاری آمریکا (AWS[4]) و انجمن آمریکایی آزمایش مصالح (ASTM[5]) علامت ها را با حروف E شروع می کنند که با یک عدد چهار یا پنج رقمی دنبال می گردند. دو رقم اول سمت چپ معرف مقاومت کششی فلز الکترود بر حسب هزا پوند بر اینچ مربع می باشد. به طور مثال الکترودهای نشان داده شده به صورت E70XX , E60XX به ترتیب دارای مقاومت کششی Psi 60000 (4200 کیلوگرم بر سانتی متر مربع ) و Psi 70000 (4900 کیلوگرم بر سانتی متر مربع) در فلز جوش است. اعداد بعدی که با XX نمایش داده شده اند نمایشگر عوامل موثر دیگر مانند وضعیت جوشکاری منبع توصیه شده برای تامین الکتریسیته جنس روکش و مشخصات قوس الکترکیی می باشند. این استاندارد تا حدود زیادی در ایران متداول و در این کتاب نیز از علائم آن استفاده گردیده است.. در جوشکاری فولادهای پر کربن و یا کم آلیاژ به روش قوس الکتریکی با الکترود روکش دار برای همه فولادهای ساختمانی استفاده از الکترودهای کم هیدروژن توصیه می گردد. این الکترود مفتولی با پوشش سود یا آهک می باشند. مشخصات مکانیکی جوش های به دست آمده از جوشکاری با این الکترود کیفیتی بالاتر از انواع دیگر جوش دارد.

2- جوش قوس الکتریکی غوطه ور یا جوش زیر پودری (SAW)

   در جوشکاری به روش قوس الکتریکی غوطه ور، قوس الکتریکی قابل رویت نیست زیرا که با لایه ضخیمی از مواد دانه ای و مواد متصل کننده چنانچه در شکل زیر به نمایش درآمده پوشیده شده است.

 الکترود فلزی لخت که در این جوشکاری از آن استفاده می گردد به مصرف پر کردن درز می رسد. انتهای الکترود دائماً به وسلیه فلوس ذوب شده ای که روی آن لایه دیگری از فلوس ذوب نشده به صورت دانه ای قرار دارد حفاظت می‌گردد.

فلوس که عامل مشخصه این روش جوشکاری است روکشی ایجاد می کند که اجازه می دهد عمل جوشکاری بدون پراکندگی، جرقه زدن یا ایجاد دود انجام پذیرد. فلوس دانه ای معمولا به طور خودکار روی خط جوش و در پیشاپیش الکترود که در حال حرکت به جلو می باشد قرار می گیرد. این ماده حوضچه مذاب را در مقابل گازهای هوا محافظت نموده به تمیزی فلز جوش کمک می کند. در ضمن ترکیب شیمیایی فلز جوش را نیز بهبود می بخشد.

   جوشهایی که به روش قوس الکتریکی غوطه ور ایجاد می شوند معمولا یکدست بوده و از مقاومت زیادی برخوردارند. شکل پذیری خوبی از خود به نمایش می گذارند، در مقابل ضربه مقاومت زیادی دارند. متراکمند و در مقابل عوامل خورنده به خوبی مقاومت می کنند. مشخصات مکانیکی چنین جوش هایی عموماً به همان خوبی فلز مبنا می باشد.

جوشکاری به روش قوس الکتریکی غوطه ور اغلب برای فولاد در کارخانه و برای کار با وسایل خودکار یا نیمه خودکار مورد استفاده قرار می گیرد.

3-جوش قوس الکتریکی تحت حفاظت گاز (GMAW)

در این روش الکترود یک مفتول ممتد است که از میان گیره الکترود گذشته و با یک قرقره تعدیه می شود

حفاظت در این روش اصولاً با سپری از گاز غیر فعال صورت می گیرد. گازهای مرکب معمولا به تنهاییبرای این منظور به کار نمی روند. فقط CO2 (دی اکسید کربن) در این مورد استثناست. استفاده از CO2 به تنهایی و یا مخلوط دیگر گازهای غیر فعال به طور وسیعی در جوشکاری فولاد رواج پیدا کرده است.

4-جوش قوس الکتریکی با فلوس مغزی (FCAW)

این روش جوشکاری شبیه جوشکاری به روش قوس گازی است، با این تفاوت که الکترود ممتد فلزی آن لوله ای شکل بوده مواد فلوس را در داخل خود دارا می باشد. این ماده همان نقش را به عهده دارد که روکش در قوس جوش قوس الکتریکی با الکترود روکش دار و یا فلوس دانه ای در روش جوش قوس الکتریکی غوطه ور به عهده داشتند. در مورد مفتول های قرقره پیچ، حفظ روکش بر روی سیم امکان ندارد. به این جهت سپر گازی به وسلیه فلوس مغزی تامین می گردد اما حفاظت بیشتر اغلب به وسیله گاز CO2 انجام می گیرد.

انواع اتصالهای جوش

نوع اتصال جوشی به عواملی از قبیل اندازه و شکل اعضایی که به هم متصل می شوند، نوع بارگذاری، سطحی از درز که برای جوشکاری قابل استفاده است و هزینه مقایسه ای انواع مختلف جوش بستگی دارد. اگرچه در عمل انواع و ترکیبات مختلفی یافت می شود، ولی پنج نوع اتصال جوش اصلی وجود دارد که عبارتند از لب به لب[6]، رویهم[7]، سپری[8]، گونیا[9] و پیشانی[10].

در شکل زیر انواع اصلی اتصال به نمایش گذارده شده است.

اتصالات لب به لب

اتصال لب به لب اغلب برای متصل ساختن انتهای ورق های مسطح با ضخامت‌های نسبتاً مساوی مورد استفاده قرار می گیرد. امتیاز این نوع اتصال اجتناب از خروج مرکزیتی است که در اتصالهای روی هم به وجود می آید. وقتی که در اتصال لب به لب از جوش شیاری با نفوذ کامل استفاده شود، اندازه اتصال به حداقل خود رسیده و ظاهر آن بسیار خوشایندتر از انواع دیگر اتصال می گردد.

عیب عمده این روش در آن است که لبه هایی که جوشکاری می شوند باید قبلاً به طور مخصوصی آماده گردند. (یخ زده شود) و قبل از جوشکاری لبه ها باید به دقت در یک راستا قرار گیرند. تنظیم بعدی به ندرت امکان پذیر است، لذا جزئیات قطعات باید به دقت طراحی شده و ساخته شوند. در نتیجه اغلب جوش های لب به لب در شرایط کارخانه ای یعنی جایی که می توان بر انجام کار نظارت دقیق داشت اجرا می شوند.

اتصال رویهم

  اتصال رویهم که انواع آن در شکل زیر نمایش داده شده، معمولترین نوع اتصال است.

این مثال دو مزیت عمده دارد

1-سادگی جفت و جور کردن: ساخت قطعات انی نوع اتصال اجتیاج به وقت زیاد، به میزانی که در انواع دیگر اتصالات جوشی مورد نیاز است ندارد. قطعات می توانند بر روی هم کمی جابجا گردند تا خطاهای کوچک ساخت را پوشانده با تنظیم طول را عملی سازند.

2-سادگی اتصال دادن: لبه های قطعات متصل شونده احتیاج به آمادگی خاصی ندارد و اغلب برش عادی خورنده یا با شعله بریده می شوند. در اتصال رویهم اغلب از جوش گوشه استفاده می گردد. بنابراین هم برای جوش در کارگاه جوشکاری و هم برای جوش در محل نصب مناسب است. قطعات مورد اتصال اغلب به سادگی به یکدیگر گیره می شوند، و احتیاج به پایه ها و فک های مخصوص نمی باشد. خیلی از اوقات قطعات را با استفاده از تعداد کمی پیچهای مونتاژ، در جای خود ثابت می نمایند. این پیچ ها را می توان بعد از اتمام جوشکاری برداشته و یا در جای خود باقی گذاشت.

یک امتیاز دیگر اتصالات رویهم امکان وصل صفحات با ضخامتهای متفاوت میباشد. مانند جوش رویهم دو طرفه. با توجه به شکل اتصال در خرپای شکل در می‌یابیم که ایجاد چنین اتصالی با انواع دیگر جوش تا چه حد مشکل است.

اتصال سپری

این نوع اتصال در ساخت نیمرخهای مرکب به شکل I , T. تیر ورقها سخت کننده‌های تحت بار، آویزها، نشیمن های طاقچه ای و عموماً قطعاتی را که با زاویه با هم جفت می کاربرد دارد . مزیت این نوع اتصال خصوصاً در آن است که در ساخت مقاطع اجازه می دهد، صفحات تخت به دلخواه با جوش گوشه و یا جوش شیاری به یکدیگر متصل گردند.

اتصال گونیا

  اتصال گونیا عمدتاً در ساخت مقاطع جعبه ای مستطیلی شکلی که تیرها و ستون های مقاوم در برابر پیچش را تشکیل می دهند مورد استفاده قرار می گیرد.

اتصال پیشانی

اتصال پیشانی اغلب نقش سازه ای به عهده ندارد، مورد استفاده آن معمولا در نگهداری دو یا چند صفحه در یک سطح و یا نگهداری امتداد اولیه است.

همان طور که خواننده می تواند از مباحث قبلی نتیجه بگیرد. در حقیقت ترکیبات این پنج نوع اتصال اصلی و امکان انتخاب از میان آنها بی نهایت است. از آنجا که اغلب بیش از یک راه برای اتصال دو عضو ساختمانی به هم وجود دارد، تصمیم گیری در مورد انتخاب بهترین ترکیبی که اتصال را تشکیل می دهد، در هر مورد خاص به عهده طراح است.

انواع جوش

چهار نوع از جوش عبارتند از: جوش شیاری، جوش گوشه، جوش کام و جوش انگشتانه. هر نوع جوشی مزیت های مخصوص به خود را دارد که دامنه کاربرد آن را تعیین می نماید. نسبت تقریبی استفاده از این چهار نوع جوش در ساخت اتصالات ساختمانی به ترتیب مقابل است. جوش شیاری 15 درصد، و در 5 درصد بقیه موارد جوش های کام و انگشتانه و انواع دیگر جوش های مخصوص به کار می روند.

جوش های شیاری

مورد استفاده اصلی جوش شیاری متصل ساختن قطعات سازه ای است که در روی یک سطح و در امتداد هم قرار گرفته اند. از آنجا که جوش های شیاری اغلب به منظور انتقال کل نیروی قطعاتی که به وسیله این جوش متصل می شوند مورد استفاده قرار می گیرند. لذا باید جوش از مقاومتی هم اندازه با مقاومت قطعات متصل شونده برخوردار باشد. چنین جوش شیاری به عنوان جوش شیاری با نفوذ کامل شناخته می شود. وقتی که درز جوش چنان طراحی شود که جوش شیاری در تمام عمق قطعات متصل شونده گسترش نیابد به چنین جوشی جوش شیاری با نفوذ ناقص[11] اطلاق می شود. در طراحی این جوش ها الزامات خاصی را باید در نظر داشت. چندین نوع مختلف جوش شیاری وجود دراد که بر حسب شکل مخصوصی خود طبقه بندی شده اند

   لبه درز جوش در اغلب جوش های شیاری به طرز مخصوصی آماده گردد. نامگذاری انواع جوش شیاری نیز با توجه به این امر انجام شده است. شکل زیر انواع معمول جوش شیاری را به نمایش گذاشته و نحوه آماده ساختن شیار جوش را در هر یک مشخص می سازد. انتخاب جوش شیاری مناسب به روند جوشکاری مورد استفاده هزینه آماده کردن لبه درزهای جوش، و هزینه خود جوش بستگی دار.د از جوش شیاری همچنین می توان در ساخت اتصالات سپری زیر استفاده کرد.

جوش گوشه

جوش گوشه به خاطر اقتصادی بودن آن، سادگی به کارگیری، و قابلیت استفاده از آن در اغلب موارد جوشکاری، از تمام انواع دیگر جوش بیشتر به کار می رود.

بعضی از موارد استفاده جوش گوشه در شکل به نمایش گذاشته شده است. در این نوع اتصالات به خاطر رویهم گذاری قطعات احتیاج به دقت کمتری در جفت و جور کردن می باشد. در صورتی که در مورد جوش شیاری باید قطعات را به دقت در یک امتداد قرار داده و شکافی در ریشه[12] بین آنها باقی گذاشت. جوش گوشه بخصوص برای جوشکاری در محل نصب و یا برای جفت کردن دوباره[13] اعضا یا اتصالاتی که قبلاً با رواداریهای[14] قابل قبولی ساخته شده‌اند ولی موقع نصب دقیقاً با هم جفت و جور نمی شوند. از مزیتهای زیادی برخوردار است.

به علاوه لبه جوش درزها در این نوع جوش به ندرت احتیاج به آمادگی خاص نظیر پخ زدن یا لاله ای کردن دارد. و شرایط لبه ای که از برش با شلعه یا قیچی حاصل می‌گردد.

جوشهای کام و انگشتانه

جوش های کام و انگشتانه را می توان به تنهایی در اتصالات ، مورد استفاده قرار داد. یا در ترکیب یا جوش گوشه به کار گرفت. یکی از موارد استفاده جوش کام و انگشتانه انتقال برش در اتصالات رویهم در موقعی است که اندازه اتصال، طول و جوش گوشه یا دیگر انواع جوش را محدود می نماید. جوشهای کام و انگشتانه همچنین برای جلوگیری از کمانش قسمت های روی هم گذاشته شده به کار می آیند.

2-10 علائم جوشکاری

قبل از اینکه یک درز یا اتصال جوش شود، طراحی باید قادر باشد به طریقی دستورات خود در مورد اندازه و نوع جوش لازم را به نقشه کش ارشد  و یا سازنده اتصال ارائه نماید اگر برای ساخت هر اتصال جدیدی، به دستور العمل های اختصاصی و مشروحی احتیاج بود، کار طراح در تهیه دستور ساخت یک اتصال، بسیار مشکل می شد.

نیاز به یک وسیله ساده و در عین حال دقیق برای برقراری تفاهم میان طراح و سازنده به استفاده از علائم اختصاری که نمایشگر انواع جوشها و اندازه آنهاست، رواج بخشیده است. علائم استاندارد مشترک انجمن جوشکاری آمریکا، و موسسه ساختمان فولادی آمریکا که در شکل به نمایش درآمده است، به خوبی هر دستورالعمل اختصاصی مشخص کننده نوع، اندازه و طول و محل هر جوش می باشد.

تذکر

   ·اندازه علامت، طول جوش و فاصله تکه های آن باید به همین ترتیب از چپ به راست روی خط مشخصات نوشته شود.

        ·جهت خط مشخصات یا محل پیکان تغییری در این قاعده ایجاد نمی کند.

        ·ساق قائم جوش های 1. 2. 5 باید در طرف چپ قرار گیرد.

        ·جوش های طرف نشانه پیکان و طرف دیگر دارای یک اندازه می باشند، مگر اینکه ذکر شده باشد.

اغلب اتصالاتی که امروزه مورد استفاده قرار می گیرند احتیاج به دستور العمل خاصی ندارند و به ترتیبی که به طور نمونه در شکل نمایش داده مشخص می گردند. برای مورد استفاده مشروح تر علائم جوشکاری خواننده می تواند به نشریات انجمن جوشکاری امریکا (AWS) رجوع نمایند.

ممکن است خواننده احساس کند که تعداد عالئم بی جهت زیاد است. در صورتی که سیستم جوشها به تعداد کمی انواع اصلی تقسیم شده، که با سر هم کردن آنها دستورالعملهای کامل تهیه می شوند.

---

[1]- Base Metal

[2]- Arc Welding

[3]- Shielded Metal Arc Welding

[4]- American Welding Siciety

[5]- American Society of Testing Meterials

[6]- Butt

[7]- Lab

[8]- Tee

[9]- Corner

[10]- Edge

[11]- Partical Joint Penetration

[12]- Root Opening

[13]- Realignig

[14]- Tolerances